დეიდა ხულია
მე ვწერ. ვწერ, რომ ვწერ. ცხადად ვგრძნობ, როგორ ვწერ იმას, რასაც ვწერ და კიდევაც ვხედავ, რომ ვხედავ, როგორ ვწერ. მახსოვს – მუდამ ვწერდი და ჩემს თავს მუდამ წერის დროს ვხედავდი. ვხედავ ჩემს თავს, როგორ ვიხსენებ, თავს რომ მუდამ წერის დროს ვხედავდი და მახსოვს ჩემი თავი, როგორ ვხედავ ჩემს მოგონებებს იმაზე, რომ ვწერდი და ვწერ, ვხედავ რა, რომ ვწერ იმაზე, თავი რომ მუდამ წერისას მახსოვდა და მუდამ ვწერდი იმაზე, რომ მუდამ მახსოვდა, რომ ვწერდი იმაზე, როგორ ვწერდი და რაზე ვწერდი და მუდამ ვწერ ისე, როგორც ვწერდი. მე ძალმიძს კიდეც ჩემი თავი წარმოვიდგინო იმაზე წერისას, რაც უკვე დავწერე, რომ წარმოდგენილი მაქვს ის, როგორ ვწერდი იმაზე, რაც უკვე დავწერე, როგორ ვხედავდი თავს იმაზე წერისას, რომ ვხედავ, როგორ ვწერ იმაზე, რომ ვწერ.
სალვადორ ელისონდო[1] , `გრაფოგრაფი~
I
ჩემი ყმაწვილკაცობის იმ შორეულ ხანაში ოჩარანის ქუჩაზე ბებია-ბაბუას თეთრკედლებიან სახლში ვცხოვრობდი, მირაფლორესის რაიონში და სან-მარკოსის უნივერსიტეტში სამართალს ვსწავლობდი, უკვე შეგუებული ვიყავი იმ აზრს, რომ ამ ცხოვრებაში თავს მოსამარ-თლეობით გავიტანდი, თუმცა გულში მწერლობაზე ვოცნებობდი. მქონდა დიდი თანამდებობა და პატარა ხელფასი, არამი შემოსავალი და მოქნილი განრიგი. მებარა `რადიო პანამერიკანის~ საინფორმაციო განყოფილება, ანუ ვჭრიდი გაზეთებიდან საინტერესო ამბებს და ცოტაოდენი შელამაზების შემდეგ რადიოცნობებში შემქონდა. რედაქციას, რომელსაც განვაგებდი, ერთადერთი თანამშრომელი ჰყავდა, სახელად პასკუალი, თმაგადაგლესილი ყმაწვილი, რომელსაც მეტისმეტად უყვარდა განსაცვიფრებელი და რეტდამსხმელი ამბები. რადიოცნობებს საათში თითო წუთი ეთმობოდა, შუადღისას და საღამოს ცხრა საათზე კი – თხუთმეტ-თხუთმეტი, მაგრამ რამდენიმე ცნობას მუდამ ერთბაშად ვამზადებდით ხოლმე, ასე რომ, შემეძლო დიდხანს მეხეტიალა ქუჩებში, ხან ლა კოლმენის ავენიდაზე ყავა დამელია, ხან ლექციებს დავსწრებოდი, ხანაც `რადიო სენტრალის~ სტუდიებში მებორიალა, სადაც უფრო მეტი სიცოცხლე ჩქეფდა, ვიდრე ჩემს განყოფილებაში.
