სვიმეონ შოთაძე - Svimeon Shotadze

სვიმეონ შოთაძე, XVI საუკუნის I ნახევრის ქართველი პოეტი. ათაბაგ ყვარყვარე III-ის (1516-1535) თანამედროვე. სადგერის წმ. გიორგის ეკლესიის დეკანოზი. მას ეკუთვნის 16-მარცვლიანი შაირით დაწერილი, წმ. გიორგისადმი მიძღვნილი 25-სტროფიანი ოდა, რომელიც აღმოაჩინეს ილ. აბულაძემ და ქრ. შარაშიძემ. მათი ვარაუდით, შოთაძის გვარი შოთა რუსთაველიდან უნდა მომდინარეობდეს.


ქაიხოსრო ჩოლოყაშვილი - Qaikhasro Cholokashvili

ქაიხოსრო ჩოლოყაშვილი (გ. 1613), ქართველი პოეტი. იყო კულტურული ტრადიციებით ცნობილ ომანიშვილ-ჩოლოყაშვილთ გვარის ერთ-ერთი წარმომადგენელი; მოურავი თეიმურაზ I-ის კარზე, შაჰ-აბასის ინტრიგების გამო მოღალატედ შერაცხეს; მოაკვლევინა თეიმურაზმა. ჩოლოყაშვილი რუსთაველის ეპიგონი პოეტია. ლექსითა და პროზით გაწყობილ მის სამიჯნურო-სადევგმირო თხზულებაში "ომაინიანი" მოთხრობილია ტარიელისა და ავთანდილის შვილიშვილის ომაინ-ჭაბუკის თავგადასავალი. "ომაინიანი" საინტერესო მასალას შეიცავს საზოგადოების სხვადასხვა ფენის ცხოვრების წესზე. მხატვრული არასრულყოფილების მიუხედავად, თხზულების პოპულარობა უეჭველია, რასაც ამტკიცებს ჩვენამდე მოღწეულ ხელნაწერთა სიმრავლე.


სანდრო ცირეკიძე - Sandro Tsirekidze

ალექსანდრე ცირეკიძე (დ. 1894, ქუთაისი – გ. 1923), ქართველი პოეტი, ცისფერყანწელთა წევრი.

ალექსანდრე გიორგის ძე ცირეკიძე დაიბადა ქალაქ ქუთაისში. 1912 წელს დაამთავრა სასწავლებლის სრული კურსი და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის უნივერსიტეტში. 1914 წელს შეეყარა ტუბერკულიოზი და ჯანმრთელობის გაუარესების გამო გადავიდა კიევის უნივერსიტეტში, სწავლობდა ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. მისი სადიპლომო გამოკვლევა იყო ბაგრატის ტაძარი. 1916 წელს დაუახლოვდა "ცისფერყანწელებს".
20-იან წლებში ჩამოაყალიბა მწერალთა გართიანება "მწერალთა საგამომცემლო კოოპერატივი", ამავე პერიოდში დააარსა გამომცემლობა "კირჩხიბი", 1919 წელს შეადგინა "ახალი მწერლობის ანთოლოგია", 1921 წელს გამოიცა მისი პირველი წიგნი "მთვარეულები", მცირე ხნით რედაქტორობდა ჟურნალ შვილდოსანს, 1919 წელს თარგმნა და გამოსცა სტეფან მალარმეს "ლექსები და პროზა", ასევე თარგმნა შარლ ბოდლერის პოემები პროზად, ოსკარ უაილდის ზღაპრები.
გარდაიცვალა 1923 წელს, ზაფხულში. ცისფერყანწელების მიერ დაიკრძალა ვერის სასაფლაოზე.


