მამია V გურიელი (გურიის მთავარი)

მამია V გურიელი

(Mamia V gurieli)


მამია V გურიელი (დ. 1789 ― გ. 20 სექტემბერი, 1826), გურიის მთავარი 1809-1826, სიმონ III გურიელის ძე.

1809 რუსეთს მფარველობაში მიღება სთხოვა. 1810 წლის 19 ივნისს ხელშეკრულებით გურია ავტონომიური უფლებით რუსეთის იმპერიაში შევიდა. ატარებდა ანტიოსმალურ პოლიტიკას. გარდაქმნა მმართველობის სისტემა, შემოიღო მკაცრი ანგარიშიანობა, დააწესა ბაზრობა ნაგომარში, ხელს უწყობდა შინამრეწველობის განვითარებას, ევროპულ წეს-ჩვეულებათა დანერგვას, ტექნიკური კულტურების (ინდიგო, რამი) გავრცელებას. დააარსა ქსენონი, წამოიწყო დიდი საამშენებლო სამუშაოები, ხელს უწყობდა ვაჭრობის განვითარებას. 1819-1820 წლების იმერეთის აჯანყების დროს იძულებული გახდა რუსეთის მხარეზე დამდგარიყო. მამიას გარდაცვალების შემდეგ გურიის მთავარი მისი მცირეწლოვანი ძე დავითი გახდა, რეგენტი კი — მამიას ქვრივი სოფიო.


მამია I გურიელი (გურიის მთავარი)

მამია I გურიელი

(Mamia I gurieli)


მამია I გურიელი (გ. 1534) — გურიის მთავარი 1512-1534 წლებში, გიორგი I გურიელის ძე. 1520 წელს დაამარცხა ქართლის მეფე დავით X და ხელი შეუწყო კახეთში ლევანის გამეფებას. 1533 წელს მამია III დადიანთან ერთად ჯიქეთზე გაილაშქრა; მოკავშირეები დამარცხდნენ. ამ ბრძოლაში დაიღუპა მამია I გურიელის ვაჟი გიორგი, ხოლო მთავარი, მისი ძმები და ეპისკოპოსები ტყვედ ჩავარდნენ და თავი გამოისყიდეს.


მალაქია II გურიელი (გურიის მთავარი)

მალაქია II გურიელი

(Malaqia II gurieli)


მალაქია II გურიელი, გურიის მთავარი 1684-1685 და 1689, ქაიხოსრო I გურიელის ძე.

1658-1684 წლებში იყო შემოქმედის, შემდეგ ჯუმათ-შემოქმედის ეპისკოპოსი. გურიის მთავრად დასვა იმერეთის მეფე ალექსანდრე IV-მ. 1685 ტახტიდან ჩამოაგდო ძმისწულმა - ქაიხოსრო II გურიელმა. მალაქია II გურიელი ახალციხის ფაშასთან გაიქცა. ფაშამ იგი გურიაში დააბრუნა, ხოლო ქაიხოსრო II-ს ფიცი დაადებინა, რომ მალაქია II გურიელს არაფერს ავნებდა, მაგრამ ქაიხოსრომ ფიცი გატეხა და მალაქია II გურიელი დააბრმავა. 1689 მალაქია II გურიელი ახალციხის ფაშის დახმარებით კვლავ დაეუფლა სამთავრო ტახტს, მაგრამ სამთავროს მართვა ვეღარ შეძლო და გურიის ფეოდალებმა იმავე წელს მთავრად მისი ძმისწული მამია III გურიელი მიიწვიეს. ახალმა მთავარმა მალაქია II გურიელი კვლავ შემოქმედის ეპისკოპოსად დასვა.


ალექსანდრე III იმერეთის მეფე (1639-1660)

ალექსანდრე III იმერეთის მეფე (1639-1660)

უფროსი ძე იმერეთის მეფე გიორგი III-ისა

(Aleqsandre III imeretis mefe)