ორივე რადიოსადგური ერთ მეპატრონეს ეკუთვნოდა და მეზობელ ქუჩებზე მდებარეობდა. თუმცა ერთმანეთს ისე არ ჰგავდნენ, როგორც ორი და ცნობილ ზღაპარში, ერთს ცივ ნიავს რომ არ აკარებენ, მეორე კი მიგდებული ჰყავთ. `რადიო პანამერიკანს~ ერთი დიდებული შენობის მეორე სართული ეკავა, მისი რედაქტორები ამაყი ხალხი იყო, გადაცემები კი – ქედმაღლური, კოსმოპოლიტური სულით გამსჭვალული და მოდერნისტული ყაიდისა, მოარისტოკრატო-მოესთეტო ახალგაზრდა მსმენელებისთვის განკუთვნილი... და თუმცა ამ რა-დიოსადგურის დიქტორები არგენტინელები არ ბრძანდებოდნენ (როგორც პედრო კამაჩო იტყოდა), არადა ღირსნი იყვნენ არგენტინელები რქმეოდათ, აქ ხშირად იყო მუსიკა, უმეტესად ჯაზი და როკ-ენ-როლი, იშვიათად – კლასიკა; მისი ტალღები მთელ ლიმას ჰფენდა ნიუ-იორკისა თუ ევროპული მუსიკის უკანასკნელ სიახლეებს; არ თაკილობდნენ ლათინურ-ამერიკულ ჰანგებსაც, ოღონდ – დახვეწილს. ეროვნული მუსიკა, ვალსების გარდა, აქ არც ისე დიდ პატივში იყო. ჰქონდათ ინტელექტუალური ხასიათის გადაცემები, მაგალითად, `წარსულის სურათები~, `საერთაშორისო კომენტარები~ და ფუქსავატურიც: `კითხვების კონკურსი~, `დიდების ტრამპლინი~. თუმცა მაინც იგრძნობოდა სურვილი, გაქცეოდნენ აშკარა სისულელეებსა თუ ბანალობას. სწორედ ამ სურვილის დადასტურება გახლდათ კულტურის სარბიელზე სხვენის ფიცრულ ჯი-ხურში შეყუჟული ჩვენი საინფორმაციო განყოფილებაც, სადაც მე და პასკუალი ვმოღვაწეობდით და საიდანაც ნაგვის გორები და ლიმას განაპირა სახლების უბადრუკი სახურავები ჩანდა. სხვენზე ამწეს ავყავდით, რომლის კარსაც ფრიად უსიამოვნო და ახირებული ჩვევა ჰქონდა – დროზე ადრე იღებოდა.
ჩვენგან განსხვავებით, `რადიო სენტრალი~ ძველ შენობაში მოეთავსებინათ, სადაც იმდენი გადასასვლელ-გადმოსასვლელი და კუნჭული იყო, ვერ დაითვლიდით: მისი დიქტორების ჟარგონული გამოთქმებით სავსე საუბრიდან მაშინვე მიხვდებოდით, რომ ამ რადიო-სადგურის მსმენელები პლებეები იყვნენ და გულისხმადაც მათი ეროვნული გრძნობები მიეღოთ. ცნობებს აქ ნაკლებად გადმოსცემდნენ, სამაგიეროდ, პერუული მუსიკა და კორდელიერების ჰანგები იფრქვეოდა. ინდიელი მომღერლებიც ხშირად გამოჰყავდათ საჯარო კონცერტების დროს, რომელთა დაწყებამდე კარგა ხნით ადრე ბლომად ხალხი გროვდებოდა რადიოსადგურის შენობის წინ. რადიო-დან კი იღვრებოდა და იღვრებოდა ტროპიკების მუსიკა, მექსიკური თუ არგენტინული ჰანგები. პროგრამები უბრალოდ იწერებოდა, ყო-ველგვარი ტვინის ჭყლეტის გარეშე, თუმცა გარკვეული მიზანმიმართულება მაინც ეტყობოდა. ასეთი გახლდათ, მაგალითად: `შეკვეთები ტელეფონით~, `სერენადები დღეობებისათვის~, `ჭორები კულისების სამყაროდან~, `კინოლენტა და ეკრანი~, მაგრამ ყველაზე დიდი ნუგბარი, რითაც ასე ხშირად და ასე გულუხვად მასპინძლობდა `რადიო სენტრალი~ მსმენელებს და რაც, კითხვებისა და ანკეტების თა-ნახმად, უზარმაზარ აუდიტორიას უხვეჭდა, რადიოდადგმები გახლდათ.
