ორი შინაბერა
წინამდებარე თარგმანი წარმოადგენს ცნობილი იტალიელი პროზაიკოსის ტომაზო ლანდოლფის (1908 – 1979) შემოქმედების ქართულად აჟღერების პირველ მცდელობას. იტალიური სამწერლო ტრადიციის თვალსაწიერზე ლანდოლფის ენა და სტილი — ეს კი, იქნებ, ყველაზე აშკარად სწორედ მოცემული ნაწარმოების მაგალითზე ჩანს — განსაკუთრებული მოვლენაა. მწერლის გაბედული, უფრო მეტიც, კადნიერი სიუჟეტით რეტდასხმული მაგრამ მაინც დელიკატური მკითხველი ამ სტილს, ალბათ, თავისებურს დაარქმევდა, შეურაცხყოფილი კი — არაბუნებრივს. ეს უკანასკნელი თვისება ჩვენს მშობლიურ ენაზე ძალიან ადვილი გადმოსაცემი გახლავთ: საკმარისია ჩვენს მთარგმნელობით პრაქტიკაში უკვე დამკვიდრებული ჩვეული ხერხებით აარიდო თავი ქართულში გრამატიკული სქესისა და ჰერუნდიუმის არარსებობით განპირობებულ სიძნელეებს, რომ სტილის არაბუნებრიობა უზრუნველყოფილია. ოღონდ ლანდოლფის შემთხვევა მაინც განსხვავებულია...
1946 წელს პირველად მილანში გამოცემულ “ორ შინაბერას” დიდმა იტალიელმა პოეტმა ეუჯენიო მონტალემ უწოდა “თანამედროვე ევროპული ლიტერატურის ერთ-ერთი უდიდესი ფსიქოლოგიური და მორალური კოშმარი”. როგორი უცნაურიც არ უნდა ეჩვენოს მკითხველს ავტორის ენა, ერთი რამ ცხადია: სხვანაირი იტალიურით ეს ისტორია ვერ დაიწერებოდა. ამ გარემოების შენიშვნა ძნელი არ იქნება მისთვის, ვინც ძველი ვერცხლივით მქრქალი და მძიმე იტალიურის ზედაპირზე ნიკოლაი გოგოლის წვეტიან პროფილს დალანდავს. ვერ ვიტყვი, თუ რანაირი ქართულით უნდა დაიწეროს ორი ღვთისმოშიში დისა და ერთი ონავარი მაიმუნის ისტორია, ან უნდა დაიწეროს თუ არა საერთოდ. ყოველ შემთხვევაში, შემოქმედების ერთ-ერთი აუცილებელი პირობა შედეგებისადმი გულგრილობა უნდა იყოს, ალბათ.
შევეცადე სიტყვები და წინადადებები კი არა, თვით ეს კოშმარული ხილვა მეთარგმნა, ამიტომაც, სადაც შესაძლებელი იყო, ვიხმარე ტერმინები “ეკვდერი”, “ოდიკი”, “წირვა”. ამ ქართული სიტყვებით აღნიშნული კონკრეტული საგნები და მოვლენები პატარა იტალიურ ქალაქში არასოდეს არსებულა, მაგრამ ვერც ქართველი მკითხველის გულს ეტყოდა რასმე ზუსტი თარგმანი: “კაპელა”, “კორპორალი”, “მესა”. რა ვქნა, მეც იძულებული ვარ დავიჯერო, რომ ჩვენში მართლაც არსებობს ტრადიცია და “ბარძიმ-ფეშხუმის” ხსენებაზე ახლაც მოწიწებით ივსება ჩვენი მამულიშვილის გული. ამ ილუზიით უფრო ადვილია ცხოვრება, მთარგმნელი კი სხვა არაფერია, თუ არა ადამიანი.
ნ. ლ.
–––––––––––––––––––––––
თავი პირველი
––––
ერთს გულისწამღებ უბანში თვითონაც მრავალი მიზეზის გამო გულისწამღები ქალაქისა, ერთი სახაზინო სახლის მეორე სართულზე ცხოვრობდა ორი შინაბერა მოხუცი დედითურთ. მკითხველთა საბედნიეროდ მე არა ვგრძნობ სხვისთვის, ვინ იცის, იქნებ უცილობელ ვალდებულებას დაწვრილებით აღვწერო მსგავსი ალაგნი! ალბათ, ზემოთქმულიც კი საკმარისი იქნებოდა, მათგან ყველაზე კეთილად განწყობილისათვის მოწყენილობის მოსაგვრელად. თანაც, არც ის ვიცი, რანაირად ავაგებდი თხრობას. ასე რომ, შევეცდები აუცილებელი შენიშვნებით შემოვიფარგლო, რაც თავისთავად უკვე მეტისმეტი იქნება.
უბანი სულ მამულისათვის გადახდილი ბრძოლების სახელებით ქუხდა: მონტებელო, კასტელფიდარდო და მსგავსადვე წოდებული კიდევ სხვა რამდენიმე ქუჩა უერთდებოდა ან შორიახლო მიუყვებოდა მოედანს, რა თქმა უნდა, დამოუკიდებლობის სახელი რომ ერქვა. და მაინც, ესოდენი დიდება აქ სრულიად უადგილო იყო, რომ არა ვთქვათ შეუფერებელი, რადგანაც ვერანაირად ახერხებდა გავლენა მოეხდინა ადამიანებისა და საგნების მშვიდ, ღირსეულსა და ოდნავ მთვლემარე ცხოვრებაზე. მოკლედ რომ მოვჭრათ, ამ ქუჩებზე, სადაც იშვიათი იყო ეტლი და არცთუ ნაკლებ იშვიათი თვითონ გამვლელიც, სახლებს ხშირად ენაცვლებოდა ბაღების გალავნები, რომელთაც შიგადაშიგ თავზე გადმოაბობღდებოდა ხოლმე ევკალიპტის ან, ვინ იცის, კიდევ რომელი მცენარეული საჭურისის მწირი და დამტვერილი ვარჯი. და ვინაიდან ეს ბაღები უბანში განლაგებულ მრავალრიცხოვან მონასტრებს ეკუთვნოდა, ეს მონასტრები, სახლებს მიკედლებულობისა და კიდევ უფრო ღრმა მიზეზების წყალობით, ადამიანთა საცხოვრისზეც ავრცელებდნენ თავიანთ გავლენასა და ძალაუფლებას. ამიტომაც, სათქმელი რომ მალე მოვითავოთ, მთელს უბანში სიყრუისა და მეწვრილმანეობის ოდნავშესამჩნევი სიო უბერავდა, რაიც ესოდენ აშკარად ეწინააღმდეგებოდა ქუჩათა დასახელებას. ირგვლივ მოდებულიყო ღვთისმოშიშების, უფრო ზუსტად კი, ბინძური სამოსისა და სანთლის ნამწვავების სუნი. ეს სულაც არ ნიშნავს, რომ იქაურ მცხოვრებთა საქებარ ღირსებას ოდნავ მაინც აკლდებოდა რამე, ოღონდაც ის იყო, რომ გამოუცდელი სტუმრის წინაშე ეს მხარე სულ მუდამ ძაძებით მოსილი და ცხვიროფლიანი ხალხის სამყოფლად წარმოჩნდებოდა. ერთი სიტყვით, აქ გამოვლილ მოგზაურს მოეჩვენებოდა, თითქოს ყოველივეს რაღაც ხელშეუხები მონაცრისფრო მტვერი დაფენოდა.
თვით ხალხის მეტყველებაც — მეცნიერულ განსაზღვრას გადარჩენილი საგარეუბნო კილოკავის რაღაც ნაირსახეობა — ერთობ უძარღვო და თითქოს გაზინთული იყო: ხელოსანთა და მედუქნეთა ენაკვიმატობა ძლივსღა სცილდებოდა კოპროლალიის საზღვარს, სამღვდელო პირთა სანუკვარ ასპარეზს, მაგრამ ვერასოდეს სწვდებოდა უხამსობის ზღუდეს. რაც კი შეეხება ეგრეთ წოდებულ თანამედროვე ცხოვრებას, ის აქაურობამდე სრულიად დაჩიავებული, მოშინაურებული და განკერძოებული სახით აღწევდა, და გზაში რაღაც ასკეტურ ხასიათს იძენდა. ადგილობრივ კინოთეატრს, — აი, უბნის კინოს რომ ეძახიან, სწორედ ისეთს — არასოდეს ჰქონია საჭიროება გამოეკრა განცხადება: “აკრძალულია 16 წლამდე ბავშვებისათვის”. იშვიათად, როცა მექანიკოსი ფირის ახალ ნაწილს დებდა აპარატში, ვინმე გომბიო და რომელიმე უბნის ბიჭი მოჰყვებოდნენ ხოლმე გადარბენას ნახევრადცარიელი დარბაზის გრადიგარდმო რასაც წინ აღუდგებოდა ხოლმე ცალკეული მაყურებელი, ჩვეულებრივ, მელოტი და ბრგე მოხუცი, სტენტორივით გამაყრუებელი ხმის პატრონი. და როცა ეს უკანასკნელი, სანახევროდ გაკვირვებული და სანახევროდ შეურაცხყოფილი, თითს გაიშვერდა, მოწმედ ორად მოკეცილ სკამებს დაიყენებდა და წამოიძახებდა: “აჰა, შეხეთ, შეხეთ, კატალაფიმის ქუჩის უპატრონო ძაღლებს!”. მას თითქმის შემრიგებლურად უპასუხებდნენ ხოლმე: “აუ, ამ ქიშმიშსაც ჩვენში გარევა მოუნდა!” და საქმეც ამით თავდებოდა.
ჰოდა, იმას ვამბობდით, რომ ორი შინაბერა, რომელთაც შემდგომში ლელად და ნინად მოვიხსენიებთ (მათი ჯურის ადამიანებში ერთობ გავრცელებულია ეს კნინობითი სახელები), მეორე სართულზე ბინადრობდნენ ვიწრო ოთახების რაღაც რაოდენობისაგან შემდგარ მომცრო ბინაში. ამ ოთახებიდან ზოგი ქუჩას გადაჰყურებდა, ზოგიც კი — ერთ უგვანო ეზოს, საცა ჩვრებს ჰკიდებენ ხოლმე გასაშრობად, ხალიჩებსა და სხვა რამ მისთანას ბერტყავენ და საიდანაც დღენიადაგ მოედინება სარეცხის ნაღვლიანი სუნი. ეს ეზო ერთი მხრიდან ღია იყო და ლითონის ბადით ესაზღვრებოდა ზემოაღნიშნულ სამონასტრო ბაღთაგან ერთ-ერთს. ხსენებულ ბაღში მდებარეობდა და მთავარ შენობას ერთი კედლით ებმოდა მცირე რამ ეკვდერი, ფანჩატურის მსგავსი, რომელიც ამავე დროს მონასტრის სამლოცველოც იყო. ეს ეკვდერი ორად-ორი მოთეთრო და სლიპინა ევკალიპტით იყო დაჩრდილული, თვითონ ბაღიც, სამი მხრიდან მაღალი კედლებით შეზღუდული, სხვა ხეებითა თუ მცენარეებით ვერ დაიკვეხნიდა. მართლაც სევდიანი რამ ბაღი იყო და უფრო სატუსაღოს ეზოს ჰგავდა. დღის განსაზღვრულ საათებში იქ მონაზვნები იხილებოდნენ, მწყობრად ეკვდერში შემავალნი, იქიდან გამომავალნი, ან სულაც ეზოში მცირე ხნით გაბრუებულად მდგომნი.
ასე და ამგვარად, ასეთი იყო ორი შინაბერას ჩვეული გარემოცვა, რადგან ისინი, ბინაში სამზარეულოს ადგილმდებარეობისა და ქუჩაში გამავალი ოთახების დუხჭირი განათების გამო, დროის უმეტეს ნაწილს სახლის ამ მხარეს ატარებდნენ. თვით სახლი კი, იმ გვარის შესაბამისად, რომელსაც ეკუთვნოდა, რაღაცნაირი საშუალო და დაობებული დახვეწილობით იყო მორთული: მომცრო სასადილო ლერწმის დაწნული დგამ-ავეჯითა და მოსირმული ბალიშებით იყო სავსე, კარგ სასტუმრო ოთახში, რომელსაც თითქმის ყოველთვის კლიტე ედო, მწვანე ხავერდგადაკრული ტახტები და სავარძლები იდგა, მაგიდაზეც იმავე ქსოვილის ხალიჩა ეფინა ვარდისფერი ყვავილებით მოარშიებული. იგრძნობოდა, რომ ეს ქალები თითქმის მდიდრები იყვნენ, რამდენადმე ძუნწობდნენ კიდეც: ისინი პროვინციის განაპირას მდებარე ერთ სოფელში დაიბადნენ და იქ რაღაც მიწებს ფლობდნენ.
ლელა და ნინა, შესაძლოა, სამოც წელზე ოდნავ ნაკლებისა ყოფილიყვნენ. პირველი, უფრო გამხდარი და კაფანდარა, უფრო რბილი ხასიათის მქონე და უმეცარი, რომ არა ვთქვათ უგუნური, კუჭსა და ნერვებს უჩიოდა, ოქროს პენსნეს ატარებდა, ყურთან იმავე ლითონის ძეწკვით დამაგრებულს, და ამის გარდა ყელზე დაკიდებულ სათვალესაც იშველიებდა ხოლმე, რომელსაც ერთი შუშა უკვე მრავალი წელია გაბზარვოდა. მეორე შინაბერას გული აწუხებდა, მაგრამ, საერთო ჯამში, თავის დაზე რამდენადმე უკეთ უვლიდა თავს, რაც მის გუნება-განწყობასაც განსაზღვრავდა. ორივენი მუდამ შავით, ან, ყოველ შემთხვევაში, მუქი ფერით იმოსებოდნენ, წელში გამოუყვანელ რაღაცნაირ ქურთუკებსა თუ ხალათებს იცვამდნენ, მხრებზეც ან მოკლე იისფერი პელერინა ჰქონდათ მოგდებული, ან კიდევ რუხი მანდილი. თმები, ხშირად მოუწესრიგებელი, უკვე ჭაღარა და მათი შავად შენარჩუნების უძველეს მცდელობათა წყალობით ოდნავ მოწითალო, ყოველთვის კეფაზე და ყურებზე გადავარცხნოდათ. და ბოლოს, როგორც უკვე ცხადია, მათ სახეებზე, ცხვირის კედლებსა და ლოყებზე განლაგებულ ღრმულებში, ისევე როგორც რომელიმე განსაკუთრებულად ღრმა ნაოჭშიც, საუკუნეთაგან მოყოლებული იყრიდა თავს სქელი და თითქოს ცხიმოვანი ოფლი.
მათი ცხოვრება, იმის გარდა, რის თხრობასაც ვაპირებთ, მანამდეც და მერეც თითქმის ისეთი იყო, როგორსაც ადვილად წარმოიდგენს კაცი, ამიტომაც ბევრი სიტყვის დახარჯვა არ არის საჭირო. ურთიერთობათა წრე ძირითადად შორეული და უშორესი ნათესავებით შემოიფარგლებოდა (უახლოესნი უკვე აღარა ჰყავდათ) და კიდევ ნაცნობებით, რომელთაც ხანდახან და დროთა განმავლობაში სულ უფრო იშვიათად მასპინძლობდნენ. მათ შორის მოხსენიების ღირსია სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ერთი განყოფილების უფროსი, გადმოკარკლული თვალებითა და ერთობ გაძნელებული სუნთქვით, რომელიც თავის სამუშაო მაგიდასთან ჯდომას ერთთავად გაეყვითლებინა, მიუხედავად იმისა, რომ სიჭაბუკეში გარკვეულ ლიტერატურულ იმედებს იძლეოდა. ეს კაცი დიდი გარეგანი სიტყვიერი ვნებიანობით გამოირჩეოდა და (როგორც თვითონ იმეორებდა ხშირად) შეეძლო თეთრისათვის თეთრი დაერქმია, შავისათვის კი — შავი. არც იმას ერიდებოდა, თავისი კაბინეტი განესაზღვრა როგორც “სამთავრობო ჩეჩმის ყველაზე ბინძური ხვრელი”, თანაც ამგვარი საეჭვო ორაზროვნების საშუალებით ცდილობდა მთელი თავისი დაწესებულებისთვის ჩრდილის მიყენებას.
ერთიც კონტრადმირალი მოდიოდა, ისიც ყვითელი, მოტვლეპილი თუ გადატყავებული თავისა და გრძელი ცხვირის მქონე, მაგრამ, ამის სანაცვლოდ, ნიკაპს თითქმის სრულიად მოკლებული. ლაპარაკისას იგი სწორედ ამ ცხვირიდან ისროდა სიტყვებს, როგორც წვინტლს (ამ თავისებურების აღსაწერად ზოგი ახალგაზრდა მიმართავს გამოთქმას “სანთლის საქრობი”, — მეტაფორას, რომელსაც უფრო უსირცხვილონი სხვაგვარადაც იყენებენ, რაც ტერმინის უდნავ უფრო ნაკლებად მნიშვნელოვან დანიშნულებას შეეხება). სიტყვა “კონტრადმირალი” მის გამგონეს თითქოს მამაცურ წამოწყებებზე, უკიდეგანო სივრცეებსა და შორეულ ქვეყნებზე მოუთხრობს. მაგრამ ვაი, რომ ამას ნაოსნობამ მხოლოდ დიდი ხნის წინათ ჩავლილ სიყმაწვილეში მოუწია, როცა საზღვაო გვარდიაში მსახურობდა, კარიერის დანარჩენი ნაწილი კი მანაც სამინისტროში გაატარა და ახლაც ღვთისმოშიში მოხელე იყო, რომელიც სამეზღვაურო ლურჯ მაისურებს მხოლოდ თავის მოზარდ შვილებს აცმევდა ზამთარ-ზაფხულ.
ერთიც ხნიერი და ულვაშა ქალიშვილი სტუმრობდა, რომელსაც ნათლობისას განსაცვიფრებელი სახელი დაარქვეს და “გერმანული იტალიურზე უკეთ იცოდა”. სხვა რაიმე ნიშნით მისი გამორჩევა შეუძლებელი იყო. ამ ქალიშვილის კვაკერულად გამყივანი ხმისგან დამოუკიდებლად ისწავლეს შინაბერებმა რამდენიმე მოკლე გერმანული წინადადება, მაგალითად, ““Wie geht’s Ihnen? Ja, und? Ach, so!” ” და რამდენიმეც სხვა, ნაკლებად მართებული.
დანარჩენ მათ მსგავს პიროვნებებს ნათესავთა უშუალო წრის გარდა ემატებოდა რამდენიმე განსაკუთრებით პატივსაცემი კარის მეზობელი. მაგალითად, მეორე სართულზე მცხოვრებ ბებერ ბუზღუნა სენატორს, ახლა მდივნის თანაშემწედ რომ მსახურობდა სოციალური უზრუნველყოფის სამინისტროში, შინაბერათა ბინაში არასოდეს შეუდგამს ფეხი და ყოველთვის იმით კმაყოფილდებოდა, რომ თვითონ მასპინძლობდა მათ წელიწადში ერთხელ თუ ორჯერ. რამდენიმეც შემთხვევითი ნაცნობი იყო; კიდევ მკერავი ქალი, ორიოდე მომმარაგებელი და ბოლოს, მოკრძალებული რიცხვი მონაზვნებისა, ბერებისა, მღვდლებისა, დიაკვნებისა და მისთანათა, რომელთა უმრავლესობაც მოწყალების სათხოვნელად მოდიოდა, თუმცა ხანდახან უბრალოდ სალაყბოდაც შემოივლიდნენ. განსაკუთრებულ აღნიშვნას არ საჭიროებს ის გარემოება, რომ ორივე შინაბერა უკიდურესად ღვთისმოსავი იყო, თუმცაღა თითოეული მათგანი აქაც თავისებურ ხასიათს ავლენდა.
როცა ამ უბადრუკ პერსონაჟთაგან რომელიმე სახლის კარს მოადგებოდა, ორივე მასპინძელი ბნელი წინკარისაკენ მიიჩქაროდა და მოსულს განუწყვეტელი თავის კანტურითა და ხელების შლით ხვდებოდა, თითქოს ეს უკანასკნელი, ასე, ათი წლის განმავლობაში არ ენახათ. შემდეგაც კარგა ხანს ამჟღავნებდნენ საზეიმო განწყობილების ნიშნებს თითოეული თავისებურად: ლელა, მაგალითად, ნდობისა და ურთიერთგაგების აღმნიშვნელ რმდენიმე ღრუტუნა ბგერას ამოუშვებდა ხოლმე, მისი დაც — მთრთოლვარე შეძახილებს. შემდეგ სტუმარს მომცრო სასადილოში მიუძღვებოდნენ, ან, შემთხვევის შესაბამისად, კარგ სასტუმრო ოთახში (ან კიდევ, უფრო ხშირად, როგორც შემდეგ ვნახავთ, მოხუცი დედის საწოლ ოთახში), სადაც ყველა სხდებოდა და ხელებს მუხლებზე ილაგებდა. იქვე მიართმევდნენ ხოლმე პროვინციის კარმიდამოებში მოწეულ ქერთან სათანადოდ შეზავებულ ყავას. შემდგომ ამისა იწყებოდა საუბარი, რომელსაც შიგადაშიგ თან სდევდა შეძახილები — “რას მეუბნები!”, “უიმე!”, “ღმერთო ჩემო!” — და ზოგჯერ პირჯვრის წერაც. სტუმრებს, მართლაც ყოველთვის რაღაც სკანდალური ჰქონდათ მოსაყოლი, რაღაც ისეთი, რისი მოსმენაც კანკალის გარეშე არ ძალუძს პატიოსანსა და წესიერ ადამიანს, და რასაც მთხრობელი, განსაკუთრებით, თუ ქალი იყო, თითქმის ყოველთვის ამთავრებდა ერთი და იმავე ფორმულით — “დაუჯერებელია!” — რაც თავისთავად ნიშნავდა: “ხომ ხედავ, სანამდე მივედით და რა სავალალო დროში ვცხოვრობთ?”. ან კიდევ საუბარი თანამოქალაქეთა თუ თანასოფლელთა ცხოვრების ირგვლივ ტრიალებდა, რომელთა ყველა საქმისა თუ თავგადასავლის გაგებას შინაბერები ყოველთვის, თუ შეიძლება ითქვას, თვით დაინტერესებულ პირებზე უფრო ადრე და უკეთაც ახერხებდნენ. აქაც, თუ სტუმარი ოჯახს ახლობლად ეკუთვნოდა და თანაც სამხრობა იყო მოწეული, ჩნდებოდა “მადლიან ერბოკვერცხად” წოდებული კერძი, უეჭველად, წმიდა ურსულას რომელიმე პანსიონიდან გადმოღებული, ანდა ერბოკვერცხის სხვა რამ სახეობა, რომლის წიაღში პურის ორი ან მეტი მოზრდილი ნაჭერი იყო მოთავსებული ისე, რომ ათქვეფილი კვერცხი სიფრიფანა რიდედ მოსდებოდა მათ.
მაგრამ მკითხველმა, ალბათ, უკვე შეიქმნა საკუთარი წარმოდგენა და კმაყოფილებით განმათავისუფლებს ამ ისედაც ზუსტი სურათის შემდგომი სრულყოფისაგან.
