სასხორი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

sasxori qanda mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
სასხორი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ნიჩბისისწყლის ხეობაში, ნიჩბისის სერის ძირას. სოფელში გადის სასხორი - დიდგორის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზა.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე რამდენიმე ისტორიული ძეგლი დგას. მათ შორის ღვთისმშობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია; წმინდა გიორგის სახელობის დარბაზული ეკლესია, მთავარანგელოზის სახელობის დარბაზული ეკლესია. ეს უკანასკნელი სამშენებლო წარწერის თანახმად ააშენა ნიკოლოზ მაღალაძემ 1704 წელს მისი დის, ხვარაშანის საფლავზე. სოფლის ტერიტორიაზე დგას საბრძოლო კოშკი.


გოროვანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

gorovani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
გოროვანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (წეროვნის თემის საკრებულო), სხალტბის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან – 650 მეტრი, მცხეთიდან – 9 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 487 კაცი. წყაროებში პირველა იხსენიება XII საუკუნის ბოლოს, სოფელში შემორჩენილია XI-XII საუკუნეების ბაზილიკური ეკლესია.


ვარდისუბანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

vardisubani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi

ვარდისუბანი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ქსოვრისის თემის ტერიტორიული ორგანო), მდებარეობს მუხრანის ვაკეზე, მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 570 მეტრი, მცხეთიდან 27 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 98 კაცი.


კარსანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)კარსანი

karsani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
კარსანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 700 მ, მცხეთიდან 8 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 კაცი.

მდებარეობა და ისტორია
კარსანი მდებარეობს საქართველოს დღევანდელ და ანტიკურ დედაქალაქებს — თბილისი, მცხეთა — შორის მოქცეულ პატარა ხეობაში, სამხრეთი კავკასიის უდიდესი მდინარეების მტკვრისა და არაგვის შესართავთან — სამხრეთი კავკასიის ისტორიულ გზა-ჯვარედინზე და აკავშირებდა ისტორიულად ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიის გზებს, ცენტრალურ კავკასიასთან და აქედან სამხრეთი კავკასიის გავლით შავიზღვისპირეთთან, ასევე დასავლეთ კავკასიას აღმოსალეთთან და კასპიის ზღვის აუზით — ცენტრალურ აზიასთან.
ხეობა სიგრძეში სულ შვიდიოდე კმ წარმოადგენს და დონეთა სხვაობა ხეობის თავსა და ბოლოს შორის 500 მეტრს აღემატება, რის შედეგადაც ხეობა გამოირჩევა წარმტაცი ბუნებითა და ეკომრავალფეროვნებით.
კარსნის ხსენება ქართულ წყაროებში უკვე საქართველოს ისტორიის პირველ სტადიას უკავშირდება და მჭიდროდაა დაკავშირებული ქართველური ტომების ეთნოკრეაციულ პროცესებთან, შესაბამისად მოცულია ლეგენდებისა და გადმოცემების შარმით.
ამ გადმოცემების თანახმად, კარსნის სიახლოვესაა დაკრძალული ქართველთა ეთნარქი — ქართლოსი, რის გამოც ეს მთა მთავარ სიწმინდედ იყო აღიარებული ანტიკური პერიოდის ქართველურ ტომებში.
ქართული საისტორიო-საეკლესიო ტრადიციის მიხედვით, იბერიის მეფეებს ნაბუქოდონოსორისაგან დევნილი ებრაული თემისთვის მიუციათ კარსანი სამკვიდროდ. ამავე ტრადიიციით სწორედ ეს თემი იყო საფუძველი საქართველოს გაქრისტიანების, რასაც უამრავი გადმოცემა უკავშირდება.
მისი სულიერი მნიშვნელობიდან გამომდინარე შუა საუკუნეებში კარსანი მცხეთის — სულიერი დედაქალაქის გვერდითაა და უშუალო დაქვემდებარებაშია მცხეთელი კათალიკოსის — საქართველოს ეკლესიის მეთაურის.
XX საუკუნის პირველ წლებში 1904 წელს სოფელში იყო თბილისის ფიზიკური (შემდეგ გეოფიზიკური) ობსერვატორიის განყოფილება, რომელიც 1935 წლიდან გადატანილ იქნა დუშეთში (დუშეთის გეოფიზიკური ობსერვატორია). ამ პერიოდისაა ხეობის თავში აშენებული ნაგებობა.
II მსოფლიო ომის პერიოდში, თვითმხილველების გადმოცემით, აქ — სსრკ კგბ შეფ ლ. ბერიას ხელმძღვანელობით მუშაობდნენ ფიზიკოსები, მაშინ საიდუმლო იარაღზე, რის გამოც ხეობა სამოქალქოებისაგან დაცლილი და გადაკეტილი ყოფილა.
ომის შემდგომ, მას შემდეგ რაც, რამდენიმე კმ მოშორებით მოხდა „ფიზიკოსები“ გაფართოება — მცხეთის რეაქტიროს ფორმირება — კარსნის კომპლექსი გადაეცა არქეოლოგებს, რომლებიც აქვე არმაზისხევი-ბაგინეთი-კარსნის არქეოლოგიურ ნაკრძალში მუშაობდნენ.
მოგვიანებით, ამ კომპლექსში განთავსდა ტუბსავადმყოფო, ლანდშაპტური პირობებისა და დიდი დასახლებებიდან იზოლაციის გამო. სავადმყოფომ ფუნქციონირება შეწყვიტა 1980-იანი წლების ბოლოს და ხან ერთი და ხანაც მეორე სამთავრებო უწყებების ხელიდან-ხელში გადადის.
1996 წლის შემოდგომაზე კარსანში გადმოვიდა ბავშვთა სარეაბილიტაციო ცენტრის მც. ჯგუფი.