ამ რადიოდადგმებს დღეში ექვსჯერ მაინც გადმოსცემდნენ. მეც გასაოცარ სიამოვნებას მგვრიდა მიკროფონის წინ წარ-მოდგენის გასათამაშებლად შეყრილი შემსრულებლების ცქერა: ამ გუდამშიერი, ჩამოძენძილი, უკვე შებერებული ხალხის ახალგაზრდულად მოწკრიალე და ტკბილი ხმა ვერ ეხამებოდა მათ მოტეხილ სახეებს, ტუჩ-პირის ირგვლივ მოყრილ ღრმა ნაოჭებსა და დაღლილ თვალებს. `იმ დღეს, როცა პერუში ტელევიზია გაჩნდება, ამ ხალხმა თავი უნდა მოიკლას, სხვა გზა აღარ დარჩება~, – წინასწარმეტყველებდა ხენაროს ვაჟი და ხმის ჩამწერი სტუდიის შუშებიდან მსახიობებზე მიუთითებდა, მიკროფონის წინ რომ შეჯგუფებულიყვნენ, ხელში სცენარის ფურცლები ეჭირათ და `ალვეარათა ოჯახის~ ოცდამეოთხე თავის წასაკითხად ემზადებოდნენ. მართლაც, როგორ დას-წყდებოდა გული ლუსიანო პანდოს ხმით გულაჩუყებულ ყველა დიასახლისს, ეს მოკრუნჩხული, ელამი კაცი რომ დაენახა: რა პირკატა ეცემოდათ პენსიონრებს, რომლებსაც ხოსეფინა სანჩესის მელოდიური ხმა ნაზ მოგონებებს უღვიძებდა, ამ ქალის ვეება ორკეცი ღაბაბი, შავი ულვაში, გაპარტყნილი ყურები და ძიძიბოები რომ ეხილათ. მაგრამ პერუში ტელევიზიის გამოჩენამდე ჯერ კიდევ შორი იყო და იმ დროის რადიოთეატრალურ წრესაც თუ უხვი არა, მცირე სარჩო მაინც გააჩნდა.
სულ მინდოდა გამეგო, ვისი კალამი ქმნიდა იმ რადიოსერიებს, ბებიაჩემს საღამოობით ასე რომ ართობდა, ან ვინ წერდა იმ ამბებს, ბიცოლა ლაურას, ოლგას, გაბისა თუ ჩემი უთვალავი ბიძაშვილის ოჯახში ყოველთვის რომ მესმოდა (ჩვენი ოჯახი, მირაფლორესის სხვა ოჯახების მსგავსად, ბიბლიურად მრავალრიცხოვანი და შეხმატკბილებული გახლდათ). მეგონა, ეს რადიოდადგმები უცხოეთიდან შემოჰქონდათ ჩვენთან, მაგრამ როგორ გაოცებული დავრჩი, როცა შევიტყვე, რომ ჩემი პატრონები – მამა-შვილი ხენაროები – მექსიკასა და არგენტინაში კი არა, კუბაში ყიდულობდნენ მათ. ამ პროდუქციას `სმო~ [2] უშვებდა, – ერთ-ერთი ნაირსახეობა რადიო-სატელევიზიო იმპერიისა, რომელსაც გოარ მესტრე, თმაჭაღარა ჯენტლმენი განაგებდა. ერთხელ `რადიო პანამერიკანის~ პატარა დერე-ფანში ვნახე კიდევაც იგი, ლიმაში მორიგი ჩამობრძანების დროს. მან ამაყად ჩაგვიარა მოწიწებით მაცქერალ თანამშრომლებს, ჩვენი პატრონები კი გვერდით პირმოთნედ მოსდევდნენ. იმდენი რამ მსმენოდა ამ კუბურ კომპანიაზე ჩვენი რადიოსადგურის დიქტორების, წამყვანებისა თუ ოპერატორებისაგან – მათთვის `სმო~ ისეთივე მითიური რამე იყო, როგორიც ჰოლივუდი იმ დროის კი-ნემატოგრაფებისათვის. `ბრანსის~ კაფეში ყავის სმისას მე და ხავიერს ოცნებაში ხშირად დაგვიხატავს მწერალთა ეს საძმო, რომე-ლიც სადღაც იქ, შორეულ ჰავანაში, პალმის ჭალების, სამოთხის პლაჟების, ყაჩაღებისა და ტურისტების ამ ქალაქში, გოარ მესტრეს ციხე-კოშკში მოწყობილ კონდიცირებულ კაბინეტებში დღე-ღამეში რვა საათს აკაკუნებდა საბეჭდ მანქანებზე და რადიოდადგმათა ამ ნიაღვარს ქმნიდა, რომელიც სავსე იყო მოტყუება-შეცდენებით, თვითმკვლელობებით, ვნებათაღელვით, პაემნებით, მემკვიდრეობაზე დავა-ჩხუბით, ბოროტმოქმედებებითა თუ მოულოდნელი შემთხვევებით; ქმნიდა იმისთვის, რომ მერე ლუსიანო პანდოებისა და ხოსეფინა სანჩესების ნაზად მჟღერ ხმებს ბებიები, მამიდა-დეიდა-ბიცოლები, ბიძაშვილები და პენსიონრები გაერთოთ.