________––––––––––
თავი მეორე
–––––––––––
როგორც უკვე ითქვა, ორი შინაბერა მოხუც დედასთან ერთად ცხოვრობდა. ამას უკვე წელმრავალი მოახლე ქალიც შეგვიძლია დავამატოთ, რომელმაც სრულიად გაითავისა შინაბერათა ცხოვრების ყოველი წვრილმანი და შეუმჩნევლად თვითონაც თითქოს თავისი პატრონების თარგზე გამოიჭრა. თავისთავად გასაგებია, რომ მოახლე ყოველგვარი ამპარტავნების გარეშე და ყოველთვის ან თითქმის ყოველთვის უანგაროდ უვლიდა მთელს სახლს და რა საკითხზეც არ უნდა გამოეთქვა აზრი, ის მუდამ დაფასებული იქნებოდა. რაც შეეხება დედას, მოხუცი და გადახჩუებული სინიორა მარიეტა თავისი სახეობის სწორედ რომ სანიმუშო ეგზემპლარს წარმოადგენდა (თუმცაღა არც ისე იშვიათს, როგორც ჩვეულებრივ ფიქრობენ), ამიტომაც საჭიროა მის შესახებ განსაკუთრებულად ითქვას ორიოდ სიტყვა.
იგი, ბუნებრივია, ავადმყოფობდა. მაგრამ, რა სნეულება სჭირდა, ამის განმსაზღვრავი ექიმი, როგორც ეტყობა, არ დაბადებულიყო. თავკერძა და ჭირვეული ადრეც მუდამ იყო, მაგრამ ცხოვრების სამოცდამეათე თუ სამოცდამეთხუთმეტე წელს ამგვარი ხასიათის ნაირნაირი გამოვლინებები გამრავლდა, გაძლიერდა და იმდენად საგანგაშო გახდა, რომ სხვადასხვა სიმძლავრის ნამდვილ სიმპტომებად იქცა. ერთ მშვენიერ დღეს მოხუცმა დაიწყო თავისი სხეულის სხვადასხვა და ზუსტად განუსაზღვრელ ნაწილში ტკივილების მომიზეზება, ერთი წლის თავზე კი მისი ჯანმრთელობით დაინტერესებულ მნახველებს, რომლებიც კითხულობდნენ — “როგორ ბრძანდებით, სინიორა მარიეტა?” — უკვე იმ ლაკონური მისამღერით პასუხობდა, შინაბერებს ათი და მეტი წლის განმავლობაში რომ ედგათ ყურებში: “ძლიერი ტკივილები”. ორი თუ სამი წლის შემდეგ სხვა უფრო გრძელი მისამღერიც აითვისა, რომელსაც საბაბი აღარ სჭირდებოდა, ისე მოულოდნელად იფეთქებდა ხოლმე სიჩუმეში, ან სულაც მეტად განსხვავებული განწყობილების საუბრის შუაგულში: “რავა მტკივა, რავა მტკივა! აჰ, აჰ, აღარ შემიძლია!”.
ამ წინადადებას იგი ყოველთვის ერთი და იმავე ერთობ მუსიკალური ტონით წარმოთქვამდა: პირველი ოთხი სიტყვა მაღლა ჟღერდა მრისხანე საყვირივით, შემდგომი სიტყვების ჰანგი კი ნელ-ნელა ეშვებოდა და თანდათან ჩუმდებოდა რაღაცნაირი მოზეიმე უნუგეშობის აღსანიშნავად. ერთი სიტყვით, მოხუცს მისი ავადმყოფობა, ალბათ, იმდენად არ ანაღვლებდა, რამდენადაც საშუალებას აძლევდა განეგრძო თავისი ძალაუფლების მოქმედება საკუთარ ქალიშვილებსა და მთელს სახლზე; უფრო მეტიც, სავარაუდოა, რომ, იგრძნო რა ძალების შესუსტება, განგებ ჩააფრინდა ერთადერთ დარჩენილ საშუალებას, რათა გარშემო მყოფნი შიშის ქვეშ ჰყოლოდა, სავარაუდოა-მეთქი, რომ განგებ გახდა ავად. ეს იმითაც მტკიცდებოდა, რომ არავითარი ორგანული დარღვევა არ აღმოჩენია არასოდეს, თანაც მისი ტკივილები, რომელთა წინააღმდეგ ვერავითარი გამაყუჩებელი წამალი ვერ მოქმედებდა, სულ მუდამ დაუზუსტებელი და მოუხელთებელი რჩებოდა. და მაინც ეს სნეულება, ბუნებრივი თუ ნებაყოფლობითი, ნელ-ნელა მიათრევდა სამარისაკენ, რომლისგანაც ვერც ჭამის ძალუმმა მადამ იხსნა, თუმცა კი უკანასკნელ დღემდე არ შემცირებია. თავდაპირველად მოხუცი იძულებული იყო დღის უმეტესი ნაწილი, მერე კი სულაც მთელი დღე სავარძელში ეტარებინა, ბოლოს კი საწოლში გადაინაცვლა, სადაც უკანასკნელ წლებში ფეხებისა და თითქმის მთელი სხეულის გაშეშება დაემართა, თუმცა მკლავებს ჯერ კიდევ ამოძრავებდა. მაშინ იყო, ლაპარაკს თავი რომ მიანება, მაგრამ სათქმელს ისევე ღირსეულად აგებინებდა ყველას.
სნეულების გარეგანი ნიშნები, თუ გავითვალისწინებთ, რომ მისი შინაგანი ბუნება ყველასათვის დაფარული რჩებოდა, უპირატესად სხვადასხვა სახისა და სიძლიერის მოუსვენრობაში გამოიხატებოდა. ეს მოუსვენრობა აუცილებლად უზომოდ იზრდებოდა ხოლმე, თუკი შინაბერები ავადმყოფის სარეცელს მოშორდებოდნენ, ან უფრო მეტიც, თუკი მხოლოდ მოისურვებდნენ ამას, რადგან მოხუცი ამ მხრივ თითქმის ცხოველური ყნოსვით იყო დაჯილდოებული და ლამის თავის მსხვერპლთა აზრებსაც კითხულობდა. კმაროდა, მაგალითად, რომ ლელა (რომელსაც, როგორც უფრო მოფაქიზოს, ხშირად სჭირდებოდა ჰაერის გამოცვლა), რაც კი შესაძლოა შორეულ ოთახში მალულად მომზადებულიყო შინიდან ნახევარი საათით გასასვლელად, რომ მოხუცს იმწამსვე დაეწყო კივილი, გვერდებსა და თავში მუშტები წაეშინა, ერთი სიტყვით, ქვეყანა დაენგრია. საზოგადოდ, დედაბერი, იძლეოდა რა თავისი მგრძნობელობის კიდევ ერთ მტკიცებას, როგორც კი რაიმე არ მოეწონებოდა, იმწამსვე საკუთარი თავის წინააღმდეგ თავისსავე ხელს აღმართავდა ხოლმე, და შინაბერებიცა და მოახლეც თავქუდმოგლეჯილნი გამოეშურებოდნენ ხოლმე მის მოსაფერებლად და აღგზნების მიზეზის მოსასპობად. თავდაპირველად დედაბრის ძალაუფლება თუ მხოლოდ სახლიდან გამოსვლისა და თუნდაც მცირე მანძილზე დაშორების მოსურნე ქალიშვილებზე მოქმედებდა, წლების განმავლობაში უკვე ხსენებულ მოახლეზეც გავრცელდა და შინაურ ცხოველებზეც, რომელთა შესახებ შემდგომ მოგითხრობთ.
არ უნდა ვივარაუდოთ, თითქოს დონა მარიეტას იმიტომ სურდა ახლო ჰყოლოდა ადამიანები, რომ მუდამ დახმარება ესაჭიროებოდა. მართლაც, თუკი ვინმე მიატოვებდა ოთახს, როცა მას მშვიდად ეძინა, იმწამსვე გამოიღვიძებდა და ჩვეულ პანტომიმას წამოიწყებდა ხოლმე. მეორე მხრივ, როგორც კი სახლის ყველა მცხოვრებს, როგორც ბუმბულაქოჩრილი კრუხი — წიწილებს, თავის ირგვლივ შემოიკრებდა, იმწამსვე უკვე ცნობილ “ვაი მტკივა, ვაი მტკივა”-ს სჯერდებოდა, ან სულაც მდუმარედ მიაჩერდებოდა მათ, რადგან ზუსტად გამოსათქმელი მოთხოვნილება თითქმის არასოდეს გააჩნდა. ერთადერთი ნება, რაც დედაბერს დარჩა განსახორციელებელი, მისი საკუთარი არსებობა იყო. ისიც სათქმელია, რომ გარსშემოხვეული წიწილებიდან ორის საერთო წლოვანება მცირედ თუ ჩამორჩებოდა ორ საუკუნეს! თუმცა როდის მომხდარა, დედებს რომ თავიანთი ნაშიერნი ზრდასრულად მიეჩნიათ.
რა ცხოვრებასაც უქმნიდა ეს ჯიუტი დედაბერი ორ, უფრო მეტიც, სამ დედაკაცს, ადვილი წარმოსადგენია. მისი ნებისყოფით მუდამ დაჩაგრულნი, იმის შიშით, რომ მათ უმცირეს განზრხავებიანად იქნებიან სააშკარაოზე გამოყვანილნი, შინაბერები საკუთარ თავში თუ არა საკუთარ სოროში ჩაიკეტნენ, უარი თქვეს უკიდურესი აუცილებლობის გარეშე შინიდან გამოსვლაზე და, ზოგადად რომ ვთქვათ, ყოველგვარ პირად მოძრაობაზე.
მუდმივ წუწუნს რომ თავი დავანებოთ, დონა მარიეტას მდგომარეობა ერთობ ნელა მძიმდებოდა; სავარძელში იგი სამი თუ ოთხი წლის განმავლობაში დარჩა, და იქ ჯერ კიდევ, თუმცა იშვიათად, ასე თუ ისე ლაპარაკობდა და იცინოდა კიდეც მუცლის ოდნავი, უხმაურო ტოკვით, რაც მისი მხიარულების ერთადერთი ნიშანი იყო. ლოგინად ჩავარდნილი კი უკვე მხოლოდ თავისი ავადმყოფობითა და თავისი აკვიატებული აზრითღა გახლდათ შეპყრობილი. კიდევ ორმა თუ სამმა წელმა გაიარა, სანამ ზემოხსენებული გაშეშება და მისი თანმხლები სიმუნჯე დაემართებოდა, მაგრამ ამ უბედურებისგანაც დედაბრის უზომო ნებისყოფა მხოლოდ შემდგომი ორი თუ სამი წლის თავზე დაითრგუნა.
საბოლოოდ ჯირკს დაემსგავსა და ზედაც სიკვდილის მთელი სისრულე ეტყობოდა, რომელსაც უფერულობა და უმადობაღა თუ აკლდა დასაგვირგვინებლად. და მაინც, მართლაც რომ ძველ ჯორკოსავით დანაოჭებული და თითქმის ისეთივე უძრავი, ნახევრად ჩამქრალი და გაშტერებული თვალებით, იგი ინარჩუნებდა თავის ჩვეულ და ყველაზე დამახასიათებელ გამოხატულებას: გულზე მჯიღის ცემას. ითქვა, რომ დამბლას მხოლოდ მისი წინამხრები გადარჩენოდა; ამიტომ გულში მჯიღის ცემაღა შეეძლო დაახლოებით ლავიწის სიმაღლეზე და ეს ცემაც ყრუ და ავისმომასწავებელ ბგერას გამოსცემდა, უფრო აფრიკული ტამ-ტამის ხმას რომ ჰგავდა, ვიდრე ყბადაღებულსა და უდარდელ ნაღარას: ტოკ ტოკ. ეს “ტოკ ტოკ” (ორი დაკაკუნება ზუსტი წესი იყო), საბოლოოდ, უბრალო უარყოფას ნიშნავდა და თითქმის მაშინვე ჰკვეცდა მოთხოვნის გამეორების ყოველგვარ კადნიერებას. მაგალითად: “დონა მარიეტა (ან: დედა), ბულიონი გნებავთ?”. პასუხი: “ტოკ ტოკ”. “მაშინ რძეს მოგართმევთ”, — “ტოკ ტოკ” — “კი მაგრამ, რაღაც ხომ უნდა შეჭამოთ?” — აქ კაკუნი ძლიერდება და თანამოსაუბრე (ასე დავარქვათ მას) მოხუც ქალბატონს მკლავზე ხელს ჰკიდებს სათუთად. შემდეგ: “თუ ბულიონს კიდევ მაკარონს დავამატებ?..” — სრული უძრაობა, თანხმობის ნიშანი. მართლაც, თვით სიკვდილამდე, თუმცა თავიც კი გაშეშებული ჰქონდა, დედაბერს არ მიუტოვებია არა მხოლოდ ჭამა, ღეჭვაც კი.
რადგანაც მას მუდამ გარს ეხვივნენ და ისიც მუდამ უარზე იყო, ეს ტოკ ტოკ სახლის ნამდვილ ხმად იქცა. თუმცა ერთ დღეს ისიც მიჩუმდა, რადგან ბოლოსდაბოლოს ამგვარ დედასაც ეწევა სიკვდილი. როდესაც ერთხელ ლელა ოთახიდან გასასვლელად წამოდგა , არავითარი ტოკ ტოკ აღარ გაისმა მის შესაჩერებლად — ცხადი გახდა, რომ დედაბერი მომკვდარიყო. მისი სახე ახლა მხოლოდღა თავისქალა იყო. ეს განსაკუთრებული თავისქალა კიდევ დაბრუნდება აქ შესაბამის დროს, ყოველი გონიერი წარმოდგენის საწინააღმდეგოდ ულვაშა და წვერიანი, სრულიად მამაკაცური, როგორიც ყოველთვის იყო დონა მარიეტას თავი.
ამ თავისქალას კარადიდან მსწრაფლ დააცხრა მკვდარი სხეულის სიახლოვისაგან გაგიჟებული მაიმუნი, თავისი უშნო დრუნჩი დახარა და შეწუხებული წკმუტუნით დააჩერდა. ეს არსება ასე დაუდევრად პირველად ცხადდება აქ და პირველად შემოდის მოქმედებაში, თუმცა კი ამ მოთხრობის მთავარი მოქმედი პირი და უფრო მეტიც, გმირია. დონა მარიეტასათვის აქ აღარავითარი ადგილი არ რჩება, რადგან, როგორც ჩანს, უარი ვთქვით მოჩვენების როლზე, რომელსაც ხშირად და ხალისით იღებენ თავიანთ თავზე მისი მსგავსი პერსონაჟები სიკვდილის შემდეგ. და თუ მასზე მაინც შევჩერდი, მხოლოდ და მხოლოდ დასრულებულობისადმი წმიდათა-წმიდა სიყვარულის გამო; და იგივე სიზუსტე მოითხოვს ახლა, რომ სანამ განვაგრძობთ და თხრობის ცოცხალ დინებაში შევალთ, წარმოვადგინოთ პატარა ჩიტუნაც, ისიც ამ სახლის ბინადარი.
ამ ფრინველს კარდინალი ერქვა რაღაცნაირი ბინძური და გახუნებული წითელი ფერის ქოჩრის თუ ფაფანაკის გამო. ხასიათი ჩუმი და მორჩილი ჰქონდა; ჩვეულებრივ, ეზოს მხარეს აივანზე დადგმულ გალიაში ცხოვრობდა, სანამ დედაბერმა არ ისურვა მისი ოთახში გადმოყვანა, საცა უიღბლო ფრთოსანი უბადრუკად ითანგებოდა (ამ ოთახს არასოდეს ანიავებდნენ). შინაბერებს გულში ჩავარდნოდათ იგი და ძირითადად დამბალი ნამცხვრით კვებავდნენ. მაგრამ მათი სიყვარულის სისავსე სხვისადმი იყო განკუთვნილი, სწორედ ამიტომ, დაე, ეს ჩიტუნაც მისი არსებობის წყვდიადს ჩაბარდეს ახლა.
––––
თავი მესამე
––––
მაიმუნი პატარა და მკვირცხლი არსება იყო, ალბათ, ცერკოპითეკის ჯიშისა. მაგრამ მისი არსისა და თავისებურებების წარდგენისაგან უკეთესი იქნება ჯერ-ჯერობით თავი შევიკავოთ, სანაძლეოს ჩამოვალ, რომ მკითხველსაც გაუხარდება. და მართლაც, რა თვისებაც არ უნდა გამოავლინოს ცხოველში ან მიაწეროს მას დაკვირვებულმა და კაცთა მოდგმის ხასიათებში რაგინდ გამოცდილმა აღმწერმა, საბოლოოდ მაინც არა გამოუვა რა გარდა მხოლოდ ვარაუდებისა, რომელნიც მხოლოდ ჩვენს წრეგადასულ ანთროპომორფიზმს თუ მოეჩვენება დამაჯერებლად. საიდუმლოდ ვიკითხავ: მაინც რანაირად უნდა შევაღწიოთ პირუტყვის ფიქრებში, მისი საქციელის ნამდვილ საზრისში, ან როგორ უნდა მივუსადაგოთ მას თვით ამ ტერმინების ადამიანური მნიშვნელობა? ერთ კაცს მეორესთან, ერთურთის თვისებათა გასაზომად, ენას რომ თავი დავანებოთ, შეთანხმება მაინც აქვს, კონვენციას რომ უწოდებენ; მაგრამ ამისთანა პირობითობის ცხოველებზე გადატანა, ცოტა არ იყოს, ნებისმიერია. ბოლოსდაბოლოს, რასთან შედარებით უნდა იყოს კეთილი ან ბოროტი, მაგალითად, მაიმუნი? ამიტომაც უმჯობესია აგნოსტიკურად ვაღიაროთ, რომ არაფერი გაგვეგება და ამით დავასრულოთ ეს ისედაც დამაბნეველი მსჯელობა. მაიმუნი, ერთი სიტყვით, მაიმუნი იყო მისი ჯიშის ყველა გარეგანი ნიშნითა და ხილული თვისებით; იგი იდუმალებით აღსავსე არსებას წარმოადგენდა. შინაბერების ბინაში მისი ყოფნა უჩვეულოდ რომ არ მოგეჩვენოთ, მოგახსენებთ, რომ მათ მრავალი წლის წინათ ერთი ძმა ჰყავდათ. ამან ადრე მიატოვა სახლი და შორეული ნაოსნობის კაპიტანი შეიქნა (ვინ იცის, ეგებ უკვე ცნობილი კონტრადმირალის დახმარებითაც). სწორედ ამ ძმამ ერთ-ერთი თავისი მოგზაურობიდან დედის ძუძუს ახალმოწყვეტილი მაიმუნი ჩამოიყვანა. მოგვიანებით მეზღვაური რომელიღაც შორეულ ქვეყანაში დაიღუპა, დებმა კი, რომლებსაც თანდათანობით ძმაზე დაემყარებინათ სიყვარულის მთელი თავიანთი, უნდა ითქვას, არცთუ მცირე უნარი და მხოლოდ ძმას მიუძღვნეს თავიანთი ქალური გულების ყოველი ძგერა, გრძნობათა მთელი ეს სიუხვე ცხოველზე გადაიტანეს. იგი უკვე ორგზის და სამგზის ძვირფასი გახდა მათთვის.
კაცთა ბუნებაა მათი სიყვარულის საგანი, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, გალიაში ამყოფონ. და მართლაც, მოზრდილი გალია იყო ჩვეული სამკვიდრებელი მაიმუნისა; ეს უკანასკნელი, უმეტესი საიმედოობისათვის, ზურგზე შეკრული რაღაც ბექთარისა თუ ოლარის მსგავსით იყო შემოსილი, საიდანაც მეორე ბოლოთი გალიას მიმაგრებული წვრილი ჯაჭვი იღებდა სათავეს, რომელიც თვით გალიის მთელს ფართობზე თავისუფლად მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა. მხეცუნა, მართლაც, სულ მუდამ უდიდეს მოუსვენრობას ამჟღავნებდა; და თუმცა წესისამებრ იყო დასაჭურისებული და ეშვებიც ერთთავად მოხერხილი ჰქონდა, მაინც სულაც არ ეტყობოდა ბუნებრივი დაუდგრომლობის ნაკლებობა. ხშირად წიოდა, ან ყოველგვარი საბაბის გარეშე ბავშვივით სლუკუნებდა, წკმუტუნებდა, არაფრის გულისათვის მძვინვარებდა, სახეში ახტებოდა უცხოებს, ხანდახან თვით პატრონებსაც კი, და მისი არაჩვეულებრივად მოძრავი თვალები მაშინ საშიშარი სიძულვილით ინთებოდა. “ისე კი ძალიან კეთილია!” — ამბობდნენ შინაბერები. მართლაც, მაიმუნისათვის თავის შესაქცევად ხშირად ერთი კაკალიც კმაროდა, რომელსაც იგი საძირე კბილებით კვნეტდა და მერე მის გარჩევასა და ჭამას მოჰყვებოდა ხოლმე გადაჭარბებული ყურადღებით. საზოგადოდ, თავის თავს მინებებული, გაცილებით უფრო ჭკვიანად იქცეოდა, რაც სულაც არ არის გასაკვირი; ამიტომაც შინაბერებმა ჩვეულებად გაიხადეს ზოგჯერ ნებაზე მიეშვათ იგი, რა თქმა უნდა, ჩაკეტილი ოთახის ფარგლებში. მაიმუნსაც შეეძლო ამ დროს ავეჯზე ძრომიალი, რასაც მეტისმეტი სიფაქიზით იქმოდა და არასდროს არაფერი დაუმსხვრევია; ამ დროს შეწყვეტდა ხოლმე თავის უმსგავსო ცუღლუტობას, თუმცა არასოდეს ანებებდა თავს ხასიათში გამჯდარი ერთგვარი ამპარტავნების გამომჟღავნებას. ბოლოსდაბოლოს იგი, თუმც საჭურისი, მაინც ოჯახის ერთადერთი მამაკაცი იყო, სათანადოდ განებივრებული მისი სავალალო ცხოვრების პირობებში. თავისუფლების ჟამს, მას შემდეგ, რაც აუშვებდნენ, მისი თვალები ბავშვურად ილულებოდა, მათი პატრონი კი თავშესაფარს ერთ-ერთი დის მუხლებზე ეძებდა, როგორც წესი, ლელასთან; ან უფრო უკეთესი, თუ ქალი წამოწოლილი იყო, მკერდზე შეაფოფხდებოდა ხოლმე და ოთხივე კიდურს შემოახვევდა, თითქოს, დაუფლების გამოსახატავად. ეს მამაკაცური ქცევა, უნდა ითქვას, მაიმუნს დონა მარიეტას სიკვდილის შემდეგ განუვითარდა: წვერულვაშიანი დედაბერი მასში შურით შეზავებულ გაურკვეველ მორჩილებას იწვევდა, რომელიც უფრო შიშს წააგავდა. მაგრამ აქ ვგრძნობ, რომ თვითონაც ზემორე დაგმობილ მანკიერებაში ვვარდები და პირუტყვს ადამიანისათვის დამახასიათებელ გრძნობებსა და ქცევებს ვანიჭებ, რასაც მყისვე გულახდილად ვაღიარებ.