მსხალდიდი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

msxaldidi mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
მსხალდიდი – სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ლისის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1140 მეტრი, მცხეთიდან 21 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 472 კაცი.


გალავანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

galavani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
გალავანი — (ძველი სახელი – ბოკოწინი) სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მუხრან-საგურამოს ვაკის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე თეზმის (მდინარე არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან – 750 მეტრზე, მცხეთიდან დაშორებულია 18 კმ-ით.
სოფელს სახელი გალავანი, ეწოდა XX საუკუნის დასაწყისში, იქ შემორჩენილი XVII - XVIII საუკუნეების ციხე-გალავნის მიხედვით.


ძველი ქანდა (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

dzveli qanda mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
ძველი ქანდა - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მუხრანის თემში.
მდებარეობს მუხრანის ვაკეზე, მდინარე ქსნის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 520 მ. სოფელში ცხოვრობენ ასირიელები.


წილკანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

wilkani mcxetis municipaliteti saqartvelos kutxeebi
წილკანი სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი ერედა.) მდებარეობს მუხრანის ვაკეზე, მდინარე ნარეკვავის მარცხენა მხარეს. მცხეთიდან 10 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა
სოფელი დასახლებულია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანიდან. სოფლის აღმოსავლეთით 1,5 კმ-ზე აღმოჩენილია ადრინდელი ქრისტიანული ხანის (IV-V საუკუნეების) არქეოლოგიური ძეგლია - მიწისქვეშა აკლდამა. ის, სავარაუდოდ, წარჩინებულ საეკლესიო მოღვაწეთა განსასვენებელი იყო. აკლდამა გაითხარა 1979 წელს. მასში ესვენა სუდარაში გახვეული რვა მამაკაცი. მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ ქრისტიანული წესით - გულაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ. გათხრისას აკლდამა გაძარცული იყო. აკლდამის დასავლეთით გამოვლინდა ნახევარწრიულაბსიდიანი ტაძრის ნაშთი, ხოლო ჩრდილოეთით რიყის ქვით ნაგები ზღუდის ნაწილი.