ტარიელ ჭანტურია - Tariel Chanturia

ტარიელ ჭანტურია (დ. 11 ივლისი, 1932, სუფსა, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი), ქართველი პოეტი.
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება (1956). პირველი ლექსი „ნადირობა“ გამოაქვეყნა 1951 წ., პირველი პოეტური კრებული „ლტოლვა“ — 1964 წ. ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოჩენისთანავე ყურადღება მიიქცია გაბედული ექსპერიმენტებით, ლტოლვით სიახლისადმი. ხშირად მიმართავს ირონიას, პაროდიას, პარადოქსს, გროტესკს, სლენგს. ძირითადი კრებულებია: „საქანელა“ (1965), „ქვა და ომი“ (1967), „ახალი მთვარე“ (1970), „ორნი“ (1972), „დაწყვეტილი სერპანტინი“ (1973), „წყნარი მზის წელიწადი“ (1975), „თაფლობის საუკუნე“ (1978), „პოემები“ (1979), „სტრესები და სიტყვები“ (1980), „რჩეული“ (1982), „ბოლთა“ (1893), „მწერლის წითელი წიგნი“ (1985) და სხვ. ჭანტურიას ეკუთვნის ასევე საბავშვო ლექსების კრებულები, კრიტიკული წერილები, თარგმანები და სხვ. მისი ლექსები თარგმნილია მრავალ უცხოურ ენაზე.


გივი ჭიჭინაძე - Givi Chichinadze

გივი ჭიჭინაძე (დ. 12 აგვისტო, 1934, თბილისი - გ. 13 ნოემბერი, 1999) ქართველი XX საუკუნეში მოღვაწე, პოეტი და მსახიობი.

ადრეული წლები

სოფელ ქორეთის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ 1953 წელს ჩაირიცხა თბილისის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1957 წელს და მუშაობა დაიწყო სოხუმის კონსტანტინე გამსახურდიას სახელობის თეატრში. 1960 წელს კი გადმოიყვანეს თბილისში, რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში. გივი ჭიჭინაძე სამსახიობო მოღვაწეობასთან ერთად ნახევარი საუკუნე ემსახურებოდა საყმაწვილო ლიტერატურას. იგი ლექსებს ბავშვობიდან წერდა, მაგრამ მისი პოეტური ნათლობა 1955 წელს შედგა, როცა გამოაქვეყნა პირველი საბავშვო ლექსების კრებული.

მომდევნო წლები

არჩეული იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის საბავშვო ლიტერატურის სექციის ბიუროს წევრად, საბავშვო თეატრების სამხატვრო კოლეგიის წევრად. მისი ლექსები თარგმნილია რუსულ, უკრაინულ, ესტონურ და აზერბაიჯანულ ენებზე. ქართველმა ბავშვებში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა მისი პოემებისა და ლექსების კრებული: "წია-წია პაწია", "წყაროსთვალი", "დათუნია-დრუნჩა", "ია, მზე და იამზე", "თაგვმა კატა დაიჭირა", "ვინ ადხატავს ცხრათვალა მზეს", "ყველაზე, ლამაზი", "რა ახარებთ პინგვინებს", "ოქროყანა-მზისყანა".
გივი ჭიჭინაძეს გამოქვეყნებული აქვს ლირიკული ლექსების ორი კრებული: "გამოღვიძება" და "ნოემბრის ქარი".
მისი პიესები "უცნაური ბიჭი", "საბედისწერო ოპერაცია", უკანასკნელად კივის მატარებელი", "იისფერა", "არა შეჯდა მწყერი ხესა", ჯადოსნური ბურთი" წარმატებით იდგმებოდა თეატრის სცენაზე.