და როცა შინაბერები, თუმც სრულად არ იყვნენ დახსნილნი ზემოხსენებული დედის მიერ დატრიალებული საცოდაობისაგან, მაინც ნელ-ნელა იწყებდნენ შედარებითი სიმშვიდით ტკბობას, მათ თავზე მოულოდნელად დაიქუხა. კვლავ მეხსიერებაში მოუხმეთ იმას, რაც კი აქამომდე ასე გაჭირვებით გიამბეთ და განსაჯეთ ეს ყოველივე.
ერთს მშვენიერ დილას სახლის კარს მომიჯნავე მონასტრის იღუმენია მოადგა, სახეზე იდუმალი და ამაყი გამომეტყველება რომ აღბეჭდოდა. მას შინაბერები უკვე იცნობდნენ, რადგან რადენჯერმე ჰქონდათ მისთვის მითვლილი ღარიბებისათვის დასარიგებელი quod supererat. იღუმენიას მწვანე სასტუმრო ოთახში შეუძღვნენ, მანაც იწყო საუბრად და თქვა, რომ გამოცდილებით იცნობდა დების მტკიცე და ურყევ სარწმუნოებას, საღვთო შიშსა და სამაგალითო სიმდაბლეს ცხოვრებისას, რაიც უფრორე მტკივნეულს ხდიდა მისთვის იმ უწყებას, რომლითაც ეახლა; მაგრამ, საბოლოოდ, — განაგრძო სხვათა და სხვათა ვრცელთა წინათქმათა შემდგომ, — აღარ ძალედვა მეტად მოეთმინა, რაც რომ მონასტერს გადახდენოდა მათი კუთვნილი ერთი პირუტყვის მიზეზით. აქ, ბუნებრივია, შინაბერები ღრუბლებიდან დაეშვნენ და მხურვალედ სთხოვეს პატიოსან დედას განმარტება, რომელიც მან ბოლოსდაბოლოს მოახსენა კიდეც.
მოკლედ, მონაზონი ბრალს სდებდა მაიმუნს იმაში, რომ მან ქურდულად და დღე-ღამის ბნელ დროს შეაღწია ევკალიპტების ქვეშ განლაგებულ მათს ეკვდერში და მოიპარა ან შეჭამა ნაკურთხი ძღვენის გარკვეული რაოდენობა, რის შემდეგაც გამოცალა თუ ნაკურთხი არა, ყოველ შემთხვევაში, საღვთო მსახურებისათვის განკუთვნილი ზედაშე; ამ მკრეხელურმა ქმედებამ, რომელიც მისი ნათქვამიდან გამომდინარე, ერთგზის როდი იყო ჩადენილი, არამედ უკვე კარგა ხანია მეორდებოდა, წინაღამითაც იქონია ადგილი; მისი ჩამდენის შესახებ არავითარი ეჭვი აღარ რჩებოდა, რის გარეშე იგი ვერასოდეს იდებდა თავს ემხილებინა და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ.
ახლა კი გამოვტოვებ შინაბერათა მეირ გამოცემულ მრავალრიცხოვან “აჰ”-სა და “ოჰ”-ს, რომელთაც ამ არაჩვეულებრივმა უწყებამ მოუხსნა პირი, და შევეცდები, რამდენადაც შესაძლებელი იქნება, ვუერთგულო მოვლენათა შიშველ მატიანეს.
ნინა ორთაგან პირველი იყო, ვინც თავს დაეუფლა, სანამ მეორეს ჯერ კიდევ ბოდიშებში ებლანდებოდა ფეხი და ამ უნებლიე უსჯულოებით თავზარდაცემული იღუმენიას რაღაც გამოსასყიდსა თუ ანაზღაურებას სთავაზობდა. ნინამ მოუწოდა მონაზონს თავისი ეჭვების გასამართლებლად რაიმე ახსნა წარმოედგინა. ეჭვი კი არა, — მოიგერია ოდნავ შემცბარმა იღუმენიამ, — არამედ სრული სიცხადე: მართლაც, წმიდა ზიარების აუხსნელი დაკლებით აღშფოთებულმა მონაზვნებმა იფხიზლეს, დაუდარაჯდნენ, დააკვირდნენ და ბოლოს, წუხელ ღამით შეამჩნიეს მცირე რამ ჩრდილი, რომელიც... გარდა ამისა, წელიწადის ამ დროს მაიმუნი ხშირად უხილავთ, მართალია, გალიაში, მაგრამ აივანზე, რომელიც მონასტრის ეზოს გადაჰყურებს, ან სამზარეულოს იმავე მხარეს გამომავალ სარკმელში; ჩანდა, რომ ცხოველი ყურადღებით ათვალიერებდა მონაზონთა მოძრაობას და, ერთი სიტყვით...
— ოჰ, ეს რამდენი შეგიმჩნევიათ, დედაო! — გააწყვეტინა ნინამ და ღიმილით დასძინა. — ოღონდ კადნიერ ეჭვებს ერიდეთ. ჩვენი ტომბო (რაც თავდაპირველად ტომბუდ გამოითქმებოდა და მაიმუნის სახელი იყო), ჩვენი ტომბო, მართალია, ცელქია, მაგრამ ასეთ რამეს ნამდვილად არ იზამდა. და მერე კიდევ... აბა, ერთი აქეთ მობრძანდით.
და პირდაპირ სამზარეულოში გაუძღვა იღუმენიას. ცდილობდა გარეგნულად სიმშვიდე გამოეჩინა, მაგრამ გულის სიღრმეში სულ ერთთავად შეშფოთებული და შეურაცხყოფილი იყო, თითქოს მის პირად ღირსებას აკლებდა რაიმეს მაიმუნის წინააღმდეგ მიმართული ეს ბრალდება. მაიმუნი კი, თავის სატუსაღოში ჩაკეტილი და ხუნდებდადებული, ღია ფანჯრიდან შემოღვრილ წყალწყალა მზეს მიფიცხებოდა და საკუთარ ბალანში რწყილებს ეძებდა. შენიშნა რა უცხო ადამიანის სახე, მაშინვე შეეცადა ზედ შეხტომოდა, მაგრამ სწრაფადვე დაწყნარდა და ფრიადის ყურადღებით მოჰყვა ამ ახალი შავოსანი პიროვნების თვალიერებას, რომელსაც თავზე საოცარი თავსაბურავი დაეკოსებინა.
— აი, დედაო, — განაგრძო ნინამ და თითი გალიისაკენ გაიშვირა, — ჩვენ ნამდვილად არ გამოგვიშვია აქედან და თვითონ როგორ შეძლებდა გამოპარვას, მე თქვენ გეკითხებით? აბა ერთი შეხედეთ, თუ ასეთი პატარა ცხოველი შეძლებს ამ ჯაჭვის გაწყვეტას და ამისთანა კარის ჩამოღებას! მერე კიდევ, ჯაჭვიც ხომ გაწყვეტილი უნდა იყოს, არა? ხომ ხედავთ, კარიც გარედან დაკეტილია! არა, არა, დედაო, აქ რაღაც გაუგებრობაა...
— და მაინც!.. — არა ცხრებოდა იღუმენია. ამ დროს გამოჩნდა მონაზვნების მწკრივი, რომელიც ქვემოთ მდებარე ბაღის გავლით ნელა მიემართებოდა ეკვდერისაკენ, ანუ სავარაუდო დანაშაულის ადგილას. მაიმუნი, იღუმენიას თვალიერებით უკვე საკმაოდ გაბეზრებული, ფანჯრისკენ შეტრიალდა და ამ სურათის დანახვაზე მეტად გამოცოცხლდა: თავს ხრიდა გვერდზე, ეჭიდებოდა გალიის გისოსებს, ორივე ფეხით ხტებოდა და მუხლებს ერთმანეთს უტყაპუნებდა ჰაერში, შუბლს იჭმუხნიდა და სხვა რამ მახინჯსა და სასაცილო რამეებს იქმოდა. ჩანდა, რომ უაღრესად ნასიამოვნები იყო.
— აი, აი, ხომ ხედავთ? — თქვა იღუმენიამ.
— ეგ რა შუაშია, ამას ყოველთვისაც შვრება!.. — გაუფრთხილებლად დააზუსტა ლელამ.
— ჰოდა, სწორედ მაგას ვამბობდი, — არ დააყოვნა გაურკვეველმა პასუხმა.
მონაზვნებმა ჩაიარეს.
— არა, არა, — კვლავ გადაჭრით და თითქოს დასკვნის სახით გაიმეორა ნინამ, — უეჭველად რაღაც შეგეშალათ.
სხვა თუ არაფერი, ამ ტერმინებით საუბარი ვეღარ გაგრძელდებოდა. იღუმენიამ, იგრძნო რა დების წინააღმდეგობა, ტონი ოდნავ შეიცვალა და რაღაცნაირი ზეთიანი თანალმობის გამომეტყველება მიიღო, თითქოს ნამდვილად გული შესტკიოდა შინაბერებისათვის, შინ რომ ამგვარი სალახანა მოეძევებოდათ. ასე თუ ისე, ურჩია მკაცრად ეგდოთ ყური ცხოველისათვის, რადგან მართლაც სავალალო იქნებოდა, თუ უფლის სახლში და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ. დებმაც ხალისით აღუთქვეს. იღუმენია, რომელსაც არ დავიწყებია ცოტა რამ წაეყოლებინა უბნის ღარიბთათვის, ოდნავ შეფიქრიანებული უკანვე გაბრუნდა: გარკვეულ ზომამდე ესმოდა ნინას მხრიდან დაჟინებული მცდელობა ყოველგვარი ბრალდებისაგან დაეცვა თავისი მაიმუნი.
როგორც კი მონაზონი წავიდა, ნინა თითქოს დამუნჯდა და მისი შინაგანი სიმტკიცე რაღაცნაირ აღგზნებულ შფოთვად იქცა. ამ შფოთვას აყოლილმა ოთახებში სიარული იწყო, თანაც ხელების მტვრევით იმეორებდა: “აბა, გაგონილა ასეთი საქმე? მაინც როგორ მოახერხებდა?” და სხვა მისთანას. ლელა, რომელიც დის სიყოჩაღემ ერთი წამით გამოიყვანა თავდაპირველი ბრიყვული სასოწარკვეთილებიდან, ახლა ისევ საწყის მდგომარეობას დაუბრუნდა. ორივე შინაბერამ და დაუყონებლივ გამოძახებულმა მოახლემაც აუხსნელი მოვლენის ირგვლივ გაუთავებელი ყაყანი მორთეს. ნინას გადაჭრით არ სჯეროდა ამგვარი გმირობის შესაძლებლობა მაიმუნის მხრიდან, მაგრამ, როგორც უკვე ვთქვით, უკვე მხოლოდ იმით იყო ღრმად შეურაცხყოფილი, რომ მათი ტომბო მსგავსი ეჭვის საგანი შეიქნა. სხვებსაც თავ-თავიანთი აზრი ჰქონდათ მომხდარის თაობაზე. კამათი, ვარაუდები, რჩევათა მიღება და გაცემა, ერთმანეთის დამშვიდება და დარწმუნება გაგრძელდა მთელი ის დღე და მომდევნოც, პირველი და მეორე ღამის უმეტესი ნაწილი რომ არ ჩავთვალოთ. საქმის ვითარება, რა თქმა უნდა, საიდუმლოს შენახვის საშინელი ფიცით რამდენიმე შემთხვევით სტუმარსაც გაანდეს, რომლებმაც არ დააყოვნეს თავიანთი შეხედულებების გამოხატვა.
მეტად ძნელი ორი დღე გაუთენდათ შინაბერებს, მაგრამ ამაზე უარესი წინ ელოდებოდათ. ბოლოსდაბოლოს გადაწყდა, საქმე დროებით დავიწყებას მისცემოდა. მაიმუნიც, ჯერ სიფრთხილისათვის ოთახში გადაყვანილი, კვლავ თავის ადგილს დაუბრუნეს სამზარეულოში, რადგან ღამ-ღამობით ყარდა, მეორე მხრივ კი, სულიერი შფოთვაც მინელდა, რის წყალობითაც მისი უდანაშაულობა, ასე ვთქვათ, აღიარებულ იქნა. თუმცაღა ვერ ვიტყვით, რომ ყოველივე მომხდარის გამო შინაბერებს გული წინაგრძნობით დამძიმებული არ დარჩენოდათ. და მართლაც, მესამე დღის დილას, როცა კრაზანათა ბუდეს, როგორც იქნა, დაცხრომა დაეტყო, კარებს იღუმენიას გამოგზავნილი შეშინებული მონაზონი მოაწყდა და მოკლედ მოახსენა, რომ ნაკურთხი ძღვენის კლებას ხელახლა ეჩინა თავი იმავე ღამით და მაიმუნსაც თითქმის ზედ საქმეზე წაასწრეს. მონაზონი იმწამსვე უკან გაბრუნდა.
აქაც გამოვტოვებ იმ ელდას, ქალებს რომ ეცათ ამ შეტყობინებაზე. გადაწყვიტეს, რომ იმავე საღამოდან თვალი ედევნებინათ მაიმუნისათვის. ნინას მიერ შეთავაზებული ამ გადაწყვეტილების მიზეზები, ალბათ, ყველასათვის ერთნაირად გასაგები ვერ იქნება: შესაძლოა ვიკითხოთ, თუ რატომ არ შემოიფარგლნენ შინაბერები იმით, რომ ერთი საათით ადრე არ ჩაკეტეს მაიმუნი ოთახში მთელი ღამით? არც ზუსტი პასუხის გაცემა იქნებოდა, ალბათ, ადვილი და არც თვით პასუხი გამოვიდოდა მარტივი, ამიტომაც მკითხველს მოწყალედ ვათავისუფლებ ამისგან. აღვნიშნავ მხოლოდ, რომ ნინას გულში იმდენად მაიმუნის ნივთიერი შეზღუდვა არ ედო, რამდენადაც მის ზნეობრიობაზე სათანადო თვალსაზრისის შექმნა.
— შენ იცი, — პირქუშად უთხრა მან დას, როგორც კი მარტონი დარჩნენ საღამოხანს, — შენ იცი, როგორ მიყვარს მე ტომბო; მარა ეს საქმე რომ ნამდვილად მისი ნაქნარი იყოს, ვარჩევ ჩემი ხელით ჩავდო კუბოში!
–––––––––––––––
თავი მეოთხე
––––––––––––
ორი თუ სამი ღამე გავიდა, სანამ ქალებმა, რომლებიც რიგ-რიგობით დგებოდნენ სადარაჯოდ, შეძლეს მაიმუნის მხილება, სხვა თუ არაფერი, სახლში მიღებული წესების ბოროტ დარღვევაში. უფრო მეტიც, ამთავითვე ვიტყვით, რომ დადგენილ იქნა სომნამბულიზმისა და ორპირობის აშკარა დანაშაული. შინაბერებმა გადაწყვიტეს, რომ ღამის განმავლობაში ერთი მათგანი მაინც უნდა ყოფილიყო ფხიზლად და ძილად წასვლის ჩვეულ ჟამს უხმაუროდ ჩასაფრებულიყო საწოლ ოთახში მდგომ სავარძელში, რადგან ამ ოთახის კარი სამზარეულოს პირისპირ განლაგებულ მოკლე დერეფანში გადიოდა. ღიად დატოვებული ორი კარის მიღმიდან ჩასაფრებულს შეეძლო მხედველობის არეში მოექცია გალია, რომელიც საკმაოდ იყო განათებული ღვთისმშობლის ხატის წინაშე დღე და ღამე ანთებული ელექტრული კანდელით. ბუნებრივია, ჩასაფრებული ფრთხილად უნდა ყოფილიყო, რომ საეჭვო ხმაური არ გამოეწვია, რათა მაიმუნს სახლის მობინადრენი დიდი ხნის დაძინებულნი ჰგონებოდა და მათს ჩვევებში რაიმე განსაკუთრებული ცვლილება არ შეენიშნა. გარდა ამისა, ყარაული ვალდებული იყო განგაში აეტეხა ნებისმიერ შემთხვევაში, რასაც კი ყურადღების ღირსად მიიჩნევდა.
პირველი ღამეები ცხოველს მშვიდად ეძინა ნამჯის საგებელზე გალიის კუთხეში, იგი მხოლოდ ყოველ ერთ თუ ორ საათში იღვიძებდა და უსაშველო ფხანა აუტყდებოდა ხოლმე, ან ბუზღუნს თუ ფრუტუნს იწყებდა. ერთხელ თუ ორჯერ წამოხტა კიდეც და აქეთ-იქით სიარულს მოჰყვა, თითქოს კიდურების გასამართავად, ოღონდაც ამ მოუსვენრობას არავითარი გაგრძელება აღარ მოჰყოლია. ბოლოსდაბოლოს, ალბათ, მეოთხე ღამეს თვით ნინა ფხიზლობდა; მას თანდათანობით განუმტკიცდა ის აზრი, რომ მისი ტომბო სრულიად უდანაშაულო იყო და ყოველგვარ ეჭვზე მაღლა იდგა, რის გამოც დამშვიდდა და ლამის რული მოერია. სწორედ ამ დროს შეამჩნია დაბნეულმა, რომ ცხოველი წამოდგა, მიიფხან-მოიფხანა და ჩუმად დაიწყო გისოსების რყევა იმ მხარეს, სადაც გალიას კარი მოეპოვებოდა. ნინას იმწამსვე გაუქრა ძილი და მხედველობა გაუასკეცდა.
ტომბომ უკან დაიხია და სხეულის უცნაურ გრეხა-ტრიალს მოჰყვა, რაც ნაწილობრივ ძაღლისას წააგავდა, როცა იგი სველ ტანს იბერტყავს, ნაწილობრივ კი — კატისას, როცა ამ უკანასკნელს რაღაცის თავიდან მოცილება სწადია. გაუგებარი იყო, რა მიზანს ემსახურებოდა ეგზომ უცნაური მოძრაობები, თანაც ესოდენ მდუმარედ წარმოებული. საბოლოოდ, სანამ ნინა აზრს მოეგებოდა, ცხოველი უკვე სრულიად განთავისუფლდა თავისი სამკერდე ბექთარისაგან და მასთან ერთად ჯაჭვისაგანაც. მაინც გამოძებნა საშუალება! თანაც მოხერხებულობა, რომლითაც ცხოველი ამ ქმედებას ასრულებდა, ცხადყოფდა, რომ ეს საქმე მისთვის უკვე ჩვეული იყო. შინაბერა ქალი სუნთქვაშეკრული ადევნებდა თვალს მაიმუნის ქცევას.
ტომბო ახლა გალიის კარს მიუცუცქდა და ფრთხილი გაავებით უბიძგა. კარი არ დაჰყვა და მაიმუნმაც ხერხი შეცვალა. აქ უნდა ითქვას, რომ გალიას იმ ადგილას თუნუქის ფურცელი დაუყვებოდა, რათა ტყვეს არ შესძლებოდა ხელის გისოსებს შორის გამოყოფა და კარის გარედან გაღება. მაგრამ გალიის ოსტატმა მხოლოდ მიახლოებით თუ გაითვალისწინა იმ არსების ბუნებრივი ინტელექტი, რომელიც მის ნაკეთობაში უნდა დასახლებულიყო. მართლაც, მაიმუნი ააცოცდა გისოსებს, ამგვარად გადალახა დაბრკოლება და თუნუქის ფურცლის ზემოდან გამოჰყო საკვირველად გრძელი მკლავი მცირე რამ ურდულის მიმართულებით, გალიის კარს გარედან რომ ჰკეტავდა. მაგრამ ვერც ამგვარად მისწვდა საწადელს. საგონებელი იყო, რომ იმედი გაუცრუვდებოდა, მაგრამ მაიმუნი სხვაგვარად ფიქრობდა: დარწმუნებული იყო, თავის მხრივ, რომ ურდულის გამოწევა ზემოდან უკეთ მოხერხდებოდა, ვიდრე გვერდიდან. ამიტომაც ჩამოვიდა გისოსებიდან, დაბეჯითებით მიადგა გალიის ჭერზე ჩამოკიდებულ ტრაპეციის მსგავს საქანელას და მოხერხებულად გამოაძრო განივი ხარიხა, რომელიც უკვე საკმაოდ მოფამფალებული იყო (ეს მოქმედება, ან მისი მსგავსი ნამდვილად ექნებოდა ნანახი სხვა გარემოებაში). ამ მოწყობილობით შეიარაღებული მაიმუნი დაუბრუნდა წინანდელ ადგილს და კვლავ გამოყო წინა კიდური, რომელიც ამჯერად დაგრძელებოდა ხის ძელაკის წყალობით. მცირეოდენი წვალების შემდეგ, როგორც იქნა, ურდული მოვარდა და გალიაც გაიღო.
ამ წუთში ნინამ მოისურვა განგაშის ატეხვა, მაგრამ ამას ვერ მოახერხებდა ისე, რომ არ შეეშფოთებინა მაიმუნი, რომელიც ამასობაში სულაც არ ჩქარობდა მოპოვებული თავისუფლებით სარგებლობას, თითქოს ყოველივე მხოლოდ სათამაშოდ და საკუთარ ძალებში დასარწმუნებლად მოიმოქმედა. სწორედ ამას იმედოვნებდა ჩასაფრებული შინაბერა.
ტომბო თავის საწოლს მიუბრუნდა, ფეხები ოდნავ მოხარა და ფრუტუნით იწყო საკუთარი თავის გარშემო ტრიალი, თითქოს დასაწოლად უფრო მოსახერხებელ მდგომარეობას ირჩევდა — სწორედ ასე იქცევიან ზოგჯერ ძაღლები. მერე შეჩერდა და რამდენიმე ხანს უმოძრაოდ იყო, ნახევრად წამომჯდარი და ხელებით იატაკს მიყრდნობილი. ბოლოს წამოდგა, გაიზმორა, მუცელი მოიფხანა და გემრიელად დაამთქნარა, თან ოდნავ გასაგონი წკმუტუნი ამოუშვა. ნინას ამ ბგერათა და მოძრაობათაგან ერთიც არ გამოჰპარვია. ბოლოსდაბოლოს ცხოველმა თითქოს რაღაც გადაწყვიტა და მთელმა მისმა სხეულმაც ეს ნება გამოხატა. მარცხნივ და მარჯვნივ შემობრუნება დაიწყო ანთებული თვალებით. ერთი წამით თითქოს რაღაცას დააყურადა და ხტუნვა-ხტუნვით გასწია კარისაკენ. ფეხი წყლისთვის გათვალისწინებულ მოკალულ ჭიქაში ჩადგა უცაბედად და შეჩერდა, რომ თავიდან მოეცილებინა, უფრო სწორად კი, ბავშვური გაბრაზებით გაელახა ჭიქა და ასე დაესაჯა მისი თავხედობა. ამას ისევ სრული უძრაობის რამდენიმე წამი მოჰყვა: იქნებ დაბნეულობა იყო, ან შიში, ვაითუ ამ მცირე ხმაურმა ვინმე გააღვიძაო. მაგრამ პირვანდელი გადაწყვეტილება არ შეუცვლია და ტომბომ გაბედულად გამოაღო გალიის კარი.