ხენაროს ვაჟი ამ რადიოდრამებს თურმე წინათ ტელეგრაფის საშუალებით ყიდულობდა. ეს ამბავი ერთ საღამოს თვითონვე მითხრა, როცა ვკითხე, ეთერში გაშვებამდე შენ, შენი ძმები და მამა თუ კითხულობთ-მეთქი ამ სცენარებს. `შენ წაიკითხავ სამოცდაათ კილო ხელნაწერს?~ – მკითხა მოწყალე თანაგრძნობით. ერთხელ ჩემი მოთხრობა წაუკითხავს გაზეთ `კომერსიოს~ საკვირაო დამა-ტებაში და მას აქეთ ინტელექტუალურ ყმაწვილად მივაჩნდი. `ან რამდენ ხანს მოუნდები?! ერთ ან ორ თვეს? ვინ დაკარგავს ორ თვეს რადიოდადგმების სცენარის წასაკითხად?! ჩვენც ბედს ვართ მინდობილნი და ღმერთი აქამდე კიდევაც გვიფარავდა~. ხენაროს ვაჟს, დიდი-დიდი, სარეკლამო სააგენტოების, კოლეგებისა და მეგობრებისგან შეეტყო, რამდენ ქვეყანას შეესყიდა უკვე მისთვის შეთა-ვაზებული რადიოდრამები და როგორ შეეფასებინათ ისინი მსმენელებს. ან არადა, სათაურების მიხედვით თუ ფულის ალჩუზე აგდებით გა-დაეწყვიტა საქმე. რადიოდადგმების წონით შეძენა ნაკლებად ვერაგული საშუალება ყოფილა, ვიდრე ფურცლებისა თუ სიტყვების რაოდენო-ბით შესყიდვა. წონა ხომ ერთადერთი რამ არის, რისი შემოწმებაც შეიძლება. `აბა რა,~ – ამბობდა ხავიერი, – `კაცს ხელნაწერის წასაკითხად არ ჰყოფნის დრო, ყველა სიტყვის დასათვლელად სად ეყოფა~. ჩემს მეგობარს მართლაც აფორიაქებდა იმაზე ფიქრი, რომ წონას უნდა გადაეწყვიტა ამ დადგმების ბედი, როგორც ხორცის, კარაქისა და ვერცხლის.
მაგრამ ასეთი სისტემაც ხშირად დიდ გასაჭირში აგდებდა ჩვენს პატრონებს. ტექსტები დანაგვიანებული იყო წმინდა წყლის კუ-ბური გამოთქმებით, რომელთაც გადაცემის გასვლამდე ერთი წუთით ადრე თვით ლუსიანო, ხოსეფინა და მათი კოლეგები თარგმნიდნენ პერუელთა სალაპარაკო ენაზე, როგორც შეეძლოთ; ჰავანიდან ლიმაში ჩამოტანამდე გემებსა თუ თვითმფრინავებში დაბეჭდილი ფურცლებით დატენილი საქაღალდეები ხშირად დაზიანებულა, ზოგჯერ მთელი თავებიც გამქრალა, დანესტიანებული, შეწებებული გვერდები აღარ იკითხებოდა; დაბოლოს, `რადიო სენტრალის~ საწყობებშიც ხშირად ვირთხები ღრღნიდნენ და ჭამდნენ.