სამსახიობო კარიერა

სოხუმის კონსტანტინე გამსახურდიას სახელობის თეატრის სცენაზე მან განასახიერა როლები: ოპტიმისტენკო- ვლადიმერ მაიაკოვსკის "აბანო", ბობჩინსკი- ნიკოლოზ გოგოლის, "რევიზორი" ჯეკობს უმცროსი, ილფისა და პეტროვის "მშვიდობის კუნძული".
რუსთაველის სახელობის სცენაზე მან განასახიერა შემდეგი როლები: ივანიკა- გაგა ნახუცრიშვილის "ფიროსმანი", ივლიანე- გ.ხუხაშვილის "ზღვის შვილები", ნიკოლ - ჟან მოლიერის "გააზნაურებული მდაბიო", ვანგი- ბერტოლტ ბრეხტის "სეჩუანელი კეთილი ადამიანი", გენერალი ბერდოსანი - შალვა დადიანის "გუშინდელნი", რწმუნებული - პოლიკარპე კაკაბაძის "ყვარყვარე", ქიმიის მასწავლებელი - ნოდარ დუმბაძის "მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი" , ლეონტი -ალექსანდრე ჩხაიძის "სამიდან ექვსამდე", [[გაგა ნახუცრიშვილი|გაგა ნახუცრიშვილის "სალამურა" - კინა-ლოკო. გივი ჭიჭინაძე გარდაიცვალა 1999 წლის 13 ნოემბერს, დაკრძალულია დიდუბის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.


განდეგილი - Gandegili

განდეგილი (ნამდვილი გვარი და სახელი დომინიკა ზურაბის ასული ერისთავი) (დ. 28 ოქტომბერი/ 9 ნოემბერი, 1864, სალომინაო, ახლანდელი ვანის მუნიციპალიტეტი ― გ. 29 იანვარი, 1929, თბილისი), ქართველი პოეტი და პროზაიკოსი.
XIX საუკუნის 90-იანი წლების ჟურნალ-გაზეთებში იგი წარმოდგა როგორც ნიჭიერი პუბლიცისტი, კრიტიკოსი, ბელეტრისტი, მთარგმნელი და ჟურნალისტი; სტატიებით, საპოლემიკო წერილებით, ფელეტონებით ეხმაურებოდა იმ დროის მოწინავე ქართველ მოაზროვნეთა კონცეფციებს. პირველი ლექსი "ბარათაშვილის ნეშთის გადმოსვენების გამო" ი. ჭავჭავაძემ გაზეთ "ივერიაში" დაუბეჭდა 1893 და მაშინვე მიიწვია მუდმივ თანამშრომლად როგორც ქართული ენის კარგი მცოდნე (იგი პირველი კორექტორი ქალი იყო); ამავე გაზეთში 1894 წელს გამოქვეყნდა მისი მოთხრობა "მუნჯი", რომელსაც მოჰყვა სხვა მოთხრობები ("გოგია", "იის კონა", "გვირგვინი", "საშინელი ღიმილი", "ურწმუნო ბოშა" და სხვა). პატრიოტული მოთხრობის "მარინეს" გამოქვეყნებისთანავე (1897) აღიარეს, რომ ქართულ მწერლობაში ნიჭიერი ბელეტრისტი ქალი მოვიდა.
განდეგილმა დიდი ამაგი დასდო ქართველი ქალის უფლებების დაცვის საქმეს (წერილი "პატარა ერის დიდებულნი ასულნი", "სახალხო ფურცელი", 1926, № 478); მან ერთ-ერთმა პირველმა დაარსა "ქართველ ქალთა საზოგადოება", რომლის თაოსნობითაც გაიხსნა ერთგვარი სალონ-საჩაიე "ძმური ნუგეში" (შემოსავალს გადასცემდნენ I მსოფლიო ომის ფრონტზე მყოფთ). სალონში იკრიბებოდნენ იმ დროის თვალსაჩინო მოღვაწეები, მწერლები და პოეტები. განდეგილის ლექსებისა და მოთხრობების კრებული გამოქვეყნდა 1910, ლექსების კრებული - 1918. ავტორი მათში უმთავრესად წარმოგვიდგება როგორც ლირიკოსი. მისი პოეზიის მთავარი მოტივია პატრიოტიზმი (პოემა "შეჩვენებული"). აგრეთვე სამოქალაქო ლირიკული შესანიშნავი ნიმუშებია მისი "პოეტი", "დილა", "არა, არ ვსტირი", მე მიყვარს ჩემი სამშობლო", "საცოდავო დედაჩემო", "ნ. ორბელიანს" და სხვა. აღსანიშნავია განდეგილის მთარგმნელობითი მოღვაწეობაც. თარგმნა ჰ. ჰაინეს, კ. რილეევის, მ. გორკის, ი. ტურგენევის, ა. კუპრინის, მარკიზ სონიესა და სხვების ნაწარმოებები. მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანია თარგმანი ა. გრიბოედოვის "ვაი ჭკუისაგან", რომლის ნაწყვეტები იბეჭდებოდა 1898-1899 "კვალში", ცალკე წიგნად გამოვიდა 1902 წელს, წიგნის რედაქტორი იყო ი. ჭავჭავაძე. განდეგილმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა საბავშვო ლიტერატურაშიც; დაწერა მრავალი ორიგინალური და თარგმნა არაერთი უცხოური საყმაწვილო მოთხრობა.