გალია დიდ და უხეშად გამოთლილ მაგიდაზე იდგა. მაგიდის ფეხს ჩამოყოლილი ტომბო იატაკზე ჩამოხტა და ოთახში ძუნძული იწყო, თითქოს არ იცოდა, რა მიმართულება აერჩია. ნინას, საერთო გულისწუხილს რომ თავი დავანებოთ, გრძნობებს უმღვრევდა კენწეროებში ცხოვრებისათვის დაბადებული მაიმუნის იატაკზე დანახვა. მართალი რომ ვთქვათ, ცხოველი, რომელიც მიწაზე ხელების დახმარებით გადაადგილდებოდა, მინავლებული ღამეული სინათლით მოცულ სივრცეში რაღაც უხსენებელსა და საზიზღარს გამოხატავდა. თითქოს ვეება საცეცებიანი რამ ხოჭო იყო, რომელიც საშიშროებისას მაღლა წამოიწევა ხოლმე თათებზე და გარბის, ან, უფრო მარტივად რომ ვთქვათ, გიგანტურ ობობას ჰგავდა. და, აჰა, მაიმუნმა დააგვირგვინა თავისი ხანგრძლივი თამაში: ჯერ იმავე გზით აბობღდა მაგიდაზე, მერე გალიის გისოსებს ჩამოეკიდა, ღია ფანჯრის სახელურს დასწვდა და რაფაზე ახტა (თუ რატომ არჩია ეს გრძელი გზა უფრო უშუალო და პირდაპირ ნახტომს, ძნელი სათქმელია). დარაბები მიხურული იყო, მაგრამ არა იმდენად, ეს მცირე და მოქნილი სხეული დარაბასა და რაფას შორის რომ ვერ გატეულიყო. ერთი ხელით რაფაზე დაკიდებული მაიმუნი წამით დააკვირდა გარეთ გამეფებულ წკვარამს, მერე სიცარიელეში გადაეშვა, რაფას ხელი უშვა ალბათ უკვე სხვა საყრდენზე დასადებად და სრულიად გაქრა შინაბერას მხედველობის არიდან. ეს უკანასკნელი ფანჯარას მივარდა და დაინახა, რომ დარაბებს ორ მტკაველზე დაშორებულ საწვიმარ მილს ჩამოყოლილი მაიმუნი უკვე მიწაზე მიხტოდა. უფრო მეტიც, ღამეული ჰაერის ოდნავ შუქზე ცხოველის შემდგომი სწრაფი მაგრამ ფრთხილი ნაბიჯების გარჩევა მოახერხა. ამ ნაბიჯებმა იგი სულ რამდენიმე წამში მიიყვანა სამონასტრო ბაღის ლითონის ბადესთან. მაგრამ აქ ცხოველი ორი ევკალიპტის ჩრდილმა დაფარა და ნინას თვალმაც დაკარგა იგი. მაინც მოეჩვენა, რომ მაიმუნი ეკვდერისაკენ კი არ გაემართა, არამედ ერთ-ერთ ხეზე აძვრა. ადვილი წარმოსადგენია, რა მდგომარეობაშიც იმყოფებოდა ნინა, როცა უკან დაიხია და ბოლოსდაბოლოს ატეხა განგაში.
უხმაუროდ და ეზოს მხრიდან შუქის აუნთებლად სამი ქალი მიადგა იმ ფანჯარას, საიდანაც ნინა უთვალთვალებდა სახლიდან გაპარულ მაიმუნს. სამივეს პირველი უცაბედი აზრი ის იყო, რომ ახლაც კი არ დაეეჭვებინათ ცხოველი და ჩუმად დალოდებოდნენ მის დაბრუნებას. ეს აზრი მხოლოდ ნაწილობრივ იყო ნაკარნახევი ცნობისმოყვარეობით და მას უფრო ტომბოს შემდგომი საქციელის გაცნობის სურვილი აჩენდა, თითქოს მაიმუნს, თუკი ვერაფერს მიხვდებოდა, შეეძლო თან მოეტანა თავისი ღამეული თავგადასავლების უეჭველი საბუთები. არ არის საჭირო იმის დამატება, რომ ცხოველის ეს გაქცევა შინაბერებისათვის სულაც არ იყო მტკიცება ეკლესიაში ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედებისა. უფრო სწორედ არ იყო ლელასა და აპოლონიასათვის ან “ბელონიასათვის” (ასე ერქვა შინამოსამსახურეს), რაც შეეხება ნინას, იგი ისე იყო შინაგანად შეძრული, რომ თითქმის აღარ შეეძლო გონების მოკრება და, მით უმეტეს, მომხდარიდან რაიმე დასკვნების გამოტანა. მას უკვე თავისთავად გაუგონარ რამედ ეჩვენებოდა მაიმუნის საქციელი, რომელსაც სხვები ერთგვარი მოწყალებით შესცქეროდნენ, ალბათ იმიტომ, რომ საკუთარი თვალით არ ენახათ. ნინა გრძნობდა, რომ უღალატეს, შეურაცხყვეს, უგრძნობელი და თითქოს მეხსიერებადაკარგული დადიოდა აღმა-დაღმა ოთახში და ბუტბუტებდა: “ეს კი არ უნდა ექნა ჩემთვის!”.
ამასობაში ლელა და ბელონია, ჩაუცმელები, თითქმის ისევე, როგორც ადგნენ ლოგინიდან, უთვალთვალებდნენ ეზოს და ჩუმად უზიარებდნენ ერთმანეთს შთაბეჭდილებებს. ფანჯრიდან ოთახში ერთობ სუსტი შუქი აღწევდა და არ კმაროდა საგნების გასარჩევად. ცოტა ხანში ნინას ქცევამ ერთგვარად დააფიქრა ორივე და მსახურმაც ოდნავ იდაყვი გაჰკრა თავის ქალბატონს, რომელიც დისკენ გაეშურა და ერთხანს მდუმარედ აჰყვა მის გაუთავებელ ბოლთის ცემას, რადგან სათქმელი ვერ მოეძებნა. ნუგეშისცემა უნდოდა, მაგრამ არ იცოდა, როგორ ეცა ნუგეში, რადგან მისი ტკივილისა ვერაფერი გაეგო. ბოლოს ლაპარაკი დაიწყო, იქნებ, ტომბოს სულაც არ უფიქრია ეკვდერში შესვლა, არამედ უბრალოდ ცოტა გასეირნება მოინდომაო.
— ეს რაღა შუაშია? — მკაცრად იკითხა მეორემ და არ შეჩერებულა.
ლელას ოდნავ შეეშინდა და თავის ჩვეულ ღრუტუნს მოჰყვა, შეზავებულს უაზრო და უმნიშვნელო სიტყვებით, როგორც “გეუბნები”, “მართლა”, “გამიგე”, რომელთა საზრისი ის უნდა ყოფილიყო, რომ საერთო ჯამში არ ღირდა ყოველივეს გულთან ახლოს მიტანა, რადგან ცხოველები, კაცმა რომ თქვას, ცხოველები არიან.
აქ ნინა უეცრად შედგა და საკუთარ თავს გაუმეორა: “ცხოველები!”, თითქოს პირველად სწორედ ახლა გაიფიქრა, რომ ტომბო ცხოველი იყო.
ერთ საათზე მეტი გავიდა. ბოლოს ბელონიამ სწრაფი ჩურჩულით ამცნო, რომ მაიმუნი ბრუნდებოდა. მართლაც, იგი გამოეყო ევკალიპტის ჩრდილს და ხტუნვა-ხტუნვით ზედმეტი აჩქარების გარეშე უახლოვდებოდა ლითონის ბადეს. ქალებმა მაშინვე მიატოვეს ფანჯარა და წინანდელ ალაგზე ჩასაფრდნენ. აქ მათ თვალწინ ზემოთ აღწერილის საპირისპირო სცენა გათამაშდა. იგივე გზით დაბრუნებული მაიმუნი, მას შემდეგ, რაც ცოტა ხანს ინებივრა ოთახის ავეჯზე ძრომიალით, გალიაში შევიდა, კარი მიიხურა და ურდულის დაკეტვაზეც იზრუნა, ოღონდ ამჯერად გვერდიდან მიუდგა. მერე დამღლელი და საწყალობელი გრეხის შედეგად კვლავ ჩამოიცვა ბექთარი და ასე დარჩა ოდნავ გაშტერებული იერით. ეს მისი საქციელი და განსაკუთრებით ყოველივეს ასე მოხერხებულად მოწესრიგება, მეტყველებდა, რომ ამგვარი მოგზაურობები მისთვის უკვე ჩვეული იყო და არც მათ შეწყვეტას ფიქრობდა.
ტომბოს გაშტერება სულ მალე ერთობ უცნაური მღელვარებით შეეცვალა. ფეხებს მაღლა იქნევდა და ელვის სისწრაფით დარბოდა გალიაში ზემოდან ქვემოთ და მარჯვნიდან მარცხნივ დაახლოებით წრიულ ორბიტაზე, თან, მართალი თუ გნებავთ, უფრო გაგიჟებულ ბოცვერს ჰგავდა, ვიდრე მაიმუნს. და მაინც, როცა ბელონია რაღაც საქმისთვის შევიდა სამზარეულოში (უკვე გათენებულიყო და ბეჯით მსახურს ლოგინში ჩაწოლაზე არც უფიქრია), მაიმუნი იმწამსვე თავის საწოლზე მიეგდო და თავი მოიმძინარა. ნინას ბრძანებით ჯერ-ჯერობით მისთვის სიტყვა არავის ეთქვა, რადგან მას კიდევ სურდა თვალის დევნება მაიმუნისათვის, რომელსაც, რა თქმა უნდა, არ შეეძლო სცოდნოდა, რომ წაასწრეს.
შინაბერები დასასვენებლად გაემართნენ. ვერც კი მოასწრეს თვალის მილულვა, რომ ცნობა მოუვიდათ ეკვდერში ახალი მკრეხელობის შესახებ. ამჯერად გამოგზავნილმა მონაზონმა, რომელიც ქალების შეწუხებას მოერიდა, ყველაფერი კარისკაცს ამცნო, ისიც იმწამსვე ამოვიდა, რადგან იცოდა, დები ადრე ადგომას იყვნენ ჩვეულნი.
ასე რომ, დროთა განმავლობაში, ამბავი ვრცელდებოდა და მთელი სახლი, რომ არა ვთქვათ უბანი, მეცნიერ შეიქნა იმ გაუგონარი ეჭვის, აწ უკვე კი მტკიცებისა, რომელიც ტომბოს თავზე ჩამომძიმდა. ამ საქმეში თვით მონაზონთა წილიც მთლად სახარბიელო არ იყო. ზოგიერთი იმასაც ამტკიცებდა, რომ წინათაც გაეგონა მონასტერში მომხდარი ღამეული აურზაურები, რაც შეეხება დებს, ამბობდნენ, რომ მათი ტომბო მონასტრის ცოდვების დასასჯელად მოვლენილი პატარა ჭინკა იყო. მაგრამ ყველამ ვიცით, რაოდენ ცოცხალია ხალხური ფანტაზია.
––––––––––––
თავი მეხუთე
–––––––––––––
შფოთიანი ღამის მერე მთელი დღის განმავლობაში ნინა თითქმის გონს მოეგო, ან ყოველ შემთხვევაში, ასე ჩანდა. კარისკაცის მონათხრობი დასა და მოსამსახურეს გააცნო და სამივემ დიდი ხნით გამართა ბჭობა. და თუმცა ლელა და ბელონია თანდათანობით რწმუნდებოდნენ, რომ ტომბო ბრალი მიუძღოდა იყო ნაკურთხი ძღვენის შეგინებაში, და სულ უფრო გაბედულად გამოხატავდნენ ამას ნინას გარეგნული სიმშვიდით გამხნევებულნი, თვით ნინა კი სულ უფრო მტკიცედ იდგა უარზე. ამბობდა, რომ მაიმუნი ნამდვილად იყო იმის გამკეთებელი, რომ მალულად გაპარულიყო და ევკალიპტებში ენავარდა, მაგრამ ამ ორ საქმეს შორის კარგა გვარიანი განსხვავებაა. “აბა, — ბუტბუტებდა იგი დროდადრო და თან ოთახში დასეირნობდა საცვლების ფართხუნით, რადგან თავის მოწესრიგებაზე იმ დღეს არავის უფიქრია, — აბა, ამას როგორ იზამდა? წარმოუდგენელია!”.
ერთხელ და სამუდამოდ ვიტყვით, რომ ნინა იმ ხასიათის ადამიანებს მიეკუთვნებოდა, რომლებსაც გაუცნობიერებლად ეშინიათ ხოლმე საკუთარი თავის და ხშირად ესწრაფვიან უეჭველი გარკვეულობის მოპოვებას, რადგან იციან, რომ ზოგი რამე მათში ღიად ან მალულად იწვევს შეუქცევად რეაქციას. არც ის უნდათ, რომ ამგვარი საზიანო რეაქციები შედარებითი უმეცრების წყალობით აიცილონ თავიდან და ამის საპირისპიროდ ყოველთვის ეძებენ, მეტიც, ესწრაფვიან გადამწყვეტ მტკიცებებს, რაოდენ მტკივნეულიც არ უნდა გამოდგეს ისინი მათი სულისათვის. თუ გნებავთ, სასტიკი ხასიათი დაარქვით ამას, ან, უფრო სწორად, სისასტიკემდე სამართლიანი. კაცმა რომ თქვას, ეს ერთობ მარტივი ფსიქოლოგიაა და მცირედაც ვერ ვიდებ თავზე ამგვარი ინტერპრეტაციის სიზუსტეს. ვინ იცის, ნამდვილად რას ფიქრობდა ან რას გრძნობდა ნინა იმ მდგომარეობაში? უარს ვამბობ ყოველგვარ ახსნაზე და ვუბრუნდები ჩემს მატიანეს.
— არა, არა, — განაგრძობდა ნინა თავის ქნევას. ამასობაში მისი და გეგმებს აწყობდა, თუ როგორ უნდა დაეკავებინათ მაიმუნი მომავალში:
— გაიგე, გეუბნები? ცხოველი კარებს აღებს და ჯაჭვს იხსნის... გაგონილი ამბავია?! — ამას გაუთავებელი ზმუილი მოჰყვებოდა.
მოულოდნელად ნინას რაღაც აზრი დაებადა და ოთახიდან გავიდა, რათა საგარეოდ გამოწყობილიყო. ორივე ქალი უკან მიჰყვა კითხვა-კითხვით. მოკლედ რომ ვთქვათ, ნინამ გამოხატა სურვილი მახლობელ მონასტერს სწვეოდა.
— არ მჯერა, — ამბობდა, — ვერ დავიჯერებ, სანამ თვითონ არ ვნახავ!
და ბოლოს ისიც უნდოდა, დედა იღუმენიასათვის ეთხოვა ერთი სრულიად გაუგონარი, ყოველი ჩვეულების საწინააღმდეგო და ჭკუათმყოფელი ადამიანისთვის არასაკადრისი რამ: ნებართვა, რომ ეკვდერში გაეტარებინა ღამე და უკვე აშკარა დანაშაულზე წაესწრო ცხოველისათვის. სხვები არ ურჩევდნენ, ნინა კი თავისას არ იშლიდა. ფრთით გაწყობილი ქუდი დაიხურა და თქვა:
— იმას მიხედეთ, რომ არაფერი დააკლდეს. მე ნუ გამაგზავნით, მისი ნახვაც არ მინდა. და თუ მართალია, — დასძინა სახლიდან გასვლისას, — მაშინ ვიფიქრებთ, ახლა უსარგებლოა მეტი ლაპარაკი.
როგორ მოაგვარა ნინამ საქმეები დედა იღუმენიასთან, არავინ იცის. იმას, ალბათ, ელდა ეცა ამ შემართული დედაკაცის დანახვაზე, ასე რომ იყო შეწუხებული თავისი მაიმუნის ზნეობრიობით, რადგან თვითონ მისთვის ისიც კმაროდა, მომავალში ცოტა უფრო მაგრად დაებათ და ჩაეკეტათ. ან იქნებ გულფიცხ მონაზონს შეურაცხყოფად ეჩვენა, რომ მას სიტყვაზე არ ენდვნენ, თუმცა მისი სამწყსოს ცხვრებს, საქმე საქმეზე რომ მიმდგარიყო, ჩრდილის გარდა არაფერი შეუნიშნავთ. მაგრამ საბოლოოდ, შემთხვევა საკმაოდ საჩოთორო იყო და იღუმენიასაც არაფრით აწყობდა ორი მეტ-ნაკლებად გულუხვი კეთილისმყოფელის მომდურება. ამიტომაც დათანხმდა ამ სიგიჟეზე, ოღონდაც, ალბათ, ჯერ სულიერ მამასა და ვინ იცის კიდევ რამდენ ვინმეს დაეკითხა. აშკარა კი ის არის, რომ ნინა ასე ერთ საათში დაბრუნდა შინ კარგა დაღლილი და ზომაზე მეტად გაოფლიანებული ცხვირით, მაგრამ გამარჯვებული, რადგან საწადელს მისწვდა. დღის დანარჩენი ნაწილი დუმილში გაატარა, მერე ცოტა წაუძინა და იმავ საღამოს დაიკავა ადგილი თავის ახალ სადარაჯოზე.
შეთანხმდნენ, რომ შინ დარჩენილთაგან ერთ-ერთი მაიმუნს ძველებურად უთვალთვალებდა, რადგან მხოლოდ ეკვდერში დაბანაკებული ნინა არ იკმარებდა მისი საქციელის გასარკვევად. პირველ ღამეს ორი მეთვალყურიდან არც ერთს შეუმჩნევია საეჭვო რამ მოძრაობა: მაიმუნს ასე თუ ისე მშვიდად ეძინა. შინ დაბრუნებულმა ნინამ, როცა თანაშემწის პატაკი ჩაიბარა, ერთობ უცნაური გამომეტყველება მიიღო, რაღაც საშუალო გამარჯვებასა და იმედგაცრუებას შორის, რაიც საბოლოოდ მშვიდობიანად გადაწყდა და საბოლოოდ გამოიხატა დამშვიდებული ალერსიანობით. მეორე ღამით ეს გამოხატულება კიდევ უფრო ინტენსიური გახდა, რადგან ტომბომ თუმცაღა დატოვა გალიაცა და სახლიც, ეკვდერში არ გამოჩენილა. ეს უკვე მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო მისი ნაწილობრივი რეაბილიტაციის გზაზე. “აბა, რას ვამბობდი!” — ამასაც კი ლუღლუღებდა ნინა. მესამე ღამეს...
ნინა არასოდეს იყო მარტო ეკვდერში თავისი ღამისთევებისას. იღუმენიას უეჭველი განჩინებით მას თან ახლდა და, ალბათ, თვალსაც ადევნებდა ერთ-ერთი მორიგე მონაზონი ან ღამის დარაჯი ქალი, რადგან მონასტერი, სხვათა შორის, სნეულთა და დავრდომილთა ღამეული მოვლა-პატრონობითაც იყო დაკავებული. ამ მესამე ღამეს ნინასთან ყოფნა წილად ხვდა ერთობ ნორჩსა და მორცხვ, როგორც ეტყობა, სულ ახლახან შემოსილ მონაზონს, რომელიც ფრიულის კილოზე უქცევდა და მხოლოდ შეხედვაზეც კი იბნეოდა და წითლდებოდა. ორივენი ისევე განლაგდნენ, როგორც წინა ღამეებში, ანუ ერთ მცირე სამკვეთლოში, რომლითაც ეკვდერი მთავარ შენობას უერთდებოდა და სადაც ღია დაეტოვებინათ კარი. მათი მხედველობის არეში მარჯვნივ ეკვდერის გარე შემოსასვლელი კარი ჩანდა, რომელიც ორი ევკალიპტის ეზოში გადიოდა და ღამით, ბუნებრივია, შიგნიდან იყო დაკეტილი; მარცხნივ კი, მაგრამ თითქმის პირისპირ, ჩანდა საკურთხეველი, რომელსაც უყურებდნენ თითქოს თეატრში კულისებს შორის გაჭიმულ ქანდარებზე მსხდომნი. და რადგანაც სცენის საკმარისად და დამაჯერებლად განათებისათვის არ კმაროდა მონაზვნების მიერ მთელი ღამით ჩაუქრობლად დატოვებული კანდელი (ერთ-ერთი იმათგანი, ზეთში სრულიად ჩაძირული პატრუქით რომ არის ხოლმე აღჭურვილი და სულ არ ვარგა სიბნელის გასაბნევად), შინაბერამ მიიღო ნებართვა, თავის ხარჯზე ტრაპეზის ორივე მხარეს თითო დიდი სანთელი აენთო. ასე და ამგვარად, განათება საზეიმო იყო, თუ მხედველობაში მივიღებთ ეკვდერის სიმცირეს.
წმიდა ადგილის კარს ზემოდან ფარშევანგის კუდის ფორმის ცხაური ამშვენებდა, შეუმინავი, საკმაოდ ხშირი, მაგრამ არა იმდენად, რომ მაიმუნის შემოსვლა დაებრკოლებინა. ყოველ შემთხვევაში, ეს ერთადერთი ღრიჭო იყო, რომლითაც ცხოველს შიგნით შემოსვლა შეეძლო, რადგან მხოლოდ და მხოლოდ იმ ცხაურიდან და თვით კარიდან ღებულობდა ეკვდერი სინათლეს. სწორედ აქ იხილეს მონაზვნებმა გაქცეული მაიმუნის ჩრდილი. ამიტომაც ორნი მდუმარედ ისხდნენ სიბნელეში და თვალს არ აცილებდნენ ამ შემოსასვლელს. განლაგებულნი იყვნენ შემდეგნაირად: სტუმარი, თუმც კი ვინ იცის რამდენად სასურველი, ეპისკოპოსისთვის ან სულიერი მამისათვის განკუთვნილ რბილ დასაჯდომელზე იყო დაბრძანებული, მონაზონი კი იქვე მერხზე მოთავსებულიყო. ხანდახან ერთმანეთს რაღაც სავალდებულო სიტყვებს ეუბნებოდნენ ცალყბად, ან კიდევ ნინა ცდილობდა რაღაც უსუსური საუბრის წამოწყებას. მაგრამ ამგვარ მონაზონს ორ გადაბმულ სიტყვას ვერ წამოაცდენინებდა კაცი. იგი მხოლოდ იღიმებოდა, იღიმებოდა, ან სულაც თავს აჩვენებდა მომღიმრად და იმით დაასრულა, რომ ამოილუღლუღა, მაიმუნი ამაღამ აუცილებლად გამოჩნდებაო, რადგან “არ ყოფილა ჯერ, სამი ღამე რომ გაეშვას” (ესე იგი, ჯერ სამი ღამე ზედიზედ არ გამოუტოვებიაო).
და აი, გათენების წინ, როცა უკვე ბუნებრივი რული ამძიმებდა ყარაულთა ქუთუთოებს, ცხაურის ფონზე რაღაც გაურკვეველი ჩრდილი გამოჩნდა. ჩრდილი ჯერ უშველებელი ჩანდა, მერე კი შემცირდა და მოცულობაც შეიძინა.
