მთის რაჭა
(mtis racha)
რაჭა – საქართველოს ერთ-ერთი ულამაზესი კუთხე – მდინარე რიონის ზემო წელში მდებარეობს.
ვახუშტი ბაგრატიონი ამ სახელის შესახებ წერს: ეს სახელი ეწოდა დიდ მთათა და ღრმა ადგილების გამო: „იხილე, რა ჭაა ადგილი ესე!“
გეოგრაფიულად რაჭას ყოფენ ქვემო რაჭად (მთის რაჭა) და ზემო რაჭად (უწერის ქვემოთ მდ. რიონის გასწვრივ). ბარისა და მთის რაჭველთა ყოფა-ცხოვრების პირობები და ჩვევები რამდენადმე განსხვავებულია.
მთის რაჭა მდებარეობს რიონის სათავისა და ჭანჭახის (გლოლის) წყალს შუა და მოქცეულია კავკასიონის მთავარ ქედსა და შოდა-კედელას შორის. მთების კალთები 2600 მეტრამდე ტყით არის დაფარული, შემდეგ კლდეებითა და თოვლიან-ყინულოვანი მწვერვალებით.
მთის რაჭა შეიცავს ღებისა და გლოლის თემს და შესდგება სამი სოფლისაგან: ღები (1500 მეტრი), ჭიორა (1500 მეტრი) და გლოლა (1400 ). სოფელში თითოეულ საგვარეულოს მისი ერთი უბანი უჭირავს, რომლის სახელსაც ეს უბანი ატარებს. გვარი შედგება რამდენიმე კომლისაგან. თითოეული კომლი ატარებს თავის განსაკუთრებულ სახელწოდებას, რომელიც დაკავშირებულია წინაპრისა თუ ოჯახის უხუცესი პაპის ან მამის სახელთან, ზოგჯერ წარმოშობის ადგილთან და სხვ.
ქრისტიანული ძეგლები
ქრისტიანული ძეგლებით მთის რაჭა შედარებით ღარიბია. ამ მხრივ საყურადღებოა სოფ. გლოლა, სადაც ბოყოსა და ჭანჭახის წყლის შუა აღმართულია ერთი ბორცვი „ზედქალაქად“ წოდებული, რომლის მწვერვალზეც დღესაც ნახავთ ძველი ეკლესიისა და მისი ციხე-გალავნის ნანგრევებს. ამეკლესიის მხოლო სამი კედელია დაცული და ხალხური გადმოცემით ის აშენებული ყოფილა თამარ მეფის მიერ მიქელ-გაბრიელის სახელობაზე“. ამ მიქელ-გაბიელის ეკლესიის ნანგრევებზე გლოლელები „ჯვარობას“ იხდიან. აქ წესად აქვთ, თუ ოჯახში ვინმე მძიმე ავად გახდება, მას უღელ ხარს შემოავლებენ და ამ ხარებს მიქელ-გაბრიელის ნანგრევზე აიყვანენ. ავადმყოფის პატრონს თითქმის მთელი სოფელი აყვება და აქ ყველანი მუხლმოყრით ევედრებიან მიქელ-გაბრიელის ავადმყოფის განკურნებას, რასაც აქ ჯვარობას უწოდებენ. თუ ჯვარობის შემდეგ ავადმყოფი განიკურნა, ერთ ხარს მადლობის ნიშნად დაკლავენ და ხორცს სოფელს გაუნაწილებენ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ხარს ამუშავებენ.
(mtis racha)
რაჭა – საქართველოს ერთ-ერთი ულამაზესი კუთხე – მდინარე რიონის ზემო წელში მდებარეობს.
ვახუშტი ბაგრატიონი ამ სახელის შესახებ წერს: ეს სახელი ეწოდა დიდ მთათა და ღრმა ადგილების გამო: „იხილე, რა ჭაა ადგილი ესე!“
გეოგრაფიულად რაჭას ყოფენ ქვემო რაჭად (მთის რაჭა) და ზემო რაჭად (უწერის ქვემოთ მდ. რიონის გასწვრივ). ბარისა და მთის რაჭველთა ყოფა-ცხოვრების პირობები და ჩვევები რამდენადმე განსხვავებულია.
მთის რაჭა მდებარეობს რიონის სათავისა და ჭანჭახის (გლოლის) წყალს შუა და მოქცეულია კავკასიონის მთავარ ქედსა და შოდა-კედელას შორის. მთების კალთები 2600 მეტრამდე ტყით არის დაფარული, შემდეგ კლდეებითა და თოვლიან-ყინულოვანი მწვერვალებით.
მთის რაჭა შეიცავს ღებისა და გლოლის თემს და შესდგება სამი სოფლისაგან: ღები (1500 მეტრი), ჭიორა (1500 მეტრი) და გლოლა (1400 ). სოფელში თითოეულ საგვარეულოს მისი ერთი უბანი უჭირავს, რომლის სახელსაც ეს უბანი ატარებს. გვარი შედგება რამდენიმე კომლისაგან. თითოეული კომლი ატარებს თავის განსაკუთრებულ სახელწოდებას, რომელიც დაკავშირებულია წინაპრისა თუ ოჯახის უხუცესი პაპის ან მამის სახელთან, ზოგჯერ წარმოშობის ადგილთან და სხვ.
ქრისტიანული ძეგლები
ქრისტიანული ძეგლებით მთის რაჭა შედარებით ღარიბია. ამ მხრივ საყურადღებოა სოფ. გლოლა, სადაც ბოყოსა და ჭანჭახის წყლის შუა აღმართულია ერთი ბორცვი „ზედქალაქად“ წოდებული, რომლის მწვერვალზეც დღესაც ნახავთ ძველი ეკლესიისა და მისი ციხე-გალავნის ნანგრევებს. ამეკლესიის მხოლო სამი კედელია დაცული და ხალხური გადმოცემით ის აშენებული ყოფილა თამარ მეფის მიერ მიქელ-გაბრიელის სახელობაზე“. ამ მიქელ-გაბიელის ეკლესიის ნანგრევებზე გლოლელები „ჯვარობას“ იხდიან. აქ წესად აქვთ, თუ ოჯახში ვინმე მძიმე ავად გახდება, მას უღელ ხარს შემოავლებენ და ამ ხარებს მიქელ-გაბრიელის ნანგრევზე აიყვანენ. ავადმყოფის პატრონს თითქმის მთელი სოფელი აყვება და აქ ყველანი მუხლმოყრით ევედრებიან მიქელ-გაბრიელის ავადმყოფის განკურნებას, რასაც აქ ჯვარობას უწოდებენ. თუ ჯვარობის შემდეგ ავადმყოფი განიკურნა, ერთ ხარს მადლობის ნიშნად დაკლავენ და ხორცს სოფელს გაუნაწილებენ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ხარს ამუშავებენ.