პლატფორმა
1.
ერთი წელია, რაც მამაჩემი მოკვდა. არ მჯერა, რომ ამბობენ, ადამიანი ნამდვილ ზრდასრულობას მხოლოდ მშობლების სიკვდილის მერე აღწევსო. ნამდვილ ზრდასრულობას ვერც ვერასოდეს აღწევ.
მოხუცის კუბოსთან უსიამოვნო ფიქრები ამეშალა. ამ ბებერმა ნაბიჭვარმა მაგარი დრო ატარა, ყველა სირთულიდან მეფესავით გამოძვრა. `პატარა გოგოებთან დაეთრეოდი, ძმაო~, – ჩემთვის ვქილიკობდი, – `აქეთ კიდე დედაჩემს ფეხებშუა დიდ ხლეს უდებდი~. რა თქმა უნდა, დაძაბული და გაღიზიანებული ვიყავი. ყოველდღე ხომ არ მარხავ ოჯახის წევრებს. ცხედრის ნახვაზე უარი ვთქვი. ორმოცი წლისა ვარ და ცხედრები საკმარისად მინახავს. მირჩევნია, ამ სანახაობას უბრალოდ გავერიდო. შინაური ცხოველიც ამიტომ არ მიყიდია აქამდე.
არ დავქორწინებულვარ. ორ-სამჯერ ცოლის მოყვანა კი შემეძლო, მაგრამ გადავიფიქრე, თუმცა ქალები ნამდვილად მიყვარს. ვნანობ კიდეც, უცოლო რომ ვარ. განსაკუთრებით შვებულების დროს ვვარდები ხოლმე უხერხულ მდგომარეობაში. გარკვეულ ასაკს მიტანებულ კაცს, რომელიც შვებულებას მარტოდმარტო ატარებს, ხალხი ნაკლებად ენდობა: ვარაუდობენ, საშინელი ეგოისტი და გარყვნილი ვინმე იქნებაო. არა, ამ ხალხს ნამდვილად ვერ გავამტყუნებდი.
დაკრძალვის შემდეგ იმ სახლში დავბრუნდი, სადაც მამაჩემმა ბოლო წლები გაატარა. მისი სხეული ერთი კვირის წინ აღმოეჩინათ. ავეჯზე და ოთახის კუთხეებში უკვე მტვრის ფენა იდო, ფანჯარასთან ობობის ქსელიც შევნიშნე. დრო, ენტროპია და ასეთი რამეები აქაურობის სრულ ბატონ-პატრონებად ქცეულიყვნენ. მაცივარი გამოცარიელებული დამხვდა. სამზარეულოს თაროებზე ძირითადად წონის დასარეგულირებელი მზა სადილის `Weight Watchers~-ის პაკეტები ეწყო, არომატიზებული პროტეინების ქილები, ენერგეტიკული საკვების ფილები. პირველი სართულის ოთახებში დავბორიალებდი და თან მაგნიუმიან შაქარლამას ვლოღნიდი. საქვაბეში ველო-ტრენაჟორზეც წავივარჯიშე. სამოცდაათი წლის ასაკში მამაჩემი ფიზიკურად ჩემზე ბევრად ძლიერი გახლდათ. ყოველდღე ერთ საათს ინტენსიურად ვარჯიშობდა, კვირაში ორჯერ აუზში ცურავდა. შაბათ-კვირას ტენისის თამაში და ველოსიპედით სეირნობა უყვარდა სხვა ხანდაზმულებთან ერთად. დაკრძალვაზე ზოგიერთი გავიცანი კიდეც.
– ყველას ეგ გვქაჩავდა! – წამოიძახა გინეკოლოგმა, – ჩვენზე ათი წლით უფროსი იყო და ორკილომეტრიან აღმართს რომ შევუდგებოდით, თავიდან ერთი წუთის სავალზე მაინც წინ გაგვიშვებდა ხოლმე. `ოჰ, მამაჩემო~, – გავიფიქრე, – `დიდი ამპარტავანი ვინმე ბრძანდებოდი!~ მარცხენა თვალის კუთხით კიდევ ერთი, კუნთების გასავარჯიშებელი ტრენაჟორი და ჰანტელები შევნიშნე. მაშინვე თვალწინ დამიდგა ეს შორტებიანი კრეტინი – სახედანაოჭებული, თუმცა სხვამხრივ ჩემნაირი ტიპი, სასოწარკვეთამდე მისული გაშმაგებით რომ ჭიმავდა მუცლის კუნთებს. `ეჰ, მამაჩემო,~ – ისევ გავიფიქრე, – `ქვიშაზე გიშენებია შენი საცხოვრისი~. სატერფულებს ისევ ვამოძრავებდი, მაგრამ სუნთქვა თანდათან გამიჭირდა, ფეხებს შორისაც ყრუ ტკივილი ვიგრძენი. ამ დროს პირველ დონეს ჯერ კიდევ არ ავცილებოდი. ფიქრებით ისევ დაკრძალვის ცერემონიას დავუბრუნდი და მივხვდი, რომ შესანიშნავი შთაბეჭდილება დავტოვე. ყოველთვის სუფთად გაპარსული დავდივარ, ვიწრო მხარ-ბეჭი მაქვს. როგორც კი ოცდაათს გადავაბიჯე, გამელოტება დამეწყო და გადავწყვიტე, თმა ძალიან მოკლედ შემეჭრა. ძირითადად ნაცრისფერ პიჯაკებს ვიცვამ, სადა ჰალსტუხებს ვირჩევ, ჰოდა, მაინცდამაინც მხიარულად არ გამოვიყურები. იქაც უთმო, თხელჩარჩოიანი სათვალითა და მოღუშული სახით, ოდნავ თავდახრილი ვიდექი და ნაირ-ნაირ სამგლოვიარო საგალობლებს ვისმენდი, თავს ბევრად უფრო კომფორტულად ვგრძნობდი, ვიდრე, ვთქვათ, ქორწილში. დაკრძალვები ნამდვილად ჩემი საქმეა, აბა რა! სატერფულების ტრიალი შევწყვიტე, მსუბუქად ჩავახველე. ახლომახლო ველები ღამეულმა წყვდიადმა შთანთქა. ბეტონის კონსტრუქციის სიახლოვეს, რომელშიც საქვაბე იყო მოთავსებული, ცუდად მოწმენდილ იატაკზე მეწამული ლაქა მოჩანდა. აი, აქ იპოვეს მამაჩემი, შუაზე ჰქონდა თავის ქალა გადახსნილი, შორტები და მაისური ეცვა, წარწერით: `I love New York~. სასამართლოს ექიმის ცნობით, უკვე სამი დღის მკვდარი იყო. გაგიჭირდებოდათ, ეს ყველაფერი უბედური შემთხვევისთვის დაგებრალებინათ, ძირს დაღვრილ ნავთზე ან რამე ასეთზე ფეხი დაუცურდებოდაო და ა.შ. რა ვიცი, ოთახის იატაკი სრულიად მშრალი ჩანდა. თავის ქალა რამდენიმე ადგილას ჰქონდა გადამსკდარი, ცოტა ტვინიც კი გადმოღვროდა – ეს ყველაფერი მკვლელობას წააგავდა. კაპიტან შომონს, შერბურის ჟანდარმერიიდან, ჩემს სანახავად იმ საღამოს უნდა შემოევლო.
სასტუმრო ოთახში დაბრუნებისთანავე ტელევიზორი ჩავრთე – `Sony 16/9~ – 82 სმ. დიაგონალის ეკრანით, სამგანზომილებიანი ბგერითი სისტემითა და ინტეგრირებული DVD-თი. TF1-ზე ჩემი საყვარელი სერიალი `მებრძოლთა მბრძანებელი ქსენა~ გადიოდა. ჯაჭვის პერანგსა და ტყავის მოკლე ქვედაკაბაში გამოწყობილი ორი დაკუნთული ქალი ხმალს ენერგიულად იქნევდა.
– დიდხანს გასტანა შენმა ზეობამ, ტაგრატა! – წამოიძახა ქერამ, – მე ქსენა ვარ, დასავლეთის ველების მბრძანებელი!
ამ დროს კარზე დააკაკუნეს. ტელევიზორს ჩავუწიე.
გარეთ სრული წყვდიადი იდგა. ქარი მსუბუქად არხევდა ხის ტოტებს, რომლებიც წვიმის ბოლო წვეთებს იფერთხავდნენ. კარის ზღურბლზე, ასე, ოცდახუთ წლამდე, ჩრდილოაფრიკული გარეგნობის გოგო დამხვდა, რომელმაც ამიხსნა:
– მე აიშა მქვია, მუსიე რენოს კვირაში ორჯერ სახლს ვულაგებდი ხოლმე. ჩემი ნივთების წასაღებად მოვედი.
– ჰო, აბა რა, – ჩავილაპარაკე და ხელის გაურკვეველი მოძრაობით შინ შევიპატიჟე. კი, რაღაც ასეთი ვანიშნე. გოგო შემოვიდა და ტელევიზორის ეკრანს სწრაფად შეავლო თვალი: ორ მეომარ ქალს ახლა უკვე ზედ ვულკანის კრატერის პირას გაეჩაღებინა ხელჩართული ბრძოლა. ასეთი სანახაობა ზოგ ლესბოსელს ალბათ მაგრადაც ააღელვებდა.
– არ მინდა, შეგაწუხოთ, მხოლოდ ხუთი წუთით შემოვიარე, – მითხრა აიშამ.