ვინაიდან ეს ყველაფერი მხოლოდ ბოლო წუთებში ირკვეოდა, როცა მამა ხენარო სცენარს უკვე შემსრულებლებს ურიგებდა, ტრაგიკული სიტუაციებიც იქმნებოდა ხოლმე, საიდანაც გამოსავალი დაკარგული თავების უგულებელყოფა იყო, ეს კი ყველაფერს თავდაყირა აყენებდა. ყველაზე დიდი გასაჭირისას ლუსიანი პანდო ან ხოსეფინა სანჩესი უეცრად ერთი დღით გახდებოდნენ ავად, რათა დარჩენილ ოცდაოთხ საათში გრამობით თუ კილოგრამობით გამქრალი ნაწერები აღედგინათ ან დიდი ზარალის გარეშე მოესპოთ. `სმოს~ ისეთი ფასები ჰქონ-და დადგენილი, რა გასაკვირია, რომ ხენაროს ვაჟმა ბედნიერ კაცად ჩათვალა თავი, როცა პედრო კამაჩოს არსებობასა და გრძნეულ ნიჭს მიაკვლია.
მშვენივრად მახსოვს ის დღე, როცა მან ამ რადიოფენომენის ამბავი გაიგო, ვინაიდან სწორედ იმ დღეს პირველად ვნახე დეიდა ხულია, ძია ლუჩოს ცოლისდა, ბოლივიიდან წინა საღამოს რომ ჩამოსულიყო. ქმარს ახლახან გაყროდა და მატრიმონიალური მარცხის შემდეგ პერუს თურმე დასასვენებლად და ძალების აღსადგენად მოაშურა. `სინამდვილეში კი ახალი ქმრის მოძებნა უნდა~, – დაასკვნა ერთ საოჯახო საღამოზე მთელ ჩემს ნათესაობაში ყველაზე ენამწარე ორტენსიამ. ხუთშაბათობით მუდამ ძია ლუჩოსა და ოლგა ბიცოლასთან ვსადილობდი. იმ დღეს ოჯახის წევრები ჯერაც პიჟამებში დამხვდნენ: ცივ ლუდსა და დამუჟუჟებულ ლოკოკინებს შე-ექცეოდნენ `მოსაშუშებლად~, ვინაიდან მთელი ღამე ახლად ჩამოსულ სტუმართან ლაპარაკში გაეთენებინათ, ერთი ბოთლი ვისკი გამოეცალათ და ახლა თავი სტკიოდათ. ძია ლუჩოს იმაზე ფიქრი აწუხებდა, კანტორაში, ვინ იცის, ყველაფერი ყირაზე დადგაო; სტუმარი ქალი კი, ხალათმოსხმული, ფეხშიშველი, ბიგუდებზე დახვეული თმით, ჩემოდნიდან ტანსაცმელს იღებდა. წარბიც არ შეუხრია, ასე შილიფად ჩაცმულს რომ წავასწარი, არადა ამ ფორმაში ყველაზე ნაკლებად ჰგავდა დედოფალს.
– მაშ, შენ დორიტას შვილი ხარ, – მითხრა და ლოყაზე მაკოცა, – თუ არ ვცდები, კოლეჯი უკვე დაამთავრე?
მაშინვე ჭირივით შემძულდა იგი. მთელი ჩემი უკმაყოფილებისა და ჩხუბის მიზეზი ოჯახში, ჩვეულებრივ, ის ამბავი იყო, რომ ყველა ღლაპად მთვლიდა და არა თვრამეტი წლის ვაჟკაცად. ისე არაფერი მაბრაზებდა, როგორც `მარიტოს~ რომ დამიძახებდნენ; ასე მეგო-ნა, ეს მოფერებითი სახელი მოკლე შარვლის ასაკს მიბრუნებდა.
– ეგ უკვე სამართლის ფაკულტეტის მესამე კურსის სტუდენტია და თან ჟურნალისტადაც მუშაობს, – აუხსნა ძია ლუჩომ და ლუდის ჭიქა გამომიწოდა.
– აბა უყურე! არადა, ისევ ძუძუმწოვარას ჰგავხარ, მარიტო, – გამკრა კბილი დეიდა ხულიამ.
