ჩანართი (სამეგრელო)



ჩანართი (სამეგრელო)

(chanarti - samegrelo)


სამეგრელოს სოფელს განსაკუთრებული ხიბლი აქვს. კოხტა საკარმოდამოს წინა ეზო მწვანე კორდითაა დაფარული, ოდა-სახლები კი ხის ან ქვის ბოძებზე მოხდენილადაა წამომართული, რაც ჰაერის კარგ ცირკულაციას უწყობს ხელს. ოდის მშვენება ფიცრული ხის აივანია, რომელიც უხვადაა შემკული ხეზე ამოჭრილი ნატიფი ორნამენტებით. ხშირია ჯარგვალის ტიპის ნაგებობებიც. ჯარგვალი მეგრული სიტყვაა. ჯა–ხეს ნიშნავს, რგვალი კი მრგვალს. ჯარგვალი მორებისგან ულურსმნოდ ნაგები შენობაა. ამგვარად აშებნებდნენ საცხოვრებელ სახლებს, სამეურნეო ნაგებობსა და სხვადასხვა დანიშნულების შენობებს. თითოეულ საკარმიდამოს უკანა ეზოში ცალკე სამზარეულო-სახლი იდგა. სწორედ იქ მზადდებოდა სადილი და იქვე იკრიბებოდა ოჯახი. მაგრამ დღესასწაულებისა და განსაკუთრებული შემთხვევებისთვის სტუმართმოყვარე მასპინძელს სახლში დიდი ხის მაგიდა ედგა და წვეულებებიც იქ იმართებოდა.

ჩანართი
ლერჭამი, სამეგრელოში გავრცელებული მუსიკალური ინსტრუმენტია. იგი მწყემსების საყვარელი საკრავი ყოფილა. მას ლერწმის მსგავსი მცენარე- ლარჭემისგან ამზადებდნენ და თხელი ქერქით კრავდნენ. საკრავი მრავალხმიანობით გამოირჩევა და 5-6 ღეროსგან შედგება, თითო ღერო კი თითო ბგერას გამოსცემს.