(ufrosi dze imeretis mefe Giorgi III-isa


ალექსანდრეს პირველიs მეუღლე იყო მამია II გურიელის და, ხოლო მეორე მეუღლე თეიმურაზ I-ის ასული ნესტან-დარეჯანი. შვილები: ბაგრატი და თინათინი. ტახტზე ავიდა მამის, გიორგი III-ის გარდაცვალების შემდეგ. მეფედ აკურთხეს ქუთაისში.
ლევან II დადიანი იმერეთის სამეფოს ხელში ჩაგდების მიზნით ირანს დაუკავშირდა, რამაც ოსმალეთის გაღიზიანება გამოიწვია. ოსმალები თითქმის ყოველწელს თავს ესხმოდნენ იმერეთის სამეფოს და აოხრებდნენ მას. იმერეთის სამეფოს თავს ესხმოდა ლევან II დადიანიც. იმერთა მეფე ალექსანდრე იძულებული გახდა ქუთაისის ციხეში გამოკეტილიყო. ლევან II დადიანის წინააღმდეგ რამდენიმე წარმატებული ლაშქრობა მოაწყო მამუკა ბატონიშვილმა, ალექსანდრე იმერთა მეფის ძმამ. მაგრამ ერთხელ ცხენმა უმუხთლა და ლევან II დადიანმა ტყვედ ჩაიგდო. მამუკა ბატონიშვილის ტყვეობიდან გათავისუფლების თაობაზე ლევან დადიანთან მოლაპარაკებას თეიმურაზ I-იც აწარმოებდა, მაგრამ უშედეგოდ. მამუკა ტყვედ 1647 წელს ჩავარდა. ლევან II-მ მას თვალები დათხარა. 1653 წელს მამუკა ბატონიშვილი გარდაიცვალა.
თეიმურაზ I ხსნას რუსეთში ეძებდა. მისი გავლენით ალექსანდრე მეფემ სამი ელჩობა გაგზავნა რუსეთში: 1649 წელს, 1651 წელს, 1653 წელს. ამ ელჩობას არავითარი შედეგი არ მოჰყოლია. ალექსანდრე III-მ ხელი მოაწერა 1651 წლის პირველ ოქტომბერს რუსეთის ხელმწიფის ერთგულების ფიცის წიგნს.
1657 წელს სამეგრელოს მთავარი ლევან II დადიანი გარდაიცვალა. იგი თავისი ვაჟის სიკვდილს გადაჰყვა. ოდიშის მთავარი გახდა ლევან II დადიანის ძმისწული ლიპარიტ დადიანი. ალექსანდრე იმერთა მეფემ ისარგებლა შექმნილი სიტუაციით, ტახტიდან ჩამოაგდო ლიპარიტი და მის ნაცვლად სამეგრელოს მთავრის ტახტზე დასვა ვამეყ III, მამი გურიელის ძე (1657-1658 წწ). საზღვარი იმერეთსა და ოდიშს შორის მდინარე ცხენისწყლის ნაცვლად უნაგირას მტაზე დადო.
ლიპარიტ დადიანი ახალციხეში ჩავიდა და დახმარება სთხოვა როსტომ ფაშას და ქართლის მეფეს. როსტომს ისინიც დაეხმარნენ და გაერთიანებული ლაშქრით დაიძრნენ იმერეთის სამეფოსაკენ. მათ გურიის მთავარი ქაიხოსროც შეუერთდა. ბრძოლა მოხდა 1658 წლის ივლისში. ამ ბრძოლაში გაიმარჯვა იმერეთის მეფე ალექსანდრე III-ის ჯარმა. ოდიში კვლავ ვამეყს უბოძა. ხოლო გურიის მთავრის ტახტზე თავისი მომხრე დემეტრე სიმონას ძე გურიელი დასვა.
ალექსანდრე III ტახტის მემკვიდრედ თავის ცოლის ძმისწულს ზრდიდა, მაგრამ შვილობილი გარდაიცვალა. იძულებული გახდა თავისი ძე ბაგრატ IV ეცნო ტახტის მემკვიდრედ.
ბევრ ისტორიულ დოკუმენტში გვხვდება მისი სახელი. მაგალითად, ალექსანდრე მეფემ შესწირა ხვამლის წმინდა გიორგის ეკლესიას ბუბის ციხე და გლეხები (1655 წ. ხეც, QQd 9085), გაათავისუფლა ხონის წმინდა გიორგის ყმები ხონთქარის გადასახლებისაგან (ცსსა, 1448-2141) თეიმურაზ I-თან ერთად იყო გუდარეხის მონასტერში და მისცა წყალობა (ხეც, HHd 1594ბ)
იმერთა მეფე ალექსანდრე III გარდაიცვალა 1660 წელს და დაკრძალულია გელათის მონასტერში.


არჩილი მეფე, წმინდანი

არჩილი მეფე, წმინდანი

(Archil mefe, wmindani)


ძე სტეფანოზ ერისმთავარისა, ქართლის ერისმთავარი/მეფე VIII ს. შუა ხანებში, მოკლეს არაბებმა ქრისტიანობის ერთგულებისათვის, ხსენების დღე 21 ივნისი.