ისტორია
სოფლის განვითარებაში დიდი როლი ითამაშა მისმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ. აქ იყრიდა თავს ქართლ-კახეთისა და ერწოს გზები. VI საუკუნეში წილკანში მოღვაწეობდა ისე წილკნელი, ერთ-ერთი 12 ასურელი მამათაგანი. ტრადიცია მას მიაწერს სარწყავი არხის - „წილკნის რუს“ მშენებლობას. მთიანეთში ქრისტიანობის გავრცელების დროს შეიქმნა წილკნის საეპისკოპოსო. მასში შედიოდა მუხრანი, ბაზალეთი, მთიულეთი, გუდამაყარი და ხევი. VIII-IX საუკუნეებში წილკანი ხან ქართლის, ხან კახეთის შემადგენლობაშია. მის მითვისებას ცდილობდნენ მუხრანის ერისთავები ძაგანისძეები. XI საუკუნეში ერისთავის ძმამ მოდესტომ წილკნის საეპისკოპოსოს ყმა-მამული მიიტაცა. დავით აღმაშენებელმა მოტაცებული მიწები კვლავ საეპისკოპოსოს დაუბრუნა. XI საუკუნის 60-იან წლებში ბაგრატ IV-მ წილკანთან დაამარცხა და გააქცია განძის ამირა ფადლონი. XVII-XVIII საუკუნეებში წილკანი თურქთა, ყიზილბაშთა და განსაკუთრებით ლეკთა თარეშმა დიდად დააზარალა.

ღირსშესანიშნაობები
წილკანში დგას წილკნის ტაძარი, რომელიც საეპისოკოსო საყდარს წარმოადგენდა. ტაძარი აშენდა IV საუკუნის დასასრულს - V საუკუნის პირველი ნახევარში და წარმოადგენდა დარბაზულ ეკლესიას. V-VI საუკუნეების მიჯნაზე ის მოაქციეს ახალი, სამნავიანი ბაზილიკის შემადგენლობაში. განვითარებულ ფეოდალურ ხანაში ორივე ნაგებობა ახალი, გუმბათოვანი ტაძრის ფარგლებში მოექცა.
ტაძარი ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. ნაშენია ქვიშაქვის თლილი კვადრებით. გუმბათის ყელი ოთხ თავისუფლად მდგომ ბურჯს ეყრდნობა. მასზე გადასვლა ხდება აფრების მეშვეობით. გუმბათში 12 სარკმელია.
ტაძრის ინტერიერისა და ფასადების ორნამენტები მეტისმეტად განსხვავებულია, რადგან ყოველი გადაკეთებისა და აღდგენის დროს ტაძარს დროის შესაფერისი ჩუქურთმებით ამკობდნენ. დღეს ტაძარზე შემორჩენილია როგორც ადრეულო ხანის, ისე განვითარებული და გვიანდელი ფეოდალური ხანის ორნამენტით მორთული ნაწილები და ცალკეული ფრაგმენტები.
მოხატულობა მხოლოდ გუმბათშია შემორჩენილი. ის XVI-XVIII საუკუნეებს მიეკუთვნება. შესრულებულია ბაცი შინდისფერი, მოწითალო, ყვითელი და ლურჯი ფერებით. გამოსახულებანი პატარა ზომისაა, ნახატი - უხეში.
ტაძარს გარს ერტყმის გალავანი, რომელიც XVIII საუკუნის მეორე ნახევარშია აგებული. ამ გალავნის გარეთ, ჩრდილოეთით და დასავლეთით, შემორჩენილია უფრო ძველი გალავნის ნაშთები. სათოფურები მხოლოდ აღმოსავლეთის და სამხრეთის კედლებშია შემორჩენილი. გალავნის ყოველ კუთხეში გეგმით წრიული თითო კოშკი დგას. XIX საუკუნეში სამხრეთ-აღმოსავლეთის კოშკის შესასვლელზე დააშენეს სამრეკლო.


წოდორეთი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

wodoreti mcxetis municipalitetis soflebi

წოდორეთი — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თბილისიდან 7 კილომეტრში.

პირველად წოდორეთი 1625 წელს იხსენიება. ეს არის პერიოდი, როცა აღმოსავლეთ საქართველოში (ქართლ-კახეთში) სპარსეთი ბატონობდა და ქართველი ხალხი კი თავისუფლებისთვის იბრძოდა. წოდერეთი იხსენიება მაშინ, როდესაც სპარსელებმა თბილისი ააოხრეს და გაძარცვეს. ისტორიკოსის ცნობით თბილისიდან მიმავალ სპარსელებს გიორგი სააკაძე სოფელ წოდორეთთან დაწევია და მტრის ლაშქარი გაუნადგურებია.


ხეკორძი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

xekordzi mcxetis municipalitetis soflebi
ხეკორძი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში ძეგვის თემის საკრებულო), თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ხეკორძულას (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან – 880 მეტრი, მცხეთიდან – 16 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 25 კაცი.