ეთნოლოგიური ღირებულება (სამეგრელო)



ეთნოლოგიური ღირებულება (სამეგრელო)

(etnologiuri girebuleba - samegrelo)

სამეგრელოს უძველესი მოსახლეობა ძირითადად მიწათმოქმედებას ეწეოდა. აქ გავრცელებული იყო ხორბლის ენდემური სახეობები, ასევე მარცვლოვანი და პარკოსანი ადგილობრივი კულტურები; მოჰყავდათ ბრინჯი, ამზადებდნენ აბრეშუმის პარკს და უვლიდნენ თუთის პლანტაციებს. განვითარებული იყო მევენახეობა. მისდევდნენ მეფუტკრეობას. მაღალგანვითარებული ყოფილა ბრინჯაოსა და რკინის წარმოება. ზღვისპირა და ჭარბტენიანი ტერიტორიების მოსახლეობა თევზჭერას მისდევდა. ნადირობასაც დიდი ყურადღება ენიჭებოდა. ხშირად მტაცებელ ფრინველებს, ძირითადად კი მიმინოს ათვინიერებდნენ. მიმინოს გაწვრთნა ძველი კოლხური ტრადიციაა. აქ ბაზიერები დღემდე არსებობენ, ისევე როგორც თავად ნადირობის ეს ფორმა. სამეგრელოში განვითარებული იყო ნაოსნობა. აქ აგებდნენ ხომალდებს, რომლებიც გამოიყენებოდა სანაოსნოდ როგორც მდინარეებში, ისე ზღვაში.
სამეგრელოში სოფლის მეურნეობის ტრადიციული დარგებია: მიწთმოქმედება და მესაქონლეობა. მარცვლეულიდან აქ მოჰყავდათ კოლხური ასლი, ფეტვი, ღომი, სიმინდი, ქერი და ჭვავი. ტექნიკური კულტურებიდან გავრცელებულია: ბამბა, სელი და კანაფი. სიმინდის კულტურა აქ XVII საუკუნიდან გავრცელდა, მანამდე დიდი რაოდენობით თესავდნენ ფეტვს.
სამეგრელოში მოჰყავდათ ღომეულის მრავალი ჯიში. ღომის კულტურის სიძველეზე აქ არქეოლოგიური ძეგლები მეტყველებს. ენეოლითის ხანაში სამეგრელოს ტერიტორიაზე რამდენიმე სახის მინდვრის კულტურაა დადასტურებული, რომელთა შორის იყო ღომი.
სამეგრელოში ადრეული პერიოდისათვის უფრო მეტად მთისწინა კალთების ტერიტორია უნდა ყოფილიყო დასახლებული და სამიწათმოქმედო დანიშნულებით გამოყენებული. სახნავ-სათესი ნიადაგის მოპოვება, როგორც საქართველოს სხვა კუთხეებში, აქაც ახოს გატეხვით – ტერიტორიის ტყისაგან გათავისუფლებით იწყებოდა. სამეგერლოს ბარში, სადაც სხვადასხვა ჯიშის მარცვლეულს თესდნენ, ნიადაგი მეტად რბილი იყო. რბილი ნიადაგი და საერთოდ ბუნებრივი გარემო ხელსაყრელი იყო მიწის დასამუშავებლად, ამიტომ აქ მიწის დასამუშავებლად მარტივი იარაღიც საკმარისი ყოფილა. მიწა მუშავებოდა ხელის სამუშაო სამეურნეო იარაღით – თოხით. არქეოლოგიური მასალის მიხედვით, სამეგრელოს ტერიტორიაზე განსაკუთრებით მრავლად მოიპოვება ბრინჯაოს ხანის თოხები. თოხით ძირითადად მამაკაცები მუშაობდნენ, მაგრამ ამ იარაღით ქალებიც ეწეოდნენ მცირე სამუშაოებს, მაგ., საბოსტნე მიწის დამუშავებას. თოხთან ერთად სამეგრელოში ფართო გამოყენება ჰქონდა სახვნელ იარაღებსაც. აქ დამოწმებულია რამდენიმე სახის სახვნელი, რომლის ძირითადი ფუნქცია იყო მიწის აჩეჩვა. გამწევ ძალად იყენებდნენ ხარს, კამეჩს, ზოგჯერ ცხენსაც. ცნობილია, რომ სამეგრელოს დიდი ნაწილი კოლხეთის ტაფობზე მდებარეობს. მიწათმოქმედების მაღალმა კულტურამ და არსებობისათვის იოლმა პირობებმა განსაზღვრა ამ რეგიონის მჭიდრო დასახლება.
სამეგრელოში განვითარებულია ვაზის კულტურა. აქ რამდენიმე სახის ყურძენი მოდის, მათ შორის საუკეთესოა – ოჯალეში და კაბისონი. ძველად უმეტესად მაღლარი ვენახი ყოფილა გაშენებული. ღვინოს წურავდნენ მთლიანი ხისგან გამოთლილ საწნახელში და ინახავდნენ მიწაში ჩადგმულ ქვევრებში, რომლებიც განთავსებული იყო მარანში.
სამეგრელოს მეურნეობის ძირითადი დარგი იყო აგრეთვე მეცხოველეობა. აქ მოაშენეს მსხვილფეხა (ძროხა, კამეჩი, ცხენი) და წვრილფეხა (ღორი, თხა ცხვარი) პირუტყვი, აგრეთვე შინაურ ფრინველი – ბატი, იხვი, ინდაური. მესაქონლეობას უმეტესად მთიან რეგიონებში მისდევდნენ. სამეგრელოში უხსოვარ დროში გამოიყვანეს ადგილობრივი ჯიშის მეგრული თხა და საუკეთესო ჯიშის ძროხა, რომლის რძისგან მზადდებოდა მაღალი ხარისხის ყველი.