– სულაც არ მაწუხებთ, მე საერთოდ არაფერი მაწუხებს, – ვუპასუხე.
თავი დამიქნია, ვითომდა კარგად მესმისო, წამით მზერა ჩემს სახეზე შეაჩერა. მამაჩემთან ფიზიკური მსგავსება თუ შენიშნა, რის შემდეგაც შინაგანი მსგავსების მოხელთებას ცდილობდა. რამდენიმე წამში გოგო შებრუნდა და საძინებლებისკენ მიმავალ კიბეს მძიმედ აუყვა.
– ნუ იჩქარებთ, რამდენსაც გნებავთ, იმდენ ხანს დარჩით……... – ამოვილუღლუღე.
არ მიპასუხა, არც ნაბიჯი შეანელა – ალბათ ვერ გაიგო, რა ვუთხარი. წინააღმდეგობებით ძალაგამოცლილი დივანზე მივეგდე. მისთვის პალტოს გახდა უნდა შემეთავაზებინა. საერთოდ, სტუმარს პალტოს გახდას სთავაზობენ ხოლმე. როგორც იქნა, მივხვდი, რომ ოთახში საშინლად ციოდა – სველი და გამჭოლი სიცივე იდგა, აკლდამის სუსხი იგრძნობოდა. გათბობის ჩართვა არ ვიცოდი და არც მცდელობის სურვილი მქონდა. მამაჩემი მკვდარი იყო, მე კი აქედან მალე უნდა წავსულიყავი. FR3-ზე სწორედ იმ დროს გადავრთე, როცა `ჩემპიონის კითხვარის~ ბოლო ნაწილი იწყებოდა. ვალ-ფურელმა ნადეჟმა ჟულიენ ლეპერს რომ განუცხადა, მესამედ ვცდი, იქნებ ახლა მაინც მოვიგოო, კიბეზე სწორედ მაშინ გამოჩნდა აიშა, მხარზე გადაკიდებული მსუბუქი სამგზავრო ჩანთით. ტელევიზორი გამოვრთე და მისკენ სწრაფად გავემართე.
– ჟულიენ ლეპერზე ყოველთვის ვაფრენდი, – წამოვიწყე, – თუ თამაშის მონაწილის მშობლიურ ქალაქს ან სოფელს ცუდად იცნობს, კუთხესა და რაიონზე ერთი-ორი სიტყვის თქმას მაინც ახერხებს. სხვა თუ არაფერი, ჰავაზე, ბუნებრივ სიმდიდრეებზე მიახლოებითი წარმოდგენა მართლაც აქვს. პირველ რიგში, ცხოვრება ესმის: თამაშის მონაწილეები მისთვის ცოცხალი ადამიანები არიან, მათი ავიც იცის და კარგიც. ამ ხალხის ყოველდღიურობა კი არც სრულიად უცხოდ ეჩვენება, არც მიუღებლად. ვისაც არ უნდა ესაუბრებოდეს, ბოლოს მაინც ახერხებს, რომ გულახდილად აალაპარაკოს საკუთარ საქმიანობაზე, ოჯახზე, გატაცებებზე – ყველაფერზე, რისგანაც, მისივე დაკვირვებით, ცხოვრება შედგება. კანდიდატები საკმაოდ ხშირად სასულე ორკესტრში უკრავენ, გუნდში მღერიან, ადგილობრივ დღესასწაულებს აწყობენ, ან ჰუმანიტარულ საქმიანობაში თავით გადაშვებულები ბრძანდებიან. არც ისე იშვიათად მათი შვილები დარბაზში სხედან ხოლმე. საერთოდ, ამ გადაცემის ნახვისას ისეთი შთაბეჭდილება გრჩება, რომ ადამიანები ბედნიერები არიან და თვითონაც უფრო ბედნიერი ხარ, თავს ბევრად უკეთესად გრძნობ, არა?
შემომხედა, მაგრამ არ გაუღიმია. აკეცილი თმა, თითქმის შეუმჩნეველი მაკიაჟი, საკმაოდ სადა ჩაცმულობა – უდავოდ სერიოზული გოგო ჩანდა. რამდენიმე წამს ყოყმანობდა, სანამ დაბალი, დარცხვენისგან ოდნავ ჩახლეჩილი ხმით მეტყოდა: `მამათქვენი ძალიან მიყვარდა~. არ ვიცოდი, რა მეპასუხა. ეს ამბავი ცოტა უცნაურად, თუმცა კი სრულიად შესაძლებლად მეჩვენებოდა. ბებრუხანა ალბათ იმდენ რამეს მოუყვებოდა: მან ხომ კოლუმბიაში, კენიაში და რა ვიცი, სად აღარ იმოგზაურა, ჭოგრიტით მარტორქებსაც კი უთვალთვალა. როცა ვხვდებოდით, ყოველთვის ირონიულად აღნიშნავდა ხოლმე, ფუნქციონერის სტატუსი და მისგან გამომდინარე კეთილდღეობა მოგწონსო. `ქერის ორმო იპოვე და ეგ არი~, – ისე იმეორებდა, ზიზღს არც მალავდა. მაინც ძნელია, რა, ოჯახური გარემოს ატანა!
– მედდის ხელობას ვსწავლობ, – განაგრძო აიშამ, – მაგრამ მშობლების სახლიდან წამოვედი და ახლა იძულებული ვარ, ვიღაც-ვიღაცეებს ოთახები დავულაგო ხოლმე.
თავს ვიმტვრევდი, რომ რამე მეპასუხა. ნეტავ ხომ არ უნდა მეკითხა, რა ფასად ქირავდება ბინები შერბურში-მეთქი. ბოლოს მაინც გადავწყვიტე, რაღაც მეთქვა.
– ჰო, არა?... – აი, ასე ვცდილობდი, მეჩვენებინა, რომ ცხოვრებას მეტ-ნაკლებად ვიცნობდი. ამან სრულიად დააკმაყოფილა. მერე კარისკენ გაემართა. სახით მინას ავეკარი, რათა კარგად შემეთვალიერებინა მისი `ფოლკსვაგენ პოლო~, რომელიც ატალახებულ გზაზე უხვევდა. FR3-ზე მე-19 საუკუნის სოფლის ცხოვრების შესახებ ტელეფილმი გადიოდა, სადაც გლეხის როლს ჩეკი კარიო ასრულებდა. ფორტეპიანოს გაკვეთილებს შორის მიწათმფლობლის ქალიშვილი, რომლის მამასაც თვით ჟან-პიერ მარელი ასახიერებდა, ცოტა არ იყოს, თავისუფალი მოპყრობის უფლებას აძლევდა მაცდური გარეგნობის ერთ გლეხუჭას. ერთმანეთს თავლაში ხვდებოდნენ ხოლმე. სწორედ მაშინ ჩამთვლიმა, როცა ჩეკი კარიომ ამ გოგოს გამჭვირვალე საცვალი შემოახია. ბოლო კადრი, რომელსაც თვალი შევავლე, ღორების პატარა კოლტის ახლო ხედი იყო.
სიცივემ და ტკივილმა გამომაღვიძა. ცუდ პოზაში ჩამძინებოდა, კისერს ვერ ვამოძრავებდი. წამოვჯექი და ბევრი ვახველე. ჩემი სუნთქვა ოთახის გაყინულ ჰაერში ორთქლის ბოლქვებად იშლებოდა. ტელევიზორში რატომღაც TF1-ის გადაცემა `თევზაობა და სხვა არაფერი~ გადიოდა. როგორც ჩანს, აქამდეც გამღვიძებოდა, ან სიფხიზლის ისეთი დონისთვის მაინც მიმეღწია, რომელიც პულტის გამოყენებისთვის საკმარისი აღმოჩენილიყო – ვერაფერს ვიხსენებდი. ღამის გადაცემა ღლავებს – ვეება უქერცლო თევზებს – ეძღვნებოდა, რომელთა რიცხვმაც, გლობალური დათბობის შედეგად, საფრანგეთის მდინარეებში საკმაოდ იმატა. თურმე მათ განსაკუთრებით ატომური ელექტროსადგურების მიმდებარე ტერიტორიები მოსწონდათ. რეპორტაჟს ზოგიერთი მოარული აზრის სისწორე უნდა გადაემოწმებინა: ზრდასრული ღლავები სიგრძეში მართლაც სამ-ოთხ მეტრს აღწევდნენ, ხოლო დრომში ხუთმეტრიანებიც შეენიშნათ – ეს ყველაფერი საკმაოდ დამაჯერებელი ჩანდა. ამავე დროს, გამორიცხული იყო, რომ თევზები მტაცებლებივით მოქცეულიყვნენ, ან მობანავეებზე იერიში მიეტანათ. ღლავების ირგვლივ გავრცელებული ეჭვი, როგორც ჩანს, იმ ხალხსაც ეხებოდა, ვისაც მათი დაჭერა მთავარ საქმედ გაეხადა. მეთევზეთა დიდმა ოჯახმა არც ისე კარგად მიიღო ღლავებზე მოთევზავეთა მცირერიცხოვანი საძმო. ისინი ამით იტანჯებოდნენ და სურდათ, რომ ტელეგადაცემა გაბატონებული უარყოფითი დამოკიდებულების შესაცვლელად გამოეყენებინათ. ცხადია, გასტრონომიული მოტივით თავს ვერ მოიწონებდნენ: ღლავის ხორცი დიდი ვერაფერი საკვებია. თუმცა თევზაობის პროცესი ისეთი საუცხოო ყოფილა – თან სპორტული, თან ინტელექტუალური – ქარიყლაპიების ჭერასაც მოგაგონებდათ და უდავოდ იმსახურებდა, რომ ბევრად მეტი მიმდევარი ჰყოლოდა. ოთახში გავიარ-გამოვიარე, მაგრამ მაინც ვერ გავთბი. მამაჩემის საწოლში ნამდვილად ვერ ჩავწვებოდი. ბოლოს ზედა სართულზე ავედი ბალიშებისა და პლედების მოსაძებნად, მერე კი ავად თუ კარგად დივანზე მოვთავსდი. ტელევიზორი იმ დროს გამოვრთე, როცა `ღლავის ფარდაახდილი საიდუმლოს~ ტიტრები გადიოდა. ღამეული წყვდიადი და სრული სიჩუმე იდგა.
