ახალი სიცოცხლე - Akhali sicocxle (tradicia)



მდიდარი, მრავალფეროვანი და საინტერესოა ქართული ხალხური ადათ-წესები, რომლებშიც ბევრი რამაა ისეთი,რაშიც ჩანს ქართველი კაცის ბუნება, მისი რწმენა და ხშირ შემთხვევაში, შემორჩენილი წარმართული შეხედულებანიც, საქართველოში, კერძოდ, აღმოსავლეთ საქართველოში, შემორჩენილია ის ადათ-წესები, რომლებიც უკავშირდებიან ადამიანებისათვის ყველაზე მნიშვნელოვან მოვლენას-ახალი სიცოცხლის დაბადებას. მათში კარგად ჩანს, თუ, რამდენად ღირებულია ქართველთათვის ოჯახში ბავშვის დაბადება, რომელზე ზრუნვასაც მის მუცლადყოფნაშივე იწყებენ, რაც გამოიხატება ფეხძიმე ქალისადმი დამოკიდებულებაში ხალხში შემორჩენილი წეს-ჩვეულებების მიხედვით.ქართველი კაცის ნაფიქრი შორეული წარსულიდან დღემდე, მისი დაკვირვება და შეხედულება ცხოვრებაზე,წუთისოფელზე, სამყაროზე, სიკვდილსა და სიცოცხლეზე, შესანიშნავად ჩანს ჩვენამდე მოღწეულ ტრადიციებსა და ზნე-ჩვეულებებში. მათში ნათლად ჩანს ჩვენი ერის სპეტაკი სული, რწმენის სიმტკიცე, ბოროტების წინააღმდეგ ბრძოლის უნარი, ღვთისაგან ნაჩუქარი სიცოცხლის ტრფიალი და გაფრთხილება.საქართველოს სხვა და სხვა კუთხეს განსხვავებული ხალხური ტრადიციები და ადათ-წესები გააჩნია,ამიტომ ყოველ კუთხეს გარკვეული წვლილი შეჰქონდა საერთო ქართული სისტემის ჩამოყალიბებაში თავისი ლირიული თავისებურებებით. ერის ყოფაში საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბებული დადებითი ტრადიციებიდან უნდა ავიღოთ და ყოველდღიურ ცხოვრებაში გამოვიყენოთ ჩვენამდე მოღწეული ტრადიცია-ჩვეულებებიდან ყოველივე საუკეთესო, რაც ხელს შეუწყობს მათ არ დავიწყებას და მარადიულობას. ქართლ-კახეთის წეს-ჩვეულებები ძალიან ჰგავს ერთმანეთს. მთის ტრადიციები, განსაკუთრებით მშობიარე ქალთან დაკავშირებული, მკვეთრად განსხვავდება ბარში არსებული წესებისაგან.

შემთხევითი არ არის ჩვენს მიერ ქალის ფეხმძიმობასთან და ბავშვის დაბადებასთან დაკავშირებული ადათ-წესებით დაინტერესება, რადგან დედის ღვაწლი და ამაგი შვილისადმი განუზომელია. მისი ფიქრი და ზრუნვა, არა მარტო შვილის დაბადების შემდეგ, არამედ მის დაბადებამდე იწყება.

მოვიძიეთ ხალხის შეხედულება ახალშობილის ბუნებრივი კვების შესახებ. ხალხში, უძველესი დროიდანვე, წესად იყო მიღებული ჩვილი ბავშვის დედის რძით კვება, რაც ჯანმრთელი და ფიზიკურად ძლიერი ადამიანის აღზრდის ერთ-ერთი აუცილებელი პირობაა. ძველად, თუ რაიმე მიზეზით დედას საკმაო რძე არ ექნებოდა, ან სულ გაუშრებოდა ძუძუ, ახალშობილს თხის რძით კვებავდნენ, რადგან, ეს უკანასკნელი, თავისი შემადგენლობით ძალიან ახლოს დგას ქალის რძესთან.

კახეთში მეძუძურ ქალს რძე რომ შეუმცირდებოდა, კვირაძალზე კარებზე გადმოდგებოდა, პირჯვარს გადაიწერდა და ღმერთს რძეს შეეხვეწებოდა.

თუშეთში მეძუძურ ქალს თუ რძე არ ექნებოდა, წავიდოდა ტყის პირას და შესძახებდა: „ ტყენო, ღრენო, ანგელოზებო, ღმერთო, რძე გამიბრუნდა, დამიბრუნეთ, ბავშვი მშიერი მიკვდებაო. “

რ-ნის სოფელ ენისელში მცხ. ქეთო ოთარაშვილის გადმოცემით მეძუძური ქალი მზის უკან რომ გარეთ გავიდოდა, დაბრუნებული კარებში უნდა დამდგარიყო და რძე გამოეთხოვა:„ რძეო, რძეო, გამომყევი, ბავშვს შიაო.“

ქართლში ძველთაგანაა შემორჩენილი თქმულება: როდესაც ქალს რძე დაეკარგებოდა, მივიდოდა იმ ადგილზე, სადაც ბოლოს იყო და რძეს გამოითხოვდა: ,,დამიბრუნდი ჩემო რძეო, წადი მონადირე რძეო.“

მეძუძურმა ქალმა არ უნდა დაიტრაბახოს ბევრი რძე მაქვსო, არ უნდა დააბეზღოს,თორემ გაწყრება რძე და გაქრება.

