ქემალის სახლი
აღარ გამოჩენილა ის შაოსანი ქალი, ბჟოლის მწიფობისას ყოველ წელიწადს რომ მოდიოდა ჩვენს ზღურბლთან და თავაზიანად გვთხოვდა, ცოტა ეზოს ჭის წყალი დაგველევინებინა მისთვის. ძალიან დაღლილი ჩანდა, თუმც დიდგვაროვნული სილამაზის კვალს მაინც ინარჩუნებდა. მარტო ისიც, თუ როგორ ეჭირა ჭიქა, საკმარისი იყო, რათა კაცს შთაბეჭდილება შეჰქმნოდა, რომ ეს ქალი უდავოდ დიდგვაროვანი იყო. დაგვიბრუნებდა ჭიქას და არასდროს დაავიწყდებოდა, დადგენილი ლოცვა-კურთხევა ეთქვა ჩვენთვის თურქულად, რომლის სიტყვებიც შესაძლოა ზუსტად არ გვესმოდა, მაგრამ მის აზრს მშვენივრად ვხვდებოდით: “ღმერთმა დიდი წყალობა მოგაგოთ!” რა დიდ წყალობას გულისხმობდა? წარმოდგენა არ გვქონდა.
მშვიდად იჯდა ეზოს ზღურბლზე დიდი ხნით და იმის ნაცვლად, ქუჩისათვის ან თუნდ მეზობლად მდგარი ქემალის სახლისათვის ეცქირა, შემობრუნდებოდა და ჩვენი სახლისაკენ აპარებდა ქურდულ მზერას, თან ბუტბუტებდა. ხანდახან თვალებს დახუჭავდა და შორეული გაუხდებოდა სახე, როდესაც უცნაურ სახელებს მარცვლავდა. რაც არ უნდა ყოფილიყო, არასდროს დაგვავიწყდებოდა მისთვის ბჟოლა მიგვეცა, ჩვეულებრივ ხომ მთელ სამეზობლოსა თუ ნებისმიერ გამვლელსაც ვაძლევდით, ვინც კი გვთხოვდა. უცხოელი წყნარად, მაგრამ ცხოველი კმაყოფილებით ჭამდა. უცნაური არ გვეჩვენებოდა, რომ ასე ძალიან მოსწონდა ჩვენი ბჟოლა. ჩვენი ხე ჩვეულებრივი ბჟოლებისნაირი როდი იყო, უგემურ წყლიან ნაყოფს რომ ისხამენ. ჩვენსას დიდრონი, ალუბალივით მხე და ფერად მუქი წითელი ნაყოფი ჰქონდა. ბებერი, უშველებელი ხე იყო, მისი ტოტები ჩვენს ორსართულიან სახლსა სცდებოდა. მხოლოდ ერთი ნაკლი ჰქონდა: ხეშეში ფოთლები ესხა და ჩემი აბრეშუმის ჭიები ამ ფოთლებს ვერ ჭამდნენ. ყოველ შემთხვევაში, მთელ ისლახანეში და უფრო შორსაც განთქმული ხე იყო.
პირველად როცა ჩამოჯდა უცნობი ქალი ჩვენს ზღურბლზე, მისთვის ბჟოლის შეთავაზება არც გვიფიქრია, მაგრამ ცოტა ხანში თავად გთვთხოვა, გვითხრა, რომ ძალიან სურდა ამ ბჟოლის თესლი საკუთარ ბაღში დაერგო. ნაწილი შეჭამა, დანარჩენი კი ქაღალდში გაახვია და გახარებული წავიდა.
მეორედ, ოცდათვრამეტი წელი იქნებოდა, ყოველ შემთხვევაში, პირველი გამოჩენიდან ორი წლის შემდეგ, ბჟოლა ქაღალდში აღარ გაუხვევია. ჩამოჯდა და სათითაოდ შეექცა ზღურბლზე. ჩანს, წინათ მიცემულ თესლს გაეხარა, მაგრამ მსხმოიარობამდე, რასაკვირველია, წლებს უნდა გაევლო. ბჟოლა, ისევე როგორც ყველა ხე, რომელიც ნელა იზრდება, მრავალ წელს ცოცხლობს და ნაყოფის მოსხმას აგვიანებს.