წმ. მოწამე არჩილი იყო ქართლის სამეფო დინასტიის, ფარნავაზიან-ხოსროიანთა შთამომავალი, ძე სტეფანოზ ერისმთავრისა, უმცროსი ძმა ერისმთავარ მირისა. ატენის სიონის ფრესკულ წარწერაში სტეფანოზის მოხსენიება, როგორც “ქართველთა და მეგრელთა ერისთავთ-ერისთავთა უფლისა”, უჩვენებს, რომ სტეფანოზის ხელქვეით ამ დროს ქართლისა და დასავლეთ საქართველოს დიდი ნაწილი იყო გაერთიანებული. ამ პოლიტიკური ვითარების ანარეკლია ისც, რომ მურვან ყრუსაგან განრიდებული მირი და არჩილი დიდი ამალით ეგრისში და შემდეგ აფხაზეთში გადადიან.
“ქართლის ცხოვრებაში” არჩილის პირველი ხსენება სწორედ ამ ლაშქრობასთანაა დაკავშირებული, რომელიც უნდა მომხდარიყო 735/736 წელს. ამ დროს არაბთა სარდლის, მურვან ყრუს ძირითადი ამოცანა იყო ხაზარების შემუსრვა, მაგრამ გზად ქართველების დასჯაც ჰქონდა განზრახული, რომლებმაც 729/730 წელს ხაზარების დახმარებით არაბთა სარდალი ჯარაჰ იბნ-აბდალაჰი სასტიკად დაამარცხეს.
დასავლეთში გადასული ერისმთვარი მირი და მისი ძმა არჩილი აფხაზთა ერისთავ ლეონთან ერთად ანაკოფიის ციხეში გამაგრდნენ. არაბები დადევნებიან მირსა და არჩილს და გზადაგზა დაუნგრევიათ “ყოველნი ქალაქნი და სიმაგრენი ეგრისის ქუეყანისანი...” (სწორედ ამ ლაქშქრობის დროს შეიპყრეს არაბებმა არგვეთის მთავრები დავით და კონსტანტინე). გადამწყვეტი ბრძოლის წინ, მემატიანის გადმოცემით, მირი და არჩილი მხურვალედ ლოცულობდნენ ღვთისმშობლის ხატის წინაშე. ღამით წამოსულა ძლიერი წვიმა, ამის შედეგად აბაშა და ცხენისწყალი ისე ადიდებულან, რომ ნაპირები მოურღვევიათ და თან წაულეკიათ იქვე დაბანაკებული მტრის ჯარი. მტერს დიდი ზარალი უნახავს. მეორე დღეს გამართულ ბრძოლაში ქართველებმა ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვეს. არაბთა მხედრობა უკან დახევისას კოლხეთის ჭაობებში ჩაეფლო და მხოლოდ მცირე ნაწილმა ძლივს მოახერხა გურია-სპერის გზით ქვეყნიდან გაღწევა.
ანაკოფიის ბრძოლაში მძიმედ დაიჭრა მირიც. სიკვდილის წინ მირმა, რომელსაც ვაჟი მემკვიდრე არ ჰყავდა, არჩილს უანდერძა სამეფოს ნახევარი, რომლის შემადგენლობაში შედიოდა: ეგრისი, სვანეთი, თაკვერი, არგვეთი და გურია. მეორე ნახევარი, ანდერძის თანახმად, უნდა განაწილებულიყო მირის შვიდ ასულს შორის, რომლებიც უნდა მიეთხოვებინათ შვიდი ერისთავისათვის. არჩილმა შეასრულა ძმის ანდერძი, ძმისწულები დააქორწინა ერისთავებზე და მემკვიდრების უფლებით მისცა მათ მამულები. კახეთის მიწები დაურიგა თავის ყმა-აზნაურებს (ვასალებს). ამგვარად, არჩილის ამ ღონისძიების წყალობით, ერისთავების ფაქტობრივ გამთავრებას ლეგიტიმური საფუძველი მიენიჭა.
მშვიდობიან წლებში არჩილმა დიდი სააღმშენებლო სამუშაოები წამოიწყო აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოში: ბიზანტიის საზღვარზე, გურიაში, ააშენა ციხე-სიმაგრიე, დაიწყო არაბთაგან აოხრებული ქართლის მოშენება. განსაკუთრებით დიდი სამუშაოები ჩაატარა არჩილმა კახეთსა და ჰერეთში. აქ მან ააშენა რამდენიმე ეკლესია, ქრისტეს რჯულზე მოაქცია ნუხპატელები (ისტორიული ალბანეთის ერთ-ერთი მკვიდრი ტომი). ვასალური ურთიერთობის წესზე არჩილმა შეივრდომა არაბთაგან დევნილი სომეხი წარჩინებულები, მათ შორის ბაგრატუნთა სახლის წარმომადგენლები და მათ შაქსა და ჰერეთში. ამრიგად, არჩილის დროს, მემატიანეთა ჩვენებით, ქართლის პოლიტიკურ სივრცეში ძალზე ფართო არეალია მოქცეული, სადაც ვრცელდება ქართული ფეოდალური კულტურის მძლავრი ნაკადი. როგორც ჩანს, ამიტომაც უწოდებენ წყაროები არჩილს მეფეს.