2.
დასასრული ყველაფერს აქვს, მათ შორის ღამესაც. ლეთარგიიდან, რომელსაც ხვლიკივით შევხიზნებოდი, კაპიტან შომონის სუფთა და მჟღერმა ხმამ გამომაფხიზლა. ბოდიში მომიხადა, გუშინ დრო არ დამრჩა, რომ შემომევლოო. ყავა შევთავაზე. სანამ წყალი დუღდებოდა, სამზარეულოს მაგიდაზე ლეპტოპი გაშალა და პრინტერი დენის წყაროს შეუერთა. ამგვარად, საშუალება მექნებოდა, ჩვენება გადამეკითხა და კაპიტნის წასვლამდე ხელიც მომეწერა. თანხმობის ნიშნად რაღაც ჩავილუღლუღე. ადმინისტრაციული საქმეებით სრულად შთანთქმულ ჟანდარმერიას საკმარისი დრო არ რჩებოდა ჭეშმარიტი მისიის – გამოძიების აღსასრულებლად. აი, ეს დავასკვენი არაერთი ტელეგადაცემის ნახვის შემდეგ. შომონი დამეთანხმა. დაკითხვა ნოყიერ ნიადაგზე, ურთიერთნდობის ატმოსფეროში დაიწყო. `Windows~-იც მხიარული ჭყლოპინით ჩაიტვირთა.
მამაჩემი 14 ნოემბრის საღამოსა თუ ღამეს გარდაცვლილა. იმ დღეს ვმუშაობდი, 15-შიც ვმუშაობდი. რა თქმა უნდა, შემეძლო მანქანით წამოვსულიყავი, მამაჩემი მომეკლა და მაშინვე შინ დავბრუნებულიყავი. რას ვაკეთებდი 14 ნოემბრის საღამოს? ღამით? როგორც მახსოვს, არაფერს – განსაკუთრებულს ნამდვილად არაფერს. ყოველ შემთხვევაში, გონებაში არანაირი მოგონება არ ამომიტივტივდა, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ამბიდან კვირაზე ნაკლები იყო გასული. არც სტაბილური სექსუალური პარტნიორი მყავდა, არც ახლო მეგობარი. ასეთ შემთხვევაში, როგორ უნდა გაიხსენო რამე? დღეები უბრალოდ გადის და ეგ არი. კაპიტან შომონს ნაღვლიანად შევხედე: მინდოდა, დავხმარებოდი, ან ძიების სწორი მიმართულება მაინც მეკარნახა.
– მოიცა, უბის წიგნაკში მოვნახავ, – ვუთხარი. ამ ნაბიჯით, სავარაუდოდ, არც არაფერი გაირკვეოდა, თუმცა, საოცარია და 14-ით დათარიღებული, ვიღაც კორალის მობილურის ნომერი კი დამხვდა. ეს კორალი ვინღა იყო? რა სისულელეს აღარ იპოვიდით ამ წიგნაკში!
– გონება ათასნაირი ნაგვით მაქვს გამოტენილი... – დამნაშავესავით გავუღიმე, – არ ვიცი, ალბათ სადღაც გამოფენაზე ვიყავი.
– გამოფენაზე? – მოთმინებით მელოდა, თითებს კლავიატურის თავზე, რამდენიმე სანტიმეტრით ზემოთ ათამაშებდა.
– ჰო, კულტურის სამინისტროში ვმუშაობ. დოსიეებს ვადგენ გამოფენების, ზოგჯერ კი სპექტაკლების დასაფინანსებლად.
– სპექტაკლების?
– სპექტაკლების... თანამედროვე საცეკვაო წარმოდგენების... – ლამის სასოწარკვეთაში ჩავვარდი, სირცხვილით ვიწვოდი.
– ერთი სიტყვით, კულტურის სფეროში მოღვაწეობთ.
– ჰო, შეიძლება ასეც ითქვას.
კეთილგანწყობით მომშტერებოდა, თან ერთგვარი სერიოზულობითაც. იცოდა, რომ კულტურის სფერო არსებობდა – საკმაოდ ბუნდოვანი, თუმცა ურყევი რწმენა ჰქონდა. პროფესიიდან გამომდინარე, ურთიერთობა ყველა ჯურის ხალხთან უხდებოდა, არცერთი სოციალური წრე მისთვის უცხო არ იყო. ჟანდარმერია ხომ ჰუმანიზმის თავისებურ სახეს წარმოადგენს.
საუბრის დანარჩენი ნაწილი მეტ-ნაკლებად ჩვეულებრივად წარიმართა. მსგავსი რამეები ტელეფილმებში მქონდა ნანახი, ასეთი დიალოგისთვის მზად ვიყავი. ვიცნობდი თუ არა მამაჩემის მტრებს? არა, მაგრამ სიმართლე თუ გინდათ, არც მეგობრებს ვიცნობდი. ყოველ შემთხვევაში, მამაჩემი იმდენად მნიშვნელოვანი ვინმე ნამდვილად არ ბრძანდებოდა, რომ მტრები ჰყოლოდა. ვის აძლევდა ხელს მისი სიკვდილი? რასაკვირველია, მე. ბოლოს როდის ვნახე? მგონი, აგვისტოში. ამ დროს სამსახურში თითქმის არაფერია გასაკეთებელი, მაგრამ ჩემი კოლეგები იძულებულები არიან, კუთვნილი შვებულებით მაინც ისარგებლონ, რადგან შვილები ჰყავთ. მე პარიზში ვრჩები, კომპიუტერული თამაშებით ვერთობი და შუა აგვისტოში შაბათ-კვირას ერთ-ორ დღესაც მივაბამ ხოლმე – აი, ამ დროს ვესტუმრე მამაჩემს. მქონდა თუ არა ნამდვილად კარგი ურთიერთობა მასთან? ჰოც და არაც. უფრო არა, თუმცა წელიწადში ერთი-ორჯერ მაინც მოვინახულებდი ხოლმე, ეს კი მაინცდამაინც ცუდს არ უნდა ნიშნავდეს.
თავი დამიქნია. ვხვდებოდი, რომ დაკითხვა დასასრულს უახლოვდებოდა. მინდოდა, მეტი მეთქვა. კაპიტან შომონის მიმართ აუხსნელ, უცნაურ სიმპათიას ვგრძნობდი. მას უკვე პრინტერი ჩაერთო.
– მამაჩემი ისეთი სპორტული ტიპი იყო! – უცებ წამოვიძახე.
მომლოდინე მზერით შემომხედა.
– არა, არაფერი... – სასოწარკვეთილმა ხელები ავიქნიე, – უბრალოდ, იმის თქმა მინდოდა, რომ ძალიან სპორტული იყო.
უკმაყოფილების ნიშნად შეიშმუშნა და ჩვენება ამობეჭდა.
საბუთს ხელი მოვაწერე, მერე კაპიტანი შომონი კარამდე მივაცილე და ვუთხარი:
– ასე მგონია, როგორც მოწმემ, იმედი გაგიცრუეთ.
– ყველა მოწმე იმედს გვიცრუებს, – მიპასუხა. ცოტა ხანს ამ აფორიზმზე ვფიქრობდი. ჩვენს თვალწინ სევდისმომგვრელი უნაპირო ველები გადაშლილიყო. კაპიტანი შომონი `პეჟო 305~-ში ჩაჯდა. დამპირდა, რომ გამოძიების მსვლელობის შესახებ ინფორმაციას მომაწვდიდა. მშობლის გარდაცვალების შემთხვევაში საჯარო მოხელეს, ჩვეულებრივ, სამი დღით ათავისუფლებენ. შემეძლო არ ავჩქარებულიყავი, ფეხი ამეთრია, ადგილობრივი კამამბერი[1] შემეძინა, მაგრამ მე პარიზის გზას დაუყოვნებლივ გავუდექი.