ტომბომ რკინებს შორის თავდაპირველად ჩვენთვის უკვე ნაცნობი გრძელი მკლავი გამოყო, მერე მხარი შემოყო და არქიტრავზე შემოსკუპებულმა თვალით მოზომა მანძილი, რომელიც აშორებდა კარის მარჯვნივ მდგარ ცარიელ ემბაზს. მის კიდეზე დაეშვა უზუსტესი ნახტომით. მაგრამ რადგან მაიმუნის ქცევა მსგავს გარემოებებში ჩვენთვის უკვე ცნობილია, არ გავადევნებთ თვალს მის დაწვრილებით განვითარებას და არც მის ყოველ ცალკეულ ქმედებაზე შევაჩერებთ ყურადღებას მანამ, სანამ თავისი ობობასნაირი ნაბიჯით არ გადაჭრის ეკვდერს მთელ სიგრძეზე და არ ააცოცდება საკურთხეველს. ახლა ნინა მას პირისპირ ხედავდა, რამდენიმე ნაბიჯის მანძილზე, ორი სანთლის სავსე შუქით განათებულს. შინაბერაც და მონაზონიც გაქვავდნენ და სუნთქვა შეიკრეს. საშინელება დაიწყო.
ტომბო გაბედულად მიუახლოვდა საოსტიგნეს და ხმაურით გააღო. ერთხანს ჩუმად იყურებოდა შიგნით ქათამივით ალმაცერად, მერე თავისი ცნობილი მკლავი ჩაყო შიგ, ორჯერ ამოიღო კარგა მოზრდილი მუჭა ნაკურთხი ძღვენი და ხარბად შესანსლა. აქ მონაზონმა ვერ აიტანა ეგზომი შეგინება და ნინას მკლავს წაავლო ხელი. ნინამ იფიქრა, მონაზონი საქმეში ჩარევას ფიქრობსო, მაგრამ თუმცა თვითონაც დასრულებულად უნდა მიეჩნია ეს ღამეული თვალთვალი, მაინც მოულოდნელი ენერგიით, თითქმის ძალმომრეობით მიალურსმა მონაზონი თავის ადგილას, თან პირზე ხელი ააფარა. საბრალომ სცადა შეშინებულიყო.
ტომბომ, გადასანსლა რა ნაკურთხი ძღვენი, ერთხელ ან ორჯერ გროტესკულად შემოუარა გარს ტრაპეზის კიდეს, თითქოს ჩატარებული ილეთისათვის ტაშს ითხოვდა. კვლავ მიადგა საოსტიგნეს და იქიდან ამჯერად ერთადერთი ჰოსტია ამოიღო, რომელიც ტრაპეზზე დააგდო. მერე წმიდა ბარძიმს ჩაავლო ფეხში ხელი და ისიც ისე დააყირავა, თვალიც არ გაუყოლებია. ბოლოს წმიდა ოდიკიც წამოისხა მარჯვენა ხელზე. მერე საკურთხევლის ჩარჩოსთან მივიდა, მარცხენათი წმიდა ზედაშით სავსე ამპულა აიღო და გულში ჩაიხუტა. დაბრუნებული შეჩერდა ოდნავ დაჩლუნგებული მზერით და ხელში იმ ორი საგნით, თითქოს არ იცოდა, რა ექნა, ან უფრო სწორად, როგორ მოეხმარა დაკავებული ხელები. ბოლოს ძლიერად დაიქნია ოდიკი, რის შედეგად მისი გაშლა მოახერხა და ფეხებთან დააგდო. მერე ამპულა ფეხებს შორის დაიჭირა და კვლავ დასწვდა ოდიკს, მაგრამ ერთი წამის შემდეგ დააგდო ის და ამპულას მიუბრუნდა, რაც იმით დასრულდა, რომ ისევ ორივე საგანი აღმოაჩნდა ხელში, როგორც მოქმედების დასაწყისში. ოღონდ ახლა წმიდა ქსოვილის ერთი კუთხე, ალბათ მაიმუნის მკვეთრი მოძრაობების წყალობით მკლავზე შემოხვეოდა და ტომბომაც აღმოაჩინა, რომ მარჯვენა ხელის ხმარება ისე შეეძლო, რომ ოდიკი ძირს არ დაცემულიყო. მაშინ ხელი სტაცა წმიდა ბარძიმს, რამდენჯერმე გადმოაპირქვავა ამპულა, რომ საცობი გავარდნოდა, და ღვინის ჩამოსხმას შეუდგა. ამისათვის ერთობ უცნაური ხერხი გამოიყენა, სახელდობრ: ისე რომ ამპულა მკერდიდან არ მოუშორებია, თვით წმიდა ბარძიმი მიუახლოვა მის ტუჩს, მერე მკვეთრად დაიხია უკან, სულ ერთთავად მოიგრიხა და მიაღწია იმას, რომ წმიდა სითხის რამდენიმე წვეთი ერთი ჭურჭლიდან მეორეში გადაიღვარა. ამის შემდეგ ჩაცუცქდა და ბარძიმი ფეხებს შორის მოწიწებით მოათავსა. უცებ წამოხტა, დაავლო ხელი ამპულას და ტუჩი გაულოკა, მერე მოიყუდა და წმიდა ზედაშე ბოლო წვეთამდე გამოცალა.
ეს ზედაშე ბევრი არ ყოფილა, მაგრამ შედეგმა დაუყონებლივ იჩინა თავი. თუ მთლად არ დაუთვრია მაიმუნი, ღვინომ მის მოქმედებას ერთობ ამაღლებული ტონი და გარკვეული ამპარტავნება შესძინა, მოძრაობები კი უფრო მკვეთრი და სასაცილო გაუხდა. ახლა ამპულა უკვე თავის ბედს იყო მინდობილი: ტომბომ ის ჯერ მიწაზე დააგდო, მერე კი ორივე ხელით თითქოს გაბრაზებულმა შორს მოისროლა. ამის მერე კვლავ ჩაცუცქდა და წმიდა ბარძიმს მიუბრუნდა, რომელიც ამჯერად ტრაპეზის შუაში დააბრძანა. ნაკურთხი ძღვენის ნაწილიც აიღო და ბარძიმს ზემოდან დაადო თავსახურის მსგავსად. მერე ოდიკსაც წამოავლო ხელი, ოღონდ არა იმისთვის, რომ ორივე საგანზე დაეფარებინა, არამედ ყოჩაღად მოიგდო მხრებზე. ამგვარად აღჭურვილმა ბარძიმს შემოუარა ისეთი ნაბიჯით, რომელიც უკვე ცეკვას წააგავდა. რამდენჯერმე ორივე ფეხით ახტა და მაგრად დაჰკრა ცერები ტრაპეზს. ზურგით შებრუნდა მრევლისათვის განკუთვნილი ადგილისაკენ, ანუ პირით საოსტიგნესაკენ, ხელში აიღო ბარძიმი და მაღლა ასწია ის, ისევ დააბრძანა, მერე შემობრუნდა და ხელები გაშალა, ოღონდ იდაყვები სხეულისაგან არ მოუცილებია, მტევნები კი ღიად ეჭირა; კვლავ ბარძიმისაკენ შებრუნდა და მაღლა ასწია... ორი ქალი რამდენიმე ხანს ვერაფერს მიხვდა, მათ უარი თქვეს მიმხვდარიყვნენ... მკითხველო, ჩემი ბრალი არ არის: ტომბო წირვას აღასრულებდა.
მან უკვე მხეცურად შესანსლა ნაკურთხი ძღვენის დარჩენილი ნაწილი და სრულიად შესვა წმიდა ზედაშე. აქ კი ახალი ეჭვი მიპყრობს. არ ვიცი, მაქვს თუ არა უფლება ყველაფერი ვთქვა და ამგვარად შევძრა კეთილი და პატიოსანი სულები. მაგრამ ბოლოსდაბოლოს იძულებული ვარ გადმოვცე უკანასკნელი შეგინება იმ მკრეხელური ღამისა. უეცარი საჭიროებით მოცულმა ტომბომ ხელი უშვა ბარძიმს, რომელიც საკურთხეველზე გაგორდა და... რაღაცნაირად ხომ უნდა ვთქვა — გადააფსა ტრაპეზზე.
გაისმა დიდი ხნის განმავლობაში შეკავებული კივილი მონაზვნისა, რომლიც მუხლებზე დაემხო და კრუნჩხვასა და ქვითინს შორის ჯერ იყვირა და მერე კი ოდნავ გასაგონად მოჰყვა ჩურჩულს: “უფალო, შეგვიწყალე!”. რაც შეეხება შინაბერას, მას ხმა არ გაუღია. თითქოს სიზმარში მყოფი წამოდგა და ეკლესიისაკენ გაემართა.
ამ ხმაურზე ტომბომ ყველაფერი საოსტიგნეში შეყარა და კარიც მიაჯახუნა. ახლა კი იცნო თავისი პატრონი, თავქუდმოგლეჯილმა გადაკვეთა ეკვდერი. თანაც აშკარად ეტყობოდა შიშისგან გაგიჟება და იქიდანვე გაიპარა, საიდანაც შემოვიდა.
ვისარგებლებ ამ შესვენებით და გავბედავ ერთი ჰიპოთეზა წამოვაყენო: რომ მაიმუნი თავისი ცხოვრების განმავლობაში, ალბათ, რამდენჯერმე დაესწრო უსისხლო მსხვერპლის შეწირვას, რომელიც იმ ღამით ასე უტიფრად და უსჯულოდ შერყვნა. როგორც ვნახეთ, ვარსკვლავების შუქზე სჩვეოდა გამოსვლა. ისიც მართალია, რომ ზოგიერთ ადგილას და წლის ზოგიერთ დროს პირველ წირვას ჯერ კიდევ გათენებამდე აღასრულებენ. ტომბოს შეეძლო რიტუალისათვის ცხაურის მიღმიდან ედევნებინა თვალი რადგან, ბედად, იმ წუთას გარეთ აღმოჩნდა, სანამ ერთ ღამეს თვითონ არ მოუვიდა იდეა მიებაძა ნანახი მოქმედებისათვის. ესეც მისი პირველი და უკანასკნელი ცდა იყო. მაგრამ, კიდევ ვიმეორებ, რომ თავს ვერ ვიდებ რაიმე ახსნა ვუპოვნო ამ შავბნელ ისტორიას.
ცხოველმა, რომელმაც უფრო მოკლე გზა აირჩია, ნინას დაასწრო შინ დაბრუნება, შევარდა გალიაში და კარი მიიხურა (ოღონდ ამჯერად ურდულისთვის არ ეცალა) და ბექთარიც ჩამოიცვა, რომელიც ალმაცერად დაედო და მხარი მოუღრიცა. როცა დაბრუნებული პატრონი სამზარეულოში შევიდა, მაიმუნი მთელი სხეულით აკანკალდა, მაგრამ მაინც დავარდა საფენზე და თავი მოიმძინარა. რამდენიმე წამში, თითქოს დარწმუნებულმა, რომ ეს ეშმაკობა უკვე ვეღარ იხსნიდა, გაახილა თვალები და ვედრებით შეაჩერდა პატრონს. მერე საწყალობლად აწკმუტუნდა და თმების გლეჯა წამოიწყო, რითაც, ალბათ, სინანულის გამოხატვა ეწადა. პატრონმა არაფერი უთხრა და ისე ჩანდა, რომ სულაც არ ამჩნევდა მის არსებობას.
შინ დარჩენილი ორი ქალის აგზნებულ შეკითხვებზე მხოლოდ ესღა უპასუხა: “უნდა მოკვდეს”.
–––––––––––
თავი მეექვსე
––––––––––––
ლელა, ნაწილობრივ ბელონიას შემწეობითაც, მთელი თავისი მცირეოდენი ძალებით ეცადა ტომბოს დაცვას. მან ცხოველის საქციელის გამო დის სასოწარკვეთილება ერთობ გარდამეტებულად მიიჩნია, ამგვარადვე გარდამეტებულად და შეუსაბამოდ სასტიკი ეჩვენა ნავარაუდევი სასჯელიც, რომელიც ხსენებული სასოწარკვეთიდან ლოგიკურად გამომდინარეობდა. ჩივილითა და ხანდახან ცრემლითაც კი, რაც მის ისედაც უგვანო სახეს იმგვარად ამახინჯებდა, რომ ამის წარმოსადგენად საშუალო ფანტაზია ნამდვილად ვერ იკმარებს, განზე მოგდებული პენსნეთი, ლელა მუდამდღე უკან დასდევდა ნინას და ცდილობდა მაიმუნის სასარგებლო ახალ-ახალი არგუმენტების შეკოწიწებას, რომლებიც, მიუხედავად ყველაფრისა, მაინც სულ უკვე ნათქვამი და ათასგზის გამეორებული გამოსდიოდა. ნინამ კი, თუმცა თავიდან სულ არ ჩანდა განწყობილი რაიმე ახსნა-განმარტების მისაცემად, ბოლოსდაბოლოს იკადრა და მსჯელობა დაიწყო, რომელსაც, თუმცა სრულიად ნორმალური ჩანდა, დათმობისა არაფერი ეტყობოდა. აქედან, როგორც ყოველთვის, დიდი კამათი წარმოიქმნა.
ლელას არგუმენტები, ამბობდა ნინა, არსებითად იმისთვის თუ გამოდგებოდა, რომ საქმე სრულ უიმედობამდე მიეყვანა და სწორედ იმის ძალით, რომ ტომბო ცხოველი იყო, შეეძლო და ევალებოდა კიდევ, ცხოველების ბედი და დანიშნულება გაეზიარებინა. ცხოველებს მართლაც აქვთ უფლება შეწყნარებულ იქნან, მაგრამ როცა საქმე ეხება გასაგებ ქცევასა და საპატიო დანაშაულს; საწინააღმდეგოდ ამისა, თუ ცხოველები სახიფათო და ზიანის მომტანი ხდებიან, მოსპობილ უნდა იქნან. ხოლო ის, რაც მოხდა, არა მხოლოდ სახიფათო და ზიანის მომტანი იყო, არამედ რაღაც გაცილებით უარესი, თავი რომ შევიკავოთ და ნამდვილი სახელი არ დავარქვათ. გარდა ამისა, ამგვარ ცხოველს, როგორც თვით ლელამ აღნიშნა, შენ გააჩერებ დაბმულს და დაბორკილს? ამას თუ არა, იმას იზამს და რაც არ უნდა ქნა, მაინც რამეს მოიგონებს, რომ თავი დაიძვრინოს. და ეს ყოველივე, თუ არ გავითვალისწინებთ იმასაც, რომ (როგორც ამბობდა შინაბერა ქალი) დები ნამდვილად მთელი ქალაქის ყბაში ჩავარდებიან, რაიმე გადამწყვეტს თუ არ მოიმოქმედებენ. არა თუ ქვეყნის სალაპარაკოდ გაიხდიან თავს, უხსენებელ განკვეთილებად აქცევენ საკუთარ ოჯახს პატიოსანი და ღვთისმოშიში ხალხის თვალში. მართალი რომ გითხრათ, კაცმა არ იცის როგორ, მწირველი მაიმუნის ამბავი მთელს უბანს ენაზე ეკერა. უკვე იწყებოდა შინაბერათა ბინაში ვიზიტები კარის მეზობლებისა და, უფრო მეტიც, სრულიად უცნობი დედაბრებისა, რომლებიც სხვადასხვა საბაბს ებღაუჭებოდნენ. მონასტრიდან და მონასტერში ხალხის მიმოსვლაზე ხომ არას ვამბობთ.
ნინას არგუმენტები, რომელთა თაობაზე უკვე ვეღარ ვიტყვით, რომ დისას ჩამორჩებოდნენ, მიმართული იყო იმისკენ, რომ დაერწმუნებინა ის, ვინც ლელასნაირად კარგად ვერ ჩაწვდა საქმის ვითარებას. გაკვრით აღვნიშნავ, რომ ჩემი მხრიდან ამგვარ გაუგებრობას ვერავის ვუსაყვედურებ. ყოველ შემთხვევაში, ლელა, თუმცაღა სანახევროდ უკვე დის მხარეს იყო მიქცეული, მაინც ვერ მშვიდდებოდა. როცა უკვე სრულიად დამარცხებულად მიიჩნია თავი, გაუცნობიერებლად გამოიყენა უმაღლესი საშუალება და ერთობ ცალყბად გაახსენა ნინას, რომ ტომბო წმიდათაწმიდა მოგონება იყო და გარკვეული აზრით წარმომადგენელიც კი მათი გარდაცვლილი ძმისა. დამ თითქმის გაღიზიანებით მოიგერია და განაცხადა, რომ ტომბო მხოლოდ და მხოლოდ ცხოველი იყო და არა ვისიმე წარმომადგენელი, ხოლო თვით ძმა რომ ცოცხალი ყოფილიყო და ეხილა მისი კუთვნილი მაიმუნი როგორ შეიბღალა ამგვარი უმსგავსოებით, უყოყმანოდ თვითონვე მოკლავდა. საბოლოო ჯამში, ერთადერთი, რისი მიღება შეძლო ლელამ ის იყო, რომ განაჩენის სისრულეში მოყვანამდე სინდისის დასამშვიდებლად რომელიმე სანდო და წმიდა ცხოვრების კაცისათვის ეკითხათ რჩევა.
მათ სახლში ხანდახან შემობოდიალდებოდა ხოლმე და, ვინ იცის, ზოგჯერ შინაბერებს სულიერ მოძღვრობასაც უწევდა ვინმე მოხუცი მღვდელი, ან იქნებ უბრალო მღვდელი კი არ იყო, არამედ საეკლესიო იერარქიაში უფრო მნიშვნელოვანი ადგილიც ეკავა, ერთი სიტყვით, მონსინიორ ტოსტინი. მას, როგორც უმაღლეს ინსტანციას, მიენდო გადაწყვეტილების მიღება. მაგრამ, ალბათ, მეტისმეტი იქნებოდა მისთვის უმაღლესი ინსტანცია გვეწოდებინა: გამორიცხული არ არის, რომ ნინამ გადაწყვიტა საკუთარი სურვილის შესაბამისად მოქცეულიყო იმ შემთხვევაშიც, თუ მონსენიოერი მის საწინააღმდეგო აზრს დაიჭერდა. მანამდე კი არაფერი უღირდა დის სურვილი დაეკმაყოფილებინა, მით უმეტეს, რომ მას მოხარშულსაც იცნობდა.
მონსინიორ ტოსტინი, როგორა ვთქვა, ოდნავ წაუყრუებდა და ამიტომაც სულ მუდამ მაღალი ხმით ლაპარაკობდა. იმ მღვდელთაგანი იყო, რომლებიც მიეთ-მოეთების გარეშე მეტყველებენ და ამავე დროს დიდ შემწყნარებლობასა და გულისხმიერებას იჩენენ ყოველგვარ ადამიანურ და არაადამიანურ საქმეებში. ისინი, თითქოს, უდიდესად აფასებენ, თაყვანს სცემდნენ და ადიდებდნენ ყოვლისშემძლე ღვთის მიერ შექმნილ ბუნებასა და ქვეყნიერებას; ამჟღავნებენ სამაგალითო სიმდაბლეს, ოდეს სჯიან საბრალო ცოდვილთა ცდომილებებს, თუმცა ხანდახან მძიმე სიტყვითაც მიმართავენ მათ; საუბრობენ მერცხალთა ფრენასა და ცისკრის ზარებზე, საკუთარ ფილტვებზე, სოფლის ჰაერზე რომ ასე ლაღად ფართოვდება; და ყველაფერში სურთ, რომ მოწყალენი გამოჩნდნენ. ერთი სიტყვით, იმ მღვდელთაგანი იყო, რომელთა შესახებ ხალხი ამბობს: “ჰო, ეს კი მართლა წმიდა კაცია, ქრისტეს გზაზე დაიარება!” — თუნდაც კი მათზე უფრო მოლაყბე და ჩამორჩენილი ადამიანების ჯიში ძნელი წარმოსადგენი იყოს.
ასე და ამგვარად, ხსენებული მონსინიორი მიწვეულ იქნა მწვანე სასტუმრო ოთახში, საცა უნდა მოესმინა მხარეთა კამათი. იქ თავიდანვე არ ამოუღია ხმა, როცა კი მისი ჯერი დადგა, გრძელი სიტყვა წამოიწყო, რომელიც თუმცა კი ამაღელვებელი იყო, მისი გარდარეული სიმჭევრის გამო მაინც გაუგებარი რჩებოდა, საითკენ უმიზნებდა. ყოველ შემთხვევაში, ერთი რამ ცხადი იყო, რომ ზოგადი დიდებისმეტყველება აღუვლინა ღმერთს მისთა ქმნილებათა მიერ. მონსინიორი ჯერაც თავისი სიტყვის შესავლიდან გამოძრომას ლამობდა, როცა კარზე დააკაკუნეს. ეს მეორე მღვდელი იყო, რომელსაც შინაბერები უბრალოდ მამა ალექსის ეძახდნენ. შეიძლება ითქვას, რომ ჯერაც სრულიად ახალგაზრდა იყო და, ალბათ, ერთი წლის წინათ ხელდასხმული, ქერათმიანი და ცისფერთვალება. ეს მეტად მორცხვი მღვდელი ადვილად წითლდებოდა. თუმცა ქალაქში მცირე ხნის წინათ დასახლდა, უკვე ამბობდნენ, რომ ერთობ მოსიყვარულე გული ჰქონდა. ეს მღვდელი უცხოელი იყო, არ შევცდებით, თუ ვიტყვით, რომ შვეიცარიელი. ამჯერად იგი სრულიად შემთხვევით შემოესწრო სასტუმრო ოთახში გამართულ სასამართლოს, რომლის მიზეზები არც კი იცოდა. და მაინც მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული, რომ ისიც მიეწვიათ ხსენებულ სათავსოში, მოკლედ ემცნოთ საქმის ვითარება და მონაწილეობა მიეღებინებინათ კამათში.