სადილზე – ისეთივე დათაფლული ხმით, როგორითაც უფროსები იდიოტებსა და ბავშვებს ელაპარაკებიან ხოლმე – მკითხა, შეყვარებული თუ ხარო, გასართობად თუ დადიხარო, რა სპორტი გიტაცებსო და (არ ვიცი – უნებურად, არ ვიცი – განზრახ, თუმცა მე მაინც გულზე მომხვდა) ვერაგულად მირჩია, ულვაში მოიზარდეო, შავგვრემნებს ულვაში ამშვენებთო. ასე თქვა, ულვაშით გოგოებს უფრო მოე-წონებიო.
– ეგ არც კაბიანებზე ფიქრობს და არც ცეკვებზე, – ისევ ჩაერია ძია ლუჩო, – ეგ ინტელექტუალური ბიჭია, მოთხრობაც კი დაბეჭდა `კომერსიოს~ საკვირაო დამატებაში.
– აბა უყურე! რა გვეშველება, დორიტას ბიჭი ყველასგან განსხვავებული რომ დაგვირჩეს! – გადაიკისკისა დეიდა ხულიამ და მეც უმალ მისი ყოფილი ქმრის საოცარი სიყვარულით განვიმსჭვალე, თუმცა გავიღიმე და შევეცადე მისი კილოსთვის მხარი ამება.
სადილის დროს გაუთავებლად გაცვეთილ ბოლივიურ ოხუნჯობებს იმეორებდა და წარამარა მე მკბენდა, გამოთხოვებისას კი, როგორც მივხვდი, თავისი საქციელის გამოსასწორებლად მითხრა, სიამოვნებით წამოგყვები კინოში, კინო ძალიან მიყვარსო.
`რადიო პანამერიკანში~ სწორედ სულზე მივასწარი, რომ პასკუალს სამი საათის რადიოცნობაში პაკისტანის ქალაქ რავალპლინდის ეგზოტიკურ ქუჩებში მესაფლავეებსა და კეთროვნებს შორის მომხდარი შეტაკების ამბავი არ შეეტანა, რომელიც გაზეთ `ულტიმა ორას~ გამოექვეყნებინა. მერე მოვამზადე ოთხი და ხუთი საათის გადაცემებიც და გარეთ გამოვედი ყავის დასალევად. `რადიო სენტრალის~ კარებში ხენაროს ვაჟს შევეფეთე, რომელიც ძალიან აღელვებული მომეჩვენა. სახელოში ჩამაფრინდა და `ბრანსის~ ბარის-კენ წამათრია, რაღაც საოცრება უნდა გიამბოო. ხენაროს ვაჟი საქმეებზე რამდენიმე დღით ლა-პასში[3] იყო, სადაც ფენომენალური პიროვნება – პედრო კამაჩო ენახა.
– ეს კაცი კი არა, ინდუსტრიაა! – აღტაცებით ამბობდა იგი, – კამაჩო წერს ყველა დრამას, რაც კი ბოლივიის თეატრებში იდგმება, და თვითონვე თამაშობს. მის კალამს ეკუთვნის ყველა რადიოდადგმის სცენარი, რომელთაც თვითონ დგამს და მამაკაცის მთავარ როლსაც თვითონ ასრულებს.
მაგრამ პედრო კამაჩოს ნაყოფიერ და მრავალმხრივ ნიჭზე მეტად იგი თურმე მისმა პოპულარობამ განაცვიფრა. პედრო კამაჩო რომ ლა-პასში `სიავედრას~ თეატრის სცენაზე ენახა, ხენაროს ვაჟს გადამყიდველებისგან ორმაგ ფასად უყიდია ბილეთი.
– გეგონებოდა, ხარების ბრძოლა იყო! – აღტაცებით მიამბობდა იგი, – აბა ლიმაში ვინ შეძლებს იმდენი ხალხი მიიზიდოს თეატრში, რომ ტევა არ იყოს?