ბოლო თავისუფალი დღე სამოგზაურო ბიუროებში გავატარე. მომწონდა ტურისტული კატალოგები, მათი აბსტრაქტულობა, მათი უნარი, დაიყვანონ მსოფლიოს ნებისმიერი კუთხე ბედნიერი დღეებისა და შესაბამისი ტარიფების კონკრეტულ თანმიმდევრობამდე. განსაკუთრებით აღმაფრთოვანებდა ვარსკვლავთა სისტემა, ნეტარების ხარისხზე რომ მიგანიშნებდათ. არა, ბედნიერი ნამდვილად არ ვიყავი, მაგრამ ბედნიერებას ვაფასებდი და ველოდი კიდეც. მარშალის მოდელის მიხედვით ხომ მყიდველი რაციონალური ინდივიდია, რომელიც, გადახდილი თანხის შესაბამისად, მოთხოვნილებების მაქსიმალურად დაკმაყოფილებას ცდილობს. ვებლენის მოდელი კი, პირიქით, ყიდვის პროცესზე ჯგუფის გავლენის ანალიზს გვთავაზობს (იმის გათვალისწინებით, ინდივიდს ჯგუფთან თვითიდენტიფიკაცია სურს თუ მისგან გამორ-ჩევა უნდა). კოუპლენდის მოდელი გვიჩვენებს, რომ ყიდვის პროცესი პროდუქტი/სერვისის კატეგორიების მიხედვით განსხვავდება (მიმდინარე შეძენა, დაგეგმილი შეძენა, სპეციალური შეძენა), თუმცა ბოდრიარი-ბეკერის მოდელის შეფასებით, მოხმარებაც ნიშნების წარმოებაა. გულის სიღრმეში ვგრძნობდი, რომ მარშალის მოდელი ჩემთან ყველაზე ახლოს იყო.
სამსახურში დაბრუნებისთანავე მოვახსენე მარი-ჟანს, შვებულება მჭირდება-მეთქი. მარი-ჟანი ჩემი კოლეგაა. ერთად ვადგენთ ხოლმე გამოფენების მოსაწყობად აუცილებელ დოსიეებს, რითიც თანამედროვე კულტურის განვითარებას ვუწყობთ ხელს. ოცდათხუთმეტი წლისაა, სწორი ქერა თმა და ღია ცისფერი თვალები აქვს. მის პირად ცხოვრებაზე საერთოდ არაფერი ვიცი. იერარქიულად ჩემზე სულ ოდნავ მაღლა დგას, მაგრამ ამას ყურადღებას არ აქცევს, წინა პლანზე ყოველთვის გუნდურ მუშაობას აყენებს. როცა მაღალი რანგის სტუმარი გვეწვევა ხოლმე – გამომსახველობითი ხელოვნების დირექციის წარმომადგენელი ან მინისტრთა კაბინეტის რომელიმე წევრი – ის სწორედ გუნდური მუშაობის პრინციპზე ამახვილებს ყურადღებას. `აი, ყველაზე მნიშვნელოვანი კაცი ამ განყოფილებაში!~ – წამოიძახებს ხოლმე, როგორც კი ჩემს კაბინეტში შემოუძღვება, – `საბუღალტრო ანგარიშებითა და ციფრებით ჟონგლიორობს... მის გარეშე ნამდვილად დავიღუპებოდი.~ მერე იცინის. მაღალი რანგის სტუმრებიც, თავის მხრივ, იცინიან, ან სახეზე ბედნიერ ღიმილს გადაიფენენ ხოლმე. მეც ვიცინი, როგორც შემიძლია. ვცდილობ, საკუთარი თავი ჟონგლიორად წარმოვიდგინო, მაგრამ სინამდვილეში მხოლოდ მარტივ არითმეტიკულ ოპე-რაციებს ვასრულებ! მიუხედავად იმისა, რომ მარი-ჟანი ძირითადად არაფერს აკეთებს, მისი სამუშაო მაინც ყველაზე რთულია: მუდმივად უნდა მიადევნოს თვალი მიმდინარეობების, ტენდენციების, ხელოვანთა კავშირების განვითარებას. რადგან კულტურაზე პასუხისმგებლობა აკისრია, ყოველ წუთს შეიძლება უმოქმედობასა თუ ობსკურანტიზმში დასდონ ბრალი. აი, ეს საფრთხე უნდა აიცილოს თავიდან და აღნიშნულ სფეროსაც ააცილოს. ის მუდმივად უკავშირდება მხატვრებს, გალერეების მფლობელებს, ჟურნალების რედაქტორებს, რომელთა უმრავლესობას არც კი ვიცნობ. ამგვარი სატელეფონო ზარები მარი-ჟანს ართობს და ახალისებს, რადგან თანამედროვე ხელოვნებით მართლაც გატაცებული გახლავთ. მის მიმართ არც მე ვარ ცუდად განწყობილი: `მხატვრულ ოსტატობას~ ორივე ხელით ნამდვილად არ ვაფრინდები და არც ტრადიციული ფერწერის მკვდრეთით აღდგომისთვის ვიკლავ თავს. სიფრთხილეს ვიჩენ, როგორც იმ მოხელეს შეეფერება, რომელსაც თვლა და ანგარიში ავალია. ესთეტიკური თუ პოლიტიკური საკითხები რა ჩემი საქმეა! ახალი მიდგომების, ახალი მსოფლმხედველობების შემუშავებასა და დამკვიდრებას არავინ მავალებს. ამაზე მაშინ ვთქვი უარი, როცა მხრებში მოვიხარე და სახეც ნელ-ნელა დამისევდიანდა. ბევრ გამოფენაზე, ვერნისაჟზე, ღირსსახსოვარ პერფორმანსზე ვყოფილვარ, ამ ყველაფრიდან კი ასეთი დასკვნა გამოვიტანე: ხელოვნებას არ შეუძლია ცხოვრების შეცვლა, ყოველ შემთხვევაში, ჩემი ცხოვრებისა – არა.
მარი-ჟანს ადრევე შევატყობინე, რომ მამა გარდამეცვალა. თანაგრძნობით შემხვდა, მხარზე ხელიც კი მომისვა. შვებულების თაობაზე ჩემი თხოვნა სრულიად ბუნებრივად ჩათვალა.
– ყველაფერში უნდა გაერკვე, მიშელ, – ასე მითხრა, – რათა ისევ საკუთარ თავს დაუბრუნდე.
ვცადე, ნათლად წარმომედგინა, ამას როგორ გავაკეთებდი და მივხვდი, რომ ეს ქალი ალბათ არ ცდებოდა.
– ბიუჯეტის მონახაზს, შენს ნაცვლად, სესილია დაასრულებს, – განაგრძო, – ამაზე მე დაველაპარაკები.
ნეტავ კონკრეტულად რას გულისხმობდა, ან ეს სესილია ვინღა იყო? ირგვლივ მიმოვიხედე, აფიშის ესკიზს შევავლე თვალი და გამახსენდა: სესილია ერთ ჩამრგვალებულ ჟღალთმიან გოგოს ერქვა, რომელიც გაუთავებლად `კედბერის~ ლოღნიდა და ორი თვე იყო, რაც ჩვენთან მუშაობდა, დროებითი ხელშეკრულებითა თუ სულაც უმუშევართა დახმარების პროგრამის წყალობით. ერთი სიტყვით, მეტად უმნიშვნელო ვინმე გახლდათ. მამაჩემის გარდაცვალებამდე მართლაც ვმუშაობდი ერთ-ერთი გამოფენის ბიუჯეტის მონახაზზე. გGამოფენას ერქვა `ხელები მაღლა, ყაჩა-ღანებო!~ და იანვარში ბურ-ლა-რენში უნდა გახსნილიყო. იქ პოლიციელების სისასტიკის ამსახველ იმ ფოტოებს გამოფენდნენ, რომლებიც იველინში ტელეობიექტივის დახმარებით გადაიღეს, თუმცა ეს დოკუმენტურ მასალას კი არა, უფრო თეატრალიზებული სივრცის ასახვას წარმოადგენდა, რომელსაც თან ახლდა მინიშნებები სერიალ `ლოს-ანჯელესის პოლიციის~ სხვადასხვა ეპიზოდზე. ფოტოხელოვანმა ამ ყველაფერს მხიარული თვალით შეხედა და არა ისე, როგორც მოსალოდნელი იყო – სოციალური მხილების კუთხით. საბოლოო ჯამში, პროექტი საკმაოდ საინტერესო გამოვიდა, არც ძვირი დაჯდა და განსახორციელებლადაც რთული არ ჩანდა. ისეთი ბრიყვიც კი, როგორიც სესილია იყო, იოლად შეძლებდა ბიუჯეტის მონახაზის დასრულებას.
სამსახურის შემდეგ, როგორც წესი, `peep-show~-ს საყურებლად მივდიოდი ხოლმე. ეს ორმოცდაათი ფრანკი მიჯდებოდა, ხანდახან – სამოცდაათი, როცა ძალიან გვიან ვათავებდი. აქეთ-იქით მოქანავე ტაკუნებს რომ ვხედავდი, გონება მთლიანად მეწმინდებოდა. ურთიერთსაპირისპირო ტენდენციები თანამედროვე ვიდეოხელოვნებაში, წონასწორობა კულტურული მემკვიდრეობის მოფრთხილებასა და ცოცხალი შემოქმედების მხარ-დაჭერას შორის... ეს ყველაფერი ელვის უსწრაფესად ქრებოდა აქეთ-იქით მოქანავე ტაკუნების მარტივი მაგიის წინაშე. მეც ვიდექი და სათესლეებს მშვიდად ვიმსუბუქებდი. სწორედ ამ დროს სესილია შოკოლადიან ნამცხვრებს ნთქავდა სამინისტროს სიახლოვეს მდებარე საკონდიტროში. ორივეს თითქმის ერთი და იგივე მოტივი გვამოძრავებდა.