ლეონტი მროველის მონათხრობის მიხედვით, არჩილის მეფობის დასასრულს კვლავ შემოიჭრნენ არაბები. მათ მოაოხრეს ქართლი და კახეთში შესაჭრელად ემზადებოდნენ. მათი შეჩერების მიზნით, მოხუცი არჩილი თავად ეახლა არაბთა სარდალ ჭიჭნაუმ-ასიმს და სთხოვა, არ დაენგრია ქვეყანა და მოსახლეობისათვის გამაჰმადიანება არ დაეძალებინა. ჭიჭნაუმ-ასიმმა იგი კარგად მიიღო, აღუთქვა საბოძვარი და მფარველობა, თუ კი იგი გამაჰმადიანდებოდა. არჩილმა მტკიცე უარი განუცხადა არაბ სარდალს. ჭიჭნაუმს არ სურდა არჩილის დასჯა, რადგან მოეწონა მხნე მოხუცი და მის მიმართ პატივისცემის გრძნობა აღეძრა, ამიტომ მისი დაპატიმრება ბრძანა იმ იმედით, რომ დროთა განმავლობაში დაიყოლიებდა მას რჯულის გამოცვლაზე.
ამ დროს სარდალთან მისულა ერთი გამაჰმადიანებული გარდაბნელი მთავარი, რომელსაც ძველი სასისხლო დავა ჰქონია არჩილის სახლთან. შურისძიების მიზნით ამ კაცმა შეაგულიანა არაბთა სარდალი, აუწყა, რომ არჩილმა იცოდა ქართლის მეფეთა საგანძურის ადგილსამყოფელი, აგრეთვე იმ განძის ადგილი, რომელიც ვითომ ჰერაკლე კეისარს დაუფლავს ქართლში ყოფნის დროს. ასიმმა მოაყვანინა არჩილი, კვლავ მოსთხოვა გამაჰმადიანება და საგანძურის ადგილის გამხელა. სამაგიეროდ შეჰპირდა ქართლის მიცემას.
არჩილმა იუარა ასეთი ადგილების ცოდნა და განაცხადა, რომ არ გაცვლიდა “წარუვალ დიდებას” (ქრისტეს რჯულს) მსწრაფლ წარმავალ დიდებასა და პატივზე. მაშინ სარდალმა ბრძანა არჩილის სიკვდილით დასჯა. განაჩენის აღსრულების შემდეგ კახეთიდან მოსულან არჩილის ერთგული ყმები _ გოდერძიანები და მამეანები, მოუპარავთ მეფის ცხედარი და წაუსვენებიათ ნოტოკრას (ერწო, მცხეთის ჩრდილოეთი მხარე), სადაც, არჩილისავე აშენებულ ეკლესიაში მიაბარეს მიწას. წყარო გვაუწყებს, რომ არჩილის ცოლმა უხვად დაასაჩუქრა ეს პირები.
აარჩილის გრდაცვალების სავარაუდო თარიღი დღემდე საკამათოდ რჩება, რადგან “ქართლის ცხოვრების” ის ფენა, რომელშიც “არჩილის ცხოვრება” არის შესული, ქრონოლოგიურ წყვეტილებს შეიცავს. ამიტომ მისი გარდაცვალების სავარაუდო თარიღი მერყეობს 744-დან 787 წლამდე.
თუ როდის დააწესა ეკლესიამ მისი ხსენების დღე, ზუსტად ცნობილი არ არის, მაგრამ იმას, რომ ეს მისი აღსრულებიდან მალე მომხდარა, ადასტურებს იოანე-ზოსიმეს კალენდარი (X საუკუნისს II ნახევარი), რომელშიც არჩილის ხსენება მოდის 15 იანვარზე.
არსებობს მოსაზრება, რომ “არჩილის წამება”, რომელიც ლეონტი მროველს მიეწერება, ემყარება არჩილის თანამედროვის მონათხრობს და ჯუანშერის თხზულებას (ე. ხოშტარია-ბროსე). ორივე ეს თხზულება საფუძვლად დაედო “არჩილის წამების” XVIII საუკუნეში შესრულებულ ორ ახალ ვერსიას. პირველი ეკუთვნის ბესარიონ ორბელიშვილს (ქართლის კათალიკოსი 1730-1737 წლებში), რომელსაც მეტაფრასული მწერლობისათვის დამახასიათებელი ხერხებით გადაუმუშავებია პირველწყაროები. ავტორი ამდიდრებს თავის თხრობას ემოციური შეფერილობის პასაჟებით და არჩილის სახეში ქრისტიანული რწმენის ერთგულების იდეას ოსტატურად აერთიანებს სამშობლოს სამსახურის იდეასთან. მეორე ვერსიის ავტორია ანტონ ბაგრატიონი (ქართლის კატალიკოსი 1744-1786 წლებში). მან თავის “მარტირიკაში” შეიტანა “არჩილის წამებაც”, რომელსაც დაურთო ვრცელი საღვთისმეტყველიო შესავალი და გმირის სულიერი თვისებების წარმომჩენი შესხმა-ქება. ანტონს ეკუთვნის აგრეთვე არჩილისადმი მიძღვნილი 2 ჰიმნოგრაფიული კანონი. ისინი შეტანილია ანტონის თვენში (შ-1464). არჩილის ხსენების დღე ანტონმა გადაიტანა 21 ივნისს, რათა არ დამთხვეოდა დიდმარხვის დღეებს.