ვალერიან გაფრინდაშვილი - Valerian Gafrindashvili

ვალერიან ივანეს ძე გაფრინდაშვილი, (* 21 დეკემბერი, 1888/2 იანვარი, 1889, ქუთაისი ― † 31 იანვარი, 1941, თბილისი), ქართველი პოეტი.
დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია, შემდეგ მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1914). იყო „ცისფერყანწელების“ ერთ-ერთი ლიდერი. 1918 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში, რედაქტორობდა ჟურნალ „მეოცნებე ნიამორებს“ (1919—1924), წლების მანძილზე თავმჯდომარეობდა საქართველოს მწერალთა კავშირის მთარგმნელობით სექციას და გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“ მხატვრული ლიტერატურისა და ხელოვნების განყოფილებას. ლექსების წერა სტუდენტობიდან დაიწყო. წერდა რუსულ ენაზე. პირველი ქართული ლექსი 1915 წელს გამოაქვეყნა გაზეთ „მეგობარში“. მის შემოქმედებაში გამოვლინდა ქართული სიმბოლისტური პოეზიის იდეურ-თემატიკური და მხატვრული მოტივები. ლექსების პირველი კრებული 1919 წელს გამოსცა. ეს იყო ქართული სიმბოლისტური პოეზიის ყველაზე ტიპური ლექსების კრებული. 20-იანი წწ. დამდეგიდან პოეტის შემოქმედებაში დაიწყო „მიწასთან დაბრუნების“ ხანა, მან ახლებურად გაიაზრა პოეტური ხელოვნების პრინციპები. საგულისხმოა გაფრინდაშვილის წერილები შოთა რუსთაველზე, დავით გურამიშვილზე, ნიკოლოზ ბარათაშვილზე. ქართულად თარგმნა ეჟენ პოტიეს, იოჰან ვოლფგანგ გოეთეს, ჰაინრიხ ჰაინეს, ვიქტორ ჰიუგოს, ედგარ ალან პოს, ალექსანდრე პუშკინის, მიხაილ ლერმონტოვის, ალექსანდრე ბლოკის, ვლადიმერ მაიაკოვსკის ნაწარმოებები. რუსულად თარგმნა და 1923 წელს ცალკე წიგნად გამოსცა ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები. თბილისში გამოიცა ვალერიან გაფრინდაშვილის კრებულები: „ლექსები“ (1926), „ლექსები“ (1937), „რჩეული“ (1956), ხოლო 1990 — კრებული, სადაც ლექსებთან ერთად შევიდა პოემა, თარგმანები, ესეები, წერილები მწერლის არქივიდან.
დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.


