ხერთვისის ციხე (სამცხე - ჯავახეთი)
(xertvisis cixe - samcxe-javaxeti)
ხერთვისის ციხე (X – XVIII სს.) ხერთვისის ციხე საქართველოში ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემორჩენილი საფორტიფიკაციო ნაგებობაა. არსებობს გადმოცემა, რომ ხერთვისის ციხე-ქალაქი ალექსანდრე მაკედონელს უნახავს. ციხე ადრეშუასაუკუნეებისაა, თუმცა მომდევნო ხანაშიც არაერთხელ განუახლებიათ. ის მდებარეობს სოფელ ხერთვისში ზღვის დონიდან 1126 მეტრზე . ციხე სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ადგილზეა აგებული. ხერთვისის ციხე ციტადელისა და გალავნისაგან შედგება. ციტადელი კლდის ვიწრო თხემს მიუყვება და ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხრიდან საკმაოდ მიუდგომელია. ციტადელის შიდა ტერიტორია ბურჯებიანი ზღუდითაა შემოვლებული და რამდენიმე მონაკვეთად იყოფა. ციხის დასავლეთ ნაწილში მცირე ეკლესია და სხვა ნაგებობათა ნაშთებია შემორჩენილი. სამხრეთიდან და ნაწილობრივ აღმოსავლეთიდან ციხეს აკრავს გალავანი, ჩრდილო-დასავლეთით კი არის წყალზე ჩასასვლელი გვირაბი.
(xertvisis cixe - samcxe-javaxeti)
ხერთვისის ციხე (X – XVIII სს.) ხერთვისის ციხე საქართველოში ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემორჩენილი საფორტიფიკაციო ნაგებობაა. არსებობს გადმოცემა, რომ ხერთვისის ციხე-ქალაქი ალექსანდრე მაკედონელს უნახავს. ციხე ადრეშუასაუკუნეებისაა, თუმცა მომდევნო ხანაშიც არაერთხელ განუახლებიათ. ის მდებარეობს სოფელ ხერთვისში ზღვის დონიდან 1126 მეტრზე . ციხე სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ადგილზეა აგებული. ხერთვისის ციხე ციტადელისა და გალავნისაგან შედგება. ციტადელი კლდის ვიწრო თხემს მიუყვება და ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხრიდან საკმაოდ მიუდგომელია. ციტადელის შიდა ტერიტორია ბურჯებიანი ზღუდითაა შემოვლებული და რამდენიმე მონაკვეთად იყოფა. ციხის დასავლეთ ნაწილში მცირე ეკლესია და სხვა ნაგებობათა ნაშთებია შემორჩენილი. სამხრეთიდან და ნაწილობრივ აღმოსავლეთიდან ციხეს აკრავს გალავანი, ჩრდილო-დასავლეთით კი არის წყალზე ჩასასვლელი გვირაბი.