ვახტანგ გორგასალი - Vakhtang Gorgasali

ვახტანგ გორგასალი (მეფე)

Vakhtang Gorgasali (mefe) (დაახ. 442-502)


ქეთევან დედოფალი - Qetevan dedofali

ქეთევან დედოფალი
ქეთევან დედოფალი, ასევე ქეთევან წამებული (გ.ძვ. სტ. 13 სექტემბერი/26 სექტემბერი, 1624), კახეთის მეფის დავით I-ის მეუღლე, აშოთან მუხრანბატონის ასული. 1605, როცა დავითის ძმამ, კონსტანტინემ მეფე ალექსანდრე II და გიორგი ბატონიშვილი დახოცა და გამეფდა, ქეთევან დედოფალი სათავეში ჩაუდგა კახთა ანტიირანულ გამოსვლას და დაამარცხა კონსტანტინე. 1606 შაჰ-აბას I-მა კახეთის მეფედ დაამტკიცა ქეთევან დედოფალის ვაჟი თეიმურაზ I, მაგრამ ვინაიდან თეიმურაზი სულ ახალგაზრდა იყო, სამეფო საქმეებს ქეთევან დედოფალი განაგებდა, 1614 თეიმურაზმა შაჰის მოთხოვნით მას განჯაში მძევლად გაუგზავნა უმცროსი ვაჟი ალექსანდრე და დედა, ქეთევან დედოფალი განჯიდან აშრაფს გადაიყვანეს, 1620 კი შირაზს გაგზავნეს


წმიდა მეფე სოლომონ II – ქართული სამეფო ინტრიგები და ბრძოლა საქართველოს სიმტკიცისათვის

წმიდა მეფე სოლომონ II (გამეფებამდე დავით არჩილის-ძე) დაიბადა 1772 წლის 7 (20) თებერვალს. მამამისი იმერეთის მეფის სოლომონ I-ის ძმა იყო. დედა – ელენე კი ქართლ-კახეთის მეფის ერეკლე II-ის ასული. დავითი ძირითადად დედულეთში იზრდებოდა. უმემკვიდროდ დარჩენილმა იმერეთის მეფე სოლომონ I-მა ღვთის განგებით სიცოცხლეშივე უანდერძა ტახტი.
დავითი იზრდებოდა როგორც მომავალი მეფე. სარწმუნოებისა და სამშობლოსათვის თავგანწირვის მაძიებელი და თავისუფლებისთვის მებრძოლი.
თორმეტი წლის იყო დავითი, როდესაც იმერეთის მეფე სოლომონ I გარდაიცვალა.




მეფის ანდერძის საწინააღმდეგოდ იმერეთის გავლენიანმა ფეოდალებმა მცირეწლოვანი დავითის არჩილის ძის ნაცვლად ტახტზე დავით გიორგის ძე (მეფე დავით II) აიყვანეს. გარდაცვლილი მეფის ანდერძის უგულებელყოფამ მღელვარება გამოიწვია ხალხში. ახალი მეფის პოლიტიკით უკმაყოფილო თავადები ცდილობდნენ სოლომონ I-ის ანდერძისაებრ იმერეთის სამეფო ტახტზე დავით არჩილის-ძე დაესვათ. სამწუხაროდ ეს სასიკეთო მცდელობა უშედეგოდ დამთავრდა.
1790 წელს მათხოჯთან გამართულ ბრძოლაში, მეფე დავით II დამარცხდა და ტახტზე ავიდა დავით არჩილის ძე – წმიდა მეფე სოლომონ II.
მეფემ აქტიურად დაიწყო ქვეყნის გაერთიანებისთვის ბრძოლა, მან ცოლად შეირთო ოდიშის მთავრის გრიგოლ დადიანის და მარიამ კაცის ასული, მის სამეფოში შედიოდა გურიის სამთავრო და ქართლ-კახეთის სამეფოსთან სისხლით ნათესაობა აკავშირებდა. წმიდა სოლომონ II-ის მოძღვარი იყო წმიდა ილარიონ ყანჩაველი. მათმა სულერმა კავშირმა და ერთნაირმა სახელმწიფოებრივმა მსოფლმხედველობამ განაპირობა სამეფოში ბევრი სასიკეთო ცვლილებები. სარწმუნოებრივი და სახელმწფოებრივი აზროვნების განვითარებისა და განმტკიცების მიზნით მეფემ გააძლიერა ეკლესია და დააწინაურა ღირსეული ადამიანები. მეფე სოლომონ II საკუთარი მამულებით აჯილდოვებდა ქვეყნის ერთგულ თავადებს, დაუმტკიცა იერუსალიმის ეკლესიას იმერეთში მამულები და გადასახადები, განუახლა გუჯარი ბიჭვინთის ეკლესიას…
ქართლ-კახეთის სამეფოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ რუსეთის მთავრობა ყოველნაირად ცდილობდა იმერეთის სამეფოს მიერთებასაც. გამჭრიახი და შორსმჭვრეტელი წმიდა სოლომონი კარგად ხედავდა, რომ ქვეყნის განთავისუფლებისა და გაერთიანების იდეა ნელ-ნელა იმსხვრეოდა ისტორიულ სინამდივლესთან შეჯახებით. სოლომონი ცდილობდა თავისუფლება შეენარჩუნებინა იმერეთის სამეფოსთვის, წმიდანის პოლიტიკური ლავირებები რუსეთსა და ოსმალეთ შორის წარუმატებლად დამთავრდა. რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე I ბრძანებით 1810 წლის 20 თებერვალს წმიდა სოლომონ II ტახტიდან ჩამოაგდეს და იმერეთში რუსეთის მმართველობა გამოცხადდა.
წმიდა სოლომონ II მოტყუებით შეიპყრეს და თბილისში ჩაიყვანეს, მაგრამ მეფემ მოახერხა გაქცევა და ახალციხის საფაშოს შეაფარა თავი. საიდანაც ხელმძღვანელობდა ეროვნულ განმათავისუფლებელ მოძრაობას. 1810 წლის იმერეთს აჯანყება რუსეთის მთავრობამ კვლავ სისხლში ჩაახშო და წმიდა სოლომონ II-მ კვლავ ახალციხეს შეაფარა თავი, საიდანაც ოსმალეთში გადავიდა. წმიდა სოლომონი შვიდი წელი ცხოვრობდა ქალაქ აზმურში, შემდეგ კი ტრაპიზონში გადავიდა, სადაც პატივით მიიღო იქაურმა ფაშამ, წარმოშობით ქართველმა თავადმა.
შემორჩენილია სოლომონ II-ის მიერ ტრაპიზონის ბერძნული ეკლესიისადმი შეწირული ოქროთი მოჭედილი ბერძნული სახარება წარწერით: “შეიწირე წმიდა გიორგი აქა მდებარე სრულად იმერთა მეფე ძე ქართლისა მეორე სოლომონის მიერ წმ. ესე სახარება”, მეორე გვერდზე მოხსენიებულია მეფის მოძღვარი იესე ყანჩაველი – (წმ. ილარიონ ქართველი) ემიგრაციაში ყოფნის დროს წმიდა სოლომონ II დაუცხრომლად იბრძოდა ქვეყნის განთავისუფლებისთვის, რომელსაც, რა თქმა უნდა. ამ ქვეყნად ვერ მოესწრო. გარდაიცვალა ტრაპიზონში 1815 წლის 7(20) თებერვალს დაკრძალეს ბერძენთა ეკლესიის გალავანში.
წმიდა სოლომონ II კანონიზაცია მოხდა 2005 წლის 27 ივლისს საქართველოს ეკლესიის მიერ წმიდა სინოდის მიერ, მანამდე კი წმიდა სოლომონ II-ის ნეშტი ტრაპიზონიდან გადმოასვენეს და დაკრძალეს გელათის მონასტერში.


„დიდოსტატის მარჯვენა”, გიორგი I და მის ირგვლივ განვითარებული მოვლენათა ჯაჭვი

მეფე გიორგი პირველი დაიბადა 998 წელს, ქალაქ ქუთაისში. ის ბაგრატიონების დინასტიის თვალსაჩინო წარმომადგენელი იყო და ქვეყანას 1014-1027 წლებში მართავდა. გიორგი პირველი მთელი ცხოვრების განმავლობაში უპირისპირდებოდა ბიზანტიას. მეფე დღემდე პოპულარულია საზოგადოებაში, ვინაიდან ის კონსტანტინე გამსახურდიას უკვდავი რომანის „დიდოსტატის მარჯვენის“ გმირია.
გიორგი პირველზე საუბრისას, ყველა შემთხვევაში, მკითხველს თვალწინ წარმოუდგება დიდი ქართველი მწერლის კონსტანტინე გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენას“ პერსონაჟი – მეფე გიორგი. ბუნებრივია, ამ ნაწარმოებმა გარკვეული სტერეოტიპური წარმოდგენა შექმნა გიორგი პირველის შესახებ. დღეს ქართველთა უმრავლესობას