ვიქტორ გაბესკირია - Viqtor Gabeskiria

ვიქტორ იპატის ძე გაბესკირია (დ. 29 იანვარი/11 თებერვალი, 1903, ფოთი ― გ. 27 აგვისტო, 1964, თბილისი), ქართველი პოეტი და დრამატურგი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (1927). მისი პირველი ლექსები 1922 გამოქვეყნდა გაზეთ "ბახტრიონში", ლექსთა პირველი კრებული გამოიცა 1929 წელს. გაბესკირია რედაქტორობდა ფოთის გაზეთ "პონტოსს" (1922), შემდეგ ბათუმის ჟურნალ "ისპირს" (1924). მუშაობდა გაზეთების "წითელარმიელის", "კომუნისტისა" და "მუშის" რედაქციებში. გაბესკირიას ლექსთა მომდევნო კრებულში (1939) შეპირისპირებულია ძველი და ახალი საქართველო, ხოლო 1949-ის კრებულის ძირითადი თემაა მეორე მსოფლიო ომი. "ერთტომეულში" (1955) ლირიკული ლექსების გარდა შევიდა პოემები "ქეთევან წამებული", "შემთხვევა პიონერთა ბანაკში", "ნონია მესხი" და თარგმანები(ა. პუშკინი, მ. ლერმონტოვი, ნ. ნეკრასოვი, ა. მიცკევიჩი, ლესია უკრაინკა და სხვა).
ქართულ სცენაზე წლების განმავლობაში იდგმებოდა გაბესკირიას პიესები "ლაქაშებს შორის" (1929), "მათი ამბავი" (1938), "მარტოხელა" (1948-1949), "უფსკრულთან" (1953-1954), "გურიის მთები დაუთოვია" (1958), "შრიალებენ ვერხვები" (1960) და სხვა.


სიმონ გუგუნავა - Simon Gugunava

სიმონ გუგუნავა (დ. 30 ივნისი 1839 — გ. 18 ივლისი 1909), თავადი, ქართველი პოეტი, პოემა "თამარიანის" ავტორი.
დაიბადა სოფელ ძიმითში (ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, გურიის მხარე) თავად დავით გუგუნავას ოჯახში. სწავლობდა ოზურგეთის სამაზრო სასწავლებელში, რომელიც არ დაუმთავრებია. 1889-98 წწ. იყო ოზურგეთის მაზრის თავად-აზნაურთა წინამძღოლი, 1898 წლიდან — ლეჩხუმის მაზრის მომრიგებელ-შუამავალი. 1888 წ. გამოიცა გუგუნავას პოემა „თამარიანი. ლექსად თქმული“, რომელიც გრიგოლ რჩეულიშვილის ისტორიული რომანის „თამარ ბატონიშვილის“ პოეტური გადამუშავებაა. პოემაში შეინიშნება როგორც შოთა რუსთაველის, ასევე ხალხური ზეპირსიტყვიერების გავლენა. "თამარიანმა" დიდი პოპულარობა მოიპოვა (1888-1970 წწ. ათგზის გამოიცა). მისი ზოგიერთი ადგილი სიმღერად იქცა. გუგუნავას ეკუთვნის ასევე რამდენიმე ლექსი, მ.შ. „დედაენა“ („კვალი“, 1893, № 14).
გარდაიცვალა ქუთაისში. დაკრძალულია იქვე, საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.


იოსებ გრიშაშვილი - Ioseb Grishashvili

იოსებ გრიგოლის ძე გრიშაშვილი (ფსევდონიმი; ნამდვილი გვარი მამულაშვილი)(დ. 12 აპრილი/24 აპრილი, 1889, თბილისი ― გ. 3 აგვისტო, 1965, იქვე), ქართველი პოეტი და საზოგადო მოღვაწე. საქართველოს სახალხო პოეტი (1959), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1947), სომხეთის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1945).

დაიბადა ხარფუხელი კალატოზის ოჯახში. ჭაბუკობიდანვე დაუახლოვდა ქართულ თეატრს, იყო სუფლიორი, მსახიობი, წერდა პატარა პიესებსა და ლექსებს.