ტოსტინი, რომელიც ახალგაზრდა მღვდელს არ იცნობდა არცთუ მცირედ შეცბა საქმის ამგვარი შემობრუნებით სწორედ მაშინ, როცა ბოლოსდაბოლოს აუწყლიანდა თვალები. როგორც კი კვლავ დამყარდა სიმშვიდე, ტოსტინიმ განაგრძო თავისი სიტყვა, მაგრამ იმდენად ვრცელი და მოულოდნელი გადახვევებით აღჭურვა ის, რომ ტომბოს ბედ-იღბალზე მოკანკალე ლელამ ისარგებლა წამით, როცა ორატორი ცხვირსახოცში აფრქვევდა მორეულ გრძნობებს, და ხმა ამოიღო. თითქმის ლუღლუღით ჰკითხა, საბოლოო ჯამში მიიჩნევდა თუ არა მონსინიორი, რომ მაიმუნი უნდა მოეკლათ. ყელში ხელწაჭერილმა მონსინიორმა იზმუვლა, იზმუვლა, მაგრამ ბოლოსდაბოლოს იძულებული გახდა აზრიც გამოეთქვა. აზრი კი შემდეგი ტერმინებით გამოთქვა, თუ, რა თქმა უნდა მრავალგზის გამოვტოვებთ მის მჭევრმეტყველებას:
არსებობს ცოდვები, რომელთა პატიება შეიძლება და საჭიროც არის, მათ შორის მომაკვდინებელი ცოდვებიც. ყველა ხედავს, მაგალითად, რაოდენ საზარელი და უსაზარლესიც კი არის გემოთმოყვარეობის ცოდვა, და მიუხედავად ამისა შესაძლოა ვიპოვოთ საშუალება თუ არა მის გასამართლებლად, მისატევებლად მაინც: და მართლაც, ზოგჯერ ღვთის მიერ ბოძებული ქვეყნიერ სიკეთეთა მიერ სავსე სუფრისთვის თუმც შეუსაბამო და გარდარეული პატივის მიგება ყოველთვის როდია უპატიებელი დანაშაული. (ტოსტინის ეს არც თუ მთლად ორთოდოქსული დიდსულოვნება ნაწილობრივ საინტერესოც შეიძლება იყოს. დანარჩენ კაზუისტიკას გამოვტოვებთ). სულ სხვაა ცოდვები, ვერც ერთი კეთილი სული თრთოლვის გარეშე რომ ვერ განიხილავს: ცოდვები, რომლებიც განსაზღვრას არ ექვემდებარება და ვერც იმედს ვიქონიებთ, რომ ოდესმე მიტევებას იპოვნის ღვთისა და კაცის თვალში. სწორედ ამ ცოდვებს ეხება დანტეს განაჩენი: “აქ მოწყალება მაშინ ცოცხლობს, როცა მკვდარია”. (გამოტოვებულია). საქმე ღვთის დიდების წინააღმდეგ ცოდვებს ეხება და ცოდვათა განსაკუთრებულსა და საძაგელ გვარს შეადგენენ. ჩვენთვისაც დიდებაა ამ ცოდვებისა და ცოდვილების წინააღმდეგ მრისხანება. რა ბედი ეწეოდა, მართლაც, ქვეყნიერებას, საზოგადოებას, პიროვნებას, რომ მოიძებნონ ან, ყოველ შემთხვევაში, უმრავლესობა შეადგინონ იმ ზომამდე უბადრუკმა სულებმა, რომლებიც აიტანდნენ ამ ცოდვებს? (გამოტოვებულია). აქედან გამომდინარე, მაიმუნს, რამდენადაც იგი ცხოველია, უეჭველი უფლება აქვს უფრო დიდი წყალობისა, მაგრამ ამავე დროს და სწორედ იმიტომაც, რომ ცხოველია, დასაშვებია უფრო დიდი და ყოველგვარ ზედმეტ ქენჯნას მოკლებული სიმკაცრე. ვინაიდან ღმერთმა შექმნა ცხოველები, რათა დამორჩილდნენ ადამიანს და ხელი შეუწყონ მას. ორი გამონაკლისი, მაშასადამე, ერთმანეთს არ გამორიცხავს.
— ნაკურთხი ძღვენი, — წამოიძახა ბოლოს ტოსტინიმ, — არა მხოლოდ დაღრღნილია, არამედ დაღრღნილია მხეცის კბილებით! ქრისტეს საკურთხეველი შებილწულია!..
დასკვნა ცხადი იყო: ცერა თითი დაბლა დაეშვა.
ლელას გული წაუვიდა. ნინა ინარჩუნებდა სრულიად მოკრძალებულსა და ბუნებრივ იერს, თითქოს ამბობდა, რომ არაფერი იყო გასაკვირი იმაში, რომ გონიერი პიროვნება ამ თვალსაზრისს ადგა. იგი, თუმცაღა, ოდნავ დაბნეულადაც გამოიყურებოდა, და სწორედ დაბნეულობის თუ თავაზიანობის გამო მამა ალექსისაც ჰკითხა აზრი.
— დიახ, დიახ, — წამოიძახა კეთილგანწყობილმა ტოსტინიმ, — რას ფიქრობს ჩემი საყვარელი ქრისტესმიერი ძმა?
აქამდე მოწიწებით მდუმარე ახალგაზრდა მღვდელი ახლა ძლიერად გაწითლდა, სავარძელში შეიშმუშნა და მორცხვად ჩაახველა.
— არ ვიცი, — თქვა შესამჩნევი უცხოური გამოთქმით, — მაგრამ... მაგრამ მგონია, რომ მაიმუნი უდანაშაულოა.
— ჰა? — ერთდროულად გაისმა სამი ხმა, ან, უფრო სწორად, ოთხი, რადგან ამასობაში ბელონიაც შემოიძურწა ოთახში და კარის სიახლოვეს ჩამოჯდა სკამზე. რაც შეეხება ტოსტინის, მან იმიტომ წამოიძახა, რომ ვერ გაიგონა ნათქვამი, ამიტომაც ყურზე ხელი შემოიდო ჩლუნგი ღიმილით.
— დიახ, — შიშით გაიმეორა მამა ალექსიმ, — ვფიქრობ, არაფერი დაუშავებია.
— იმას გულისხმობთ, რომ მაიმუნს ბრალი არ მიუძღვის მასში, რაც მოიმოქმედა? — იმავე კეთილგანწყობით თქვა მონსინიორმა, რადგან ამჯერად გაიგონა. — ჰო და არა. ვხვდები, რისი თქმაც გნებავთ: რომ მაიმუნი უმეცარი პირუტყვია. და მაინც, ვინც სცოდავს, ცოდვილია. გარდა ამისა, ნუ დაგავიწყდებათ, რომ როცა მღვდელი მიუტევებს ცოდვას (და ყველა ცოდვის მიტევება კი არ შეიძლება, როგორც ადრე ვთქვი), ამას უსასყიდლოდ როდი იქმს, ან როგორც ჩვენ ვამბობთ gratis et amore Dei. და თუ უფლის მცნებასთან შეთანხმებით, რომელიც გვასწავლის, რომ ღმერთს არ ნებავს “სიკუდილი უთნოÁსაÁ, ვითარ მოქცევაÁ მისი გზისაგან მისისა და ცხოვნებაÎ მისი”, ჩვენ მუდამ ვცდილობთ მოვაკვდინოთ ცოდვა და არა ცოდვილი, არანაკლებ მართალია ისიც, რომ ცოდვა მხოლოდ გარკვეული პირობის ფასად მიეტევება, რომ ის გამოსყიდვას მოითხოვს და სამართლიანად მისადაგებულ სასჯელს. ეს უკანასკნელიც არასოდეს ახანებს, მით უარესი, თუ მხოლოდ ცოდვილის სულში ექნება ადგილი. ეჰ, მშვენიერი იქნებოდა, რომ ნებისმიერი ცოდვა, ნებისმიერი შეურაცხყოფა-მეთქი ღვთისა, უზენაესისა, ყოველთა უფლისა, შურიეძიების გარეშე რჩებოდეს! მაგრამ ჩვენს შემთხვევაში, ჩემო ძვირფასო ახალგაზრდა მეგობარო, რის ფასად მივუტევებთ ცხოველს მის უმსგავსო ცოდვას? ანდა ვინ უნდა გამოისყიდოს იგი? აბა, ერთი სცადეთ, — დასძინა ტოსტინიმ მამობრივი გულკეთილობით, — ერთი სცადეთ მაიმუნთა მოდგმის მოქცევა! გეთანხმებით, რომ ცოდვა თავის გამოსყიდვას უკვე მხოლოდ ცოდვილის მოქცევაში პოულობს. და მაინც ვიმეორებ: ამ გამოსყიდვას უნდა ახლდეს თუ არა სინდისის სასტიკი ქენჯნა? რაიც თავისთავად უკვე სასჯელია... ჰმ, ჰმ... ჩვენს შემთხვევაში კი არ შეიძლება... ჰმ... რომ გვქონდეს... ჰმ... ცხადია, არა?
და რადგანაც სიტყვა აერია, მონსინიორმა ჰაერი შეისუნთქა. საჭიროა აღვნიშნოთ, რომ მოუთმენლად ელოდა ყავას, რადგან დღის ამ დროს სისუსტე სჭირდა ხოლმე, ქალებმა კი ჟამთა სიავის გამო, როგორც ეტყობა, დაივიწყეს ყველაფერი.
— აბა, ჩემო ახალგაზრდა მეგობარო? — კვლავ გაიმეორა მან.
მამა ალექსიმ იგრძნო, რომ ერთობ ულამაზოდ გაუწითლდა ყურები, იგრძნო, ხმას თუ ამოიღებდა, ნამდვილად ლუღლუღი გამოუვიდოდა, გარდა ამისა ეშინოდა კიდეც და ისიც იყო, რომ მონსინიორის მამობრივი კილო კარგა გვარიანად უშლიდა ნერვებს. ამიტომაც იშმუშნებოდა სავარძელში, ახველებდა და არაფერს ამბობდა. მაგრამ მონსინიორს სულ სხვანაირად ესმოდა საქმის ვითარება.
— აბა, ჩემო ახალგაზრდა მეგობარო, ილაპარაკეთ, თქვით თავისუფლად თქვენი აზრი, — არ ეშვებოდა რადგან მოწინააღმდეგის მორცხვობა ოდნავ ართობდა და საკუთარ თავში დარწმუნებულობას მატებდა.
— აჰა, — თქვა ბოლოსდაბოლოს ახალგაზრდა მღვდელმა წინასწარ გათვალისწინებული ლუღლუღით, მაგრამ ხმაში ერთგვარი გაღიზიანებითაც, რომელიც წინასწარ მხოლოდ ნაწილობრივ იყო გათვალისწინებული, — აჰა, თქვენ ისევ ცოდვაზე ლაპარაკობთ. ჯერ ისა ბრძანეთ, რომ მაიმუნს უფლება აქვს შედარებით დიდი წყალობისა ჩვენი მხრიდან... მაგრამ რატომ მხოლოდ შედარებით დიდისა და არა მთელი შესაძლებელი მოწყალებისა? აბა, რა იცის მაიმუნმა თქვენი საკურთხევლებისა და თქვენი ნაკურთხი ძღვენისა?..
— მამაო! — თქვა ნინამ.
— მამაო! — თქვა ლელამ.
ბელონიამ რაღაც გამოსცრა კბილებში. მონსინიორ ტოსტინი დარწმუნებული არ იყო, რომ ყველაფერი ზუსტად გაიგონა, ამიტომაც იძახოდა: “რა? რა?” კისერს თანამოსაუბრისაკენ იწვდენდა და თან განუწყვეტლივ იღიმებოდა. მამა ალექსის ნათქვამი მართლაც რომ ერთგვარად მძაფრი იყო, მაგრამ მას მხოლოდ იმიტომ დასცდა ეს სიტყვები, რომ სხვა, უფრო შესაბამისი, ვერ გამოძებნა და იმ მიზეზითაც, რომელიც ოდნავ მოგვიანებით თვითონვე ახსნა.
ყველამ ერთად გაიმეორა: “თქვენი საკურთხევლები! თქვენი ნაკურთხი ძღვენი!”.
— ჰო, მინდოდა მეთქვა ჩვენი... თქვენი-მეთქი, ვთქვი, რათა მენიშნებინა იმაზე, რასაც თქვენ ბრძანებდით, მონსინიორ, — და ახალგაზრდა მღვდელმა მოზღვავებული გრძნობებისაგან ამოიოხრა.
— კარგი, ჰო, თავი გავანებოთ, — თქვა მუდამ კეთილგანწყობილმა ტოსტინიმ. — მაგრამ თქვენს დებულებას, ვფიქრობ, უკვე ვუპასუხე. დიახ, ვეთანხმები, რომ მაიმუნმა არ იცოდა, რასაც იქმოდა, მაგრამ ამ საზომით... ბოლოსდაბოლოს ხომ იქნა ჩადენილი საშინელი ცოდვა? კიდევ გავიმეორებ: თქვენი აზრით, ვინ უნდა გამოისყიდოს იგი? რა ვუყოთ ამ ცოდვას, ყმაწვილო? იმას ხომ არ მოითხოვთ (როგორც ადრე ვთქვი), რომ მაიმუნმა მოინანიოს? ღმერთი კი, ყმაწვილო, უსასრულოდ სახიერ არს და მოწყალე, მაგრამ იგი სამართლიანიც არის და თუ რაღაცისთვის ბევრს იძლევა, რაღაცისთვის ითხოვს კიდეც ბევრს.
ორგზის გამეორებულმა “ყმაწვილო”-მ გააღიზიანა მამა ალექსი უფრო მეტად, ვიდრე გაუთავებელმა “ჩემო ახალგაზრდა მეგობარო”-მ. და მაინც სავარძლის სახელურებს ჩასჭიდა ხელი და ტკბილად დაიწყო ლაპარაკი.
— დიახ, მაგრამ ეს არ იყო, რასაც ვგულისხმობდი. და ყოველ შემთხვევაში... ერთი სიტყვით, ცოდვა ადამიანის მოგონილია.
— როგორ, როგორ? — წამოიძახა ნინამ, რომელმაც პირველმა გაიგო. მას ექოსავით ლელა აჰყვა.
— დამშვიდდით, ქალბატონებო! — ჩაერია უკვე ღიმილდაკარგული ტოსტინი. — შესაძლოა, რომ ჩემი ნორჩი ქრისტესმიერი ძმა მართალიც იყოს, თუ გამოგონებაში ჩადენას გულისხმობს. უეჭველია, რომ ადამიანს სულაც არ სჭირდებოდა ცოდვა, ედემში თავი ბედნიერად რომ ეგრძნო. უფრო მეტიც, თავისი ურჩობით დააჩქარა ტანჯვით აღსავსე მარადისობა. და მაინც ცოდვის ცნება ჩვენ უშუალოდ და პირდაპირ სწორედ ღვთისგან გვეძლევა. აბა, სხვა ვისგან უნდა მოვიდეს? განა თვით მან თავისი ღვთაებრივი ძის მიერ არ გვასწავლა ჩვენ, რა არის კეთილი და რა არის ბოროტი? განა არ მოგვცა ნება თავისუფლად ავირჩიოთ ერთი და მეორე? და ამით, ჩემო კარგო ყმაწვილო, მიგვითითა ცოდვაზე, რათა თავი ავარიდოთ მას, რადგან ის ეწინააღმდეგება საღვთო ნების მიხედვით... ჰმ... ქმედებას.
— ჰო, მაგრამ, — მიუგო მამა ალექსიმ, რომელიც გაღიზიანების ზრდასთან ერთად თანდათან იძენდა გამბედაობას, — მაიმუნს ყოველივე ამასთან რა ესაქმება? თქვენი, ანუ ჩვენი მორალი მხოლოდ კაცთათვის თუ გამოდგება, მაგრამ არა ცხოველებისთვის. ცხოველებს არ გააჩნიათ ჩვენი ყბადაღებული თავისუფალი ნება...
— თუ გამოდგება, ყბადაღებული, — ჩაიბუზღუნა მონსინიორმა და ერთი მწიკვი თავისი ღიმილიც მიუმატა. — მაგრამ რამდენჯერ უნდა გაგიმეოროთ, თქვე დალოცვილო, — აწ უკვე სიტყვების გარკვევით გამოთქმა და ლამის სიმღერა დაიწყო, — რომ ცოდვა მაშინაც ცოდვაა, თუ რაღაც შემთხვევის წყალობით არ არსებობს ცოდვილი. ჩვენი წმიდათაწმიდა ვალი კი არის ამოვძირკვოთ ის, რა სახით და საშუალებითაც არ უნდა მოგვევლინოს. მერე კიდევ, ჩვენს შემთხვევაში ცოდვილი არსებობს, თუმცა კი არ იცის, რომ შესცოდა, იმიტომ რომ... აჰა, აზრებიც ამირიეთ! და მერე, ახლა გამახსენდა, რას გულისხმობთ, როცა ბრძანებთ, რომ ცხოველებს თავისუფალი ნება არ გააჩნიათ? ხომ არ გსურთ იმის მტკიცება, რომ თუ მაიმუნმა საშინელი ცოდვა ჩაიდინა ეს ყოველივე ღვთის ნებით მოხდა? და მართლაც, არსებებს, რომელთაც თავისუფალი ნება არ გააჩნიათ, მხოლოდ ღვთის ნების მორჩილება თუ შეუძლიათ: სატანის მანქანები ხომ მხოლოდ ადამიანის გულზე ახდენენ გავლენას, როცა, სამწუხაროდ, ახდენენ. აბა, ყმაწვილო, გაბედავთ და დადგებით ასეთ აზრზე?
— არ დავდგები, მაგრამ...
— მაგრად დადგებით? რაზე, გენაცვალე?!
ამ სულელურმა წამოძახილმა, რომლის მიზეზი ტოსტინის სიყრუე იყო, მამა ალექსიზე ჯადოსნური ეფექტი მოახდინა. რაც კი რამ მან გადაყლაპა საუბრის დაწყებიდან მოყოლებული, და ყოველივე, რაც ჯერ კიდევ მთლად ცხადად არ წარმოედგინა, ერთბაშად მოადგა პირზე გაუთვალისწინებელი და დაუდგრომელი სიმძლავრით. ახალგაზრდა მღვდელი განთავისუფლდა. თანაც იმის გამო, რომ იძულებული გახდა ხმის ტონი აეწია და ერთდროულად გამოეყენებინა სახმო იოგების ძალაცა და ტვინის მხურვალებაც (ისე რომ აზრები თვით მათი პატრონისათვის ჯერაც უცნობ სილაღეს იძენდა), თანდათანობით სულ მთლად აღეგზნო, სანამ რაღაცნაირი სიმთვრალის მდგომარეობამდე არ მივიდა.
–––––––––––––
თავი მეშვიდე
–––––––––––––
— როგორ თუ “მაინც”? — ცივად შეეკითხა ნინა.
— ამას რას ამბობთ, განა არ იცით, რომ მკრეხელობთ? — გაუბედავად გაბედა ნინამ. ბელონიამაც წაიბურდღუნა რაღაც, რაც მისი განათლების სიმწირეზე მეტყველებდა. ტოსტინი კი, თუმც არ იცოდა, როგორ და რამდენად, მაინც დაჟინებით მიიჩნევდა, რომ უკეთესი იქნებოდა, ახალგაზრდა მღვდლისათვის ოდნავ ირონიული სახით განეგრძო ყურება. ყოველის მხრიდან გარშემორტყმულმა მამა ალექსიმ თითქმის ბავშვური სიჯიუტით განაგრძო თავის დაცვა:
— მე ვმკრეხელობ? მით უარესი! მაგრამ დამშვიდდით, არ ვმკრეხელობ. ეს თქვენ, თქვენ ყველანი ხართ მკრეხელები. მაინც რომელ ღმერთზე მელაპარაკებით? ღმერთი სულ არ არის ის, თქვენ რომ გწამთ. ღმერთი, მონსინიორ, ჩემსავით და იმ საბრალო მაიმუნივით შორს დგას აღებ-მიცემობის თქვენი ურთულესი თეორიისგან! ღმერთს არაფერი ესაქმება თქვენსა და ჩვენს ზნეობრივ ინსტიტუციებთან, ჩვენს საკურთხევლებთან, ჩვენს ზიარებასთან. არ ვამბობ, რომ იგი ყოველივე ამაზე მაღლა ან დაბლა დგას, ვამბობ, რომ ეს რაღაც-რაღაცეები მას სულაც არ ეხება, ან არ ეხება სხვა რამეზე, ადამიანების, ცხოველებისა და მნათობების სხვა ათას მოძრაობაზე უფრო მეტად. ღმერთი არ არის ღმერთი სამართლიანობისა, არც მოწყალებისა, იგი არ არის ბოროტი და არც კეთილი...
ყველანი:
— ღმერთი არ არის კეთილიო!!
— არა, არ არის კეთილი, ისევე, როგორც არ არის ბოროტი: თქვენი მორალური კვალიფიკაციები, მონსინიორ, მას არ ესადაგება. ღმერთი არ არის ისე გადაგვარებული, რომ სიკეთესა და ბოროტებას სცნობდეს. ცოტა ხნის წინათ გითხარით, რომ ცოდვა ადამიანის მოგონილია, მერე კი მხდალივით გავჩუმდი თქვენს სიტყვებზე. სულაც არ მინდოდა იმის თქმა, რაც დამაბრალეთ. მინდოდა მეთქვა, რომ ადამიანმა სწორედ რომ ცოდვის ცნება მოიგონა და ეს არის მისი უდიდესი, უფრო მეტიც, ერთადერთი ცოდვა... თავისუფალი ნება! იცით თუ არა თქვენ, რა მკრეხელობაა ეს თქვენი რწმენა თავისუფალი ნებისა? იცით თქვენ, რომ თავისუფალი ნება უარყოფს ღმერთს ისე, როგორც ვერ უარყოფდა მას ვერაფერი იმისგან, რასაც თქვენ ცოდვას უწოდებთ, სინამდვილეში კი არ არსებობს?
— სულაც არა, თავისუფალი ნება ადასტურებს ღვთის არსებობას, რადგან...
— არა, მაცალეთ. აქ თქვენი კანონიკური არგუმენტების ადგილი არ არის. უარყოფს მას არა იმ მიზეზების გამო, რომელთა გაცამტვერებაც თქვენ გასწავლეს. უარყოფს ღმერთს თვით იმით, რომ ზღუდავს მას, შეიძლება ითქვას, სივრცეში. დავუშვათ, რომ ღმერთმა უთხრა ადამიანს: აჰა, ესერა ორი გზა, მისდიე ან ერთს, ან მეორეს (უგულებელვყოთ აქ ის სასყიდელი და სასჯელი, რომლის გამოგონებითაც ასე ბრიყვულად შეიქციეთ თავი); და დავუშვათ, რომ ადამიანმა აირჩია ბოროტების გზა. მაშინ რა საშუალებებით, რა უნარით, რა საზღვრებში უნდა მისდიოს მან ბოროტებას? განა ამისათვის ყოველივე ის არ უნდა გამოიყენოს, რაც ღმერთმა მისცა? განა ღმერთს არ ეკუთვნის მისი გულის ყველა მოძრაობა, მისი ქმედების ყველა იარაღი, უფრო მეტიც, განა ეს ყველაფერი თვითონ ღვთის ნაწილი არ არის? მაგრამ არა, ეს თქვენ არ გაწყობთ, რადგან ასე ღმერთი იქნებოდა პასუხისმგებელი ბოროტებისათვის. ამიტომაც, თქვენი აზრით, უნდა არსებობდეს რაღაც გზა, რომელიც ღმერთს გვერდს უქცევს, უნდა არსებობდეს რაღაც, რაც მის განგებულებას გაურბის. აქ არ გამოდგება თქვენი უბადრუკი სოფიზმი იმის შესახებ, რომ თუკი რამე გაურბის საღვთო განგებულებას, ეს მხოლოდ იმიტომ ხდება, რომ სწორედ ეს არის ღვთის ნება. როგორ შეიძლება არსებობდეს ამგვარი ნება? ის მხოლოდ მაშინ შეიძლება არსებობდეს, თუ ღმერთი სრულიად უცხო არის თავის ქმნილებათა მიმართ, თუ მათ არ ავსებს თავისი მადლით (როგორც უნებურად ამას თქვენ თვითონვე ამტკიცებთ), ესე იგი, მხოლოდ მაშინ, თუ ღმერთი ღმერთი არ არის! და მაინც, მთელი ქვეყნიერება მისი ცოცხალი სხეულია. და თვით ღმერთს არ ძალუძს ერთადერთი რამ: გაათავისუფლოს თავისი ქმნილებები, რადგან მისი ქმნილებები მისთვის უცხონი არ არიან და ისიც არ არის უცხო თავისი ქმნილებებისათვის. თვით ღმერთს არ ძალუძს საკუთარი თავის უარყოფა: ასე ხომ იგი უკვე ღმერთი აღარ იქნება, უფრო მეტიც, აღარაფერი იქნება. საყოველთაო მთლიანობას არ შეუძლია არარად გადაიქცეს მაშინაც, თუ არარას ძალუძს გახდეს ყველაფერი. ღმერთი, რომელიც აღარ არის ღმერთი, ღმერთი რომელიც აღარ არის! იგი უბრალოდ სასაცილო ლაზღანდარობად იქცევა. მაგრამ სიმართლე სულ სხვანაირია, მონსინიორ...