სჯერა, რომ ეს მეფე იყო მექალთანე, გულზვიადი, ისეთი, როგორიც რომანშია დახატული.
გამსახურდია წლების განმავლობაში მუშაობდა არა მარტო საქართველოს, არამედ მსოფლიო არქივებში, რათა შეესწავლა მეთერთმეტე საუკუნე, როგორც ეპოქა. მან ამ დიდ ეპოქას ორი ნაწარმოები მიუძღვნა. ასე რომ, ის ძალიან კარგი მცოდნეა ამ პერიოდისა და მშვენივრად იცის, რომ, მაგალითად, მცხეთაში აფხაზ მეფეებს არასდროს უცხოვრიათ; რომ აფხაზ მეფეთა ინტერესების სფერო არაგვის ხეობა, იმ ფორმით როგორც ეს დახატულია რომანში, არასოდეს ყოფილა. მეტიც, არაგვის ხეობა გიორგი პირველის გავლენის სფეროში არასდროს შედიოდა. საზღვარი აფხაზთა და კახეთ-ჰერეთის სამეფოებს შორის გადიოდა მდინარე ქსანზე, არაგვის ხეობა კახეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა. მცხეთა ითვლებოდა კათოლიკოს პატრიარქის ქალაქად და ტერიტორიულად ის მოქცეული იყო კახეთ-ჰერეთის გავლენის ქვეშ და შეუძლებელია, მასში გიორგი პირველს ეცხოვრა, რაც შესანიშნავად უწყის კონსტანტინე გამსახურდიამ, მაგრამ, სჭირდება, რომ აჩვენოს, როგორი უნდა იყოს ურთიერთობა ხელისუფალსა და შემოქმედს შორის. მას თავისი ჩანაფიქრისთვის გიორგი პირველი სწორედ რომ მცხეთაში სჭირდება, სწორედ იმ ადგილას, სადაც შენდება სვეტიცხოვლის ტაძარი. აქედანაც ნათლად ჩანს, რომ ჩანაფიქრი დიდი მწერლისა აბსოლუტურად სხვა იყო, ვიდრე ის, რომ ადეკვატურად გაეცოცხლებინა მეთერთმეტე საუკუნის რეალური გმირები.
მართლა შეიძლება თუ არა ხელი მოეჭრათ არსაკიძისთვის? ამ კითხვის ირგვლივ დღემდე არსებობს აზრთა სხვადასხვაობა. არსებობს ცნობილი ხალხური ლექსი: „ხეკორძულას წყალი მისვამს, მცხეთა ისე ამიგია, დამიჭირეს, მკლავი მომჭრეს, რატომ კარგი აგიგია.“ ამ ლექსმა წარმოშვა აზრი, რომ ტაძრის აღმშენებელი დაუჭერიათ და ხელი მოუჭრიათ მისთვის. ამაზეა აგებული რომანის მთავარი ფაბულაც. სვეტიცხოვლის ტაძარზე არის ორი წარწერა. ერთია აღმოსავლეთ ფასადზე, სადაც ვკითხულობთ: „ადიდენ ღმერთმან, ქრისტესმიერ მელქისედეკ ქართლისა კათოლიკოზი, ამინ! აღეშენა ესე წმიდაი ეკლესიაი ხელითა გლახაკისა მონისა მათისა არსუკიძისათა.“ მეორე ადგილას, უკვე ჩრდილოეთ კედელზე, წერია: „ხელი მონისა არსუკიძისა ღმერთმა შეუნდოს.” იშვიათი შემთხვევაა, როდესაც ტაძრის აღმშენებელი, მის მიერ აგებულ ტაძრის ფასადზე გამოსახულ ორ წარწერაში მოიხსენიება. მაშინ, როდესაც სხვა ტაძრის აღმშენებელთა ვინაობები, ფაქტობრივად, უცნობია. თუ არსუკიძე იქნებოდა კათოლიკოს-პატრიარქისა და აფხაზთა მეფის მიერ შერისხული; თუ ის იქნებოდა ადამიანი ხელმოჭრილი და განდევნილი, როგორ შეიძლებოდა მისი მოხსენიება ტაძრის ფასადზე, მით უმეტეს – კათოლიკოს-პატრიარქის გვერდით?! ასეთი რამ ყოვლად წარმოუდგენელია.
გიორგი პირველს ჰყავდა მეუღლე – მარიამი. მათი შვილები იყვნენ: ბაგრატი, გურანდუხტი, მართა და კატა. მარიამმა და გიორგიმ საკმაოდ დიდხანს იცხოვრეს ერთად და გაიყარნენ გიორგის გარდაცვალებამდე ორი წლით ადრე. მარიამი საკმაოდ აქტიური ქალბატონი იყო და, თავის მხრივ, ტრაგიკული პიროვნებაც, რომელმაც დიდხანს იცოცხლა და თითქმის ყველა გარდაეცვალა: ყოფილი მეუღლე, შვილები, ორი შვილიშვილი. თურმე, როდესაც იგი მომაკვდავ ბაგრატ მეოთხესთან მისულა, ბაგრატს უთქვამს: დედა, შენ ყველა ჩვენ წაგვიმძღვარეო.
