ქარძამი (იბერიის მეფეები)

qardzami iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
ქართამ I - (ძვ. წ. II საუკუნის 60–იანი წ.) - არმაზის იბერიის პირველი მეფე დაახლ. ძვ. წ. 60 - ძვ. წ. 30 წლებში.

ბიოგრაფია

ძე ადეროკისა. ქართამი ტახტზე ავიდა ადეროკის გარდაცვალების შემდეგ, მაგრამ მას კონკურენტი გაუჩნდა - არშაკ II-ის ძე ბარტომი. მან აიღო მცხეთა და თვითონ გამეფდა. თუმცა ქართამ I-მაც შეინარჩუნა მეფობა არმაზში, ამრიგად, იბერია მტკვარზე ორად გაიყო: ჩრდილოეთში (დედაქალაქი მცხეთა) გამეფდა ფარნავზაიანთა შთამომავალი ბარტომ II, ეს მხარე ("ზენა სოფელი") განთავისუფლდა სომხეთის ვასლობისგან; სამხრეთში (დედაქალაქი არმაზი) გამეფდა ქართამ I, რომელიც სომეხთა ვასლად დარჩა (მას და მის მემკვიდრეებს "გურგაქის დიდ პიტიახშებად" მოიხსენიებდნენ). ძვ. წ. 34 წელს ქართამ I და მცხეთელი ფარსმან I დაეხმარენ სომხეთის მეფე არტაშეს II-ს რომაელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. ქართამის შემდეგ გამეფდა მისი ძე კაოსი.


ქართამ II (იბერიის მეფეები)

qartam II iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
ქართამ II (* ???; † დაახ. 5) - არმაზის იბერიის მეფე დაახლ.ძვ. წ. 20-ა.წ. 5 წლებში. მას საისტორიო ტრადიცია არმაზელად მოიხსენებს. ძე კაოსისა. ქართამ II-მ მცხეთელ არშაკ III-სთან კავშირში წარმატებული ბრძოლა გაუმართა სომხეთის მეფე არტაშეს II-ს. ქართამის შემდეგ გამეფდა მისი ძე არტაგ III.


ქარძამი და ბრატმანი (იბერიის მეფეები)

qardzami da bratmani iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
ქარძამი და ბრატმანი, ქართამი და ბარტომი — ქართლის (იბერიის) მეფეთა წყვილი ორმეფობის დროს, დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის 60–იანი წლებში. "მოქცევაჲ ქართლისაჲ"–ს მიხედვით მე-12, ხოლო "მეფეთა ცხოვრების" მიხედვით – მე-11 მეფენი.

ისტორიული წყაროები
"მოქცევაჲ ქართლისაჲ"–ს ლაკონური ცნობის თანახმად, ქარძამის სამეფო რეზიდენცია იყო არმაზში, ბრატმანისა კი – მცხეთაში. მათ დროს მოსულან ებრაელები მცხეთაში და დამკვიდრებულან:

„და მეფობდა ქარძამ არმაზს და მცხეთას – ბრატმან. და ამათთა ჟამთა ჰურიანი მოვიდეს მცხეთას და დასხდეს.“

"მეფეთა ცხოვრების" თანახმად, ქართამი და ბარტომი ადერკის (შეესაბამება "მოქცევაჲ ქართლისაჲ"–ს როკი) ძენი ყოფილან, რომელთაც სიკვდილის წინ საემფო ორად გაუყო, ქართამი დამჯდარა არმაზში, ხოლო ბარტომი – მცხეთაში:

„ხოლო ამას ადერკის ესხნეს ორნი ძენი, რომელთა ერქუა სახელად ერთსა ბარტომ და მეორესა ქართამ. და ამათ განუყო ყოველი ქუეყანა თჳსი: მისცა ქალაქი მცხეთა და ქუეყანა მტკუარსა შიდა ქართლი, მუხნარით კერძი ქალაქი და ყოველი ქართლი მტკუარსა ჩრდილოეთი, ჰერეთითგან ვიდრე თავადმდე ქართლისა და ეგრისისა - ესე ყოველი მისცა ბარტომს ძესა თჳსსა, ხოლო არმაზით კერძი ქალაქი, მტკუარსა სამხრით ქართლი, ხუნანითგან ვიდრე თავადმდე მტკურისა, და კლარჯეთი ყოველი მისცა ქართამს ძესა თჳსსა. და მოკუდა ადერკი.“