იშვიათად ხუთასფრანკიან განცალკევებულ ჯიხურსაც ვქირაობდი. ეს იმ შემთხვევაში ხდებოდა, როცა ჩემი სირუკა თავს ქინდრავდა, პაწაწუნა, უსარგებლო, თავგასულ წანაზარდად მეჩვენებოდა, მძაღე ყველის სუნით რომ ყარდა. ჰოდა, საჭირო იყო, რომ რომელიმე გოგოს ხელში აეღო, თუნდაც ყალბად აღფრთოვანებულიყო მისი სიძლიერითა და თესლის სიუხვით. რვის ნახევარზე ყოველთვის სახლში ვიყავი და გადაცემების ყურებას ვიწყებდი: ჯერ `ჩემპიონის კითხვარი~ უნდა მენახა, რომელსაც ვიდეო ავტომატურად იწერდა, რადგან ასე დავაპროგრამე, მერე კი ახალი ამბების არხზე გადავრთავდი ხოლმე. ძროხის ცოფით გამოწვეული კრიზისი საერთოდ არ მაინტერესებდა, რადგან უმთავრესად `მუსლინის~ ყველიანი პიურეთი ვიკვებებოდი. საღამო გრძელდებოდა. უბედური ნამდვილად არ ვიყავი: ას ოცდარვა არხი მქონდა. დილის ორი საათისთვის გადაცემების ყურებას თურქული მუსიკალური კომედიებით ვამთავრებდი.
რამდენიმე დღე შედარებით მშვიდად გავიდა, სანამ კაპიტანი შომონი ისევ დამირეკავდა. საქმეს ბევრად წინ წაეწია, სავარაუდო მკვლელისთვისაც მიეგნოთ. არა, სავარაუდოც აღარაფერი იყო – იმ ტიპმა ყველაფერი აღიარა. სამძებრო ექსპერიმენტის ჩატარებას ორ დღეში აპირებდნენ. დავესწრებოდი? ჰო, აბა რა!
მარი-ჟანმა ამ გაბედული გადაწყვეტილების მიღება მომილოცა. გლოვის განცდასა და მამაშვილური ურთიერთობის გამოცანაზე მესაუბრა. საყოველთაოდ მიღებული სიტყვებით მელაპარაკებოდა, რომლის მარაგიც საკმაოდ შეზღუდულია, მაგრამ ახლა ამას დიდი მნიშვნელობა არ ჰქონდა: ვგრძნობდი, ჩემზე მართლაც გული შესტკიოდა, ეს კი საოცარი იყო, ამასთანავე, მშვენიერიც. `ქალები მაინც თბილები არიან-მეთქი~, – გავიფიქრე, როცა შერბურის მატარებელში ვჯდებოდი. ისინი სამსახურშიც კი გულითადი ურთიერთობების გაბმას ცდილობენ, სითბოსგან დაცლილ სამყაროს ძნელად ეგუებიან, ასეთ ატმოსფეროში სულს ღაფავენ. ამ სისუსტით ძალიან იტანჯებიან. `მარი-კლერის~ ფსიქოლოგიური რუბრიკა ქალებს მუდმივად ახსენებს, რომ უკეთესი იქნება, თუ პროფესიულ საქმიანობას ემოციური სფეროსგან მკვეთრად გამიჯნავენ, მაგრამ ამას ვერ ახერხებენ, რასაც ისევ `მარი-კლერის~ დოკუმენტური ქრონიკის რუბრიკა მოწმობს ხოლმე. რუანის სიახლოვეს ზემოთ აღნიშნული ამბის დეტალები კიდევ ერთხელ გამახსენდა. კაპიტან შომონის უდიდესი აღმოჩენა ის გახლდათ, რომ აიშას მამაჩემთან `ინტიმური კავშირი~ ჰქონოდა. რა სიხშირით და რამდენად ინტიმური? მან არაფერი იცოდა. ეს გამოძიების მსვლელობისთვისაც უსარგებლო აღმოჩნდა. აიშას ერთ-ერთმა ძმამ მალევე აღიარა, რომ მოხუცთან `ახსნა-განმარტების მისა-ღებად~ მივიდა, კამათი ჩხუბში გადაიზარდა და მან თითქმის უსიცოცხლოდ მიატოვა იგი საქვაბის ბეტონის იატაკზე.
სამძებრო ექსპერიმენტისთვის დაბალ, უკმეხ და სიტყვაძვირ კაცს უნდა ეხელმძღვანელა, რომელიც ფლანელის შარვალსა და მუქ პერანგში გამოწყობილიყო და დამცინავი ღიმილით სახე მუდმივად ებრიცებოდა, მაგრამ კაპიტანი შომონი წამში ცერემონიების ნამდვილ გამრიგედ გამოგვეცხადა. ენერგიულმა და სიცოცხლით სავსემ მონაწილეებს უცებ მოუყარა თავი, თითოეულს ცალ-ცალკე მიესალმა და ყველა წინასწარ მონიშნულ ადგილას დააყენა. ძალიან ბედნიერი ჩანდა: ეს პირველი მკვლელობა იყო, რომელსაც იძიებდა და მის გახსნას კვირაზე ნაკლები დრო მოანდომა. ამ ბინძურ და ბანალურ ამბავში კაპიტანი ერთადერთი გმირი იყო. სკამზე საცოდავად მოკუნტულმა, დათრგუნულმა, შავთავშლიანმა აიშამ ძლივს ამომხედა, როცა იქ მივედი. იმ მხარეს არც კი იყურებოდა, სადაც მისი ძმა იჯდა. ის კი, ორ ჟანდარმს შორის მოქცეული, იატაკს თვალმოუცილებლად მიშტერებოდა. ნამდვილ ცხოველს ჰგავდა – მის მიმართ უმცირეს თანაგრძნობასაც კი არ განვიცდიდი. ამოიხედა თუ არა, ჩვენი მზერა ერთმანეთს შეხვდა. რასაკვირველია, მიცნო. იცოდა, ვინც ვიყავი, ალბათ წინასწარ გააფრთხილეს. მისი პრიმიტიული ლოგიკით, უფლება მქონდა, შური მეძია, მამაჩემის სისხლი ამეღო. მივხვდი, რომ ჩვენ შორის თავისებური კავშირი დამყარდა და თვალს არ ვაცილებდი. ნელ-ნელა სიძულვილით ვივსებოდი, უფრო და უფრო თავისუფლად ვსუნთქავდი. ეს სასიამოვნო, მძაფრი განცდა იყო. იარაღი რომ მქონოდა, დაუფიქრებლად ჩავაძაღლებდი. ამ ნაძირალას მოკვლას კეთილშობილურ, სასარგებლო საქმედაც კი ვთვლიდი. ჟანდარმმა იატაკზე ცარცით რაღაც მონიშნა და ექსპერიმენტიც დაიწყო. ბრალდებულის თქმით, ყველაფერი მარტივად მოხდა: კამათისას ის განერვიულდა, უხეშად ჰკრა ხელი მამაჩემს, რომელიც უკან გადავარდა და თავი იატაკს დასცხო, რის გამოც ქალა შუაზე გადაეხსნა – თვითონ კი, შეშინებული, უკანმოუხედავად გაიქცა.
რასაკვირველია, იტყუებოდა და მისი გამოჭერა კაპიტან შომონს სულაც არ გასჭირვებია. მსხვერპლის თავის ქალის შემოწმებამ დაადასტურა, რომ გამეტებით იყო ნაცემი. მრავლობითი ჩალურჯებებიც იმას უნდა გამოეწვია, რომ წიხლებს ურტყამდნენ. მამაჩემი სახით იატაკზე იქამდე უთრევიათ, სანამ ბუდიდან თვალი არ ამოვარდნია.
– არაფერი მახსოვს, გონზე არ ვიყავი, – ამბობდა ბრალდებული.
თუ მის ნერვიულ ხელებსა და გახევებულ, გაბოროტებულ სახეს დააკვირდებოდით, ამის დაჯერება ნამდვილად არ გაგიჭირდებოდათ. იგი წინასწარი განზრახვის გარეშე მოქმედებდა, იატაკზე გადახსნილი თავის ქალისა და პირველი სისხლის დანახვას, წესით, შოკში უნდა ჩაეგდო. მისი დაცვის სისტემა მარტივი და საიმედო გახლდათ, სასამართლოს მშვენივრად დაუძვრებოდა: ალბათ რამდენიმე პირობით წელს მისცემდნენ, მეტს არა. კაპიტანი შომონი შუადღით განვითარებული მოვლენებით მეტად კმაყოფილი ბრძანდებოდა და შედეგების შესაჯამებლად ემზადებოდა. სკამიდან წამოვდექი, შემინული კედლისკენ გავემართე. მოსაღამოვებულიყო: ცხვრები უახლოესი ფარეხისკენ მიემართებოდნენ. ოჰ, როგორი ბრიყვები იყვნენ, ალბათ აიშას ძმაზე უფრო ბრიყვები, მაგრამ გენებში აგრესია მაინც არ ჰქონდათ. სიცოცხლის ბოლო წუთს ისინი გადარეულებივით აბღავლდებოდნენ, გულისცემა აუჩქარდებოდათ, ფეხებს სასოწარკვეთით ააბაკუნებდნენ. მერე პისტოლეტის ხმაც გაისმებოდა და არსებობას დაასრულებდნენ, მათი სხეული ახალთახალ ხორცად გადაიქცეოდა. მე და კაპიტანი შომონი ერთმანეთს ხელის ჩამორთმევით დავშორდით: მადლობა გადამიხადა, ამ ყველაფერს რომ დავესწარი.
მეორე დღეს აიშას შევხვდი. უძრავი ქონების აგენტის რჩევით, პირველი მყიდველების გამოჩენამდე სახლის საგულდაგულოდ დალაგება გადავწყვიტე. გოგოს გასაღები გადავეცი, მან კი შერბურის სადგურში მანქანით წამიყვანა. ტყისპირას უკვე დაზამთრებულიყო, სანაპირო ზოლი ნისლით შებურულიყო. ორივენი საკმაოდ დაძაბულები ვიყავით. ის მამაჩემის სასქესო ორგანოებს შესანიშნავად იცნობდა, რაც ჩვენს შორის უადგილო ინტიმურობის განცდას ქმნიდა. ეს ყველაფერი ძალიან უცნაურად მეჩვენებოდა: აიშა სერიოზული გოგო ჩანდა და არც მამაჩემი ყოფილა დიდად მაცდური ვინმე. რა ვიცი, იქნებ ჰქონდა ისეთი თვისებები, რაღაც მიმზიდველი თავისებურებები, რომლის დანახვაც მე ვერ შევძელი. მისი სახის ნაკვთებსაც ხომ ძლივს ვიხსენებდი. ადამიანები პირუტყვებივით ცხოვრობენ ერთმანეთის გვერდით და მხოლოდ იმას თუ ახერხებენ, რომ ხანდახან ერთად გამოტყვრნენ ხოლმე.
აიშას `ფოლკსვაგენი~ სადგურის მოედანზე გაჩერდა. მივხვდი, რომ სჯობდა, დამშვიდობებამდე ორიოდე სიტყვა მაინც მეთქვა.
– ჰოოო... – ესღა ვთქვი.
რამდენიმე წამის შემდეგ ყრუ ხმით მომმართა:
– აქედან მივდივარ. მეგობარი დამპირდა, რომ მიმტანის ადგილს მიშოვის პარიზში. სწავლასაც იქ გავაგრძელებ…..…. ოჯახში მაინც ბოზად მთვლიან.
რაღაც წავიჩურჩულე იმის ნიშნად, რომ მისი კარგად მესმოდა.
– პარიზში უფრო მეტი ხალხია... – ბოლოს გავბედე და ნაღვლიანად ვუთხარი. რა აღარ გავიფიქრე, მაგრამ სულ ეს იყო, რისი თქმაც შევძელი პარიზზე. ასეთმა მწირმა პასუხმა აიშა ოდნავადაც არ გაანაწყენა.
– ოჯახისგან აღარაფერს ველოდები, – გააგრძელა შეკავებული რისხვით, – მხოლოდ ღარიბები კი არა, იდიოტებიც არიან. ორი წელია, რაც მამაჩემმა მექა მოილოცა. მას შემდეგ ვეღარაფერზე დაელაპარაკები. ძმები კიდევ უარესი: ერთნაირად დამყაყებული აზრები უტრიალებთ თავში, დღე და ღამ პასტისით გალეშილები ყრიან და თან პრეტენზია აქვთ, რომ ჭეშმარიტი მორწმუნეები ბრძანდებიან. მე ძუკნას მეძახიან, რადგან მუშაობა მირჩევნია მათნაირი გამოთაყვანებულის ცოლობას.
– ჰო, საერთოდ, მუსლიმები, დიდი ვერაფერი... – უხერხულად ჩავილაპარაკე. სამგზავრო ჩანთა ავიღე და მანქანის კარი გავაღე.
– მაინც მგონია, რომ ყველაფერი მოგვარდება, – წავილუღლუღე არც ისე დამაჯერებლად. იმავე წამს რაღაცნაირი ხილვა მქონდა: ცხადად წარმოვიდგინე მიგრაციის ნაკადები, რომლებიც სისხლძარღვებივით ქსელავდნენ მთელ ევროპას, მუსლიმები კი იმ თრომბს ჰგავდნენ, სისხლში ნელ-ნელა რომ იწოვება. აიშა ეჭვის თვალით მიყურებდა. მანქანაში დილის სუსხი შემოიჭრა. სრულად ვაცნობიერებდი იმას, რომ მუსლიმი ქალების საშო საკმაოდ მიზიდავდა. ცოტა ნაძალადევად გავუღიმე. მანაც გამიღიმა, ოღონდ გაცილებით გულწრფელად. ხელს დიდხანს ვართმევდი, მისი თითების სითბოს ვგრძნობდი და მანამდე არ გავუშვი, სანამ მაჯაზე ის ადგილი არ მოვუსინჯე, სადაც სისხლი აუჩქარებლად მიედინებოდა. მანქანიდან რამდენიმე მეტრში შევბრუნდი, რათა მისთვის ხელი დამექნია. როგორც იქნა, ერთმანეთი გავიცანით. საბოლოოდ, რაღაც მაინც გამოვიდა.
`კორაის~ ვაგონში ჩაჯდომისთანავე გავიფიქრე, რომ მისთვის ფული უნდა მიმეცა. არა, ალბათ ამას ცუდად გაიგებდა. უცნაურია, მაგრამ სწორედ ახლა გავაცნობიერე, რომ მალე გავმდიდრდებოდი, შედარებით მაინც. მამაჩემის ანგარიშებიდან თანხა უკვე გადმოირიცხა. დანარჩენს რაც შეეხება, მანქანის გაყიდვა ავტომექანიკოსს მივანდე, სახლის გაყიდვა კი – უძრავი ქონების აგენტს. ყველაფერი მარტივად მოგვარდა. ქონების ღირებულება საბაზრო კანონებით განისაზღვრა. რასაკვირველია, შევაჭრებაც შეიძლებოდა: 10% აქეთ ან იქით, მეტი არა. საგადასახადოს ნიხრები დიდ საიდუმლოს არც არავისთვის წარმოადგენდა: საკმარისი იყო, იმ ბროშურებში ჩაგეხედა, რომლებსაც საგადასახადო სამსახური ავრცელებდა.
ალბათ არაერთხელ წარმოიდგენდა მამაჩემი, როგორ დამტოვებდა მემკვიდრეობის გარეშე. ბოლოს, ხელს ჩაიქნევდა. იფიქრებდა, რომ ეს ზედმეტად რთული იქნებოდა, უამრავ პრობლემასა და თავსატეხს გაუჩენდა, შედეგი კი, ვინ იცის, რამდენად სასურველი აღმოჩნდებოდა (შვილებისთვის მემკვიდრეობის წართმევა სულაც არ არის იოლი, კანონი ამის მინიმალურ შესაძლებლობას იძლევა: არ კმარა, თუ ცხვირმოუხოცავი ნაბიჭვრები დარჩენილ დღეებს გიწამლავენ, ამასთანავე იმ ყველაფერსაც უნდა ანიავებდნენ, რაც მთელი სიცოცხლის განმავლობაში წელებზე ფეხის დადგმით დაგიგროვებიათ). იტყოდა: რა აზრი აქვს, ფეხებზე არ მკიდია, რა იქნება ჩემი სიკვდილის შემდეგო? მგონია, რომ სწორედ ასე იმსჯელებდა. ახლა კი ბებრუხანა უკვე იმქვეყნად წაბრძანებულიყო და მე ის სახლი უნდა გამეყიდა, სადაც მან უკანასკნელი წლები გაატარა და აგრეთვე `ტოიოტა ლენდ კრუიზერი~, რომლითაც `ევიანის~ ბოთლების შეკვრები მოჰქონდა ხოლმე შერბურის ჰიპერმარკეტიდან. ბოტანიკურ ბაღთან ვცხოვრობდი და რაში მჭირდებოდა `ტოიოტა ლენდ კრუიზერი~? ჰო, შემეძლო მუფტარის ქუჩაზე რომ ბაზარია, იქიდან ხაჭოიანი `რავიოლი~ წამომეღო ხოლმე და სულ ეს იყო. საერთოდ, პირდაპირი მემკვიდრეობის შემთხვევაში, გადასახადები არც ისე დიდია – მაშინაც კი, თუ მშობელსა და შვილს მაინცდამაინც თბილი ურთიერთობა არ ჰქონიათ. გადასახდელ თანხას თუ გამოვაკლებდი, სამი მილიონი ფრანკი სუფთად დამრჩებოდა. ეს ჩემს წლიურ შემოსავალს დაახლოებით თხუთმეტჯერ აღემატებოდა. სწორედ ამდენივეს შოვნის იმედი უნდა ჰქონოდა არაკვალიფიცირებულ მუშას, მთელი სიცოცხლის განმავლობაში თუ დასავლეთ ევროპაში იმუშავებდა. ცოტა ნამდვილად არ იყო. შეიძლებოდა ხელი გვარიანად გამეშალა, ყოველ შემთხვევაში, მეცადა მაინც.
რასაკვირველია, ორ-სამ კვირაში ბანკისგან გამოგზავნილ წერილს მივიღებდი. მატარებელი ბაიეს უახლოვდებოდა. უკვე შემეძლო წარმომედგინა, რა სახის საუბარი გაიმართებოდა. ფილიალის თანამშრომელი ალბათ შენიშნავდა, რომ ცოტა ხნის წინ მნიშვნელოვანი გადმორიცხვა განხორციელდა ჩემს ანგარიშზე და ამ საკითხზე საუბრის სურვილი გაუჩნდებოდა – ვის არ სჭირდება შუამავალი, ცხოვრების ამა თუ იმ ეტაპზე, ქონების სარფიანად დაბანდებისთვის? მე ოდნავ უნდობლად შევხედავდი და განვუცხადებდი, რომ ფულის ჩადება სტაბილურ საქმეში მინდოდა. ამ რეაქციას – რაც არცთუ იშვიათია – ის მსუბუქი ღიმილით შეხვდებოდა. კარგად ეცოდინებოდა, რომ ახალბედა ინვესტორების უმრავლესობას მოგებაზე მეტად უსაფრთხოება აღელვებს ხოლმე. კოლეგები ამაზე ხშირად ხუმრობდნენ. სწორად უნდა გამეგო: მემკვიდრეობის დაბანდების საქმეში ზოგიერთი ასაკოვანი კაცი ხომ სრულიად ახალბედასავით იქცევა. თავის მხრივ, ჩემი ყურადღების მიპყრობას ის ოდნავ განსხვავებული სცენარით შეეცდებოდა – რა თქმა უნდა, მოსაფიქრებლად დროს დამიტოვებდა. მართლაც, რატომ არ უნდა ჩამედო ჩემი ქონების ორი მესამედი სტაბილურ, თუმცა მცირესარგებლიან საქმეში? და დარჩენილი ერთი მესამედი რატომ არ უნდა დამებანდებინა უფრო ავანტურისტულად, ნამდვილი ფულის შოვნის მეტი შესაძლებლობით? ვიცოდი, რამდენიმედღიანი ფიქრის შემდეგ, მაინც მის არგუმენტებს მივიღებდი. ჩემი თანხმობით წახალისებული ფილიალის თანამშრომელი კი დოკუმენტებს ენთუზიაზმით მოამზადებდა და განშორებისას ხელს ენერგიულად ჩამოვართმევდით ერთმანეთს.
მე დაბალანსებული სოციალიზმის ქვეყანაში ვცხოვრობდი, სადაც მატერიალური ქონების ფლობა მოწესრიგებული კანონმდებლობით იყო გარანტირებული, საბანკო სისტემას კი მძლავრი სახელმწიფო გარანტიები იცავდა. თუ კანონის საზღვრებს არ გავცდებოდი, არც გაკოტრება მელოდა და არც თაღლითების ხელში ჩავარდნა. საბოლოო ჯამში, დიდი საზრუნავი ნამდვილად არ მქონდა. სხვათა შორის, არც აქამდე შემიწუხებია თავი: სათანადო განათლების მიღების შემდეგ – მიუხედავად იმისა, რომ ნამდვილად არ ვბრწყინავდი – სახელმწიფო სექტორში სწრაფადვე მოვეწყვე. ეს ოთხმოციანი წლების დასაწყისში მოხდა, სოციალიზმის მოდერნიზაციის გარიჟრაჟზე – იმ ხანაში, როცა შეუდარებელი ჟაკ ლანგი არაფერს იშურებდა ქვეყნის კულტურული დაწესებულებებისთვის და ისინიც თვალსა და ხელს შუა იფურჩქნებოდნენ. თავიდანვე საკმაოდ სოლიდური ხელფასი შემომთავაზეს. მერე მოვბერდი, ერთმანეთის მიყოლებით უამრავ პოლიტიკურ ცვლილებას გავუსწორე თვალი მშვიდად და აუღელვებლად. ყოველთვის თავაზიანი, კორექტული კაცი ვიყავი, უფროსებიც მაფასებდნენ და თანამშრომლებიც. მიუხედავად ამისა, ნაკლებად ცეცხლოვანი ტემპერამენტის გამო, ნამდვილი მეგობრების შეძენა გამიჭირდა. ლიზიეს მიმდებარე სანახებზე სწრაფად ღამდებოდა. რატომ არ მიკეთებია არცერთი საქმე ისეთი თავდავიწყებით, მარი-ჟანმა რომ იცოდა ხოლმე? და საერთოდ, რატომ არასდროს განმიცდია ნამდვილი თავდავიწყება ცხოვრებაში?
რამდენიმე კვირა ისე გავიდა, რომ არცერთ კითხვაზე პასუხი არ მიმიღია. მერე კი, 23 დეკემბრის დილით, ტაქსი გავაჩერე და აეროპორტ `რუასისკენ~ გავეშურე.
3.
და აი, იდიოტივით მარტო ვიდექი `ნუველ ფრონტიერის~[2] ბიუროს სარკმლიდან რამდენიმე მეტრში. შაბათის დილა იყო, დღესასწაულის უქმეები. აეროპორტი, ჩვეულებისამებრ, ხალხით გადატენილი უნდა ყოფილიყო. ორიოდე თავისუფალ დღეს მოიხელთებენ თუ არა, დასავლეთ ევროპის მკვიდრნი ქვეყნის დასალიერისკენ მიეშურებიან, ნახევარ მსოფლიოს თვითმ-ფრინავით გადაუფრენენ, ისე იქცევიან, თითქოს ციხიდან გამოქცეულები იყვნენ. არც ვამტყუნებდი. მეც ხომ იგივე უნდა გამეკეთებინა.
უბრალო რამეებზე ვოცნებობდი. დასავლეთ ევროპის ყველა მკვიდრივით, მოგზაურობა მინდოდა. თუმცა კი ათასი ხელისშემშლელი რამ იყო: ენობრივი ბარიერი, ცუდად ორგანიზებული საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, გაქურდვისა თუ თაღლითების ხელში ჩავარდნის შიში. ბევრს რომ არ მივედ-მოვედო, სწორედ ტურისტის სტატუსით მოგზაურობა მსურდა. რას ვიზამთ, როგორებიც ვართ, ისეთივე ოცნებები გვაქვს. ძალიან მინდოდა, თანმიმდევრულად ამეთვისებინა `ნუველ ფრონტიერის~ სამი თემატური კატალოგი: `თავდავიწყების მარშრუტი~, `ფერადი მოგზაურობა~ და `უნაპირო ნეტარება~.
მარშრუტის არჩევა კი გადავწყვიტე, მაგრამ საკმაო ხანს ვიყოყმანე ორ მათგანს შორის: `რომი – სალსა~ (მარშრუტი: UR CO 033, 16 დღე/14 ღამე, 11 250 ფრანკი, ორადგილიანი ნომერი, დანამატი ინდივიდუალური ოთახისთვის – 1350 ფრანკი) და `ტროპიკი – ტაილანდი~ (მარშრუტი: THA CA 006, 15 დღე/13 ღამე, 9950 ფრანკი, ორადგილიანი ნომერი, დანამატი ინდივიდუალური ოთახისთვის – 1175 ფრანკი). ბოლოს, გულმა ტაილანდისკენ გამიწია, თუმცა კუბას ის უპირატესობა ჰქონდა, რომ ერთ-ერთი უკანასკნელი კომუნისტური ქვეყანა გახლავთ. იმ სახის რეჟიმი, როგორიც კუბაშია, გაქრობის პირას იმყოფება, მოკლედ, პოლიტიკური ეგზოტიკის ნიმუშს წარმოადგენს. ბოლოს მაინც ტაილანდი ავირჩიე. უნდა ვაღიარო, რომ ბროშურის ტექსტი საკმაოდ გონივრულად მოფიქრებული აღმოჩნდა, უამრავ გამოუცდელ კაცს შეაცდენდა:
`ორგანიზებული მარშრუტი თავგადასავლების მაძიებლებისთვის. ის მდინარე კვაის ბამბუკოვან კორომში იწყება და კუნძულ სამუიმდე გრძელდება, ბოლოს კი პჰი-პჰის კუნძულზე, პჰუკეტის სიახლოვეს სრულდება – მხოლოდ მას შემდეგ, რაც კრას ულამაზეს ყელს გადაივლით. გრილი და საამო მოგზაურობა ტროპიკულ სიცხეში!~.
როგორც კი ცხრის ნახევარი შესრულდება, ბლანკის ბულვარზე, მე-13 ოლქში ჟაკ მაიო კარს გამოიჯახუნებს, სკუტერს მოახტება და პარიზის აღმოსავლეთი ნაწილიდან დასავლეთისკენ გააქროლებს. მიმართულება: `ნუველ ფრონტიერის~ ოფისი, გრენელის ბულვარი. ყოველ მეორე დღეს სამ-ოთხ საკუთარ სააგენტოს მაინც მოინახულებს ხოლმე: `ბოლო კატალოგები მომაქვს, ფოსტას ვეცნობი და ტემპერატურას ვამოწმებ~, – ასე განმარტავს სკუტერზე ამხედრებული პატრონი, უცნაური, ჭყეტელა ჰალსტუხებით რომ იწონებს თავს. რა საჭიროა თანამშრომლების ასეთი შეფუცხუნება? `მომდევნო დღეებში ეს სააგენტოები ორჯერ უფრო ეფექტურად მუშაობენ~, – ღიმილით გვიხსნის იგი. `კაპიტალის~ ჟურნალისტი, ერთიანად მოხიბლული გოგო, გაოცებას ვერ მალავს: ვინ წარმოიდგენდა 1967-ში, რომ მეამბოხე სტუდენტთა ჯგუფის მიერ დაარსებული პატარა ასოციაცია ასეთ მწვერვალს მიაღწევდა? ცხადია, ის ათასობით მანიფესტანტი – ვერა, რომლებიც 68 წლის მაისში, პარიზში, დენფერ-როშროს მოედანზე, `ნუველ ფრონტიერის~ პირველი ბიუროს წინ მიაბიჯებდნენ. `მაგარ ადგილას აღმოვჩნდით, პირდაპირ ტელეკამერების წინ~, – იხსენებს ჟაკ მაიო, ძველი ბოისკაუტი, მემარცხენე კათოლიკე და საფრანგეთის სტუდენტური კავშირის ყოფილი წევრი. ეს მათი პირველი სარეკლამო აქცია იყო, ფირმის სახელი კი ჯონ კენედის იმ გამოსვლიდან აიღეს, სადაც იგი ამერიკის `ახალ საზღვრებზე~ საუბრობდა.
გულანთებული ლიბერალი ჟაკ მაიო წარმატებით ებრძოდა `აირ ფრანსის~ მონოპოლიას, რათა საჰაერო ტრანსპორტის დემოკრატიზაციისთვის მიეღწია. ეკონომიკურ ჟურნალებს კი მეტად ხიბლავდა იმ ორგანიზაციის თავბრუდამხვევი ოდისეა, რომელსაც ოცდაათ წელზე ცოტა მეტი დასჭირდა იმისთვის, რომ საფრანგეთის პირველ სამოგზაურო სააგენტოდ ქცეულიყო. FNAC-ისა და `კლუბ მედის~ მსგავსად, `ნუველ ფრონტიერი~, რომელიც გართობის ცივილიზაციასთან ერთად დაიბადა, შეიძლებოდა თანამედროვე კაპიტალიზმის ახალი სახის სიმბოლოდაც ჩაგვეთვალა. 2000 წელს ხომ, ეკონომიკური მაჩვენებლების მიხედვით, ტურისტული ინდუსტრია მსოფლიოში პირველ ადგილზე აღმოჩნდა. მართალია, განსაკუთრებულ ფიზიკურ მომზადებას არ მოითხოვდა, მაგრამ `ტროპიკი – ტაილანდი~ მაინც `სათავგადასავლო მარშრუტად~ ითვლებოდა, რომელიც ტურისტს სხვადასხვა კატეგორიის (მარტივი, სტანდარტული, პირველი კლასის) მომსახურებას სთავაზობდა. მონაწილეთა რიცხვი ოცით შემოიფარგლებოდა – ჯგუფი რომ შეკრული გამოსულიყო. უცებ დავინახე, ზურგჩანთამოკიდებული ორი ულამაზესი შავკანიანი გოგო ნელა მიახლოვდებოდა. წარმოვიდგინე, რომ ამათაც ეს მარშრუტი ჰქონდათ არჩეული. მერე თვალი მოვაცილე და საბუთების ასაღებად ბიუროს სარკმელთან დავიხარე. ფრენა თერთმეტ საათზე მეტხანს გრძელდებოდა.
დღეს თვითმფრინავით ფრენა – რა კომპანიისაც არ უნდა იყოს და სადაც არ უნდა მიფრინავდეთ – განუწყვეტელ დამცირებას ნიშნავს მთელი რეისის მანძილზე. არასაკმარის სივრცეში სასაცილოდ მოკუნტული ვერც კი წამოდგებით ისე, რომ რიგში ყველა მეზობელი არ შეაწუხოთ. სტიუარდესები, რომლებსაც სახეზე ყალბი ღიმილი დასთამაშებთ, უმალვე აკრძალვების ზღვაში ჩაგახრჩობენ. როგორც კი ბორტზე ფეხს დადგამთ, თქვენს პირად ნივთებს მიცვივდებიან, რათა სპეციალურ სათავსოებში საგულდაგულოდ გამოკეტონ და სანამ მიწაზე არ დაეშვებით, როგორც არ უნდა მოინდომოთ, ვერცერთ მათგანს თითსაც ვერ დააკარებთ. მგზავრობის განმავლობაში ისინი ახერხებენ, უთვალავი ბრძანება მოგახვიონ თავს, თითქმის მთლიანად შეგიზღუდონ გადაადგილებისა და, საერთოდ, ნებისმიერი ქმედების შესაძლებლობა – რამდენიმეს გარდა, რომელთა რაოდენობაც მკაცრად შეზღუდულია: გაზიანი სასმელების დაგემოვნება, ამერიკული ვიდეოსთვის თვალის შევლება და დაუბეგრავი პროდუქტების შეძენა. საფრთხის მუდმივი განცდა, რასაც იმ ავიაკატასტროფების სურათები აძლიერებს, რომლებიც თავში მუდმივად გიტრიალებთ, და ჩაკეტილ სივრცეში იძულებითი უძრაობა ისეთ მძაფრ სტრესს იწვევს, რომ ზოგიერთი მგზავრი გულის შეტევითაც კი იღუპება ხანგრძლივი რეისების დროს. ეკიპაჟი ამ სტრესის უკიდურეს წერტილამდე მიყვანას იმით ახერხებს, რომ მასთან ბრძოლის ჩვეული მეთოდების გამოყენებას გიკრძალავთ. აკრძალულია მოწევა, კითხვა და ბოლო დროს სულ უფრო და უფრო ხშირად – ალკოჰოლური სასმელიც. კიდევ კარგი, ეს ნაბიჭვრები ხელით მაინც არ გვჩხრეკენ. როგორც გამოცდილმა მგზავრმა, გადარჩენისთვის აუცილებელი პატარა ნაკრები წამოვიღე: რამდენიმე ტაბლეტი `Nicopatch~ (21 მლგ), საძილე საშუალების ფირფიტა და ერთი ბოთლი `Southern Comfort~. ღრმა ძილში სწორედ იმ დროს წავედი, როცა ყოფილი აღმოსავლეთ გერმანიის თავზე მივფრინავდით.
მხარზე სიმძიმის შეგრძნებამ და ვიღაცის ცხელმა სუნთქვამ გამომაღვიძა. ჩემი მარცხენა მეზობელი თავის სავარძელზე უბოდიშოდ დავაბრუნე. რაღაც წაიდუდღუნა, მაგრამ თვალები არ გაუხელია. ასე, ოცდაათ წლამდე იქნებოდა, მხარბეჭიანი ტიპი ჩანდა, ღია წაბლისფერი თმა ქუდივით ეფარა თავზე. ცუდი ვინმე არ უნდა ყოფილიყო, არც ბოროტი და ვირეშმაკა. ცოტა არ იყოს, გულიც კი ამიჩუყდა, როცა დავინახე, როგორ გახვეულიყო ავიაკომპანიის მოცისფრო პლედში და ფიზიკურ შრომას ნაჩვევი დიდრონი ხელები მუხლებზე დაეწყო. ჯიბის გამოცემა ავიღე, მის ფეხებთან რომ ეგდო: ვიღაც ფრედერიკ ფორსაიტის იდიოტური ანგლო-საქსონური ბესტსელერი აღმოჩნდა. უკვე წაკითხული მქონდა ამ ჭკუასუსტის ერთი წიგნი, რომლის ყოველ გვერდზე ან მარგარეტ ტეტჩერის გაუთავებელ ხოტბა-დიდებას წააწყდებოდით, ან დიდ საფრთხობელად წარმოსახული საბჭოთა კავშირის ლანძღვა-გინებას, რომელსაც აქ ბოროტების იმპერია ეწოდებოდა. გავიფიქრე, ნეტავ როგორ გადაიტანა ამ ტიპმა ბერლინის კედლის დანგრევა-მეთქი. მისი ახალი ოპუსი გადავფურცლე: როგორც ჩანს, ავისმზრახველთა როლი ამჯერად ვიღაც `წითელ-მეწამულებსა~ და სერბ ნაციონალისტებს ერგოთ. აი, კაცი, რომელიც ფეხს უწყობს თანამედროვეობას! რაც შეეხება მის საყვარელ გმირს, აბეზარ ჯეისონ მონკს, ეს ტიპი დაზვერვის ცენტრალურ სამმართველოში დაბრუნებულა, მას შემდეგ, რაც ჩეჩნურ მაფიას დროებით შეჰკვრია. ჰოოო! – ვთქვი, როცა წიგნი ჩემი მეზობლის მუხლებზე დავაბრუნე, – მორალურ პრინციპებს ნამდვილად ვერ დაუწუნებ ანგლო-საქსონური ბესტსელერების ავტორებს! სანიშნედ წიგნში სამად გაკეცილი ფურცელი იდო, რომელშიც `ნუველ ფრონტიერის~ ბუკლეტი ამოვიცანი: ესეც ასე! ჩემი პირველი თანამგზავრიც გამიცნია! კარგი ბიჭი ჩანდა, დარწმუნებული ვიყავი, ჩემსავით ეგოცენტრული და დანევროზებული არ იქნებოდა. ეკრანს შევხედე, რომელზეც ფრენის მარშრუტი აისახებოდა: ალბათ ჩეჩნეთს უკვე გადავუფრინეთ, თუ მის თავზე საერთოდ უნდა გადაგვეფრინა. გარეთ ტემპერატურა -53 გრადუსი იყო, სიმაღლე: 10 143 მეტრი, ადგილობრივი დრო: 00.27. მერე ციფრებს რუკა ჩაენაცვლა: ავღანეთის საჰაერო საზღვრებს მივადექით. ილუმინატორში, რასაკვირველია, მხოლოდ სრული წყვდიადი მოჩანდა. ყოველ შემთხვევაში, ბინძურ ქვეშაგებზე წამოგორებულ თალიბებს ალბათ უკვე ეძინათ.
– ძილი ნებისა, თალიბებო, ტკბილ სიზმრებს გისურვებთ, – ვჩურჩულებდი, სანამ საძილე წამლის მეორე აბს გადავყლაპავდი.
უელბეკი მიშელ - Uelbeki Mikhail
⏱️ 1 წთ.
👁️ 2
100%