გრიშაშვილის ლექსთა პირველ კრებულებში ("ვარდის კონა", 1906; "ფანტაზია", 1907) უმთავრესად ქალაქური ყოფა და პოეტის ინტიმური განწყობილებებია წარმოსახული, თუმცა სოციალური პრობლემებისადმი ცხოველი ინტერესიც შეიმჩნევა ("ტუსაღის სიმღერა", 1906; "ბრძოლა", 1907; "დაჰბერე ქარო!", 1907). ლექსთა მომდევნო კრებულებში (1909, 1914, ტ.1) საბოლოოდ გამოიკვეთა პოეტის შემოქმედების პირველი პერიოდის (1905-1920) ძირითადი, ინტიმურ-სატრფიალო მოტივი. გრიშაშვილისთვის სიყვარული ბედნიერების, კეთილშობილებისა და თავდადების უშრეტი წყაროა ("მაჯამა", 1907; "ლერწამი ხარ!...", 1911; "რა კარგი ხარ, რა კარგი!", "ხელთათმანის ღილი", 1914). თხზულებათა II ტომმა (1922) ერთგვარი ზღვარი დაუდო გრიშაშვილის შემოქმედების პირველ პერიოდს.
მეორე პერიოდში (1920-1965), როცა გრიშაშვილის ლირიკაში მთავრი ადგილი დაიჭირა მოქალაქეობრივმა მოტივებმა, სხვა ჟღერადობა შეიძინა სატრფიალო მოტივმაც (ციკლი "მხოლოდ სიყვარული", 1922-1960). ლექსებით "გამოთხოვება ძველ თბილისთან" (1925), "ლამპების საუბარი" (1927), "საუბარი ასოთამწყობთან" (1929) და სხვა.
გრიშაშვილი საბოლოოდ დაუახლოვდა საბჭოთა სინამდვილეს და თავის პოეზიაში თავისუფალი შრომის პათოსი და ახალი დროის რომანტიკა დაამკვიდრა ("ერთი დღე სოფელში", 1934; "ნარინჯიანო", 1937; "სამშობლოსადმი", 1938; "ჯილდო", 1944; "სამგორი", 1951 და სხვა). სამშობლოს სიყვარული გრიშაშვილის პოეზიაში ორგანულად ერწყმის თბილისის თემას. თბილისის ისტორია, ქალაქური ყოფის კოლორიტული სურათები, მამაცი, ალალი, გულუხვი თბილისელები, ქალაქის გუშინდელი თუ დღევანდელი დღე, მისი მომავლის პერსპექტივა წარმოგვიდგება გრიშაშვილის ლექსებში: "ტრიოლეტები შეითანბაზარში", 1918; "აშპაშხანისკენ", 1920; "გრიგოლ ორბელიანი კომკავშირის ხეივანში", 1939; "ჩემი თბილისი", 1955 და ა.შ. საბჭოთა პატრიოტიზმი ვლინდება დიდი სამამულო ომის დროინდელი ლექსებში: "ორი სიტყვა", 1941; "მეისტორიევ, წიგნი დახურე", 1941; "ბალადა ხელმანდილზე", 1942 და სხვა. 1950 პოეტს სსრკ სახელმწიფო პრემია მიენიჭა ლექსთა ერთტომეულისათვის (1949).
გრიშაშვილი XX საუკუნის ქართული ვერსიფიკაციის ერთ-ერთი რეფორმატორია; მისი ლექსების ორიგინალური რიტმი და რითმა, შთამბეჭდავი პოეტური ტროპები, ოსტატური ბგერწერა ზედმიწევნით გამოხატავს პოეტის იდეურ ჩანაფიქრს. გრიშაშვილმა დიდი ამაგი დასდო ქართული საბჭოთა საბავშვო ლიტერატურის განვითარებას (ციკლი "თქვენთვის, ჩემო პატარებო", 1923-1960).
გრიშაშვილს ეკუთვნის საყურადღებო ლიტერატურული გამოკვლევები: "საიათნოვა" (1914-1918); "ძველი თბილისის ლიტერატურული ბოჰემა" (1926-1927), ნაშრომები ა. ჭავჭავაძის, ი. ჭავჭავაძის, ა. ყაზბეგის, მ.ლერმონტოვისა და სხვა მწერლების შესახებ. თარგმნა სომხური და აზერბაიჯანული ლიტერატურის ბევრი კლასიკური ნიმუში, ანა ახმატოვას, სერგეი მიხალკოვის, სტეფანე შჩიპაჩოვის, ვერა ინბერისა და სხვების ლექსები. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით.