იძინე
მესამე სემესტრის დასაწყისში, მარქსიზმ-ლენინიზმის ფილოსოფიის ერთ-ერთ ლექციაზე ნიკიტა სონეჩკინმა ერთი საოცარი რამ აღმოაჩინა.
საქმე ის იყო, რომ ბოლო ხანებში რაღაც გაურკვეველი ემართებოდა: როგორც კი ჩია დიდყურა დოცენტი, რომელიც მკრეხელური ფიქრების დაძლევის მცდელობაში მყოფ პატარა მღვდელს უფრო წააგავდა, აუდიტორიაში შემოაბიჯებდა, ნიკიტას რული ერეოდა, ხოლო მაშინ, როდესაც ლექტორი საუბარს იწყებდა და სტუდენტებს ჭაღზე მიუთითებდა, ნიკიტა თავს წინააღმდეგობას ვეღარ უწევდა და იძინებდა. ეჩვენებოდა, რომ ლექტორი ფილოსოფიაზე კი არ საუბრობდა, არამედ ბავშობის მოგონებებზე: რაღაც სხვენზე, საქვიშეებსა და ალმოდებულ სანაცხეებზე. ნიკიტას თითებში კალამი ნელ-ნელა ფურცლის თავში მოექცეოდა და კვალდაკვალ გაურკვეველ ფრაზებს ტოვებდა. ბოლოს მძინარე თავს ჩაქინდრავდა და ღრმა ძილს ეძლეოდა, ორიოდე წამში გამოფხიზლდებოდა, და შემდეგ ყველაფერი ისევ იმავე თანმიმდევრობით მეორდებოდა. ნიკიტას ჩანაწერებით მეცადინეობა კი ყოვლად შეუძლებელი იყო: ტექსტის მოკლე აბზაცებს გრძელი დახრილი წინადადებები კვეთდა, რომლებიც დაკარგულ კოსმონავტებს, მონღოლი ხანის სამუშაო ვიზიტებსა და სხვა ათასგვარ სისულელეს ეხებოდა, ნაწერი კი აცაბაცა და წვრილი იყო.
ლექცია წესიერად ერთხელაც რომ ვერ მოისმინა, ნიკიტა შეშფოთდა, შემდეგ კი დაფიქრდა: ნუთუ ასე მხოლოდ მას ემართება? დააკვირდა სხვა სტუდენტებს და მოულოდნელად გასაოცარი რამ აღმოაჩინა.
ნიკიტამ შეამჩნია, რომ თითქმის ყველას ეძინა, მაგრამ ამას მასზე უკეთ ახერხებდნენ _ გაშლილ ხელისგულს შუბლით დაებჯინებოდნენ, ისე რომ სახე დაემალათ, მარჯვენა ხელის მტევანს მარცხენის იდაყვი ისე ეფარებოდა, რომ იმის გარკვევა, მჯდომარე წერდა თუ არა, შეუძლებელი იყო. ნიკიტამ ამგვარად დაჯდომა სცადა და შეამჩნია, რომ ასე ძილი უკეთესი ყოფილა. თუ ადრე ღრმა ძილი და შეშინებული გამოფხიზლება ერთმანეთს ცვლიდა, ახლა ეს ორი მდგომარეობა შერწყმულიყო _ ის იძინებდა, მაგრამ არა ღრმად. ეს ძილი დილის თვლემას უფრო წააგავდა, როდესაც ნებისმიერი აზრი მოძრავ სურათად იოლად გარდაიქმნება, და მისთვის თვალის დევნებასთან ერთად ადამიანი ერთი საათით წინ გადაწეული მაღვიძარის წკრიალსაც ელოდება.
აღმოჩნდა, რომ ამ ახალ მდგომარეობაში ლექციების ჩაწერა უფრო მოხერხებული იყო _ უბრალოდ ხელისთვის ნება უნდა მიეცა, რომ თავისით ემოძრავა, და ლექტორის ბურტყუნი ყურიდან პირდაპირ თითებისკენ დაეშვებოდა, თუმცა საჭირო იყო რომ ინფორმაცია ტვინში არ მოხვედრილიყო, რადგან ამ შემთხვევაში ნიკიტას ან ეღვიძებოდა, ან ღრმად ეძინებოდა და გარემოსთან კავშირს სრულიად წყვეტდა. ნელ-ნელა, როცა ამ ორ მდგომარეობას შორის ოქროს შუალედს მიაგნო, ძილში ისე გაშინაურდა, რომ თავისი ცნობიერების იმ პაწაწინა ნაწილით, რომელიც გარემოსთან კავშირს უზრუნველყოფდა, ყურადღების რამდენიმე საგანზე ერთდროულად განაწილება ისწავლა. მაგალითად, მას ესიზმრებოდა ქალების აბანო, (რაც გამაოგნებელი უცნაურობებითა და უაზრობებით სავსე რამ იყო: ხის კედლებზე ხელნაწერი აბრები გამოეკრათ, რომლებზეც გალექსილი სტრიქონებით პურის გაფრთხილებისაკენ მოუწოდებდნენ. ჩამრგვალებული ქერა დედაკაცები ბუმბულებისგან შეკერილ მოკლე საბალეტო ფაშფაშა ქვებაბოლოებში გამოწყობილიყვნენ, ხელში კი ჟანგიანი გოვზა ეჭირათ.) და ამავე დროს არა მარტო ლექტორის ჰალსტუხზე კვერცხის ლაქას ამჩნევდა, არამედ ვინ უწყის უკვე მერამდენედ უსმენდა ანეგდოტს კოსმოსში მოხვედრილი სამი ქართველის შესახებ, რომელსაც გვერდით მჯდომი ვინ მოსთვლის მერამდენედ უთხრობდა.
პირველ ხანებში ფილოსოფიის ლექციის შემდეგ გამოღვიძებულს თავისი ახალი შესაძლებლობებით გამოწვეული თვითკმაყოფილება მაშინვე უქრებოდა, როცა ხედავდა რომ სხვებს ძილში უფრო მეტი რამის გაკეთება შეეძლოთ, ვიდრე მოსმენა და წერაა. ლექციაზე ანეგდოტს ვინც უყვებოდა, მასაც ხომ ეძინა! ეს ცხადი იყო თვალების რაღაც განსაკუთრებული ზეთოვანი ბრწყინვალებით, სხეულის საერთო მდგომარეობითა და მთელი რიგი პატარა, მაგრამ უეჭველი დეტალებით.
ერთხელაც, ლექციაზე რომ დაიძინა, ნიკიტამ ანეგდოტის მოყოლა სცადა, ამისთვის ყველაზე პატარა და მარტივი შეარჩია _ პარიზში ჩატარებულ მევიოლინეების კონკურსის შესახებ. თითქმის გამოუვიდა, მაგრამ ბოლოში ცოტა აურია და ძერჟინსკის მაუზერის მაგივრად დნეპროპეტროვსკის მაზუთზე ილაპარაკა, თუმცა თანამოსაუბრემ მაინც ვერაფერი შეამჩნია და ნიკიტას ნათქვამი ბოლო სიტყვის შემდეგ სამი წამი რომ გავიდა, და ცხადი გახდა, რომ ანეგდოტი დასრულდა, გულიანად გადაიხარხარა.
ნიკიტას ყველაზე მეტად ის სიღრმე და სინელე აოცებდა, რომელსაც მისი ხმა ძილში საუბრისას იღებდა. თუმცა ამაზე ყურადღების გამახვილებდა და უცებადი გამოღვიძება ერთი იყო. ასე რომ გარისკვა არ ღირდა.
ძილში საუბარი რთული, მაგრამ შესაძლებელი იყო, მაგრამ მწვერვალს, თუ სადამდე შეეძლო ადამიანის ოსტატობას განვითარება, ლექტორის მაგალითი აჩვენებდა.
ლექტორსაც რომ ეძინა, ამას ნიკიტა ვერასოდეს მიხვდებოდა, მის ჩვევას რომ არ დაკვირვებოდა. ლექციის კითხვისას ის კათედრას ეყრდნობოდა, დროდადრო გვერდს შეინაცვლებდა და გადაბრუნდებოდა. აუდიტორიისკენ ზურგით როცა ხვდებოდა, თავისი არათავაზიანი მდგომარეობის გასამართლებლად, დანომრილ თეთრ მონაცემებს ხელით ზანტად მიუთითებდა. ხანდახან ლექტორი ზურგზე ბრუნდებოდა, ამ დროს მისი საუბარი ნელდებოდა, ხმის ტემბრი კი აღტაცებული და ლიბერალური ხდებოდა, მაგრამ კურსის ძირითად ნაწილს ის მარჯვენა გვერდზე კითხულობდა.
მალე ნიკიტა მიხვდა, რომ ძილი სემინარებზეც ისევე მოსახერხებელი იყო, როგორც ლექციებზე. თანდათან რამდენიმე მარტივი მოძრაობა აითვისა: შეეძლო მასწავლებლის მისასალმებლად გამოუღვიძებლად ამდგარიყო, დაფასთან გასულიყო და ნაწერი წაეშალა, მეზობელ აუდიტორიებში ცარცი მოეძებნა. მასალის გამოსაკითხად როცა იძახებდნენ, ტავიდან ეღვიძებოდა, შეკრთებოდა, აზრს წესიერად ვერ იკრებდა და სიტყვები ერეოდა, თან აღტაცებით შესცქეროდა მასწავლებლის მოხერხებას, რომელიც ძილისას წარბებს ჭმუხნიდა, ახველებდა, მაგიდაზე ხელით აკაკუნებდა, და ამათ გარდა გახელილ თვალებს რაღაც გამომეტყველების მაგვარს ანიჭებდა.
პირველად მძინარე ნიკიტამ პასუხი ყოველგვარი მომზადების გარეშე, მოულოდნელად გამოუვიდა _ ცნობიერების პაწაწინა ნაწილით მან შენიშნა, რომ რაღაც `ძირითად საზრისებს~ ჰყვებოდა, თან მაღალი სამრეკვლოს ზედა სართულზე იმყოფებოდა, სადაც პატარა სასულე ორკესტრი სიყვარულის, მაიმუნის გამოხტომების მქონე პატარა ყვითელთმიანი დედაბერის ხელმძღვანელობით უკრავდა. ნიკიტამ ხუთიანი მიიღო და ამის შემდეგ პირველწყაროების კონსპექტებსაც გამოუღვიძებლად აწარმოებდა, და მხოლოდ მაშინ იღვიძებდა, როდესაც სამკითხველოდან უნდა გამოსულიყო. თუმცა ნელ-ნელა უფრო და უფრო ოსტატდებოდა და მეორე კურსის დასასრულს მაშინ იძინებდა, როცა დილით მეტროში შედიოდა და იღვიძებდა საღამოს, როდესაც იმავე სადგურიდან გამოდიოდა.
უცებ ნიკიტა რაღაცამ შეაშფოთა. მან შეამჩნია, რომ მოულოდნელად უფრო და უფრო ხშირად იძინებდა და თავს ვერაფერს უხარხებდა. მხოლოდ გამოღვიძებული ხვდებოდა, რომ მასთან ინსტიტუტში ამხანაგ ლუნაჩარსკის მისვლა ეტლით, რომელშიც სამი ყორნისფერი ეჟვნებიანი ცხენი იყო შებმული, პირველი რუსული ბალალაიკის სამასი წლისთავისადმი მიძღვნილი იდეოლოგიური პროგრამის (რომლისთვისაც იმ დღეებში მთელი ქვეყანა ემზადებოდა) ნაწილი კი არა, მორიგი სიზმარი იყო. სინამდვილის აღქმა შეიძლებოდა ყოველ წამს დაეკარგა, ამიტომ, იმის გამოსარკვევად, ეძინა თუ არა, ნიკიტა ჯიბით მწვანეთავიან ქინძისთავს ატარებდა და როდესაც ეეჭვებოდა, ნანახი სიზმარი იყო თუ სინამდვილე, მას ბარძაყში იჩხვლეტდა, რის შემდეგაც ყველაფერი ირკვეოდა. მართალია, გაუჩნდა ახალი შიში, რომ ქინძისთავის ჩხვლეტა შეიძლებოდა უბრალოდ დასიზმრებოდა, მაგრამ ეს აზრი, როგორც აუტანელი, ნიკიტამ განდევნა.
ინსტიტუტის ამხანაგებთან ურთიერთობა ნიკიტას შესამჩნევად გაუუმჯობესდა _ კომსორგი სერიოჟა ფირსოვი, რომელსაც ძილში თერთმეტი კათხა ლუდის დალევა შეეძლო, გამოუტყდა, რომ ადრე ნიკიტა ყველას გარეკილი და უცნაური ბიჭი ეგონა, მაგრამ აი, გაირკვა, რომ ის მათგან არაფრით განსხვავდებოდა. სერიოჟას კიდევ რაღაცის თქმა უნდოდა, მაგრამ ენა დაება და მოულოდნელად სპარტაკისა და სალავათ იულიევის შანსების თანაფარდობაზე მსჯელობა დაიწყო, ნიკიტამ, რომელსაც ყარსის ბრძოლა ესიზმრებოდა, დაასკვნა, რომ მეგობარს რაღაც რომაულ-პუგაჩოვური და ძალიან ჩახლართული ესიზმრებოდა.
მალე ნიკიტას ისიც აღარ უკვირდა, რომ მეტროში მძინარე მგზავრებს ერთმანეთისთვის კბილის გაკვრა, ფეხზე დაბიჯება და ტუალეტის რულონებითა და ზღვის კომბოსტოს კონსერვებით გამოტენილი მძიმე ჩანთებით ხელში წონასწორობის შენარჩუნება რომ არ უჭირდათ. ეს ყველაფერი თვითონაც გაეთავისებინა. გასაოცარი სხვა რამ იყო: მგზავრების უმეტესობა თავისუფალ ადგილს რომ იპოვიდა, დაჯდომისთანავე თავს ჩაქინდრავდა და იძინებდა _ ოღონდ არა ისე, როგორც დაჯდომამდე, არამედ ღრმა ძილს ეძლეოდნენ და გარესამყაროს ეთიშებოდნენ. მაგრამ ძილში თავიანთი სადგურის დასახელებას როგორც კი გაიგონებდნენ, გასაოცარი სისხარტით გადადიოდნენ იმ მდგომარეობაში, რომლიდანაც დაჯდომისას დროებით არყოფნაში ჩაყვინთეს. პირველად ნიკიტამ ეს მაშინ შენიშნა, როდესაც მის წინ მჯდომმა ცისფერხალათიანმა კაცმა, რომელიც მთელი ვაგონის გასაგონად ხვრინავდა, უცებ თავი აიქნია, სამგზავრო ბილეთი მუხლებზე გადაშლილ წიგნში ჩადო, თვალები დახუჭა და არაბუნებრივად გაქვავდა. როცა უცაბედად ვაგონი შეირყა, ცისფერხალათიანმა თავი გაიქნია და ისევ ხვრინვა ამოუშვა. როგორც ნიკიტა მიხვდა, დანარჩენებსაც ასევე ემართებოდათ, მაგრამ არ ხვრინავდნენ.
შინ ნიკიტა მშობლებს ყურადღებით დააკვირდა და მალევე მიხვდა, რომ ისინი მღვიძარედ არასოდეს უნახავს. მათ სულ ეძინათ. მამას მხოლოდ ერთადერთხელ გამოეღვიძა, როდესაც სავარძელში მჯდომს საშინელი სიზმარი ესიზმრა. მან ამოიბღავლა, სავარძლიდან წამოხტა, შეიკურთხა და გამოეღვიძა, ამას ნიკიტა მამის სახის გამომეტყველებით მიხვდა, _ თუმცა გამოღვიძება წამიერი იყო, ის ტელევიზორს ახლოს მიუჯდა, სადაც ცისფრად ელავდა ასევე რომელიღაც ისტორიული ერთობლივი დაძინება.
ერთხელ დედას უთო დაუვარდა, ფეხი დაეწვა და სასწრაფო დახმარების მოლოდინში ძილში ისე საცოდავად გმინავდა, რომ ნიკიტამ ამას ვერ გაუძლო და თავადაც დაიძინა. გაიღვიძა მხოლოდ საღამოს, როცა დედას თავი `ივან დანისოვიჩის ერთ დღეში~ ჩაექინდა. ეს წიგნი მას მოხუცმა მეზობელმა, ანტროპოსოფმა მაქსიმკამ ათხოვა, რომელმაც გადასახვევების და სისხლის სუნმა მიიყვანა მეზობლის მოსაკითხად. მაქსიმკა ნიკიტას ბავშობიდანვე გამოფრუტუნებულ ბიბლიურ პატრიარქს აგონებდა. მოხუცებულს მრავალრიცხოვანი კრიმინალი შვილიშვილებიდან რომელიმე იშვიათად თუ შეუვლიდა, ამიტომ ის თავის აღსასრულს მშვიდ ძილში მოელოდა.
ამ შემთხვევის შემდეგ ნიკიტას მშობლებთან ურთიერთობის ახალი ეტაპი დაეწყო. მიხვდა, რომ ყოველი სკანდალსა და გაუგებრობას თავიდან უმტკივბეულოდ აიცილებდა, თუ საუბრის დასაწყისშივე დაიძინებდა. ერთხელ მამასთან ერთად დიდხანს მსჯელობდა ქვეყანაში არსებულ მდგომარეობაზე; საუბრისას ნიკიტა ცქმუტავდა და შეშინებული კრთებოდა, იმიტომ რომ ბოროტად მოქირქილე სენკევიჩს ის პაპირუსის ნავის კიჩოზე მიება და გამხდარ და ბოროტ ტურ ჰეიერდალს ყურში რაღაცას უჩურჩულებდა. ნავი სადღაც ატლანტის ოკეანეში დაკარგულიყო, ამიტომ ჰეიერდალს და სენკევიჩს შავი, მასონური ქუდები უშიშრად ეხურათ.
_ ჭკუა გემატება _ უთხრა მამამ, რომელიც ცალი თვალით ჭერს, მეორეთი კი ზღვის კომბოსტოს მისჩერებოდა, _ მხოლოდ ვერ ვხვდები, ვინ მოგატყუა, რომ ქუდები ახურავთ, ისინი წინსაფრებს ატარებენ, აი ასეთებს _ და ჰაერში წინსაფრის ფორმა და სიგრძე მოხაზა.
საერთოდ გამოირკვა: ადამიანის ნებისმიერ საქმიანობასთან შეჩვევისას ნიკიტასთვის სირთულეები იმ წუთამდე არსებობდა, სანამ დაიძინებდა, შემდეგ კი ჩაურევლადაც ყველაფერს ისე მშვენივრად აკეთებდა, რომ გამოღვიძებულს თავადაც უკვირდა. ასე არა მარტო სწავლისას ხდებოდა. თავისუფალ დროს, რომ უსასრულოდ იწელებოდა ხოლმე, ნიკიტამ ბევრი ისეთი წიგნი წაიკითხა, რომელსაც თავს და ბოლოს ვერ გაუგებდა კაცი, და გაზეთების კითხვაც ისწავლა, რამაც საბოლოოდ დაამშვიდა მშობლები, რომლებსაც ეს საკითხი ძალიან ადარდებდათ და ხშირად გაცხარებითაც უჩურჩულიათ მის შესახებ.
_ პირდაპირ ხელახლა დაიბადე! _ ეუბნებოდა საზეიმო წიაღსვლების მოყვარული დედა. ჩვეულებრივ ეს ფრაზა სამზარეულოში, ბორშჩის მზადებისას გაიჟღერებდა, როდესაც ქვაბში ჭარხალი ვარდებოდა, ხოლო ნიკიტას მელვილის ამბები ესიზმრებოდა, ღია ფანჯრიდან კი შემწვარი ზღვის კომბოსტოს სუნი და ვალტორნის ძროხისებრი ბღავილი შემოდიოდა.. შემდეგ მუსიკა წყნარდებოდა და რადიოში აცხადებდნენ:
_ დღეს 19 საათზე პირველი რუსული ბალალაიკის 300 წლისადმი მიძღვნილი სადრესასწაულო სიმფონიის დასკვნით ნაწილს წარმოგიდგენთ ცნობილი მუსიკოსების შესრულებით.
საღამოობით მთელი ოჯახი სამყაროს ცსფერ სარკმელთან იკრიბებოდა. ნიკიტას მშობლების საყვარელი საოჯახო გადაცემას `კამერა იცქირება სამყაროში~ ერქვა. თავის ნაცრისფერ პიჟამოში გამოწყობილი მამა ტელევიზორს ახლოს მიუჯდებოდა, დედა სამზარეულოდან თეფშით ხელში გამოდიოდა და ორივე საათობით მონუსხული ადევნებდა ნახევრადგაღებულ თვალებს ეკრანზე მოლივლივე პეიზაჟებს.
_ თუ გსურთ, ახალი ბანანი იგემოთ და მას ქოქოსის რძე დააყოლოთ, თუ ზვირთების ხმაურით, თბილი ოქროსფერი ქვიშით და მზის ნაზი სხივებით დატკბობა გწადიათ, _ აქ ხმა დამაინტრიგებლად შეყოვნდებოდა _ მაშინ ბანანისა და ლიმნის სინგაპურში ყოფნა გინატრიათ.
ნიკიტა მშობლების გვერდით ფშვინავდა. ხანდახან ძილის მღვრიე პრიზმაში გარდატეხით მის ყურთასმენასაც აღწევდა გადაცემის სახელწოდება და სიზმრის შინაარსი ეკრანზე გამოიხატებოდა. მაგალათად, გადაცემის `ჩვენი ბაღის~ დროს ნიკიტას რამდენჯერმე სექსუალური გარყვნილების პოპულარული დამფუძნებელი მოელანდა: ფრანგ მარკიზას ოქროსფერი გალუნებით გაწყობილი მოცვისფერი კაფტანი ეცვა და მას ქალთა საერთო საცხოვრებელში ეპატიჟებოდა. ხანდახან კი ყველაფერი ირეოდა და სრულიად გაუგებარი ხდებოდა, და არქიმანდრიტი იულიანე, ნებისმიერი ღირსეული `მრგვალი მაგიდის~ მონაწილე, თავისი გრძელი ზილიდან თვალს ჩაუკრავდა და ეუბნებოდა:
_ მომავალ შეხვერდამდე!
თან შეშინებულივით თითს აწევდა ციურ სიცარიელეში, სადაც მარტოსულად იდგა ანტარესის წითელი ურიკა ივან ბუნინის შესახებ გაკეთებული გადაცემიდან. დედა ან მამა ტელევიზორს გადართავდნენ, ნიკიტა თვალებს ოდნავ აღებდა და ეკრანზე ცხელ მთიან ხეობაში მდგარ ცისფერბერეტიან მაიორს ხედავდა. `სიკვდილი?~ _ იღიმებოდა მაიორი, _ `ის საშიში მხოლოდ თავიდან, პირველ დღეებშია, აქ მსახურობა ჩვენთვის კარგი გაკვეთილი იყო, ჩვენ ვასწავლიდით სულებს, სულები კი ჩვენ...~
ჩამრთველი დაიწკაპუნებდა, ეკრანი ჩაქრებოდა და ნიკიტა თავის ოთახში დასაძინებლად გაეშურებოდა. დილით, როდესაც ნაბიჯების ხმას ან მაღვიძარის წკრიალს რომ გაიგონებდა, თვალებს ფრთხილად აღებდა, დღის შუქს ეჩვეოდა და აბაზანისკენ გაეშურებოდა, სადაც თავში სხვადასხვა აზრი დაუტრიალდებოდა და ღამეული სიზმარი დღის პირველ მათგანს უთმობდა ადგილს.
`მაინც რა მარტოსულია ადამიანი.~ _ ფიქრობდა ის, თან პირში კბილის ჯაგრისს ატრიალებდა _ მე ხომ არც ვიცი რა ესიზმრებათ ჩემს მშობლებს, ან ქუჩაში გამვლელებს, ან ბაბუა მაქსიმს. ვინმესთვის მაინც შეიძლებოდეს მეკითხა, თუ რატომ გვძინავს.”
აქ შეკრთებოდა, რადგან ესმოდა, რომ ამას ვერასდროს ვერავის კითხვდა. ყველაზე ურცხვ წიგნებშიც მას გაკვრითაც კი არ ეხებოდნენ. ნიკიტა ხვდებოდა, ამ თემაზე ლაპარაკს არა მარტო გაურბოდნენ, არამედ ის ცხოვრების იმ სახსრადაც ქცეულიყო, რომელზეც ყველაფერი ტრიალებდა, და თუ ვინმე გაცხარებით მოუწოდებდა, რომ მხოლოდ სიმართლე ელაპარაკათ, იმიტომ კი არ იქცეოდა ასე, რომ ტაბუები სძულდა, არამედ იმიტომ, რომ ამას ცხოვრების მთავარი ტაბუ კარნახობდა. ერთხელ, როდესაც ნიკიტა ზღვის კომბოსტოს საყიდლად ნელ და ნახევარ უნივერმაღზე გაწელილ რიგში იდგა, სიზმარი სწორედ ამ თემაზე ნახა. ვითომ თაღოვან დერეფანში იმყოფებოდა, რომლის ჭერიც ვაზის მტევნებითა და აპრეხილცხვირიანი ქალების პროფილებით მოეხატათ, იატაკზე კი წითელი ხალიჩის ბილიკი დაეგოთ. ნიკიტა დერეფანს გაუყვა, რამდენჯერმე მიუხვ-მოუხვია და უცებ აპენდიქსში აღმოჩნდა, რომელიც შეღებილი ფანჯრით მთავრდებოდა. დერეფნის მოკლე ჩიხში ერთ-ერთი კარი გაიღო, იქიდან შავკოსტუმიანმა კაცმა გამოიხედა და ბედნიერი გამომეტყველებით ნიკიტას ხელით დაუძახა. ნიკიტაც შევიდა.
ოთახის ცენტრში მდგარ დიდ მრგვალ მაგიდას 10-15 ადამიანი ეჯდა. ყველა შარვალ-კოსტუმებსა და ჰალსტუხებში გამოწკეპილიყვნენ და ერთმანეთს ძალიან ჰგავდნენ _ მელოტები, ხანში შესულები, სახეზეც ერთი და იმავე გამოუთქმელი ფიქრს ჩრდილი გადაკვროდათ. ნიკიტასთვის ყურადღება არავის მიუქცევია.
_ ეჭვგარეშეა, _ ამბობდა გამომსვლელი, _ სრული სიმართლე უნდა ვთქვათ, ხალხი დაიღალა.
_ რატომაც არა? რა თქმა უნდა! _ რამდენიმე მხნე ხმა გამოეხმაურა დანარჩენებმაც მათ აუბეს მხარი და ყველამ ერთხმად დაიწყო საუბარი. საშინელად ყაყანებდნენ, სანამ გამომსვლელმა მთელი ძალით არ დაანარცხა მაგიდაზე საქაღალდე წარწერით `ვ.რ.პ.ო. დალრიბა~, (ეს, როგორც შემდეგ მიხვდა ნიკიტა, საქაღალდეზე კი არა, ზღვის კომბოსტოს ქილაზე ეწერა, ოღონდ ეს სულ სხვა სიზმარში ნახა.) დარტყმამ მთელ სიბრტყეს გადაურბინა, ხმა ჩუმი, მაგრამ ხანგრძლივი და მძიმე, ჩახშობილი ზარის რეკვის მსგავსი აღმოჩნდა. ყველა დადუმდა.
_ გასაგებია, _ დაარღვია სიჩუმე დამრტყმელმა, _ ჯერ უნდა განვსაზღვროთ, თუ რას გამოიწვევს ეს. იქნებ კომისიია შეგვექმნა, სამკაციანი შემადგენლობით მაინც.
_ რატომ? _ იკითხა თეთრხალათიანმა ქალიშვილმა.
ნიკიტა მიხვდა, რომ ის აქ მის გამო იყო და თავისი ხუთი ქილის ფული გაუწოდა. გოგონამ პირიდან სალარო აპარატის მსგავსი წკრიალა ხმა გამოსცა, მაგრამ ნიკიტასთვის არც შეუხედავს.
_ იმიტომ რომ _ უპასუხა გამომსვლელმა, თუმცა ნიკიტა სალაროს უკვე გასცდენოდა და უნივერმაღის კარებისაკენ მიდიოდა. _ იმიტომ რომ, კომისიის წევრები შეეცდებიან ერთმანეთს სრული სიმართლე გაუნდონ, მოკლედ პატარა ექსპერიმენტი.
კომისიის წევრები სწრაფადვე შეარჩიეს _ თვითონ ორატორი და ცისფერ შარვალ-კოსტუმში გამოწყობილი რქის სათვალეებიანი ორი მამაკაცი, რომლებიც ერთმანეთს ღვიძლი ძმებივით ჰგავდნენ: ქერტლიც კი ორივეს მარცხენა მხარეს უფრო მეტი ჰქონდათ. (რა თქმა უნდა, ნიკიტამ კარგად იცოდა, რომ ქერტლი და მდაბიურად წარმოთქმული სიტყვები ყალბი იყო და მხოლოდ ესთეტიკის მისაღებ გამოვლენას წარმოადგენდა.). დანარჩენები დერეფანში გავიდნენ, სადაც ანათებდა მზე, ქროდა ქარი და გუგუნებდნენ ავტომანქანები. სანამ ნიკიტა მიწისქვეშა გადასასვლელში ჩადიოდა, ოთახის კარი ისე ჩარაზეს, რომ ვერავის შეეჭყიტა, გასაღების ჭუჭრუტანაც კი ამოელესათ ბუტერბროდიდან ამოცლილი ხიზილალით.
ელოდნენ. ნიკიტამ ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზნის ძეგლს ჩაუარა, გასცდა მაღაზია `ტაბაკს~ და უკვე ქორწინების სასახლის პანელის კედელზე უზარმაზარი ასოებით დაწერილ გინებას მიახლოვებულიყო _ რაც ნიშნავდა, რომ სახლამდე 5 წუთის სავალი დარჩენოდა _ როცა ოთახიდან, საიდანაც მთელი ამ ხნის მანძილზე ჩუმი გაურკვეველი ხმები გამოდიოდა, უცებ ბუყბუყისა და ჯაყჯაყის ხმები მოისმა, რის შემდეგაც სამარისებული სიჩუმე ჩამოწვა. როგორც ჩანდა, სრული სიმართლე გამოეთქვათ, ასე რომ ვიღაცამ კარზე მიაკაკუნა:
_ ამხანაგებო, როგორ ხართ?
პასუხი არ გაუციათ. კარებთან შეგროვებულებმა ერთმანეთს გადახედეს. გარუჯულმა, ევროპული შესახედაობის მქონე მამაკაცმა შეცდომით ნიკიტას გადახედა, მაგრამ მზერა მყისვე მოაშორა და უკმაყოფილოდ რაღაც ჩაიბურტყუნა.
_ უნდა შევამტვრიოთ. _ გადაწყვიტეს.
მეხუთე თუ მეექვსე დარტყმის შემდეგ კარები შეიღო. სწორედ ამ დროს ნიკიტა თავის სადარბაზოში შედიოდა. ოთახში არავინ იყო, იატაკზე დიდი გუბე იდგა. თავიდან ნიკიტა გადაწყვიტა, რომ ეს ის გუბე იყო, ლიფტში რომ ნახა, მაგრამ კონტურების შედარებიდან დარწყმუნდა, რომ ასე არ იყო. შარდის გრძელი ენები უკვე კედლებისაკენ მიცოცავდნენ, მაგრამ არც მაგიდის ქვეშ, არც შტორების უკან იყო ვინმე, სკამებზე კი სამი შიგნიდან გამომწვარი კოსტუმი იდო. ხოლო გადაყირავებული სკამის ფეხებთან გაბზარული რქის სათვალეები ბრწყინავდნენ.
_ აი ისიც, სიმართლე! _ ზურგსუკან ვიღაცამ წაიჩურჩულა.
უკვე მომაბეზრებელი სიზმარი არა და არ მთავრდებოდა და ქინძისთავის ამოსაღებად ნიკიტამ ხელი ჯიბეში ჩაიყო. თითქოს ჯინაზე, ის იქ არ აღმოჩნდა. შინ შესულმა კონსერვის ქილებით სავსე ჩანთა მოისროლა, კარადა გამოიღო და ყველა შარვლის ჯიბეები ამოაბრუნა. ამ დროს ოთახიდან ყველა ისევ დერეფანში გამოლაგდა და რაღაცაზე ნერვიულად აჩურჩულდნენ. გარუჯულმა ტიპმა ლამის რაღაც გადაუჩურჩულა ნიკიტას, მაგრამ დროულად შეჩერდა. გადაწყვიტეს, რომ სადღაც უნდა დაერეკათ, და გარუჟული, რომელსაც ეს საქმე მიანდეს, ის-ის იყო ტელეფონისკენ უნდა წასულიყო, რომ დერეფანში სამივე გამქრალი მამაკაცი გამოჩნდა, მათ ლურჯის სპორტული საცვლები და მაღალყელიანი წინდები ეცვათ, სახე ისე აწითლებოდათ და იმდენად მხნედ გამოიყურებოდნენ, თითქოს აბანოდან ეს-ესაა გამოსულიყვნენ.
_ ესეც ასე! _ ხელების ქნევით დაიყვირა ორატორმა, _ რასაკვირველია გეხუმრეთ, მაგრამ ზოგიერთი მოუთმენელი ამხანაგისთვის გვინდოდა გვეჩვენებინა, რომ...
გაბოროტებულმა ნიკიტამ ქინძისთავი რამდენჯერმე გამეტებით იჩხვლიტა. სიზმარიც შეწყდა.
ნიკიტამ ჩანთა სამზარეულოში გაიტანა. ფანჯარასთან მივიდა, გარეთ ზაფხულის თბილი საღამო იდგა, ხალხი სეირნობდა და მხიარულად საუბრობდა, მანქანები გუგუნებდნენ. ყველაფერი ისე იყო, თითქოს ნიკიტას ფანჯრების ქვეშ თითოეული გამვლელი სინამდვილეში გადიოდა, და მხოლოდ მათთვის არსებულ განზომილებაში არ იმყოფებოდა. ნიკიტა ადამიანების პატარა ფიგურებს დასცქეროდა და ნაღვლიანად ფიქრობდა, რომ ჯერ კიდევ არაფერი იცის მათი სიზმრებისა და ურთიერთობების შესახებ, რომელშიც მათთვის სიზმრებიცაა და ცხადიც, დარდობდა, რომ ვერავის უზიარებდა განმეორებად კოშმარებს ან ლამაზ სიზმრებს. უცებ ქუჩაში გასვლა და ვინმესთან, _ მნიშვნელობა არ ჰქონდა ვისთან, _ იმაზე საუბარი მოუნდა, რაც მას გაეგო და დაესკვნა, და ამ ჩანაფიქრის უჩვეულობის მიუხედავად, ნიკიტა ასეც მოიქცა.
ორმოციოდე წუთის შემდეგ ნიკიტა მეტროს სადგურიდან ერთ-ერთ გარეუბანში ამოვიდა და თითქოს ჰორიზონტისკენ მიმავალ უკაცრიელ ქუჩას დაადგა. ქუჩა შუაზე გადაჭრილ ცაცხვის ხეივანს ჰგავდა _ იქ, სადაც ხეთა მეორე რიგი უნდა ყოფილიყო, გადიოდა განიერი ასფალტის გზა. ნიკიტას აქ გადმოკარგვის მიზეზი ის იყო, რომ ამ ადგილებში მილიცია თითქმის არ პატრულირებდა. ეს აუცილებელი იყო, რადგან ნიკიტამ იცოდა, რომ მძინარე მილიციელს მხოლოდ ძილში თუ გაექცევი, ადრენალინი კი ფრიად ცუდი საძილე საშუალებაა. ნიკიტა აღმართს მიუყვებოდა, თან დროგამოშვებით ფეხში ქინძისთავს იჩხვლეტდა და ტკბებოდა უზარმაზარი, მწვანე მელნის გაშეშებული შადრევნის მსგავსი ცაცხვებით. მათ ყურებაში ლამის პირველი კლიენტი ხელიდან გაუშვა.
ეს იყო მოხუცი კაცი, რომელსაც გახუნებულ ყავისფერ პიჯაკზე რამდენიმე ფერადი ნიშანი დაემაგრებინა.
მოხუცი, როგორც ჩანდა, ჩვეული საღამოს მოციონისთვის გამოსულიყო. ის ბუჩქებიდან გამოვიდა, ნიკიტა შეათვალიერა და აღმართს აუყვა. ახალგაზრდა დაეწია და მოხუცს გვერდით გაუყვა. მოხუცი დროდადრო ხელს აწევდა და ცერა თითით ჰაერში მთელი ძალით რაღაცას მოხაზავდა.
_ რას აკეთებთ? _ დუმილი დაარღვია ნიკიტამ.
_ ტარაკნები, _ უპასუხა მოხუცმა.
_ რა ტარაკნები? _ გაუკვირდა ნიკიტას.
_ ჩვეულებრივი _ უპასუხა მოხუცმა და მძიმედ ამოისუნთქა. _ ზედა სართულიდან. აქ ყველა კედელზე ნახვრეტებია.
_ უნდა შეწამლოთ. _ უთხრა ნიკიტამ.
_ რად მინდა? ღამეში თითით მეტს ვუმკლავდები, ვიდრე მთელი შენი ქიმია. უტესოვის ეს სიმღერა იცი? `ჩვენ მტრებს...
მოხუცი გაჩუმდა და ნიკიტამ ვერც ტარაკნებზე გაიგო მეტი და ვერც უტესოვზე. რამდენიმე მეტრი სიჩუმეში გაიარეს.
_ ბაც-ბაც _ თქვა უცებ მოხუცმა.
_ ასე ტარაკნები სკდებიან? _ `გამოიცნო ნიკიტამ.
_ არა _ ეშმაკურად ჩაიცინა მოხუცმა _ ტარაკნები უხმაუროდ კვდებიან. ეს ხიზილალაა.
_ რომელი ხიზილალა?
_ ტვინი განძრიე. _ მოხუცი გამოცოცხლდა და თვალები სუვოროვის მარაზმული ეშმაკობით აენთო. _ ხედავ ჯიხურს?
კუთხეში `საუზპეჩატის დახურული ჯიხური იდგა.
_ ვხედავ. _ უთხრა ნიკიტამ.
_ ხოო, კარგია, რომ ხედავ. ეხლა წარმოიდგინე რომ იქ ხიზილალას ყიდიან. ამგვარი ხიზილალა კი ნანახიც არ გაქვს _ თითო მარცვალი ყურძნის მარცვლის სიდიდისაა, გაიგე? გამყიდველი კი, ერთი ზანტი დედაკაცი, ნახევარ კილოს გიწონის. კასრიდან კოვზით იღებს და სასწორის პინაზე დებს. სანამ შენ ნახევარ კილოს აგიწონის, _ ბაც _ და ერთ იმდენს ძირს აგდებს. მიხვდი?
მოხუცს მზერა ჩაუქრა. მიმოიხედა, გადაიფურთხა და ქუჩაზე გადავიდა, ხანდახან კი გვერდს აუქცევდა ხოლმე რაღაც უხილავს, ალბათ მის სიზმარში ასფალტზე დაცემულ ხიზილალას.
არა, _ გადაწყვიტა ნიკიტამ, _ პირდაპირ უნდა ვკითხო, თორემ ღმერთმა უწყის, რას ბოდავს. თუ მილიციას დაუძახებენ, გავიქცევი...”
უკვე საკმაოდ ბნელოდა. ქუჩაში ლამპიონები აინთო, მათგან წესიერად მხოლოდ ნახევარი მუშაობდა, დანარჩენები სუსტი იისფერი შუქით იმდენად არ ანათებდა, რამდენადაც ხეებსა და ასფალტს ალამაზებდა და ქუჩას საიქიოს მკაცრი პეიზაჟის სახეს აძლევდა. ნიკიტა ცაცხვების ქვეშ გრძელ სკამზე ჩამოჯდა და გაშეშდა.
რამდენიმე წუთში ბინდით დაფარული ნახევარსფეროს კიდეში, სადამდეც ადამიანის მზერა წვდებოდა, რაღაც ჭრაჭუნა და წრიპინა გამოჩნდა, რომელიც მუქი და ნათელი ლაქებისაგან შედგებოდა. ნელნელა ახლოვდებოდა და დროდადრო ჩერდებოდა, რაღაცას არწევდა და თან დამამშვიდებლი და ყალბი ხმით ჩურჩულებდა. ნიკიტა კარგად დააკვირდა და ბინდში ოცდაათიოდე წლის მუქი ფერის ქურთუკიანი ქალი გაარჩია, რომელიც თავის წინ ღია ფერის საბავშვო ეტლს მოაგორებდა. ეჭვს გარეშე იყო, რომ ქალს ეძინა: დროდადრო ის თავქვეშ უხილავ ბალიშს ისწორებდა, ვითომდა ჩამოშლილ თმას იწევდა, _ ცნობილი ქალური ჩვეულებაა, ითვალთმაქცო მაშინაც, როცა სრულიად მარტო ხარ.
ნიკიტა წამოდგა. ქალი შეკრთა, მაგრამ არ გაუღვიძია.
_ უკაცრავად _ უთხრა ნიკიტამ, თან თავის თავზე ბრაზობდა ამ უდროო სიმორცხვისათვის. _ შეიძლება ერთი პირადული შეკითხვა დაგისვათ?
ქალმა ძაფის სისხოზე გამოქნილი წარბები ატკიცა და ყურებამდე გაუღიმა _ ეს, როგორც ნიკიტა მიხვდა, თავაზიან დაბნეულობას გამოხატავდა.
_ შეკითხვა? _ დაბალი ხმით შეუბრუნა კითხვა ქალმა. _ კარგი.
ნიკიტა თავისმა იდიოტურმა ჟესტმა _ ხელით რომ მოხაზა მთელი გარემო _ დააბნია, თან იგრძნო რომ მის ხმაში რაღაც უადგილო კეკლუცობა გაჟღერდა.
ქალმა მტრედის ღუღუნის მსგავსი სიცილით გაიცინა.
_ სულელო, _ ალერსიანად უთხრა, _ მე ასეთები არ მომწონს.
_ მაშინ როგორები?
_ ნაგაზიანები, სულელო, დიდი ნაგაზებით რომ დასეირნობენ.
დამცინის, _ გაიფიქრა ნიკიტამ.
გთხოვთ, სწორად გამიგოთ, _ უთხრა ქალს, თვითონაც ვგრძნობ რომ, ასე ვთქვათ, ზღვარს გადავაბიჯე, მაგრამ...
ქალმა ჩუმად წამოიყვირა, ნიკიტას მზერა აარიდა და ნაბიჯს აუჩქარა.
_ გამიგეთ, შეიძლება ამაზე ნორმალური ხალხი არ ლაპარაკობს და მეც არანორმალური ვარ, მაგრამ, ნუთუ არასდროს გნდომებიათ ამაზე ვინმესთან ერთად გემსჯელათ? _ ნიკიტას ეტყობოდა, რომ ღელავდა.
_ რის შესახებ? _ ჰკითხა ქალმა, თითქოს ამ შეშლილთან საუბარისას დროის მოგება უნდოდა და თან უკვე თითქმის გარბოდა, უსწორმასწორო ასფალტზე საბავშვო ეტლი შეხტებოდა ხოლმე, შიგნით კი რაღაც მძიმე კედლებს ეხეთქებოდა.
_ სწორედ ამის შესახებ, _ უთხრა ნიკიტამ და ქალს ძუნძულით გაჰყვა. _ დღეს მაგალითად ტელევიზორი ჩავრთე... ვერც კი ვიტყვი რომელია უარესი, დარბაზი თუ პრეზიდიუმი. მთელი საათი ვუყურე და არავითარი სიახლე, არაფერი ახალი, მხოლოდ ორად ორი პოზა მეუცხოვა! ერთს ტრაქტორში ეძინა, მეორეს ორბიტალურ სადგურზე, მესამე სიზმარში სპორტულ სიახლეებს ჰყვებოდა, იმათაც კი ვინც ტრამპლინიდან ხტებოდა, ეძინათ. გამოდის, რომ ვერავის დაელაპარაკები...
ქალმა ნერვიული მოძრაობით შეისწორა ბალიში და გაიქცა. ნიკიტა გაეკიდა. მათ პირდაპირ კი თანდათან იზრდებოდა შუქნიშნის მწვანე ვარსკვლავი.
_ ისევე როგორც მე და თქვენ... მოდით ქინძისთავს გიჩხვლეტთ! თავიდანვე როგორ ვერ მივხვდი... გინდათ? _ ნიკიტა ძლივს სუნთქავდა.
ქალი გზაჯვარედინზე გავარდა და ისე უცბად გაჩერდა, რომ საბავშვო ეტლში რაღაც მთელი სიმძიმით გადაადგილდა და ლამის ეტლის წინა კედელი გახია. ნიკიტამ კი სანამ დაამუხრუჭა, კიდევ რამდენიმე მეტრი გაირბინა.
_ მიშველეთ! _ აკივლდა ქალი.
თითქოს დაბარებულებივით, ხუთიოდე მეტრში ორი კაცი იდგა, ხელზე სამკლაურები ჰქონდათ და ერთნაირი თეთრი ქურთუკები ეცვათ, რაც მათ ანგელოზის შესახედაობას უქმნიდა. ყვირილი რომ გაიგონეს, შეშინებულებმა უკან დაიხიეს, შემდეგ შენიშნეს, რომ შუქნიშნის ქვეშ მდგრი ნიკიტა საშიში არ უნდა ყოფილიყო, ძალა მოიკრიბეს და მიუახლოვდნენ. ერთ-ერთი მომხდარის გასარკვევად ქალთან მივიდა, ისიც აქოთქოთდა, და ხელების ქნევით დაუწყო მოყოლა თუ როგორ `ემუქრებოდა ეს მანიაკი. მეორე მილიციელი ნიკიტას მიუახლოვდა.
_ სეირნობ? _ შეეკითხა მეგობრულად.
შეიძლება ითქვას, _ უპასუხა ნიკიტამ.
რაზმელი ნიკიტაზე მთელი თავით დაბალი იყო და მზის სათვალეები ეკეთა. (ნიკიტამ დიდი ხანია რაც შენიშნა, რომ ზოგიერთს გახელილი თვალებით ძილი უჭირთ.) მილიციელმა მეწყვილეს გახედა, რომელიც ქალს თანაგრძნობით უქნევდა თავს და რაღაცას გულმოდგინედ იწერდა. ბოლოსდაბოლოს ქალმა ლაქლაქი დაამთავრა, ნიკიტას ამაყად გადახედა, ბალიში შეისწორა, საბავშვო ეტლი მიაბრუნა და ქუჩას აუყვა. მილიციელი გათავისუფლდა და მეწყვილეს მიუახლოვდა. ის ორმოციოდე წლის კაცი იყო ხშირი ულვაშებით, კეპი ყურებამდე ჩამოეწია, რომ ღამით ვარცხნილობა არ დაშლოდა, და მხარზე ჩანთა გადაეკიდა.
_ მართალი იყავი, _ უთხრა მეწყვილეს, _ ეს ის ქალია.
_ მაშინვე მივხვდი, _ უთხრა სათვალეებიანმა და ნიკიტას მიუბრუნდა. _ რა გქვია?
ნიკიტა წარუდგა.
_ მე გავრილა ვარ, ეს კი მიხაილი. _ უთხრა სათვალეებიანმა. _ არ შეგეშინდეს, ეს ადგილობრივი გიჟია. ინსტრუკტაჟში მის შესახებ ყოველ დღე გვახსენებენ. ბავშვობაში ორმა მესაზღვრემ გააუპატიურა, პირდაპირ კინოთეატრში, ფილმის ` მუხტარ, ჩემთან!~ ჩვენებისას. მას შემდეგ გააფრინა. საბავშვო ეტლში ძერჟინსკის ბიუსტი უწევს საფენებში გახვეული. ყოველ საღამოს განყოფილებაში რეკავს, ჩივის, რომ მისი გაუპატიურება უნდათ, თვითონ კი ძაღლიანებს გადაეკიდება ხოლმე, თხოვს, რომ ნაგაზი მიუქსიონ.
_ მეც შევამჩნიე, რომ უცნაურია. _ უთხრა ნიკიტამ.
_ რაც უნდა ის უქნია. დავლიოთ?
_ დავლიოთ. _ უპასუხა ნიკიტამ
გრძელ სკამზე მოკალათდნენ, ზუსტად იქ, სადაც რამდენიმე წუთის წინ ნიკიტა ჩაფიქრებული იჯდა. მიხაილმა ჩანთიდან იმპორტული “მოსკოვური განსაკუთრებულის~ ბოთლი ამოიღო, პატარა ხმლის ფორმის ბრელოკით საცობი რგოლისგან გამოაცალკევა და ხელის ერთი კარგად გათვლილი მოძრაობით ბოთლი გახსნა.
ამათ ვკითხო? _ გაიფიქრა ნიკიტამ თან მძიმე კარდონის ჭიქა და ზღვის კომბოსტოიანი ბუტერბროდი აიღო. _ `საშიშია. მაინც ორნი არიან, თან ეს მიხაილი ისეთი მხარბეჭიანია.”
ნიკიტა ფეხქვეშ ჩრდილების უცნაურ გადაბმას მიაშტერდა. თბილი საღამოს ნიავის ყოველი ტალღა გამოსახულებას ცვლიდა: ჩრდილებში ხან გაურკვეველ სახეებსა და დროშებს ხედავდა, ხან სამხრეთ ამერიკის კონტურებს არჩევდა, ხან უბრალოდ ფანარ-დანათებული ფოთლებს, ელექტრომავთულების ჩრდილები კი ადიდასის სამი ზოლის შთაბეჭდილებას უქმნიდა.
ნიკიტამ არაყი გადაკრა. საზღვარგარეთ ქვეყნის წარმომადგენლად მოწოდებულმა სითხემ, როგორც ჩანს, გადაწყვიტა, რომ ეს ყველაფერი სადღაც დასავლეთ ნახევარსფეროში ხდებოდა, და უცნაური სიმსუბუქითა და ტაქტით ჩასრიალდა.
_ სად ვართ? _ იკითხა ნიკიტამ.
_ მარშრუტი ნომერი სამი, _ გამოეხმაურა სათვალეებიანი გავრილა, თან შევსებული ჭიქა აიღო.
_ შე ხისთავიანო, _ გაეცინა მიხაილს _ თუ მილიციელი საყრდნობ პუნქტში სქემაზე რაღაცას დაწერს, ადგილს კი არ ეცვლება სახელი _ `მარშრუტი ნომერი სამი~! ეს სტეფან რაზინის ბულვარია.
გავრილამ ცარიელი ჭიქა გააქნია, ნიკიტას თითით უჯიკა და კითხა:
_ დავლიოთ?
_ შენ? _ სერიოზულად ჰკითხა ნიკიტას მიხაილმა, რომელიც ხელში საცობს ათამაშებდა.
_ ჩემთვის სულ ერთია.
_ კარგი.
მეორე ჭიქა ყველამ უსიტყვოდ გადაკრა.
_ ესა და ეს _ თქვა ჩაფიქრებულმა მიხაილმა. _ ხალხს სხვა არაფერი ელის ჯერ-ჯერობით.
მან ბოთლს ხელი დაავლო და ის-ის იყო ბუჩქებისკენ უნდა მოესროლა, რომ ნიკიტამ სახელოზე წაატანა ხელი.
_ ერთი შემახედე.
მიხაილმა ბოთლი მისცა, ნიკიტამ შეამჩნია, რომ მილიციელს მაჯაზე სვირინგი ჰქონდა _ მხედარი, მაგრამ მისი კარგად შეთვალიერება ვერ მოასწო, რადგან მიხაილმა ხელი ჯიბეში ჩაიდო, და ხელის ჩვენების თხოვა ბიჭს უხერხულად მოეჩვენა. ნიკიტა ბოთლს მიაჩერდა. იმპორტულ `მოსკოვურ განსაკუთრებულს~ ეტიკეტი ისეთივე ჰქონდა, როგორიც იმ ჩამოსხმას, რომელიც ქვეყნის შიდა ბაზარზე გადიოდა, მხოლოდ წარწერა იყო ლათინური ასოებით და თეთრ ფონზე გამოესახული თვალის მსგავსი ემბლემა, რომელშიც გლობუსი ეხატა, ისე მთვლემარედ იცქირებოდა, თითქოს ძილისკენ მოუწოდებდა ხალხს.
_ უკვე დროა, _ თქვა უცებ მიხაილმა.
_ უკვე დროა, _ ექოსავით გამოეხმაურა გავრილა.
_ უკვე დროა, _ რატომღაც გაიმეორა ნიკიტამ.
_ სამკლაური გაიკეთე, _ უთხრა მიხაილმა, _ თორემ კაპიტანი აყვირდება.
ნიკიტამ ჯიბიდან დაკუჭული სამკლაური ამოიღო, და ხელი გაუყარა. სიტყვა `რაზმელი” ამოტრიალდა, მაგრამ მაინც არ შეასწორა: სულ რამდენიმე საათი უნდა ეტარებინა.
სკამიდან რომ ადგა, ნიკიტამ იგრძნო, რომ კარგად შემთვრალიყო, და წამით შეშინდა კიდეც, რომ სიმთვრალეს საყრდნობ პუნქტში შეამჩნევდნენ, მაგრამ მაშინვე გაახსენდა, თუ როგორი ნასვამი იყო წუხელ მორიგეობის ბოლოს თვითონ კაპიტანი და დამშვიდდა.
სამივენი ჩუმად გაუყვნენ გზას, შუქნიშანთან გვერდით ქუჩაზე გაუხვიეს, სადაც ათიოდე წუთის სავალზე საყრდნობი პუნქტი იყო.
ან არყის ბრალი იყო, ან სხვა რამის, ნიკიტა მთელ სხეულში საოცარ სიმსუბუქეს გრძნობდა _ თითქოს ცაში დაფრინავდა.
მიხაილი და გავრილა გვერდი-გვერდ მოუყვებოდნენ და ქუჩას ნასვამი სიმკაცრით ათვალიერებდნენ. გზადაგზა სხვადასხვა კამპანია ხვდებოდათ _ ჯერ მსუბუქი ყოფაქცევის ქალები შემოხვდათ, რომელთაგან ერთ-ერთმა ნიკიტას თვალი ჩაუკრა, შემდეგ ორი აშკარა კრიმინალი დაინახეს, შემდეგ რამდენიმე ადამიანი, რომელიც ქუჩაშივე ჭამდა ტორტს `ჩიტის რძეს, და ბოლოს, სრულიად გაუგებარი ხალხი.
კარგია რომ სამნი ვართ, თორემ დაგვგვლეჯდნენ, რა სიფათები აქვთ! _ გაიფიქრა ნიკიტამ, თუმცა ძლივს ფიქრობდა. თავში, ნეონის ნათურებივით აინთებოდნენ და გაქრებოდნენ საბავშვო სიმღერების სიტყვები იმის შესახებ, თუ რა კარგია ერთად იარო და იმღერო. ამ სიტყვების აზრს ნიკიტა ვერ ხვდებოდა, მაგრამ ეს მას არ აღელვებდა.
საყრდნობ პუნქტში მხოლოდ მორიგე და კაპიტანი დახვდათ. ყველა წასულიყო. თურმე, ერთი საათის წინაც შეიძლებოდა მორიგეობიდან დაბრუნება. სანამ ნიკიტა ხელი ფათურით ეძებდა ჩანთას ბნელ ოთახში, სადაც ჩვეულებრივ ინსტრუქტაჟს აწარმოებდნენ და ხალხს სამორიგეო მარშრუტებზე ანაწილებდნენ, მიხაილი და გავრილა წავიდნენ _ მათ ელმავლისთვის უნდა მიესწროთ.
ნიკიტამ სამკლაური ჩააბარა და თითქოს ძალიან ეჩქარებოდა, უცებ გაიქცა, რადგან კაპიტანტან ერთად მეტრომდე მისვლა და ელცინზე მსჯელობა ძალიან არ უნდოდა. ქუჩაში გამოსულმა შეამჩნია, რომ ის კარგი განწყობილება სადღაც გამქრალიყო. ჭიშკარი გააღო და მეტროსკენ წავიდა, თან ხვალინდელ დღეს გეგმავდა. უნდა შეეკვეთა ძეხვი, ზარი ურენგოიში, არაყი დღესასწაულებისთვის (მორიგეობისას შემთხვევით დამგზავრებულებისთვის უნდა ეკითხა, საიდან ირებდნენ `განსაკუთრებულს~), ანუშკა უნდა გამოეყვანა ბაღიდან, რადგან ცოლი გინეკოლოგთან მიდიოდა, _ შტერს აქაც პრობლემები ჰქონდა, _ და საერთოდ გერმან პარმენიჩისთვის ნახევარი დღით გათავისუფლება უნდა ეთხოვა დღევანდლის გამო.
მეტროს ვაგონში ორსული დედაკაცი თავზე ადგა და მის მელოტ თავს ჯიუტად დასცქეროდა, მაგრამ ის თავს არ წევდა გაზეთიდან, სანამ ვირებმა არ უჯიკეს და ადგილი დაათმობინეს. მაგრამ მატარებელი უკვე ნიკიტას სადგურს უახლოვებოდა. ნიკიტა კარებთან დადგა და შუშაში თავის დანაოჭებულ სახეს შეხედა. შუშის მიღმა ელექტროგველები იკლაკნებოდნენ. უცებ სახე გაქრა და მის ადგილას შავი სიცარიელე გაჩნდა შორეული შუქებით, მატარებელი გვირაბიდან ამოფრინდა და გაყინულ მდინარეზე გადებულ ხიდზე გასრიალდა. გამოჩნდა საბჭოთა ადამიანის ქება, გადაჯვარედინებული ცისფერი შუქებით განათებული.
რამდენიმე წამში მატარებელმა ისევ გვირაბში ჩაყვინთა და შუშამ აირეკლა ლოთების სიფათები, გოგო, რომელიც მეტროპოლიტენის სქემის ქვეშ იჯდა და რაღაცას გულმოდგინედ ქსოვდა, სკოლის მოსწავლე ბიჭი კი მეოცნებე სახით უცქერდა სურათებს ისტორის სახელმძღვანელოში, ფაფახიანი პოლკოვნიკი მთელი ძალით უჭერდა ხელს ჩემოდანს, ხოლო ვიღაცას ფანჯრის შუშაზე ბეჭდური ასოებით გამოეყვანა `კი~. შემდეგ წინ გრძელი, უკაცრიელი და დათოვლილი გზა გამოჩნდა. რაღაცამ ფეხში უჩხვლიტა. ჯიბიდან მწვანეთავიანი ქინძისთავი ამოიღო, მაგრამ წარმოდგენაც არ ჰქონდა, თუ როგორ აღმოჩნდა ის იქ. ნიკიტამ ქინძისთავი გადააგდო და ცას ახედა. შენობებს შორის კრიალა ცა მოჩანდა, ნიკიტა გაოცდა, როცა ცაში წვრილ ვასკვლავებს შორის დიდი დათვის თანავარსკვლავედი შენიშნა, _ ეგონა, რომ ის მარტო ზაფხულში ჩანდა.
ლურჯი ფანარი
ფანჯრიდან შემოსულ ფანრის შუქს პალატა თითქმის დღესავით გაენათებინა. რაღაცნაირი ლურჯი და უსიცოცხლო სინათლე იყო და ალბათ შემეშინდებოდა კიდეც, რომ არა მთვარე, რომელიც მხოლოდ მაშინ ჩანდა, თუ კი საწოლიდან მაგრად გადავიხრებოდი მარჯვნივ. მთვარის შუქი ანაზებდა მაღალი ბოძის წვერიდან კონუსისებურად მოფენილ მკვდრულ სინათლეს და მას უფრო იდუმალსა და რბილ იერს ანიჭებდა, როცა საწოლიდან მარჯვნივ გადავიწიე, ორმა რკინის ფეხმა ჰაერში წუთით გაისრიალა და მაშინვე იატაკზე გაბრახუნდა, გაისმა პირქუში ხმაური, რომელიც უცნაურად შეეხამა საწოლთა ორ მწკრივს შორის ჩამდგარი სინათლის ლურჯ ზოლს.
_ მორჩი. _ თქვა კოსტილმა და მოლურჯო მუშტი მიჩვენა. _ არ გვესმის.
მე სმენად ვიქეცი.
_ მიცვალებულების ქალაქზე იცით? _ იკითხა ტოლსტოიმ.
ხმა არავის ამოუღია.
_ მისმინეთ. ერთი კაცი ორი თვით მივლინებაში წავიდა, ბრუნდება სახლში და რას ხედავს, ირგვლივ ყველა მიცვალებულია.
_ რა პირდაპირ ქუჩაში წვანან?
_ არა. _ თქვა ტოლსტოიმ. _ სამსახურში დადიან, საუბრობენ, რიგში დგებიან, ყველაფერი ისეა, როგორც უწინ. ოღონდ, სინამდვილეში, ყველა მკვდარია.
_ როგორ მიხვდა, რომ მკვდრები არიან?
_ მე რა ვიცი, _ უპასუხა ტოლსტოიმ. _ მე კი არ მივმხდარვარ, ის მიხვდა. მიხვდა და ეგაა, რა. მოკლედ, ისე დაიჭირა თავი, თითქოს ვერაფერს ამჩნევს და სახლში წავიდა. შინ ცოლი ყავდა. შეხედა ცოლს და რას ხედავს, ისიც მიცვალებულია. არადა, იმ კაცს ძალიან უყვარს ცოლი. ადგა და გამოკითხა, რა მოხდა, სანამ მე წასული ვიყავიო. ცოლმა უთხრა, არაფერიც არ მომხდარაო. აზრზე ვერ მოვიდა, რას ეკითხებოდა ქმარი. მაშინ კაცი ყველაფერს მოუყვა და ეკითხება: ,,იცი, რომ მიცვალებული ხარ?~ ცოლი პასუხობს: ,,ვიციო~, კაცმა ჰკითხა: ,,ის თუ იცი, რომ ამ ქალაქში ყველა მკვდარიაო?~ ქალმა უთხრა: ,,ვიცი, შენ თვითონ თუ იცი, ირგვლივ მხოლოდ მკვდრები რატომ გახვევიაო?~ მან უთხრა: ,,არაო~; ცოლი არ მოეშვა: ,,იცი, ან მე რატომ ვარ მიცვალებულიო?~ კაცმა ისევ უპასუხა: ,,არაო~; მაშინ ქალმა ჰკითხა: ,,გაინტერესებსო?~ კაცს ცოტათი კი შეეშინდა, მაგრამ მაინც თქვა: ,,მიდიო,~ ცოლი კი ეუბნება: ,,იმიტომ, რომ შენც მკვდარი ხარო.~
უკანასკნელი სიტყვები ტოლსტოიმ ისე მშრალად და სუსხიანად წარმოთქვა, რომ ლამის მართლა შეგვეშინდა.
_ წავიდა რა ბიძა მივლინებაში. _ ეს კოლიამ თქვა, ყველაზე პატარამ, დანარჩენებზე ორი თუ სამი წლით უმცროსი იყო, მაგრამ არ ეტყობოდა, რადგან უზარმაზარი, რქისჩარჩოიანი სათვალე სოლიდურ იერს სძენდა.
_ ახლა შენ მოყევი, _ მიუბრუნდა კოსტილი _ პირველად შენ დაილაპარაკე.
_ დღეს ასე არ დაგვითქვამს. _ შეეწინააღმდეგა კოლია.
_ მაგას რა მნიშვნელობა აქვს. _ უპასუხა კოსტილმა. _ მიდი, ნუ აჯანჯლებ.
_ მე მოგიყვებით. _ ჩაურთო ვასიამ. _ ლურჯი ფრჩხილის ამბავი იცით?
_ აბა რა, _ გაისმა ჩურჩული სხვა კუთხიდან. _ ლურჯი ფრჩხილის ამბავი ვინ არ იცის?!
_ წითელ ლაქაზე იცით? _ იკითხა ვასიამ.
_ არა, არ ვიცით. _ ყველას მაგიერ გაეპასუხა კოსტილი _ მიდი, შეუბერე.
ერთი ოჯახი ახალ ბინაში გადავიდა. _ ნელა დაიწყო ვასიამ _ ხედავენ კედელზე წითელი ლაქაა. ჯერ ბავშვებმა შეამჩნიეს და დედას აჩვენეს. ეს დედა კიდევ ხმას არ იღებს, უყურებს და თავისთვის ეღიმება. მაშინ ბავშვებმა მამასაც დაუძახეს. ,,_ შეხე, მამა _ ეუბნებიან ისინი!~ მამას კიდევ დედის ძალიან ეშინოდა. მან ბავშვებს უთხრა: ,,წადით აქედან, რა თქვენი საქმეაო.~ დედა კი იღიმება და ხმას არ იღებს. ასე დაწვნენ დასაძინებლად. ვასია დადუმდა და ღრმად ამოისუნთქა.
_ მერე რა მოხდა? _ რამდენიმე წუთის შემდეგ სიჩუმე დაარღვია კოსტილმა.
_ მერე გათენდა, გაიღვიძეს და რას ხედავენ, ერთი ბავშვი აღარაა. მივიდნენ დედასთან და ეკითხებიან: ,,დედიკო, დედიკო, ჩვენი ძამიკო სადააო?~ დედა კი პასუხობს: ,,ბებიასთან წავიდა, ბებიასთანააო.~ ბავშვებმაც დაიჯერეს. წავიდა დედა სამსახურში. საღამოს მოვიდა და სულ იღიმება. ბავშვები ეუბნებიან: ,,დედიკო, გვეშინია!~ ის კიდევ იღიმება და მამას ეუბნება: ,,ეს ბავშვები თავს გავიდნენ, მიდი, ერთი გატყიპე.~ მამამაც ადგა და გატყიპა. ბავშვებს გაქცევა მოუნდათ, მაგრამ დედამ ვახშმად რაღაც ისეთი აჭამათ, რომ სხედან და ვეღარ იძვრიან.
კარი გაიღო, ჩვენ მაშინვე თვალები დავხუჭეთ და თავი მოვიმძინარეთ. რამდენიმე წუთის შემდეგ კარები დაიკეტა. ვასიამ ერთი წუთით დაიცადა, ვიდრე დერეფანში ნაბიჯების ხმა მიწყდებოდა.
_ მეორე დილით იღვიძებენ და რას ხედავენ, კიდევ ერთი ბავშვი აღარაა. მხოლოდ პატარა გოგონაღა დარჩა. მივიდა გოგონა მამასთან და ეკითხება: ,,მამიკო სადაა ჩემი შუათანა ძამიკო?~ მამა კი პასუხობს: ,,პიონერთა ბანაკშია, შვილო.~ დედა კი ეუბნება: ,,მოგკლავ, თუ სადმე წამოაყრანტალებ.~ გოგონას სკოლაშიც აღარ უშვებდა. საღამოს დედამ გოგონას კიდევ ისეთი რაღაც აჭამა, რომ ფეხზე ვეღარ დგებოდა. მამამ კი კარები და ფანჯრები მაგრად ჩაკეტა.
ვასია ისევ დადუმდა. ამჯერად აღარავის უთხოვია გააგრძელეო, ბნელში მხოლოდ აჩქარებული სუნთქვის ხმა ისმოდა.
_ შემდეგ იმ სახლში სხვები მოვიდნენ. _ განაგრძო მან. _ ხედავენ, ბინა ცარიელია. გავიდა დრო და იქ სხვა ბინადრები დასახლდნენ. მათაც ნახეს წითელი ლაქა, მიუახლოვდნენ, შპალერი ჩამოხიეს და რას ხედავენ, იქ დედა ზის, სულ გალურჯებულია, სისხლებით გაბერილა და ვეღარ გამოტეულა, თურმე მთელი ეს დრო ბავშვებს ჭამდა, მამა კიდევ _ ეხმარებოდა.
კარგა ხანს ხმა არცერთს ამოგვიღია, შემდეგ ვიღაცამ იკითხა:
_ ვას, დედაშენი სად მუშაობს?
_ რა შენი საქმეა. _ თქვა ვასიამ.
_ და გყავს?
ვასიამ არ უპასუხა, ან გაბრაზდა, ან ჩაეძინა.
_ ტოლსტოი _ თქვა კოსტილმა. _ მიდი, ისევ მკვდრებზე მოყევი რამეს.
_ იცით, როგორ კვდებიან? _ იკითხა ტოლსტოიმ.
_ რა ცოდნა უნდა, _ უპასუხა კოსტილმა _ ადგებიან და კვდებიან.
_ მერე?
_ მერე არაფერი. _ თქვა კოსტილმა _ ვითომ დაგეძინა, მაგრამ ვეღარ იღვიძებ.
_ არა, _ თქვა ტოლსტოიმ _ მაგას კი არ გეუბნებით, იცით, თავიდან როგორ იწყება ყველაფერი?
_ როგორ?
_ როგორ და თავიდან მიცვალებულებზე ისმენენ ამბებს. მერე წვანან და ფიქრობენ _ ნეტავ რატომ ვუსმენთ მიცვალებულების ამბებსო?
ვიღაცამ ნერვიულად ჩაიხითხითა, კოლია უცებ საწოლზე ჩამოჯდა და ძალიან სერიოზულად მოითხოვა:
_ მორჩით, ბავშვებო.
_ აბა, აბა _ კმაყოფილი ხმით განაგრძო ტოლსტოიმ _ ასე იწყება ყველაფერი. მთავარია მიხვდე, რომ მკვდარი ხარ, მერე ყველაფერი იოლია.
_ მკვდარი შენ თვითონ ხარ. _ დაეჭვებით შეუღრინა კოლიამ.
_ არ გედავები. _ მიუგო ტოლსტოიმ. _ შენ სჯობს იმაზე დაფიქრდე, მკვდრებს რატომ ელაპარაკები?
კოლია დაფიქრდა.
_ კოსტილ, _ იკითხა მან _ შენ რა მკვდარი ხარ?
_ აბა? _ კითხვა შეუბრუნა კოსტილმა _ შენ რა გეგონა?!
_ შენ, ლიოშა?
ლიოშა და კოლია ჯერ კიდევ ქალაქიდან მეგობრობდნენ.
_ კოლია, _ დაიწყო მან _ აბა დაფიქრდი, ხომ ცხოვრობდი ქალაქში?
_ ჰო. _ უპასუხა კოლიამ.
_ ხომ წამოგიყვანეს სადღაც, ა?
_ ჰო. _ თქვა კოლიამ.
_ უცებ კი ამჩნევ, რომ მიცვალებულებში წევხარ და თვითონაც მკვდარი ხარ.
_ ჰო. _ თქვა კოლიამ.
_ ჰოდა, _ თქვა ლიოშამ _ ცოტა ტვინი გაანძრიე.
_ ჯერ არ გეუბნებოდით. _ თქვა კოსტილმა _ გვეგონა თვითონ მიხვდებოდი. ამდენი ხნის მიცვალებული ვარ და შენისთანა გამოშტერებულ მკვდარს პირველად ვხედავ. შენი აზრით, აქ აბა რას ვაკეთებთ?!
_ მე რა ვიცი. _ თქვა კოლიამ. საწოლზე ჩამომჯდარიყო და ფეხები მკერდში ჩაეკრა.
_ რას და მკვდრების საძმოში გიღებთ. _ თქვა კოსტილმა.
კოლიამ რაღაც ამოიბუტბუტა თუ ამოისლუკუნა, საწოლიდან წამოხტა და ტყვიასავით გავარდა დერეფანში. იქიდან შემოისმა მისი შიშველი ფეხების ტყაპატყუპი.
_ ნუ ჭიხვინებ. _ ჩურჩულით უბრძანა კოსტილმა _ გაიგონებს.
_ ანკი რაა სასაცილო? _ მელანქოლურად იკითხა ტოლსტოიმ. რამდენიმე წუთს გაჭიანურებული დუმილი სუფევდა, შემდეგ ვასიამ თავისი კუთხიდან იკითხა:
_ ბავშვებო, ვაიდა, უცებ...
_ გეყო რა, გული ნუ გააწყალე _ თქვა კოსტილმა _ ტოლსტოი, მიდი კიდევ რაიმე შეუბერე.
_ მოკლედ, ერთხელ ასე მოხდა, _ პაუზის შემდეგ წამოიწყო ტოლსტოიმ _ რამდენიმე ადამიანმა გადაწყვიტა, თავიანთი ამხანაგი შეეშინებიათ. გადაიცვეს მკვდრებივით, მიდიან და ეუბნებიან: ,,მკვდრები ვართ, შენ მოგაკითხეთო.~ იმას კიდევ შეეშინდა და გაიქცა. ისინი კიდევ დგანან და იცინიან. ბოლოს ერთმა თქვა: ,,მისმინეთ, ბავშვებო, ნეტავ რატომ გადავიცვით მკვდრებივით?~ ყველამ მას შეხედა, ვერ გაიგეს, რისი თქმა უნდოდა, ის კიდევ აგრძელებს: ,,ან კიდევ ეს ცოცხლები რისთვის გაგვირბიან?~
_ საითკენ მიერეკები? _ ჰკითხა კოსტილმა.
_ იქითკენ, _ უპასუხა ტოლსტოიმ _ რომ უცებ ყველაფერს მიხვდნენ.
_ რას მიხვდნენ?
_ რასაც საჭიროა, იმას.
სიჩუმე ჩამოვარდა, შემდეგ კოსტილმა დაილაპარაკა:
_ მისმინე, ტოლსტოი, _ თქვა მან _ შენ რა ამბის წესიერად მოყოლა არ შეგიძლია?
ტოლსტოი დუმდა.
_ ეი, ტოლსტოი, _ ისევ მიმართა კოსტილმა _ რას მიყუჩებულხარ, ა? მოკვდი, თუ როგორაა შენი საქმე?
ტოლსტოი დუმდა და მისი ეს დუმილი უფრო და უფრო მრავლისმეტყველი ხდებოდა. მომინდა, რომ ყოველი შემთხვევისთვის რაიმე მაინც მეთქვა ხმამაღლა.
_ გადაცემა ,,ვრემიაზე~ იცით? _ ვიკითხე მე.
_ მიდი. _ სასწრაფოდ გამომეხმაურა კოსტილი.
_ ოღონდ ძაან საშინელება არაა. _ ვთქვი მე.
_ მაინც მიდი.
ზუსტად არ მახსოვდა იმ ისტორიის ბოლო, რომლის მოყოლასაც ვაპირებდი, მაგრამ გადავწყვიტე, არა უშავს, გზადაგზა გამახსენდება-მეთქი.
მოკლედ, ცხოვრობდა ერთი კაცი, სადღაც ოცდაათი წლის. ერთხელ გადაცემა ,,ვრემიას~ საყურებლად დაჯდა. ჩართო ტელევიზორი, მოაჩოჩა სავარძელი, მოკლედ, მყუდროდ მოკალათდა. ეკრანზე ჯერ საათი გამოჩნდა, როგორც საერთოდ არის ხოლმე. კაცმაც გაასწორა თავისი საათი. ყველაფერი ჩვეულებრივად მიდიოდა. მოკლედ, შესრულდა ზუსტად ათი საათი. უცებ ეკრანზე სიტყვა ,,ვრემია~ გამოჩნდა, ოღონდ თეთრი ასოებით კი არა, როგორც მანამდე, არამედ რატომღაც _ შავით. იმას კიდევ, ჯერ ცოტათი გაუკვირდა, შემდეგ იფიქრა, ალბათ გაფორმება შეცვალესო და ყურება გააგრძელა. მერეც ყველაფერი ჩვეულებრივად იყო. ჯერ რაღაც ტრაქტორი აჩვენეს, შემდეგ ისრაელის ჯარი, მერე თქვეს, ვიღაც აკადემიკოსი მოკვდაო, მერე ცოტა სპორტზე ილაპარაკეს, ცოტა ამინდზე _ მეორე დღის პროგნოზზე. მორჩა, ,,ვრემია~ დამთავრდა და კაცმა დააპირა სავარძლიდან ამდგარიყო.
_ გამახსენეთ, მერე მწვანე სავარძელზე მოგიყვებით. _ ჩაურთო ვასიამ.
_ იმას ვამბობდი, რომ უნდა სავარძლიდან წამოდგეს და გრძნობს, რომ არ შეუძლია, ძალა სულ აღარ აქვს. უცებ დაიხედა თავის ხელზე და რას ხედავს, კანი სულ მომჩვარვია. შეეშინდა, ღონე მოიკრიბა, წამოდგა სავარძლიდან და სააბაზანოს სარკეში ჩაიხედა, სიარულიც ძალიან უჭირდა... მაგრამ ბოლოს, როგორც იქნა, მივიდა. უყურებს თავის თავს სარკეში და რას ხედავს _ თმები სულ გასთეთრებია, სახე ნაოჭებით დაფარვია და ერთი კბილიც აღარ აქვს. სანამ ,,ვრემიას~ უყურებდა, მთელმა ცხოვრებამ გაიარა.
_ ეს ვიცოდი, _ თქვა კოსტილმა _ ოღონდ მე შაიბიან ჰოკეიზე გამიგონია. კაცი შაიბიან ჰოკეის უყურებდა.
დერეფანში ნაბიჯებისა და გაღიზიანებული ქალის ხმა გაისმა, ყველანი უცებვე გაჩუმდნენ, ვასია არადამაჯერებელ ხვრინვასაც კი მოყვა. რამდენიმე წუთის შემდეგ კარმა გაიჯახუნა და პალატაში სინათლე აბრდღვიალდა.
_ აბა, რომელია მთავარი მკვდარი? ტოლსტენკო, შენ?
ზღურბლზე თეთრ ხალათში გამოწყობილი ანტონინა ვასილევა იდგა, მის გვერდით კი აკანკალებული კოლია გულმოდგინედ აპარებდა თვალს კუთხის ბატარეის ქვეშ.
_ მთავარი მკვდარი _ ღირსეულად მიუგო ტოლსტოიმ _ მოსკოვში წევს, წითელ მოედანზე. ერთი მითხარით, ამ შუაღამეს რატომ მაღვიძებთ?
ანტონინა ვასილევნა ასეთმა თავხედობამ დააბნია.
_ შემოდი, ავერიანოვ, _ თქვა ბოლოს მან _ და დაწექი. ამ მკვდრებს ხვალ ბანაკის ზედამხედველი მიხედავს. შეიძლება სახლებშიც მიაბრძანონ.
_ ანტონინა ვასილევნა _ ნელა წამოიწყო ტოლსტოიმ _ თეთრი ხალათი რატომ გაცვიათ?
_ იმიტომ, რომ საჭიროა, გაიგე?
კოლიამ სასწრაფოდ ანტონინა ვასილევნას სტყორცნა მზერა.
_ საწოლში წადი. ავერიანოვ! _ უთხრა ქალმა _ დაიძინე. კაცი ხარ თუ არა? _ შენ კი, _ მიუბრუნდა იგი ტოლსტოის _ თუ კიდევ ერთ სიტყვას იტყვი, შიშველს დაგაყენებ გოგონების პალატაში. გაიგე?
ტოლსტოი მდუმარედ მისჩერებოდა ანტონინა ვასილევნას ხალათს. ქალმა ჯერ ზედ დაიხედა, შემდეგ ტოლსტოი შეათვალიერა და ტუჩებზე თითი მიიდო. მერე, მოულოდნელად, ისე გაცეცხლდა, რომ სიბრაზისაგან სახე სულ აელეწა.
_ რატომ არ მპასუხობ, ტოლსტენკო, _ თქვა მან, _ ვერ გაიგე, რა გითხარი?
_ ანტონინა ვასილევნა, _ ხმა ამოიღო კოსტილმა, _ თქვენ თვითონ არ უთხარით, თუ კიდევ რამეს იტყვი, მაშინო ... აბა, როგორღა გიპასუხებთ?
_ შენ კი, კოსტილევ, _ თქვა ანტონინა ვასილევნამ _ ცალკე დაგელაპარაკებიან დირექტორის კაბინეტში. დაიმახსოვრე!
შუქი ჩაქრა და კარები გაჯახუნდა.
ცოტა ხანს, დაახლოებით ორ-სამ წუთს, ანტონინა ვასილევნა კარს უკან იდგა და აყურადებდა, შემდეგ კარიდორში მისი ცუნცულა ნაბიჯების ხმა გაისმა. ყოველი შემთხვევისათვის რამდენიმე წუთს ხმა არ ამოგვიღია. შემდეგ კოსტილმა დაიჩურჩულა.
_ მისმინე, კოლია, ხვალ ჩემგან მაგარს მიიღებ...
_ ვიცი. _ სევდიანად გაეპასუხა კოლია.
_ ოჰ, როგორ მოგხვდება...
_ მწვანე სავარძლის ამბავს მოგიყვეთ? _ იკითხა ვასიამ.
არავის უპასუხია.
_ ერთ დიდ დაწესებულებაში _ წამოიწყო მან _ დირექტორის კაბინეტი იყო. იქ ედგა კარადა, დიდი მაგიდა და მაგიდასთან მწვანე სავარძელი, რომლის ქვეშაც ხალიჩა ეფინა. კაბინეტის კუთხეში კი უხსოვარი დროიდან წითელი გარდამავალი ალამი იყო აყუდებული. ერთ დღესაც, ვიღაც კაცი ქარხნის დირექტორად დანიშნეს. შევიდა კაბინეტში, მიიხედ-მოიხედა და ყველაფერი ძალიან მოეწონა. მოკლედ, ჩაჯდა სავარძელში და დაიწყო მუშაობა. ცოტა ხანში შემოდის მის კაბინეტში მოადგილე და რას ხედავს _ დირექტორის მაგივრად სავარძელში ჩონჩხი ზის. დაუძახეს მილიციას, გამოიძიეს, მაგრამ ვერაფერი გაარკვიეს. შემდეგ ეს მოადგილე დანიშნეს დირექტორად. ისიც ჩაჯდა სავარძელში და შეუდგა მუშაობას, შედიან მის კაბინეტში და რას ხედავენ, სავარძელში ისევ ჩონჩხი ზის. ისევ გამოიძახეს მილიცია და ისევ ვერაფერი იპოვეს. დანიშნეს ახალი დირექტორი, მან კი უკვე იცოდა მის წინ რა მოუვიდათ და კაცის სიმაღლე თოჯინა შეუკვეთა, ჩააცვა თავისი კოსტუმი და სავარძელში ჩასვა, თვითონ კი ფარდის უკან დაიმალა _ მერე გამახსენეთ, ყვითელ ფარდაზე გამახსენდა _ დგას და უყურებს, რა მოხდება. გავიდა ერთი საათი, ორი და უცებ ხედავს, რომ სავარძლიდან რკინის ჩხირები გამოიზარდნენ და თოჯინა ყოველი მხრიდან დაჩხვლიტეს. ერთერთი ჩხირი პირდაპირ ყელში ჩაერჭო. როცა ჩხირებმა თოჯინა დაახრჩვეს, კუთხიდან გარდამავალი დროშა გამოვიდა, სავარძელს მიუახლოვდა და თოჯინას გადაეფარა. გავიდა რამდენიმე წუთი და თოჯინასაგან აღარაფერი დარჩა, გარდამავალი წითელი ალამი კი იქაურობას მოშორდა და ისევ კუთხეში მიდგა წყნარად. მაშინ კაცი კაბინეტიდან გამოვიდა, ძირს დაეშვა, ამოიღო სახანძრო კუთხიდან ნაჯახი, კაბინეტში დაბრუნდა და გარდამავალ დროშას დასცხო. უცებ გაისმა კვნესა და გადაჭრილი ხიდან იატაკზე სისხლი თქრიალით წამოვიდა.
_ მერე რა მოხდა? _ ჰკითხა კოსტილმა.
_ მორჩა. _ უპასუხა ვასიამ.
_ კაცს რა მოუვიდა?
_ ციხეში ჩასვეს, დროშის გამო.
_ და დროშას?
_ შეაკეთეს და ისევ კუთხეში დადგეს. _ ფიქრიანად უპასუხა ვასიამ.
_ ახალ დირექტორს რაღა მოუვიდა?
_ იგივე.
უცებ გაგვახსენდა, რომ დირექტორის კაბინეტში, კუთხეში, საღებავით დანომრილი რამდენიმე ალამი იყო ჩამწკრივებული. ეს დროშები უკვე ორჯერ გამოგვადგა შემოქმედებითი საღამოების დროს. კაბინეტში სავარძელიც იდგა, ოღონდ არა მწვანე, არამედ წითელი და თანაც მბრუნავი.
_ დიახ, დამავიწყდა, _ თქვა ვასიამ _ როცა კაცი ფარდის უკნიდან გამოვიდა, სულ გაჭაღარავებული იყო. ყვითელი ფარდის ამბავი იცით?
_ მე ვიცი. _ თქვა კოსტილმა.
_ ტოლსტოი, შენ ყვითელი ფარდის ამბავი იცი?
ტოლსტოი დუმდა.
_ ჰეი, ტოლსტოი!
ტოლსტოი არ გაპასუხებია.
მე კი იმაზე ვფიქრობდი, რომ მოსკოვში ფანჯრებზე სწორედ ყვითელი ფარდები გვიკიდია _ უფრო სწორად, მოყვითალო-მომწვანო. ზაფხულში, როცა აივნის კარები მუდამ ღიაა და ქვემო ბორცვებიდან სულ მოტორების ხმა და ბენზინის სუნთან შეზავებული რაღაც ყვავილის სურნელება აღწევს, ხშირად ვზივარ ხოლმე აივანთან მწვანე სავარძელში და ვუმზერ, როგორ არხევს ქარი ყვითელ ფარდას.
_ მოიხედე, კოსტილ, _ თქვა უცებ ტოლსტოიმ _ მკვდრებს ისე კი არ ხვდებიან, შენ რომ გგონია.
_ აბა როგორ? _ იკითხა კოსტილმა.
_ სხვადასხვანაირად. ოღონდ იმას არასოდეს ეუბნებიან, მკვდრებში გიღებთო. ამიტომაც მკვდრებმა ჯერ არ იციან, რომ უკვე მოკვდნენ და თავი ისევ ცოცხლები ჰგონიათ.
_ შენ რა, უკვე მიგიღეს?
_ არ ვიცი, _ თქვა ტოლსტოიმ _ შეიძლება მიმიღეს კიდეც, შეიძლება ქალაქში რომ დავბრუნდები, მერე მიმიღონ. ხომ გითხარი, არ გაგაგებინებენ_მეთქი.
_ ვინ არ გაგაგებინებს?
_ ვინ და ისინი. მკვდრები, რა თქმა უნდა.
_ შენ ისევ შენსას აწვები. _ თქვა კოსტილმა _ მოკეტე რა, ყელში ამოხვედი.
_ ზუსტად. _ სიტყვა ჩაურთო კოლიამ _ ზუსტად, ყელში ამოხვედი.
_ შენ კი კოლია, _ მიმართა კოსტილმა _ ხვალ მაინც მაგრად დაგერხევა.
ტოლსტოი ცოტა ხანს დუმდა.
_ რაც მთავარია, _ ისევ დაილაპარაკა მან _ იმათ, ვინც მკვდრებს იღებენ, არ იციან, რომ მკვდრებს იღებენ.
_ აბა, როგორღა იღებენ? _ იკითხა კოსტილმა.
_ როგორც მოეპრიანებათ. ვთქვათ, შენ ვიღაცას რაღაცას ეკითხები, ან ტელევიზორს რთავ, ამასობაში კი მკვდრად გიღებენ.
_ ეგ არ მიკითხავს. ისინი, ვისაც იღებენ, ბოლოსდაბოლოს ხომ გაიგებენ, რომ მიიღეს.
_ სულაც არა. საიდან გაიგებენ, მკვდრები არიან.
_ აბა, სულ აბდაუბდა გამოდის, _ თქვა კოსტილმა _ როგორღა გავიგოთ, ვინ ცოცხალია და ვინ მკვდარი.
_ შენ რა ვერ ხვდები?
_ ვერა. _ უპასუხა კოსტილმა. _ გამოდის, სულერთია.
_ ჰოდა, მიდი და იფიქრე, შენ ვინ გამოდიხარ. _ თქვა ტოლსტოიმ.
კოსტილმა ბნელში გაიფაჩუნა და ტოლსტოის თავთან კედელს რაღაც შეენარცხა.
_ იდიოტო! _ თქვა ტოლსტოიმ _ კინაღამ თავში მომარტყი.
_ მერე რა, მაინც მკვდრები ვართ. _ თქვა კოსტილმა _ ამას უყურეთ.
_ ბიჭებო, _ ისევ წარმოთქვა ვასიამ _ ყვითელ ფარდაზე მოგიყვეთ?
_ ეშმაკმა წაგიღოს მაგ შენი ყვითელი ფარდით, ვასია, არ გააწყალე გული!
_ მე არ ვიცი. _ კუთხიდან თქვა კოლიამ.
_ მერე შენი გულისთვის ყველამ უნდა ვუსმინოთ? გაიქცევი მერე ანტონინა ვასილიევნასთან და დაიწყებ ჯღავილს.
_ იმიტომ ვიტირე, რომ ფეხი მტკიოდა. _ თქვა კოლიამ _ როცა გავდიოდი, ფეხი წამოვკარი.
_ მართლა, სხვათაშორის, შენი ჯერია. შენ პირველმა დაილაპარაკე, გეგონა, დაგვავიწყდა? _ თქვა კოსტილმა.
_ ჩემს მაგივრად ვასია მოყვა. _ თქვა კოლიამ.
_ შენს მაგივრად კი არა, ისე მოყვა, ახლა შენი ჯერია, თორემ ხვალ მართლა დაგერხევა.
_ შავ კურდღელზე იცით? _ იკითხა კოლიამ.
რატომღაც მაშინვე მივხვდი, რომელ შავ კურდღელზე ამბობდა _ დერეფანში სასადილოს წინ კედელზე ფერად ფირფიცარზე დახატული ჰალსტუხიანი კურდღელი ეკიდა. ვინაიდან ნახატი მეტისმეტად გულმოდგინედ და დეტალურად შეესრულებინათ, კურდღელი მართლაც ძალიან შავი ჩანდა.
_ აი, არადა, არაფრის აზრზე არ ვარო. მიდი, შეუბერე.
_ იყო ერთი პიონერთა ბანაკი. მთავარ კორპუსში კედელზე უამრავი ცხოველი ეხატა, მათ შორის დაფდაფებიანი შავი კურდღელი. ამ კურდღელს თათებში რატომღაც ორი ლურსმანი ჰქონდა ჩარჭობილი. ერთხელ იქ ერთმა გოგონამ ჩაიარა _ სადილიდან მკვდარ საათზე მიდიოდა. შეეცოდა გოგონას კურდღელი, მივიდა და ლურსმნები ამოაძრო. უცებ ხედავს, რომ შავი კურდღელი ცოცხალივით უმზერს, მაგრამ იფიქრა, მომეჩვენაო და პალატაში შევიდა. დაიწყო მკვდარი საათი და დაიწყო შავმა კურდღელმა დაფდაფების ცემა. მაშინვე ყველას, ვინც ბანაკში იყო, ჩაეძინა და ესიზმრათ, რომ მკვდარი საათი დასრულდა, მათ გაეღვიძათ და სასადილოდ წავიდნენ. შემდეგ ვითომ ყველაფერს ისე აკეთებენ, როგორც ადრე _ პინგ-პონგს თამაშობენ, კითხულობენ და ძველებურად უბერავენ. სინამდვილეში კი ყველაფერი ესიზმრებათ. შემდეგ დასრულდა მათი დრო და სახლებში წავიდნენ. შემდეგ ყველანი გაიზარდნენ, სკოლა დაამთავრეს, დაქორწინდნენ, მუშაობა დაიწყეს და შვილები გაუჩნდათ. სინამდვილეში კი უბრალოდ ეძინათ. შავი კურდღელი კი დაფდაფებს სცემდა და სცემდა.
კოლია გაჩუმდა.
_ რაღაც ვერ გავიგე. _ თქვა კოსტილმა _ შენ ამბობ, სახლებში წავიდნენო. იქ ხომ ჰყავდათ მშობლები, ნაცნობები, რა იმათაც ეძინათ?
_ არა. _ თქვა კოლიამ _ იმათ კი არ ეძინათ, სიზმარში იყვნენ.
_ რეებს ჩმახავს. _ თქვა კოსტილმა _ ბავშვებო რაიმე გაიგეთ?
არავის უპასუხია, თითქოს ყველამ დაიძინა.
_ ტოლსტოი, შენ რამე გაიგე?
ტოლსტოის საწოლი აჭრიალდა, იგი იატაკზე დაიხარა და კოლიას რაღაც ესროლა.
_ რა ვირიშვილი ხარ. _ თქვა კოლიამ _ გინდა, ავდგე და სიფათში გხიო.
_ აქ მოიტა. _ თქვა კოსტილმა. ეს მისი კედი იყო, რომელიც წეღან ესროლა ტოლსტოის.
კოლიამ კედი მიაწოდა.
_ ეი, _ მომმართა კოსტილმა _ შენ რას გაჩუმებულხარ.
_ ისე. _ ვთქვი მე _ მეძინება.
კოსტილი საწოლში გადაბრუნდა, მეგონა რაიმეს ისევ იტყოდა, მაგრამ ის დუმდა. ყველანი დუმდნენ. ვასია ძილში რაღაცას ბუტბუტებდა.
მე ჭერს შევცქეროდი. ფანჯრის მიღმა ფანრის ნათურა ქანაობდა და მის კვალზე ჩვენს ოთახში ჩრდილები ტორტმანობდნენ. მე სახით ფანჯრისკენ მივბრუნდი. მთვარე აღარ ჩანდა. ირგვლივ ყველაფერი დუმდა, ოღონდ სადღაც, ძალიან შორს, ნაწყვეტ-ნაწყვეტად ხმაურობდნენ ღამის მატარებლები. მე დიდხანს გავყურებდი ფანჯრიდან ლურჯ ფანარს და ვერც კი შევამჩნიე, ისე ჩამეძინა.
პელევინი ვიქტორ - Pelevan Victor
⏱️ 1 წთ.
👁️ 2
100%