— მაგრამ ღმერთი...
— ღმერთი, ღმერთი არ ვიცი ვინ არის. დღეში ასჯერ შეურაცხვყოფ და დღეში ასჯერ ვაკურთხებ... არ ვიცი ვინ არის და ამიტომაც იქნებ უფრო ახლოს ვარ მასთან... ხანდახან წარმოვიდგენ მას როგორც ზოგადსა და აბსტრაქტულ იდეას ყველა უთვალავი საგნისა, დედამიწაზე რომ მოიპოვება, იმიტომ რომ მხოლოდ დედამიწას ვიცნობ. აქვე მაგიდაზე დადებული თქვენი ქუდის აბსტრაქტული იდეა ის არის, რაც ამ ქუდს აერთიანებს ყველა სხვა შესაძლებელ ქუდთან. და ღმერთიც, შესაძლოა, ის არის, რაც აერთიანებს, აკავშირებს საგნებს ყველა დანარჩენ საგანთან, ყვავილს ფრინველთან, მთვარეს ჩემი ხელის მტევანთან. მასში ყოველი წინააღმდეგობა პოულობს გადაწყვეტას და ყოველივე ჰეტეროგენული ჰომოგენურად იქცევა, თუმცაღა თავის განსაკუთრებულობას არ კარგავს. ღმერთი ის არის, რაც საერთო აქვს ამ საგნებს ერთმანეთთან, რაც საერთო აქვს იმასთან, რასაც სიძულვილს ვუწოდებთ, იმასთან, რასაც სიყვარულს ვეძახით, ანდა ამპარტავნებას — სიმდაბლესთან. ამიტომაც ვამბობდი თავიდან, რომ ღმერთი არ სცნობს ბოროტებასა და სიკეთეს, რომ მასზე ვერ იტყვი, კეთილია თუ ბოროტი. იგი არ ექვემდებარება არავითარ მორალურ კატეგორიას, რადგან არაფერია მის მიღმა, თვითონ იგი კი ყოველივეს შეიცავს. ამიტომაც ყველაფერი მისგან მომდინარეობს ჩვენამდე, ეგრეთ წოდებული სიკეთე და ბოროტებაც, განსხვავების გარეშე...
— იესო!
— ჯვარო პატიოსანო!
— უფალო!
— არა, ნუ შეშფოთდებით, მე არ ვმკრეხელობ. იმის თქმა მინდა, რომ, იქნებ, ბოროტება არ არის ბოროტება, რომ, იქნებ, ყველაფერი სიკეთეა. მერე კი, მერე აღარ ვიცი, რისი თქმა მინდა... ღმერთს ვეძებ... ჰო, ისიც, რასაც ბოროტებას ვეძახით, ისიც მისგან მოდის: სწორედ ასეთს ვეთაყვანები მას!.. ვეძებ მას. და მის საპოვნელად უნდა გიყვარდეს მისი ქმნილებები, სხვანაირად სამუდამოდ დაკარგავ. შეუსვენებლივ ვეძებ მას. ვიცი, რომ ვერ დავკარგავ, რადგან ვერც ვერასოდეს ვიპოვი. არც შემიძლია ვიპოვო: მე თვითონ ვარ ის, და როდესაც ვამბობ, რომ ვეძებ მას, ვგულისხმობ, რომ ვცდილობ რაც შეიძლება მეტად ვიყო იგი. ვიცი, რასაც ფიქრობთ: რომ ჩემს თავს ვეწინააღმდეგები, რადგან მისი თაყვანისცემის სხვა სახეც ხომ მისგან მოდის და ისიც თვით ღმერთია, — აკი გითხარით, რომ ყველაფერი ღმერთია-მეთქი. ჩემთვის სულერთია, თუ საკუთარ თავს ვეწინააღმდეგები, ისე, კაცმა რომ თქვას, სულაც არ ვეწინააღმდეგები; უბრალოდ, არა მაქვს საკმარისი სიტყვები იმის სათქმელად, რაც მინდა, ამიტომაც იძულებული ვარ ჩვენი და თქვენი ტერმინები გამოვიყენო. ვიცი, რომ თაყვანისცემა, ღმერთის ჩემი იდეის თანახმად, არაფერს ნიშნავს: მართლაც, როგორ შეიძლება საკუთარ თავს სცე თაყვანი და ამავე დროს თვით იყო საკუთარი თავი? და რადგანაც, კიდევ ერთხელ ვამბობ, მე თვითონ ვარ ღმერთი, როგორც სხვა ნებისმიერი შექმნილი არსი. ვამბობ, რომ ვეძებ მას და, იქნებ, ვგულისხმობ, რომ უკვე ვარ იგი, ყოველივესთან ერთად, რასაც ის შეიცავს, კეთილსაც და ბოროტსაც. და არც “შექმნას” აღარა აქვს საზრისი: როგორ უნდა ვილაპარაკოთ შექმნილ საგნებზე, თუ თვით ღმერთია შექმნილი საგნები. ღმერთს არაფერი შეუქმნია, ღმერთი არის. მე ვარ. ყველაფერი არის. ან კიდევ, რადგანაც აქ კარგავენ აზრს ჩვენი განმარტებები, არ არის, არა ვარ, არაფერი არის, ან არ არის, ან როგორც გენებოთ.
ვცდილობ, რომ უარვყო კიდეც ის, რომ იმის არცოდნამდე მივაღწიო, არის, თუ არ არის (ისევ იძულებული ვარ ადამიანური შეზღუდული სიტყვები გამოვიყენო), რაც მისი თაყვანისცემის ყველაზე მაღალი ხერხი იქნებოდა. მაგრამ არ შემიძლია. რადგან ვერ შევძლებ უარვყო იგი იმის გამოუყენებლად, რაც ისევ და ისევ მისგან მაქვს მოცემული. და რადგანაც ვარ, მის არსებობასაც ვადასტურებ... ვცდილობ წარმოვიდგინო იგი, თითქოს ეს შესაძლებელი იყოს. მახსოვს, სემინარიაში, ერთმა ჩემმა ამხანაგმა რაღაც მოთხრობა დაწერა და ღმერთი მასში გამოჩნდა, როგორც სახვევებში გაკრული ჩვილი ბავშვი. სახვევებში გაკრული ჩვილი ბავშვი, რატომაც არა?.. წვერიანი მოხუციც ხომ იგივეა... და მაინც თაყვანს ვცემ მას ყველა მის ქმნილებაში, რომლებიც მისი და ჩემი ნაწილია, ყველა მის ფორმაში, რომელთაგან ყოველი სრულყოფილია. ვიცი, რომ ამპარტავან ადამიანს ჰგონია, რომ სხვა ურიცხვი ფორმების გამოგონება ძალუძს, მაგრამ ცდუნება იქნებოდა იმაზე ფიქრი, რომ ისინი უფრო სრულყოფილი იქნებიან, ან არ იქნებიან ღმერთი. ეს მხოლოდ ღმერთის სხვა, ნაკლებად გამოკვეთილი ფორმები იქნებიან. ყოველი ფორმა, გეუბნებით, თავის თავში სრულყოფილია, იგი მხოლოდ ისეთი შეიძლებოდა ყოფილიყო, როგორიც არის... ვიცი, რომ ბუნდოვნად ვლაპარაკობ და ყოველ წუთში ვეწინააღმდეგები ჩემსავე თავს, მაგრამ არაფრად ვაგდებ ამას, თუკი მართალია... რამდენჯერ დამიჭერია ჩემი თავი იმაზე, რომ მუხლი მომიყრია კატის წინაშე, რომელიც პირს იბანს, ან ციყვის წინაშე (ერთი იყო საეპისკოპოსოს მახლობლად), რომელიც კაკალს კვნეტს, ან გომბეშოს წინ, როცა მზეს მიფიცხებული და ოდნავ აფორიაქებული ნახევარ ნაბიჯზე ჩერდება თათგაწვდილი, გარემოს უთვალთვალებს და აყურადებს! ან თუ გნებავთ სხვა რამის წინაშე: გინდ ბალახის ღერი იყოს, გინდაც ადამიანის საცხოვრებელი სახლი, ზეციური ვარსკვლავები, ან სულიერი სხეულიდან გამოდევნილი ნივთიერება. აი, ვეუბნები ჩემს თავს, ეს კატა ასეთია და არ შეიძლება სხვანაირი იყოს, იგი სრულყოფილია. სხვა რამ ფორმა ვერასოდეს იქნება ამ კატაზე უფრო ლამაზი და სრულყოფილი კატა, ეს, უბრალოდ სხვა რამე იქნება და არა კატა. მაგრამ ეს სხვა რამეც თავისთავად ასეთივე სრულყოფილი იქნებოდა... არა მაქვს იმედი, რომ მიმიხვდებით. სხვა ყინულივით ცივი სიტყვებით რომ მელაპარაკა, ნამდვილად მიმიხვდებოდით. და სწორედ ეს იქნებოდა იმის ნიშანი, რომ ვცრუობ... ყოველ შემთხვევაში, მონსინიორ, ასეთია ჩემი ურიცხვი საკურთხეველი. ჩემი არა, არამედ ყველა (როგორც თქვენ ამბობთ) ყველა კეთილი ნების ადამიანისა. ამ საკურთხეველთა შორის ყველაზე მცირე და ყველაზე ნაღვლიანი ის არის, რომლის წინაშე თქვენი მღვდლები იყრიან მუხლს...
ზოგიერთებს აზრად მოუვიდათ, რომ ადამიანი სცოდავს, რადგან ბოროტება და ტკივილი სიკეთეზე და საკუთარ სიკეთეზე მეტად მოსწონს, ან იმიტომ, რომ ბოროტება მისთვის ისეთივე აუცილებელია, როგორც სიკეთე. ბრმა და პრეტენზიული განცხადებაა! რა ბოროტება და რა სიკეთე? ადამიანი მხოლოდ იმიტომ სცოდავს, რომ არ შეუძლია არ შესცოდოს, ესე იგი, არც სცოდავს. არც ბოროტებაა მისთვის სიკეთეზე უფრო მოსაწონი ან აუცილებელი, სულაც არ არის აუცილებელი. რადგან სიკეთის მსგავსად ბოროტებაც თვით ადამიანია. და ადამიანია, რადგან ღმერთია. არ არსებობს არც სიკეთე, არც ბოროტება. ბოროტება სიკეთეა და ორივე არის, რადგან ღმერთი მხოლოდ არსებობს და მეტი არაფერი. ორივე ერთი და იგივეა, და არა ერთმანეთის საწინააღმდეგო. ორივე სხეულია ღვთისა ცხოველისა, ღვთისა, ყოველი ზედმეტობის გარეშე...
ახალგაზრდა მღვდელი ფეხზე იყო წამომდგარი. მაგრამ ახლა კვლავ მოწყვეტით ჩავარდა სავარძელში, რაღაც ჩრდილმა გადაურბინა შუბლზე, თვალები თითქოს ჩაუქრა. მცირე ხნით დუმილი ჩამოდგა. მსმენელები სულგანაბულები იცდიდნენ. შემდეგ მამა ალექსი ისევ გამოცოცხლდა, მაგრამ ამჯერად სხვა და უფრო ნაღვლიანი ენერგიით.
— მომიტევეთ, — თქვა, — რომ ჩემზე გელაპარკეთ. უფრო სწორად, მომიტევეთ, რომ ღმერთზე გელაპარაკეთ, რადგან ეს საგანი არ მოგწონთ... დავუბრუნდეთ მაიმუნს, რომელმაც შეჭამა ნაკურთხი ძღვენი და წირვა აღასრულა. მერე რა, მე თქვენ გეკითხებით? განა ყველას არ შეუძლია წირვა აღასრულოს, თუკი ეს აუცილებლად მიაჩნია? თქვენი ენით რომ ვთქვათ, რომელი ქმნილების მიერ შეწირული მსხვერპლი და თაყვანისცემა ვერ იპოვის მოწყალებასა და მადლს შემოქმედის საყდრის წინაშე? განა მაიმუნს ადრეც ყოველდღე არ უჭამია უფლის სხეული? განა ყველანი ყოველდღე მას არ ჭამენ? ვიცი, რომ მოკლავთ ამ არსებას, თქვენ რომ მახინჯი და საძაგელი გგონიათ და სინამდვილეში წმიდა და ღვთაებრივი არსებაა თვით ღვთის დარად, რადგან მისი ნაწილია. ვიცი რომ მას მოკლავთ საძაგელი უმსგავსოებისათვის, რომელიც ამავე დროს მისი ბუნებრივი მოქმედებაა. ღმერთი, ისევ თქვენი სიტყვებით რომ ვთქვათ, რომელმაც მას შთააგონა წირვის აღსრულება თქვენ შთაგაგონებთ თქვენს სიმხდალესა და უკადრისობას, თქვენი სისაძაგლის სირცხვილსა და უგუნურებას... მაიმუნმა გადააფსა ტრაპეზს? მერე რა? ღმერთი...
აქ კი ტოსტინიმ ისევ დაიბრუნა სიტყვის უნარი და მასთან ერთად სხვებმაც. უცნაური და თვით მათთვისაც გაუგებარი მონუსხულობა გაქრა.
— კმარა, ყმაწვილო! — იყვირა მონსინიორმა და სავარძლიდან წამოიწია. — კმარა და კმარა! თუკი აქამდე შევძელი გაჩუმება, სანამ თქვენს ბნელ სპეკულაციებს ეძლეოდით, იქნებ იმიტომაც, რომ შემიძლია მივუტევო ჯერაც ნორჩსა და გამოუცდელს და, ასე ვთქვათ, ჰმ, ვაი რომ ერთობ აღტკინებულ, ჰმ, ჰმ... მაგრამ რა მივუტევო და მივუტევო! — უცებ დაიჭირა დაკარგული სიტყვა და ეშმაკეულივით იწყო ყვირილი. — ეს რას მათქმევინებთ! ღმერთო შემიწყალე! რაის გამოუცდელი და რაის აღტკინებული! თქვენ ეშმაკი გაცდუნებთ! რას გაცდუნებთ... უკვე გაცდუნათ და ეგ არის, უკვე დაჰყევით მის დაპირებებს! უკვე მისი ლუკმა გახდით! ... სამსჯავროზე უნდა წარსდგეთ, ყმაწვილო: თქვენ ეჭვის ქვეშ აყენებთ სარწმუნოების უწმინდეს ჭეშმარიტებებს, თქვენ მკრეხელობთ, როგორც ყველაზე უბადრუკი და ყველაზე ურჯულო ურია, თქვენ... აი, ეს არის საქმე. მე კი, მე, მე... მე არ შემიძლია ჩემი ვალი არ აღვასრულო, შევცოდავდი, რომ არ აღმესრულებინა... ახლა კი, ყმაწვილო, როგორც იერარქიით თქვენზე მაღლა მდგომი, როგორც მოძღვარი და როგორც ადამიანი გიბრძანებთ დადუმებას!
ტოსტინიც სავარძელში დაეშვა. თან ქშინავდა და სისინებდა, როგორც ყავადანი.
— ეს თქვენ დადუმდით, ღმერთმა დასწყევლოს, თქვენი ლაყბობითა და თქვენი “ყმაწვილოებით” (მადლობა ღმერთს, რომ “თქვენი ახალგაზრდა მეგობარი” მაინც არა ვარ!). მე თუ ნორჩი და გამოუცდელი ვარ, თქვენ იმის ცოცხალი დადასტურება ხართ, რომ სიბერე ყოველთვის როდია გონიერებასთან შეხამებული, აი, რა უნდა მეთქვა თქვენთვის ერთხელ და სამუდამოდ!.. სადაც გნებავთ იქ დამასმინეთ, გეცოდინებათ, რაც უნდა უყოთ ამ ცოდვას. და სხვასაც, სამწუხაროდ... ოჰ, რატომ მაშინ არ გიპასუხეთ, როცა ღრეჭითა და ღმეჭით მეკითხებოდით: “ჰმ, ჰმ, ამ ცოდვას რაღა ვუყოთ, ყმაწვილო?”, — აქ მამა ალექსიმ მონსინიორის ტონსა და ხმას მიჰბაძა. — რატომ არ გიპასუხეთ, ჯიბეში შეიდეთ-მეთქი იმ თქვენი ღმერთის ხორცი, რომ არა ვთქვათ ტრაკში! სადაც გნებავთ, იქ დამასმინეთ: ჩემთვის ამას მნიშვნელობა არა აქვს... აღსარებაზე თქვით, რაც დღეს გაიგონეთ... თქვენს სულიერ მოძღვრებს სთხოვეთ კურთხევა ფისი-ფისის გასაკეთებლადაც სანთლით ან უსანთლოდ!..
ყვინჩილასავით გაწითლებული ტოსტინი სავარძელში გადატრიალდა, გულზე ხელი დაიდო და დაიხრიალა: “ვიხრჩობი!”.
სკანდალი მწვერვალზე იყო ასული. მამა ალექსის მკრეხელობა და შეურაცხმყოფელი სიტყვები, განსაკუთრებით კი გაუგონარი პირდაპირობა თვით მისთვისაც აუტანელი ხდებოდა. მასზე მართლაც ვერ ვიტყოდით, რომ გონება დაეკარგოს, პირიქით რაღაცნაირი გულგრილობაც კი შეეძინა, მაგრამ სიამოვნებას ღებულობდა საკუთარი ვულგარულობისაგან, აუცილებლადაც მიაჩნდა ეს ვულგარულობა. ის თავის ცივილიზებულ ბუნებაზე ძალადობდა და საკუთარ თავს აიძულებდა ყოველგვარი ზღუდის გადალახვას და თუ ამაზე უარესი არ იყო, მხოლოდ იმიტომ, რომ მეტი აღარ შეეძლო.
ორი შინაბერა და მათი შემყურე ბელონიაც ახლა უკვე ფეხზე წამოდგნენ. სათქმელად უცნაურია, ან არ არის უცნაური, რომ უფრო შეურაცხყოფილი ლელა ჩანდა, რომლის მხარესაც თითქოს იცავდა ახალგაზრდა მღვდელი. იგი სიტყვებს ვერ პოულობდა, ზლუქუნებდა, განუწყვეტლივ ისწორებდა პენსნეს და იმით შემოიფარგლებოდა, რომ მთელი სხეული უთრთოდა. ნინა, უძრავად მდგარი და დაბნეული, ერთხანს თვალებით ზომავდა ასევე ფეხზე მდგომ მღვდელს და მისი ტუჩებიც თრთოდა. ბელონია რაღაცას ფრუტუნებდა და რაღაც უცნაურ მოძრაობებს აკეთებდა ხელით, რაც ალბათ პირჯვარი უნდა ყოფილიყო. ტოსტინის ისევ გულზე ეჭირა ხელი და კვნესოდა: “ნაკურთხი ძღვენი... ესე იგი, ნაკურთხი ძღვენი... შეგინებულია”.
— სულ ცალ ფეხზე მკიდია თქვენი ნაკურთხი ძღვენი, — ცივად უთხრა მამა ალექსიმ, თანაც ეტყობოდა, რომ ქუჩურ ფრაზას დიდი ძალდატანებით გამოთქვამს.
— ახლავე დასტოვეთ ეს სახლი! — წარმოთქვა ბოლოსდაბოლოს ნინამ.
— გადით ამ სახლიდან! — დაუდასტურა ლელამ მოტირალი ხმით.
— აბა, გადი, გადი, შეაყოლე, — აჰყვა დებს ბელონია, რომელიც იმავე სოფლიდან იყო წარმოშობით.
— უკეთესს არცა გთხოვთ, — მოიგერია მამა ალექსიმ. — მაგრამ ჯერ ერთი რამე მაქვს სათქმელი. სწორედ თქვენთვის, ულვაშა და გარყვნილო დედაბერო. ეს თქვენი და რატომ კანკალებს და რატომ არ შეუძლია სიტყვის თქმა? მარტო დღევანდელზე არ ვამბობ, რატომ კანკალებს თქვენს დანახვაზე ასე ხშირად? მაიმუნის მსგავსად ეს საბრალო არსებაც...
— მე სუ-ულაც არ ვკ-ვკან-კა-ალებ, — დაისლუკუნა ლელამ.
— და რატომ, — გააგრძელა ახალგაზრდა მღვდელმა ისე, რომ ყურადღება არ მიუქცევია მისთვის, — რატომ გინდათ მაიმუნის მოკვლა? როგორია თქვენი საბუთები?
თან, უნდა ვთქვა, უგრძნობლად დასჩერებოდა ნინას. მანაც რაღაცნაირი მშვიდი ღირსებით არ დაახანა პასუხი:
— უკვე გთხოვეთ, რომ ეს სახლი დაგეტოვებინათ. და თქვენ არა თუ მღვდელი, კაცი მაინც რომ ყოფილიყავით, აუცილებლად გეტყოდით, რომ შეიძლება გაქვთ ძირითად სათნოებათაგან მეორე, მაგრამ არ გაგაჩნიათ მესამე და არავითარ შემთხვევაში — პირველი ან მეოთხე.
— რა სასაცილო გამოცანაა! — წამოიძახა მამა ალექსიმ, ერთობ დაბნეულმა ამ აზრის გამოხატვის ამ უცნაური ხერხით და ოდნავ ნირწამხდარმა. — სწორედ რომ თქვენი საკადრისი სიბრიყვეა. თითქოს რიგით ვიცნობდე ოთხ ძირითად სათნოებას! აზრადაც არ მომსვლია! ოთხი ძირითადი სათნოება, ფუჰ!
აქ ვულგარულ ფრაზას დაუწყო ძებნა და ვერ იპოვა.
— გირჩევნიათ, ჩემს შეკითხვას უპასუხოთ! — განაგრძო ბოლოსდაბოლოს და სრულად დაეუფლა თავს.
— აბა როგორ გითხრათ კიდევ, რომ აქედან წაბრძანდეთ?
— დიახ, წაბრძანდით, — კვერი დაუკრა ცოტახნის წინათ ოდნავ გონზე მოსულმა ტოსტინიმ.