ამ მეფეთა დროს მოსულა ქართლში ვესპასიანეს მიერ იერუსალიმიდან დევნილი ებრაელები და დასახლებულან მცხეთაში. მათ შორის ყოფილან ავაზაკ ბარაბას შთამომავალნი, რომელიც იესო ქრისტეს ჯვარცმისას გაათავისუფლეს ებრაელებმა მაცხოვრის ნაცვლად. ქართამის და ბარტომის მეფობა მშვიდობიანი ყოფილა. მათ ჰყოლიათ ძეები: ბარტომს – კაოსი, ხოლო ქართამს – ფარსმანი.


ქსეფარნუგი (იბერიის მეფეები)

qsefarnugi iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
ქსეფარნუგი (* ???; † დაახ. 200) - იბერიის მეფე დაახლ. 170-200 წლებში. ძე(?) ფარსმან III-სი. მისი მეფობის შესახებ ცნობები თითქმის არ შემონახულა. მის დროსაა გაკეთებული ცნობილი სერაფიტის საფლავის ქვა. ქსეფარნუგის შემდეგ გამეფდა მისი ძე ფარსმან IV.


ღადამი (იბერიის მეფეები)

xsefanugi iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
ღადამი, „მოქცევაჲ ქართლისაჲში“ მოხსენებული ქართლის (იბერიის) მეფე. ვარაუდობენ, რომ მეფობდა II საუკუნის მიწურულსა და III საუკუნის დასაწყისში.


ხსეფარნუგი (იბერიის მეფეები)

xsefanugi iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
ხსეფარნუგი, ქართლის (იბერიის) მეფე, მოხსენებულია არმაზის ბილინგვაში. მეფობდა ახ. წ. II საუკუნის 60-იანი წლების დამდეგს.


უტუფურსი - დიაოხის მეფე

utufursi diaoxis mefe
უტუფურსი (დაახ. დ. ძვ. წ. 805 - გ. ძვ. წ. 765) - დიაოხის მეფე. იგი ხანგრძლივი დროის მანძილზე გმირულად ებრძოდა ურარტუელ დამპყრობლებს. ურარტუს მეფეებმა მენუამ და არგიშთი I-მა არაერთი ლაშქრობა მოაწყვეს დიაოხის წინააღმდეგ (ძვ. წ.805, 795, 784-783, 774, 768 წწ.) საბოლოოდ უტუფურსის წინააღმდეგობა მაინც ვერ გატეხეს.


სიენი - დიაოხის მეფე

sieni diaoxis mefe
სიენი - დიაოხის მეფე დაახლ. ძვ. წ. 1120 - ძვ. წ. 1100 წლებში, იგი მეთაურობდა სამხრეთ ამიერკავკასიის და აღმოსავლეთ ანატოლიის ხალხთა კოალიციას ასურეთის წინააღმდეგ. ასურეთის მეფე ტიგლათფილესერ I-მა ორჯერ ილაშქრა მის წინააღმდეგ ძვ.წ.1114 და ძვ.წ. 1112 წლებში, დაამარცხა იგი და აიძულა მორჩილებაზე.


ასია - დიაოხის მეფე

ასია - დიაუხის მეფე ძვ. წ. IX საუკუნის შუა წლებში. ძვ. წ. 844 წელს იგი ეახლა ვანის ტბის მიდამოებში მდგარ ასურეთის მეფე სალმანასარ III-ს. ასიამ ხარკის გადახდით და მორჩილების აღიარებით იხსნა თავის ქვეყანა ასურელთა მიერ აოხრებისგან.


ამაზასპუჰი (იბერიის დედოფალი)

ამაზასპუჰი (იბერიის დედოფალი)

(amazaspuhi - iberiis dedofali)

ამაზასპუჰი - იბერიის დედოფალი, ფარსმან II-ის მეორე ცოლი, მირდატ V-ის დედა. ხელმძღვანელობდა ბრძოლას მირდატ IV-ის წინააღმდეგ და მირდატ V-ის სრულწლოვანობამდე იგი იბერიის რეგენტი.