ქალი მომდევნო წელსაც გამოჩნდა, ომამდე ცოტა ხნით ადრე. თუმც ამჯერად ონკანის წყალი შევთავაზეთ. წყლის დალევაზე უარი თქვა. პირთან მიიტანა თუ არა, თვალებში შემოგვხედა და სავსე ჭიქა უკანვე დაგვიბრუნა. ძალიან შეშფოთებული გვეჩვენა და გვსურდა, მისთვის ყველაფერი აგვეხსნა. ჩვენს საძაგელ სახლის პატრონს სახლის სანაგვე ორმო ღრმა ჭაზე გაეტარებინა. ახლა, როცა წყალი სამზარეულოში შემოგიყვანეთ, ჭა აღარ გჭირდებათო, გვითხრა. ქალს ცრემლი მოერია, თუმც სიტყვაც არ უთქვამს, ასე რამ დააღონა. სანუგეშებლად მეტი ბჟოლა მივეცით, ბებიაჩემმა კი რაღაც უთხრა, რამაც იგი ადგილიდან წამოახტუნა, ბჟოლას ქილაში ჩაგიდებდი, მაგრამ შორ გზაზე გაფუჭდებაო. მართლაცდა რაღაცის ეჭვი გაგვიჩნდა. სხვა დროს დავინახეთ, უმალვე როგორ გაგვცილდა და ქემალის სახლს მიუახლოვდა, სადაც ტროტუარზე შეგროვილ თურქ მომლოცველთა ჯგუფი უცდიდა. მანამდე გვეგონა, რომ თურქეთიდან გადმოსახლებული ჩვენებური იყო, ერთ-ერთი იმ მრავალთაგან, ბერძნულად სიტყვაც რომ არ იცოდნენ, რადგან მოსახლეობის გაცვლა მოხდა სარწმუნოების და არა ენის საფუძველზე. თავდაპირველად შეგვაშფოთა ამ აღმოჩენამ. ის არ გვეყოფოდა, ჩვენს წინ ქემალის სახლი რომ იდგა, როგორც უბედურების მუდმივი გამხსენებელი, ახლა თურქებიც ისევ უნდა გამოგვდებოდნენ ფეხებში? სახელდობრ რა სურდა ამ ქალს ჩვენგან? ამ კითხვაზე პასუხი არ გაგვიცია, თუმც ღრმად დაეჭვებულებმა გადავხედეთ ერთმანეთს. ჩვენმა შემდგომმა სიტყვებმაც ცხადყო, რომ გული როგორღაც გაგვთბობოდა თანაგრძნობისა და იმედისაგან. იქ, მცირე აზიაში ჩვენცა გვქონდა სახლ-კარი და ზვრები მიტოვებული.
ომიდან ცოტა ხანში თურქი კვვლავ გამოჩნდა. ჩვენ უკვე სხვა სახლში ვცხოვრობდით, ოდნავ ზემოთ, მაგრამ ერთ დღესაც დავინახეთ, რომ ჩვენი ძველი სახლის ზღურბლზე იჯდა დაქანცული. პირველი, ვინც ის დაინახა, შინ შემოვიდა და, თურქიო, დაიძახა. სარკმლებს მივაწყდით და აღელვებით ვუცქერდით. კიდევ ცოტაც და ზემოთ, სახლში შემოვიპატიჟებდით _ იმდენად მოელბო ჩვენთვის გული მის მძაფრ მონატრებას. ის კი გაუნძრევლად უცქერდა დაცარიელებულ ეზოსა და უკაცურ სახლს. იტალიურ ყუმბარას აღეგავა ბჟოლა და მამაპაპური ხის სახლიც დაენგრია, თუმც ბოლომდე ჩამოქცეული არ იყო.
მას შემდეგ იგი აღარ გვინახავს. არ ვიცით, მოვიდა თუ არა. რომც მოსულიყო, შესასვენებლად ქათქათა მარმარილოს ზღურბლს ვეღარ იპოვნიდა. სახლი, კარგა ხანი იყო, მენარდეთა ბანდას გადასცემოდა და მის ადგილას უსაშინლესი მრავალსართულიანი საცხოვრებელი აღემართათ. ახლა მის დანგრევას აპირებენ უდარდელნი. ვინ იცის, კიდევ რა დიდებული გეგმა მოაფიქრდება მათს გაქნილ გონებას?!
თუ ეს მოხდება, დღე და ღამე დავუდარაჯებ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა თხრა საძირკველს მიაღწევს და ეგებ შევძლო ხელი შევუშალო ან თუნდ შევაყოვნო ახალი სიმახინჯის აგება. ამას წინათ იქ, სიღრმეში საკვირველი მოზაიკა აღმოჩნდა, რომელიც ჩვენი სახლის მიწის ნაკვეთიდან იწყებოდა და ქემალის სახლის მიმართულებით გრძელდებოდა. ეს მოზაიკა გაქნილმა მუშებმა საჩქაროდ დაფარეს, რათა შესაბამის პირებს არ შეეჩერებინათ ისინი. თუმც იმ წუთებში, როცა მოზაიკას მზის სინათლე ეცემოდა, განცვიფრებულ სამეზობლოს სხვადასხვა შეფასებები აღმოხდა. ყველა სილამაზესა და ძველ დიდებაზე უბნობდა, მათს ხმამაღალ ლაპარაკში კი მაინც გავარჩიე ერთი დედაბრის ჩიფჩიფი: “ამ სახლში ერთი ბეგი ცხოვრობდა, ერთი ცქრიალა, ანკარა წყაროსავით გოგო ჰყავდა. ქვემოთ ტრიალებდა, როცა მიდიოდნენ, ზღურბლსა ჰკოცნიდა. მაგგვარი ტკივილი აღარასდროს მინახავს.”