სამეგრელოში ცხენებსაც აშენებდნენ. ცხენის გამოყენების შესახებ XVI საუკუნის ისტორიული საბუთიც მოიპოვება. ცხენი გამოიყენებოდა გამწევ ძალად და ტვირთის გადასაზიდად, აგრეთვე სხვადასხვა სპორტულ თამაშობებში. ცხენზე ჯდომა და ცხენით ჯირითი ვაჟკაცობად ითვლებოდა. მეგრელი მამაკაცი წარმოუდგენელი იყო ცხენის გარეშე. ცნობილი იყო ჯირითის რამდენიმე სახე: დოღი იგივე მარულა და ისინდი. ცხენოსნები ეჯიბრებოდნენ სწრაფ სრბოლაში ან ისროდნენ და იჭერდნენ ხელშუბებს, რომლებსაც წვეტიანი რკინის წვერები ჰქონდათ. ასეთი თამაშები სამხედრო მომზადების ელემენტი იყო. ცხენი გამოიყენებოდა ნადირობისა და ლაშქრობის დროს.
სამეგერლოში მაღალ დონეზე იყო განვითარებული შინამრეწველობა. ადგილობრივი მოსახლეობა ამზადებდა ქსოვილებს ბამბისგან, აბრეშუმისა და შალეულისაგან. თითქმის ყველა ოჯახში იყო საპენტი იარაღები და საქსოვი დაზგა. შალეულს ძირითადად მთიან ადგილებში ამზადებდნენ, სადაც მეცხვარეობა იყო განვითარებული, შალისგან კერავდნენ ჩოხას და ადგილობრივ სპეციფიურ თავასბურავს – ყაბალახს. სამეგრელოში დადასტურებულია შალის მოთელვის კულტურაც, მოთელილი შალისგან აქ ნაბდებს – მოსასხამებს და ქუდებს აკეთებდნენ. ადგილობრივად მზადდებოდა თიხის ჭურჭელი. კერამიკულ წარმოებას მემკვიდრეობითი ხასიათი ჰქონდა და მას ბევრი ოჯახი მისდევდა. მეჭურჭლეებს გამართული ჰქონდათ გამოსაწვავი ქურა და პატარა სახელოსნო. ამზადებდნენ დოქებს, ქოთნებს, ჯამებსა და სხვა საყოფაცხოვრებო ჭურჭელს.
სამეგრელოს ტყეებში იზრდებოდა თხმელა, თელა, ცაცხვი… რომლისგანაც ხის ჭურჭელი ადვილად მზადდება. აქაური ოსტატები ამზადებდნენ შესანიშნავ თაბახებს, გობებს, ჯამებს, როდინებს და ხის კოვზებს. აკეთებდნენ წნულ ჭურჭელსაც – კალათებს, გოდრებს და გიდელებს. აქ ძველთაგანვე განვითარებული იყო მჭედლობა. ადგილობრივ მჭედლებს ჰქონდათ პატარა სამჭედლოები, რომლის შუაში გამართული ჰქონდათ გრდემლი და ქურა საბერველით. მჭედლები ამზადებდნენ თოხებს, ცულებს და საბრძოლო იარაღს.
მეგრელი გლეხის კარმიდამო ძალიან ლამაზი და სუფთაა. წინათ მეგრელი გლეხები ცხოვრობდნენ ეგრეთ წოდებულ ფაცხებში, რომელთაც თვითონვე აშენებდნენ. ფაცხა მოწნული საცხოვრებელია. მიწაში ჩასმული რამდენიმე სარი გარშემო წნულით არის შემორაგული, ზემოდან კი ისლის სახურავით არის გადახურული. ფაცხას როგორც შიგნიდან, ისე გარედან თიხა-ტალახით ლესავდნენ და რამდენიმე წელი შეკეთება არ ჭირდებოდა. ასეთივე ტიპის სადგომი იყო `ჯარგვალი~, რომელსაც ფაცხისაგან განსხვავებით, კედლები გაჩორკნილი გრძელი მორებით ჰქონდა ნაგები. ჯარგვალი პატარა ოთკუთხედი შენობა იყო, ორფერდიანი სახურავითა და ისლით გადახურული. სამეგრელოში სხვა ტიპის საცხოვრებელიც დასტურდება. მოსახლეობის შეძლებული ნაწილი კი იშენებდა ოდა-სახლს. მათი საცხოვრებელი კომპლექსი რამდენიმე ოთახიან ოდასთან ერთად, მოიცავდა სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობებსაც: სამზარეულოს, სურსათ-სანოვაგის შესანახ ნაგებობას – ხულას, რომლის მახლობლად იყო მარანი, ღვინის ქვევრებითა და ღვინის დასაწური მოწყობილობით – საწნახლით. მარანი ასრულებდა სამლოცველოს (მეგრულად – ოხვამერი) დანიშნულებასაც.




სიახლეები:

    Template not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tpl
ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.