— მივდივარ, მივდივარ! — იყვირა ახალგაზრდა მღვდელმა და თავზე ქუდი დაიხურა. — ახლა კი შესწირეთ ეს საბრალო მაიმუნი, შემწირეთ მე, შესწირეთ, როგორც ყოველთვის შეგიწირავთ, მთელი ქვეყნიერება ღმერთს და... შური იძიეთ. შური იძიეთ თქვენი სირცხვილისათვის, თქვენი სასაცილო უძლურებისათვის, თქვენი ბოღმისა და ბრაზისათვის; შური იძიეთ იმისთვის, რომ მხდალები ხართ, რომ არასოდეს შეგეძლოთ ცხოვრება, რომ გარყვნილები ხართ. შური იძიეთ თქვენ, რადგან არასოდეს ამოგარჩიათ მამაკაცმა, რომელთანაც ყველაზე გიჟურ სიტკბოებას მიეცემოდით. მაგრამ ის წმიდა სიყვარული, ღმერთი ადამიანებს შორის რომ აჩენს, თქვენთვის საძულველია, ამიტომაც არავინ ამოგარჩიათ. ამიტომ თქვენც, საძაგლად მოძულებულმა, აუკრძალეთ საკუთარ დასაც, რომ თავი ეგრძნო მამაკაცის მკლავებში, რომ მისი ტუჩები ეგრძნო საკუთარ ტუჩებზე...
— ოჰ, იესო!
— და რა არის ამაში ცუდი?! ეს მისი უფლება იყო. ყველას აქვს უფლება საკუთარი ბედნიერებისა. და ღმერთმაც განაგო, რომ ბედნიერება ადვილი მოსაპოვებელი იყოს, და რომ ბედნიერება (თქვენი მღვდლების მკრეხელური მტკიცებების სამარცხვინოდ) მიწიერი იყოს!.. იქნებ გგონიათ, რომ თქვენი და ღმერთს დაშორდებოდა, რომ... მაშინაც, მაშინაც! შური იძიეთ!.. უფალო, იხსენი ეს საბრალო არსება, გაათავისუფლე სხვებისაგან, საკუთარი თავისაგან, თავისი დამპალი უმანკოებისაგან!.. შური იძიეთ...
— ღმერთო დიდებულო! იყავნ, უფალო, ნება შენი!...
— კმარა, კმარა!
— გადი, გადი!
აქ ბელონიამ სწორედ რომ იდაყვებით უბიძგა კარისაკენ ახალგაზრდა მღვდელს, როთაც გააწყვეტინა ეს გიჟური და თავგასული სიტყვა. მამა ალექსი, თითქოს მდუღარე გადაასხესო, ერთბაშად შეჩერდა, მხრები აიჩეჩა და გავიდა. ბელონია მას კიბემდე მიჰყვა და კარი მიუჯახუნა.
ნინას ერთი ხელი თვალებზე ჰქონდა აფარებული. ჯერაც თავზარდაცემული ტოსტინი იატაკს დაშტერებოდა. ერთი წამით ღრმა და სასოწარკვეთილმა დუმილმა დაისადგურა. ამის შემდეგ გაისმა ლელას ისტერიული ხმა, გამყივანი და მაღალი:
— უფალო, შენ შეგვიწყალე ყველანი!
აქ კი ყველამ, უკანასკნელ რიგში კი მონსინიორმა, წამოიწყო ერთხმად ლაპარაკი, შეძახილები, ყვირილი. ერთმანეთს ახშობდნენ და ერთმანეთს არ უსმენდნენ. აქ ჩვენც დავტოვებთ ყრილობას.
საბრალო ტომბო! უარეს ადვოკატს მართლაც ვერ იშოვიდა.
––––––––––––––
თავი მერვე
–––––––––––––––
მოკლულ იქნას... მაგრამ როგორ? უკეთესია, ამბობდა ლელა, რომ მიეცათ ის ერთ-ერთი... ჰო, ერთ-ერთი იმ დაწესებულებისათვის, რომლებიც უმტკივნეულოდ... არა, არა მაინც ატკენენ, — უარზე იდგა ნინა, თან აქეთ-იქით დადიოდა ოთახში და თავისი ჩვეული მანერით იმტვრევდა ხელებს. რაც ეს ისტორია დაიწყო, შინაბერები ადრინდელზე უფრო აჩეჩილები დადიოდნენ და არც უფიქრიათ თავზე ბადის წამოსხმა, რის გამოც სულ მუდამ უჩანდათ ჭაღარა მოყვითალო და რაღაცნაირად შებოლილი ფერის თმები. მაინც ატკენენ ამ საბრალო პირუტყვს! ეჰ, — ამბობდა ბელონია იმის აღსანიშნავად, რომ ამითაც, ბოლოსდაბოლოს, ქვეყანა არ დაინგრეოდა. ეჰ, ერთი დანის დასმა ყელზე და საქმეც გათავებულია: ბეჯითი მოახლე მიჩვეული იყო წიწილების დაკვლას.
ან იქნებ მოულოდნელად ჯოხი დავარტყათ თავში? ან კეფაში ჩავცხოთ რამე, როგორც ბოცვრებს უკეთებენ ხოლმე? ანდა ურო თავში? — ასე ხომ მსხვილფეხა საქონელს კლავენ. ან, იქნებ, მარყუჟი წავუჭიროთ ყელში? ან წყალში ჩავუდოთ თავი, როგორც მტრედს? იქნებ ის სჯობდეს, რომ მთელი გალია ჩავდოთ წყალში, როგორც სათაგური? — კი მაგრამ, ამხელა ჭურჭელი სადღა ვიშოვოთ?.. აღარც რჩებოდნენ კამათს და უმეცრების გამო სულ ახალ-ახალ სატანჯველებს იგონებდნენ უბედური ცხოველისათვის. არა, არა, საუკეთესო გზაა რომელიმე იმ დაწესებულებას მივცეთ... ხომ გეუბნები, აზრი არა აქვს, მაინც ატკენენ! თანაც მიხვდება, რომ უნდა მოკვდეს — არა და არა...
მას აქეთ, რაც ეკვდერში წაასწრეს, ორი დღე გავიდა. ტომბო, რომელიც პირველ დღეს საშინლად იყო შეშინებული და რაც შეეძლო წყნარად და მორჩილად აჩვენებდა თავს, შემდგომში, რადგან მის თავზე არაფერი ხდებოდა, თანდათან დამშვიდდა და ნაწილობრივ აღიდგინა თავისი ჩვეული სიმკვირცხლე. მაგრამ ახლა, ხედავდა რა გალიის წინ გამართულ ქალების ბჭობას, კვლავ დაეჭვდა. იქნებ ესმოდა კიდეც მათი ზოგიერთი სიტყვა, რადგან ქალებს დამტკიცებულად მიაჩნდათ, რომ მაიმუნს ადამიანური ენისა არა ესმის რა, და მხოლოდ მისი სახელის ხსენებას არიდებდნენ თავს. ასეა თუ ისე, ინსტინქტურად ცხოველი გრძნობდა, ერთი ძველი და ნაღდი ანდაზის გამართლებას: “მელიების საბჭო — ქათმების სიკვდილი”. ამიტომაც მოუსვენარ თვალებს ხან ერთ შინაბერას აჭყეტდა და ხან მეორეს (ბელონიას ნაკლებად სწყალობდა, რადგანაც შეგნებული ჰქონდა მისი სტატუსი), აკვირდებოდა მათ სახეებს, საწყალობლად კრუსუნებდა და ხანდახან უეცარ გიჟურ მალაყებს გადადიოდა გალიაში.
ღამდებოდა. სამზარეულო, უბადრუკი, როგორც ყველა სამზარეულო, სადაც არ ანთია ცეცხლი და არავინ ფუსფუსებს სადილის მოსამზადებლად, მგლოვიარე უკუნში იძირებოდა. ნინა კვლავაც ბოლთას სცემდა, თანაც იხვივით ადგამდა ფეხებს, სასაცილო თავისი ბებრული სიმსუქნით. ქურთუკი მოესხა, ქვედაკაბის ჩაცმა კი დავიწყნოდა. თითქმის ბოდვითა თუ ძილქუშით მოცულმა თქვა:
— როცა შენი ძაღლი, რომელიც მრავალი წელი გემსახურა, უნდა მოკვდეს, რადგან შენ ასე გადაწყვიტე, ან მან რაიმე დააშავა, როცა მისი ტყავი ქერცლითა და ტკიპებით დაიფარა, ყურები დაუწყლულდა და დაუსისხლიანდა, ცხვირი მუდამ ცხელი აქვს და მშრალი, თვითონაც უკანა თათებს მიწაზე მიათრევს, როგორც მკვდარსა და უსარგებლო ტვირთს, ან როცა მისი შეხედვა შენთვის აუტანელი გახდა, უცხო ხელს ნუ მიანდობ შენს ყოფილ მეგობარს, ნურც შენს ძმას ენდობი: ის მას შენსავით არ იცნობს. ნუ იზამ ისე, რომ სიკვდილის მოახლოება იგრძნოს, უკანასკნელად მიაგე პატივი და შენ თვითონ გამოასალმე სიცოცხლეს. წაიყვანე ბაღის კუთხეში, მიეცი უკანასკნელი ძვალი საღრღნელად, ერთი ხელით თავზე მიუალერსე, მეორეთი კი, რომ არ შეამჩნიოს... ეს, მგონი, სადღაც წავიკითხე ერთხელ... რადგან ასეა, მე თვითონ მოვკლავ... და კიდევ, მახსოვს, დიდი ხნის წინათ წავიკითხე, ერთმა გლეხმა გამვლელი მოკლა გზაზე საათის მოსაპარავად, თან უთხრა, როცა კლავდა: ძმაო, მაპატიეო. ჰა-ჰა, სასაცილოა, არა? სასაცილოა-მეთქი, ახლა რომ მახსენდება ეს რაღაცეები... კმარა! მე თვითონ მოვკლავ, ჩემი ხელით. უკვე ვიცი, როგორ. სატირალი ნეტა რა მაქვს, მე სულელს! თქვენ კი რას უდგეხართ გაშტერებულები? შენც ტირიხარ, ჩემო საწყალო დაო... კმარა-მეთქი! აბა, აანთეთ შუქი, დიდი შუქი. და მიეფერეთ, აკოცეთ, დაემშვიდობეთ. რაც მთავარია, წყნარად იყოს! აბა, გაინძერით! ახლავე ვიზამ, უკვე ვიფიქრე, ნახავთ როგორც მოვახერხებ.
— ახლავე არა, — დაიკვნესა ლელამ. — ხვალამდე რომ მოვიცადოთ?
— რატომ ხვალამდე, უარესი იქნება, — მიუგო ნინამ და ოთახიდან გავიდა.
ცოტა ხნის შემდეგ ყველას მოუხმო თავის ოთახში და აჩვენა გრძელი ლითონის ჩხირი, ნამდვილად ქუდში გასაყრელი, ერთ-ერთი იმ საგანთაგანი, ღირსეულ ოჯახებში თაობიდან თაობას რომ გადაეცემა. ძველებური ჩხირი იყო, ოქროსი, ერთ ბოლოზე იმავე მასალიდან ჩამოსხმული სამყურას ფოთოლი ეკეთა და შიგ რაღაც მოვარდისფრო თვალიც ჰქონდა ჩასმული, ოღონდ ლალი არა. ჩხირის მეორე ბოლო ძალიან წაწვეტებოდა.
— აი ამით ერთ წამში მოვათავებთ.
მაგრამ ვაი, რომ მათი სიფრთხილის მიუხედავად, მაიმუნმა მაინც რაღაც შენიშნა. ყოველ შემთხვევაში, მიხვდა, რომ ის იარაღი კარგს არაფერს უქადდა. ფანჯარა დაკეტეს, აანთეს შუქი, გალია იატაკზე ჩამოდგეს და დიდი მაგიდა გაათავისუფლეს, სადაც ოპერაცია უნდა ჩატარებულიყო. როცა ტყვეს ბორკილები ახსნეს, ჯერ კაი ნუგბარი ლუკმა ჩაუდეს პირში, მას რომ განსაკუთრებით უყვარდა, და ახლა ეფერებოდნენ ტომბოს, როგორც საერთოდ სჩვეოდათ, უღიტინებდნენ მუცელზე და მკერდზე, სადაც თითქმის არ ჰქონდა ბალანი. თანაც გულაღმა ეწვინათ მაგიდაზე გაშლილი მკლავებით, მსგავსად იმისა, როგორც დანტე აღწერს ჯოჯოხეთში კაიაფას ტანჯვას. ყველა საალერსო მეტსახელი გაუხსენეს, მაგრამ მაიმუს მაინც არ ეტყობოდა, რომ ტყუვდებოდა, ამიტომ ხან სასოწარკვეთილსა და ხან მავედრებელ მზერას სტყორცნიდა ხოლმე ორივე ქალს, ანუ ლელასა და ბელონიას, რომელთაც იგი ეჭირათ. მთელი ხმით ჩიოდა, შუბლს იჭმუხნიდა, ცდილობდა შემობრუნებას, მაგრამ ორი ქალისაგან უფრო ბელონიას მეცადინეობის გამო ვერ ახერხებდა. იმასაც შეეცადა, რომ ეკბინა ამ უკანასკნელისათვის, რომელიც ასეთი ძალით აკავებდა (და იმიტომაც, რომ მსახური იყო). ამავე დროს იმასაც ცდილობდა, არავისთვის ეჩვენებინა, თითქოს არ მოსწონს მისდამი თავს მოხვეული თამაში და ალერსი, ამიტომაც, რამდენად შეეძლო, იკავებდა თავისი ინსტინქტის ბუნებრივ გამოვლინებებს. ცდილობდა საქმე ისე წარმოედგინა, რომ ქალების ბრალი სულაც არ იყო მისი შიში და მღელვარება. მიუხედავად მოუსვენრობისა, ეტყობოდა, რომ სრულად იყო მინდობილი თავის ბედს, უფრო მეტიც, სჯეროდა, რომ ქალების დაუძლეველი ნება ცუდს არაფერს მოაწევდა. ასე იქცევა ყველა ცხოველი და ეს არის მისი უკანასკნელი იარაღი ადამიანური ვერაგობის წინააღმდეგ. მაგრამ იქნებ არც კი იცოდა, რომ მისი მდგომარეობა ასე მძიმე იყო. საბოლოოდ ლელამ ვერ გაუძლო, კუჭის ტკივილი მოიმიზეზა და აქეთ-იქით სიარულს მოჰყვა.
არც წამში გათავებულა საქმე და ტომბომაც საკმაოდ იგრძნო სიკვდილი. ნინა მიუახლოვდა ზურგსუკან დამალული იარაღით. მეორე ხელით ისიც ეფერებოდა და უღიტინებდა. მერე სწრაფად გადაიწერა პირჯვარი და კიდევ მიუალერსა. ფეხები გაუკავა და სანამ ხელებზე ბელონია ზრუნავდა, უეცრად მიაყენა დარტყმა. მაგრამ, როგორც ადვილი წარმოსადგენი იყო, ჩხირი სასურველი გზით ვერ წავიდა: მან გულს ოდნავ ზემოთ ან ოდნავ ქვემოთ გაუარა, ან სულაც ნეკნს მიებჯინა. საჭირო გახდა დარტყმის გამეორება ერთხელ, ორჯერ, სამჯერ. სამარისებური სიჩუმე დამყარდა, რომელიც სულ მალე ლელას ისტერიულმა კივილმა გაარღვია. ეს კივილი, ეს ფრაზა ერთ სუნთქვაზე, თითქმის ერთ სიტყვასავით გაისმა: “ვამე, მგონი ჩვენი ძმა მოვკალით!”.
— ჩუმად, სულელო! — კბილებში გამოსცრა ნინამ და ეს პირველი და უკანასკნელი იყო, ასე რომ მიმართა დას.
ბოლოსდაბოლოს გააფთრებით მებრძოლი ტომბოც ჩაქრა. ღაწყნარდა მისი ძალუმი წინააღმდეგობა, გაშეშდა მისი თვალები, ბოლოს რომ მხოლოდ უსასოო გაკვირვებას გამოხატავდნენ. ჭრილობებიდან სისხლი არ სდიოდა, სისხლის მხოლოდ ერთი წვრილი ნაკადი გადმოსდინდა ტუჩის კუთხიდან.
მეორე დღეს ნინამ ამ პაწაწინა სხეულის შესაფერისი კუბო შეუკვეთა, შიგნიდან თუთიით მოვლებული, როგორც ქრისტიანებს შეჰფერის. საგულდაგულოდ ჩაასვენა შიგ ტომბოს ნეშტი. წინა საღამოდან მოყოლებული ნინას დამუნჯება მორეოდა, ამიტომაც ლელამ, რომელმაც ტომბოს დატირება მოისურვა, ეს საქმე თითქმის საიდუმლოდ, მოახლესთან ერთად აღასრულა. ნინამ მხოლოდ ისღა ამცნო, რომ რაღაც საქმეებზე ხვალისათვის სოფელში აპირებდა წასვლას. ეს რომ მხოლოდ გარეგანი საბაბი იყო, ყველა მიხვდა. ასე იყო თუ ისე, შინაბერა ქალი ადრე დილით გაემგზავრა.
და იქ, ბაღის კუთხეში, მათი ძველი სახლის მახლობლად, მიწის ბელტებს შორის, რომელთაც უკვე აფხვიერებდა გაზაფხული, ნორჩი და იმ წელიწადს სიცოცხლეში პირველად შეფოთლილი კაკლის ქვეშ მთელი პატივით მიწას მიაბარა ტომბო.
დღე სათუთი იყო, ჰაერს სალბის სურნელი ასდიოდა, მახლობელი ბოსტნიდან კი ქათმების კრიახი მოისმოდა. მზე ახლა-ახლა შლიდა თავის მცხუნვარებას. იქ, ვფიქრობ, დღემდე მშვიდად განისვენებს ამ ისტორიის გმირი.
დასასრული
აქ წარმოდგენილი მცირერიცხოვანი პერსონაჟებიდან ვინ ბელონიასა და მონსინიორ ტოსტინის მსგავსად ჯერაც თავის გარდარეულ სიბერეს შესჩერებია, ვინ კიდევ, ორი შინაბერასი არ იყოს, ცოცხალი აღარ არის. შეუძლებელი ჩანს და შეუძლებელი არის კიდეც, მაგრამ ასეთია ყოველი დასასრული. შეუმჩნევლად ვნებდებით და გვეყინება სული, ასე ვუახლოვდებით ჩვენს დასაბამს, როგორც გვიგალობა (ან დაგვიწერა) მგოსანმა. ბოლოსდაბოლოს მიუჩვევლები ხომ არა ვართ. განა იმ სამყაროში არ ვცხოვრობთ, სადაც შეუძლებელი ამბები ხდება და თანაც მხოლოდ ისინი?
მამა ალექსი დიდი ხნით დააყენეს ღვთისმსახურებისგან. ეს თითქოს მსუბუქი სასჯელია, მაგრამ სწორედ შინაბერათა სახლში ჩადენილი საგმირო ქმედების შემდეგ მას რაღაც უცნაური სულიერი შფოთვა დასჩემდა, რამაც ყველას სერიოზულად აფიქრებინა, რომ მის ჭკუათმყოფლობას საფრთხე ემუქრებოდა, ამას კიდევ ღვიძლის ავადმყოფობაც დაემატა. ერთი სიტყვით, სულიერი მამები ერთობ კმაყოფილნი დარჩნენ და ყველანაირად მოეჭიდნენ საბაბს, რათა უარესი სკანდალისათვის აევლოთ გვერდი. სულ სხვა საკითხია, მამა ალექსიმ თვითონ რატომ არ მოისროლა ჭინჭრებში ანაფორა. თუმცა დროთა განმავლობაში ისიც მოხუცდა.
სოფლის სასაფლაო არც ქალაქიდან არის შორს და არც მტვრიანი შარაგზიდან. იქითკენ გზიც მოჭრაც შეიძლება, თუ გამომშრალსა და რამდენიმე ადგილას ჩამონგრეულ ყორეს ჩაუყვები გვერდზე, რომლის გადაღმა ზეთისხილის ბაღები მოჩანს, დახნული ყანები და გლეხური სახლები. მაგრამ ვინ იცის, იქნებ იმიტომ, რომ იმ მხარეში ბუნებრივად დაბალი ჰორიზონტია, ან სულაც სხვა რაიმე მიზეზის გამო, იქ არ იგრძნობა ღვთის მიერ გაჩენილი სოფლის მადლიანი სივრცე. მართლაც, გზა ჯერ მისკენ ზურგშექცეული სახლების წყებას მიუყვება, მერე, ოდნავ ზემოთ, მას რაღაც ბორცვის ფერდობი აწვება და ერთი გამხმარი ზეთისხილის ხეც ეღობება და თავის ტოტებს ისე დაბლა აფარებს, რომ ფრთხილად უნდა იყო, თორემ თავს აარტყამ. ციცაბო ფერდობს გადამყურე გზის მეორე მხარეც ერთობ მწირი და მკრთალია სახილველად.
თვით სასაფლაოზე ჰორიზონტი შემოღობილია და ჩაკეტილი დიდი ევკალიპტების მიერ, რომელთა მბზინავი და გადაქერცლილი ტანები თითქოს სიმწრის ოფლს დაუფარავს. გალავანი თითქმის მონგრეულია. მხოლოდ ერთი მხრიდან მოჩანს მთის მოცისფრო და ხრიოკი ფერდი. ევკალიპტებზე, ან მათ მეზობელ მიამიტ კვიპაროსებზე ხანდახან შემოჯდება ხოლმე აღელვებული და მოღუღუნე ქედანი, ან უფრო მშვიდი შაშვი. მაგრამ მთელი წლის განმავლობაში აქ უფრო მეტად მჩხავანა კაჭკაჭები ბინადრობენ. მელანქოლიური მოდგმა! გაუგებარი ნაღველით მოცულნი დაფრინავენ და გამოსცემენ მათ ბუნებრივ ხმებს სხვა ფრინველების მსგავსად. ოღონდაც თუ ჩხავიან, მჟღერი თანხმოვნებისგან შედგენილი მათი ხშირი და წყვეტილი ჩხავილი უიმედოდ და დაღლილად ისმის. და თუკი ფრენენ, ამასაც უღიმღამოდ ახერხებენ, თითქოს გაჭირვებით აღწევენ თავს ქვევარდნას. უცნაურად გვანან, იქნებ მათი ყურისწამღები ჟივ-ჟივის გამო, მარტოსულ გამვლელს, ზანტად რომ დაიარება ივლისის პაპანაქებით დაცარიელებული ქალაქის ქუჩებში. არც ის ეტყობათ, რომელიმე სხვა ფრინველთან მეგობრობა შეეძლოთ. და როცა იშვიათად ხდება, რომ ხის კენწეროზე მკვირცხლი ჭკა შემოჯდება, მისი ხმა ისე ისმის, როგორც ბავშვის სიცილი ცარიელ ან უბედურებისაგან თავზარდაცემულ სახლში, და თვით მძინარე ჰაერიც ძრწუნდება ამგვარი შეუსაბამობით. მაგრამ ონავარი და მოუსვენარი ჭკა სიყვარულს ვერ მოიპოვებს კაჭკაჭთა გუნდში, ამიტომაც მალე უბრუნდება მოხნულ ყანებს, მუხებსა და ვაშლის ხეებს.
სწორედ აქ არიან დაკრძალული შინაბერები და იმედი მაქვს, რომ ისინიც მშვიდად განისვენებენ. ხოლო მოგზაურს კი, რომელიც ირგვლივ მიმოიხედავს, აუცილებლად მოეჩვენება, რომ ყველაფერზე ერთგვარი ხელშეუხებელი მონაცრისფრო მტვერია დაფენილი.
ლანდოლფი ტომაზო - Landolfi Tomazo
⏱️ 1 წთ.
👁️ 2
100%