კულტურული მემკვიდრეობა

საუკუნეების განმავლობაში სამეგრელო საქართველოს მნიშვნელოვან კულტურულ და საგანმანათლებლო ცენტრს წარმოადგენდა. სამეგრელოს ტერიტორიაზე მრავალი ძეგლი მდებარეობს. მათ შორის განსაკუთრებით საინტერესოა: დადიანების სასახლე და სახელმწიფო’ ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმი ზუგდიდში; კოლხური კულტურის მუზეუმი ფოთში; ნოქალაქევის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი; მარტვილის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი; VII ს-ის მარტვილის ეკლესია; X ს-ის წალენჯიხის საკათედრო ტაძარი; XIV ს-ის ცაიშის საკათედრო ტაძარი; XVII ს-ის რუხისა და ჭაქვინჯის ციხესიმაგრეები; ეკის ეკლესია და ციხე; შხების ციხე და შუა საუკუნეების სხვა ხოროთმოძღვრული ძეგლები.
ნოქალაქევი სხვადასხვა წყაროებში ციხეგოჯისა და არქეოპოლისის სახელითაც არის ცნობილი. ნოქალაქევი საქართველოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი არქეოლოგიური ძეგლია. არსებობს მოსაზრება, რომლის თანახმადაც კოლხეთის ლეგენდარული დედაქალაქი აია, სწორედ ნოქალაქევის ადგილას მდებარეობდა. ნოქალაქევის ყველაზე ადრინდელი ფენები ჩვენს წელთაღრიცხვამდე VIII-VII საუკუნეებით თარიღდება. აქ აღმოჩენილია ამავე პერიოდის მცირე ზომის ქანდაკებები და ორთავიანი ცხოველების მინიატურები. აღსანიშნავია ელინისტური ხანა. ამ პერიოდის ქვევრ’სამარხებში აღმოჩენილია ოქროს ვერცხლის, ბრინჯაოსა და მინის სამკაულები და მრავალფეროვანი კერამიკული მასალა. ახ. წ-ის IV საუკუნეში, ნოქალაქევი ციხე’ქალაქი იყო, რომელიც ლაზიკის სამეფოსა და მთელი დასავლეთ საქართველოს დედაქალაქი გახდა. V-VI საუკუნეებში ქალაქი სამკილომეტრიანი სიგრძის გალავნით იყო შემოზღუდული და სამი ნაწილისგან შედგებოდა: ქვედაქალაქი, შუა ციხე და ციტადელი. ნაქალაქარის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია სასახლეების, ქრისტიანული ტაძრები, აბანოები, გვირაბები და სხვადასხვა დანიშნულების შენობა-ნაგებობების ფრაგმენტები. ციხე ქალაქი ფაქტიურად აუღებელი იყო. სამი მხრიდან მდინარე და ციცალო კლდეები ესაზღვრებოდა, Aაღმოსავლეთით კი სამი გალავანი. კოშკებისა და ჭიშკრების რთული სისტემის გამო მისი მისადგომები სირთულეებს უქმნიდა თავდამსხმელებს. მდინარესთანAჩამავალი გვირაბი, წყალმომარაგების ფუნქციასთან ერთად, სამდინარო ჭიშკრის მოვალეობასაც ასრულებდა.
XI საუკუნის ქართული წყაროს მიხედვით, ნოქალაქევი მურვან ყრუს VIII საუკუნის 30-იან წლებში დაურბევია. დროთა განმავლობაში ციხე-ქალაქმა დაკარგა თავისი სტრატეგიული მნიშვნელობა, მაგრამ გვიან შუა საუკუნეებში ისევ განვითარდა და XVI–XVIII საუკუნეებში, ნოქალაქევი სამეგრელოს მთავართა – დადიანების რეზიდენციას წარმოადგენდა.
მარტვილის ეკლესია ქართული ხუროთმოძღვრების შესანიშნავი ნიმუშია. სოფელ მარტვილის ძველი სახელი ჭყონდიდია. VII საუკუნეში აქ ააგეს მარტვილთა ტაძარი. მარტვილი ბერძნული სიტყვაა და წამებულს ნიშნავს. აქვე, X საუკუნეში დაარსდა ჭყონდიდის საეპისკოპოსო. ეკლესია ღვთისმშობლის სახელობისაა, დასახლებამ კი მარტვილის სახელი შეინარჩუნა. შუა საუკუნეებში მარტვილი დიდი კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი იყო, სადაც არაერთი ცნობილი მწიგნობარი მოღვაწეობდა და მრავალი უნიკალური ხელნაწერი ინახებოდა.ცენტრალური ტაძარი ჯვარგუმბათოვანია, ზომით პატარა, მაგრამ ცალკეულ ნაწილთა შეფარდების საფუძველზე შექმნილია დიდი, მსუბუქი და ერთიანი შიდა სივრცის შთაბეჭდილება. ტაძრის ფასადები დეკორირებულია. ფიგურები და მცენარეული ორნამენტი ერთიან ნახატს ქმნის და ბიბლიისა და სახარების სცენებს ასახავს. მარტვილის კედლის მხატვრობა XVI-XVII საუკუნეებით თარიღდება. მთავარი ტაძრის გვერდით X საუკუნის ორსართულიანი ეკლესია მდებარეობს.