მეფე გიორგი იყო ყველაზე შეუპოვარი მონარქი, რომელიც არასოდეს დარიდებია ბიზანტიის დიდ იმპერიას, რომელსაც მან მიაყენა თითქმის იმის ტოლფასი დარტყმა, როგორც განახორციელეს ბულგარელებმა ბალკანეთში. გიორგი პირველი სიცოცხლის ბოლომდე ცდილობდა, შეექმნა ანტიბიზანტიური კოალიცია. ამ მიზანს მან საკუთარი ოჯახიც კი ანაცვალა. სიცოცხლის ბოლოს ის გაეყარა მარიამ დედოფალს და ცოლად შეირთო ოვსთა მეფის ასული ალდე. ასე იმიტომ მოიქცა, რომ ოვსთა მეფის ძალები გამოეყენებინა ბიზანტიელთა წინააღმდეგ და კიდევ ერთი დარტყმა მიეყენებინა მათთვის.
ამ მიზნით ის ფარულად დაუკავშირდა ბასილის პოლიტიკით უკმაყოფილო ბიზანტიელ დიდებულებს და ეგვიპტის სულთან ალ ჰაქიმს. მათ დასახეს გეგმა, იმ შემთხვევაში, თუ ბიზანტიელები დაიწყებდნენ საქართველოს წინააღმდეგ შეტევას, ალ ჰაქიმს სამხრეთიდან უნდა დაერტყა მათთვის. ამ შემთხვევაში ბიზანტია ორ ცეცხლს შუა აღმოჩნდებოდა. ეს იყო საკმაოდ თამამი და შორს მიმავალი გეგმა. როდესაც ბასილ მეორემ საბოლოოდ დაამარცხა ბულგარელები და შემოიერთა მათი სამეფო, ის დაბრუნდა კონსტანტინეპოლში და გადაწყვიტა საქართველოს დასჯა. თუმცა, მანამდე, ერთ მშვენიერ დღეს, როდესაც ალ ჰაქიმი სანადიროდ გავიდა, უგზო-უკვლოდ დაიკარგა და იმის შემდეგ აღარც გამოჩენილა. ერთ-ერთი ვარაუდით, კეისარმა “ქილერები” მიუგზავნა ალ ჰაქიმს, რომელთაც გიორგი პირველის გეგმები არიეს. ასე აღმოჩნდა გიორგი პირველი პირისპირ ბიზანტიელთა წინააღმდეგ.
გიორგი პირველისა და ბიზანტიის დაპირისპირების მთავარი მიზეზი იყო ის, რომ ქართველ მეფეებს უჭირდათ, უმტკივნეულოდ დაეთმოთ დავით კურაპალატის მამული, იმერ ტაოს სამეფო, რომელიც ბიზანტიელებმა მიითვისეს. ამაზე თავის დროზე პროტესტი განაცხადეს მამა-შვილმა – გურგენმა და ბაგრატ მესამემ, გიორგის ბაბუამ და მამამ, მაგრამ მოხერხდა მხოლოდ ამ ტერიტორიის ნაწილის დაბრუნება. გიორგის კი მთლიანად უნდოდა იმიერტაო დაებრუნებინა. ამან გამოიწვია ის ცნობილი დიდი კონფრონტაცია, რაც საქართველო-ბიზანტიის 1021-1022 წლების ომში გადაიზარდა. ბიზანტიის იმპერატორი ბასილ მეორე ბულგართმმუსვრელი უშუალოდ იყო ჩამოსული საქართველოში და მონაწილეობდა სამხედრო მოქმედებებში. თრიალეთამდე მოარბია ბასილმა საქართველოს ტერიტორია. გიორგიმ ორჯერ გადაიხადა დიდი ბრძოლა სწორედ ამ პერიოდში, მაგრამ, სამწუხაროდ, ორჯერვე დამარცხდა. თუმცა, მეფე გიორგი არ შეეგუა ამ დამარცხებას და სიცოცხლის ბოლო წლებშიც ანტიბიზანტიური კოალიციის შექმნას ცდილობდა.
მეფე გიორგი გარდაიცვალა თრიალეთში მოულოდნელად ყოფნისას. ბევრი ისტორიკოსი ვარაუდობს, რომ მის წინააღმდეგ მოეწყო შეთქმულება, რომლის შედეგადაც გიორგი პირველი მოწამლეს. თუმცა, შესაძლოა, განუწყვეტელმა ლაშქრობებმა მისი ჯანმრთელობა შეარყია და ეს გახდა მისი გარდაცვალების მიზეზი. სავარაუდოდ, მეფე გიორგი 31 წლის ასაკში უნდა გარდაცვლილიყო.


კონსტანტინე II (კახეთის მეფე) - Konstantine II (kaxetis mefe)

კონსტანტინე II - Konstantine II