ნამშობიარებ ქალს რძე რომ მოსდგომოდა, მოხარშულ ხორბალს აჭმევდნენ. ქალის რძე სუფთა ადგილზე უნდა დაიღვაროს, თორემ გაწყრება და გაშრებაო. ქალის რძე თვალის ტკივილის უებარი წამალია.

ახალშობილის აღზრდის გვიანდელ ტრადიციათა შორის ერთნი წინა ქრისტიანული ხანიდან მოდიან და მაგიურ ხასიათს ატარებენ, მეორენი კი რელიგიურნი არიან. უწინ ხალხს სწამდა ეშმაკეული და ავი სულების. მათი წარმოდგენით ავი სულები მზის ჩასვლის შემდეგ, ღამით ჩნდებიან, ამიტომ, ცდილობდნენ მოსანათლი ბავშვი მზის ჩასვლის შემდეგ გარეთ არ გაეყვანათ, ვინაიდან, მათი რწმენით, ავი სულები მოუნათლავ ბავშვს ეტანებიან. მზის ჩასვლის შემდეგ მოსულ სტუმარს, ოჯახს თუ მოსანათლი ბავშვი ჰყავდა, სპეციალური რიტუალი უნდა შეესრულებინა იმისათვის, რომ ადევნებული ავი ანგელოზები ჩამოეშორებინა. ეს რიტუალები წინაქრისტიანული ხანიდან მოდიოდა და მაგიურ ხასიათს ატარებდნენ, თუმცა ისინი ქრისტიანობის დამკვიდრების შემდეგაც განაგრძობდნენ არსებობას.

ახალშობილი პირველად მზის ჩასვლამდე უნდა ჩააწვინონ აკვანში, მზემ უნდა დალოცოსო. სოფელ ველისციხეში მცხ. 73 წ. ნინო მიტიჩაშვილის გადმოცემით ცარიელი აკვნის დარწევა არ შეიძლება-არ ვარგაო. ბავშვის აკვანი ორმა არ უნდა აწიოს-არ ვარგაო. /ნ.ბეჟანიშვილი-სოფ. შაშიანი როცა ბავშვს აკვანში აწვენენ, იქ მყოფები უნდა ჩამოსხდნენ, თორემ ბავშვს არ დაეძინებაო. ხევსურეთში მცხოვრები ხალხის ტრადიციების მიხედვით, ბარისახოელი მარო ლიქოკელის გადმოცემით, ქარიშხლის დროს უკბილო და მოუნათლავი ბავშვის მარტო დატოვება არ შეიძლება, ეშმაკის ქარი გაჰკრავსო. თოთო ბავშვის პატრონს თუ რამე მოეჩვენება, უნდა სამჯერ დაიძახოს: „კოპალაო, შენ მიშველე, კოპალაო, შენ დაჰკარი ლახტიო.“

ახალდაბადებულ ბავშვს ხშირად თან დაჰყვება ხოლმე თავზე ჩამოცმული თხელი აპკი , რასაც „ქუდბედს“ ეძახდნენ. ასეთ ბავშვზე იტყოდნენ: ბედნიერი იქნებაო. დედა ინახავდა ამ აპკს და ბავშვი რომ გაიზრდებოდა, გულზე დაკიდებული უნდა ეტარებინა.

თოთო ბავშვის პირველ ამოჭრილ კბილს ვინც უწინ შენიშნავს, ბავშვს პერანგი უნდა ჩაუხიოს-კბილების ამოსვლა არ გაუჭირდებაო.

სოფ. ფშაველში მცხ. 80 წლის მანია აბუაშვილს გადმოცემით, ბავშვს თუ კბილი პირველად ზემოდან ჩამოუვიდა-ცუდია, მიწას ჩაჰყურებსო, თუ კბილი ქვემოდან ამოეჭრა, კარგია-ღმერთს შეჰყურებსო.

კახეთში თოთო ბავშვს რომ გააბანებდნენ, წყლიდან ამოყვანისას ფეხებით დაიჭერდნენ და სამჯერ ეტყოდნენ: „დათვი მჭლე და შენ მსუქანიო.“ მოუნათლავი ბავშვის ნაბანს მზის უკან არ გადაღვრიდნენ-არ შეიძლებოდა.

ქართლ-კახეთში გავრცელებული წეს-ჩვეულებით ბავშვმა თვალი რომ არ აიღოს, ხელზე ან კისერზე აბამენ გიშრის თვალს, რომელსაც ,,სათვალღვინჯილო“ ჰქვია.

ასეთია ქართველი ხალხის უძველესი და უმდიდრესი ტრადიციები ახალშობილთან დაკავშირებით.




სიახლეები:

    Template not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tplTemplate not found: /templates/news-green/relatednews.tpl
ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.