რუხის ციხე გვიანი შუასაუკუნეების არქიტექტურის ნიმუშია, რომელიც მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა ნაპირას. მის შესახებ ცნობები მოეპოვება ფრანგ მოგზაურს ჟან შარდენს. შემოსევებისა და შევიწროების დროს სამეგრელოს მთავრები – დადიანები რუხის ციხეში იხიზნებოდნენ მოსახლეობასთან ერთად.
დადიანების სასახლე სამეგრელოს მთავართა შტოს წარმომადგენლებს – დედოფალ ეკატერინე ჭავჭავაძე-დადიანსა და თავად ნიკო დადიანს ეკუთვნოდათ. კომპლექსში შედის კარის ეკლესია და დადიანების მიერ გაშენებული ბოტანიკური ბაღი. მთავარმა დავით დადიანმა ჯერ კიდევ 1850 წელს სასახლეში მუზეუმი გახსნა, სადაც გამოფენილი იყო ნოქალაქევში არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოჩენილი მასალა, სახვითი ხელოვნების ნიმუშები, შუასაუკუნეების ევროპული იარაღი, ადგილობრივი საბრძოლო აღჭურვილობა და დადიანების საკუთრებაში არსებული უნიკალური კოლექცია.
დღესდღეობით დადიანების სასახლეში არსებული მუზეუმი 44 475 ექსპონატს შეიცავს, რომელიც ჩვ.წ-მდე I- ჩვ.წ-ის XIX საუკუნეებით თარიღდება. მათ შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია ქრისტიანული სიწმინდეების კოლექციას, ევროპული ქვეყნების მონარქთა და საიმპერატორო ოჯახის წევრთა რელიქვიებს და დადიანების უნიკალურ ბიბლიოთეკას.
ძირითადი სასახლის წინ შადრევანი მდებარეობს, მარჯვნივ კი მცირე ზომის ორსართულიანი, ქართული არქიტექტურული სტილის შენობაა, რომელიც მოახლეებისთვის აუგიათ. სწორედ ამ შენობის უკან იშლება მშვენიერი პარკი, რომელიც მცენარეების სიუხვითა და მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. აღსანიშნავია პატარა ტბა და წყალმომარაგების სისტემა.
გადმოცემის თანახმად, თუ დადიანების სასახლის წინ, მარჯვენა ხეივანში თუ გაივლით და სურვილს ჩაიფიქრებთ, იგი აუცილებლად აგისრულდებათ.
ესეთი ლეგენდაც არსებობს. დადიანის მეუღლის ეკატენირე ჭავჭავაძისადმი ტატო ბარათაშვილის მიჯნურობის ამბავი ყველა ქართველისათვის ცნობილია. Pპოეტს არაერთი ლექსი მიუძღვია თავადის ასულისათვის. გადმოცემით ცნობილია, რომ დადიანის სასახლის უკან გაშენებულ პარკში არსებული ტბის შუაგულში, პატარა კოშკი ააშენებინა ეკატერინემ. თურმე იმ კოშკში კითხულობდა, ტატოს მიერ მიძღვნილ ლექსებს.
ეს ტბა დღემდე არსებობს, მაგრამ კოშკი სამწუოხაროდ სამოქალაქო ომის პერიოდს შეეწირა. იგი ისე იყო აგებული, რომ წყლის დაშრობისთანავე დაინგრეოდა. უყურადღებობამ და მძიმე წლებმა კი მისი დაშლა გამოიწვია.

ჩანართი
ჭყონდიდი – დიდი მუხა


იმ ადგილს სადაც დღეს მარტვილის ეკლესია დგას, ადრე “ჭყონდიდს” ანუ დიდ მუხას უწოდებდნენ. გადმოცემის მიხედვით, წარმართულ პერიოდში იქ თურმე დიდი მუხა იზრდებოდა. მუხა წმინდა ადგილად ითვლებოდა და მის ფუღუროში კერპი იყო აღმართული. ლეგენდის მიხედვით, მოსახლეობა მსხვერპლს სწირავდა კერპს. ანდრია პირველწოდებულის ქადაგების შემდეგ, ადგილობრივი მოსახლეობა გაქრისტიანდა და მსხვერპლშეწირვა შეწყდა. მანვე მოჭრა მუხა, რომლის ძირზეც მარტვილის ეკლესიის საკურთხეველი ააშენებინა.
















სიახლეები:

    Template not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tpl
ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.