მერე მიამბო, ზედიზედ ორ დღეს მოწმე ვიყავი, როგორ ესეოდა გაუთხოვარი თუ გათხოვილი, ახალგაზრდა თუ ბებერი ქალების ბრბო `რადიო ილიმანის~ კარს, პედრო კამაჩო როდის გამოვა, ავტოგრაფი წაგვიწეროსო. ლა-პასში კომპანია `ერიქსონის~ წარმომადგენლებსაც, თავის მხრივ, დაურწმუნებიათ, ბოლივიური გადაცემებიდან პედრო კამაჩოს რადიოდრამებს ყველაზე მეტი წარმატება აქვსო.
ხენაროს ვაჟი იმ ადამიანთა რიცხვს ეკუთვნოდა, ვისაც იმ დროს `პროგრესისტ იმპრესარიოს~ უწოდებდნენ, დიდებასა და პატივზე მეტ სიამოვნებას თვით საქმე ანიჭებდა. იგი ეროვნული კლუბის წევრი არ იყო და არც სურდა ყოფილიყო, ყველასთან მეგობრობდა და თავისი დაუცხრომელი ენერგიით ყველას ქანცს აცლიდა. ხენაროს ვაჟმა საქმის გადაწყვეტა ხელად იცოდა; ამიტომ `რადიო ილიმანს~ რომ ეწვია, კამაჩო დაარწმუნა, პერუში გადმოსულიყო და მხოლოდ `რადიო სენტრალისთვის~ ემუშავა.
– მისი დაყოლიება არ გამჭირვებია, შიმშილით კვდებოდა თურმე, – ამიხსნა ხენაროს ვაჟმა, – აქ რადიოდადგმებს მოამზადებს და მერე `სმოს~ ვეშაპები თუნდაც ჯანდაბაში წასულან.
შევეცადე, ცივი წყალი გადამესხა მისი აღტაცებისთვის. ვარწმუნებდი, საკუთარი გამოცდილებით ვიცი, რა ხუშტურიანი ხალხია ბოლივიელები, აი, ნახავ, პედრო კამაჩო `რადიო სენტრალის~ ყველა თანამშრომელს თუ არ წაეჩხუბება-მეთქი. თანაც მისი გამოთქმა ჩვენს რადიომსმენელებს არ მოეწონებათ, იგი პერუს სულ არ იცნობს და იაღლიში იაღლიშზე მოუვა-მეთქი. მაგრამ ხენაროს ვაჟმა ჩემს ამ უიმედო წინასწარმეტყველებას ყურიც არ ათხოვა. ღიმილით მითხრა, მართალია, პედრო კამაჩო ჩვენთან არ ყოფილა, მაგრამ ლიმის მცხოვრებთა სულისკვეთება ისე დამიხასიათა, თითქოს ნახევარი ცხოვრება აქაურ უბადრუკ უბნებში გაეტარებინოსო. გამოთქმა კი უნაკლო აქვს: არც `ს~-ზე სისინებს და არც `რ~-ზე გრგვინავს, ღმერთს მისთვის ხავერდივით ხმა მიუციაო.
– ოღონდაც ლუსიანო პანდომ თუ სხვა მსახიობებმა ცოცხლად არ შეჭამონ ეგ თქვენი საწყალი უცხოელი, ან ტურფა ხოსეფინა სანჩესმა არ გააუპატიუროს, – შიში გამოთქვა ხავიერმა, როცა ორივენი ჩემთან, სხვენზე ვისხედით და ვსაუბრობდით, სანამ თორმეტი საათის რადიომიმოხილვისათვის `კომერსიოსა~ და `ლა პრენსადან~ ცნობებს ამოვბეჭდავდი და გზადაგზა ზმნისართებსა და ზედსართავებს შევცვლიდი. ხავიერი ჩემი საუკეთესო მეგობარი იყო. დღე ისე არ გავიდოდა, თუნდაც წამით არ შევხვედროდით და ერთმანეთის არსებობაში ერთხელ კიდევ არ დავრწმუნებულიყავით. ხავიერს სულ საწინააღმდეგო რაღაცეები იტაცებდა, მაგრამ გულ-წრფელი კი ყოველთვის იყო. იგი კათოლიკური უნივერსიტეტის ლიტერატურული ფაკულტეტის ამომავალ ვარსკვლავად ითვლებოდა, სადაც მსგავსი ნიჭიერი სტუდენტი, პოეზიის მასავით მგზნებარე მოტრფიალე და ურთულესი ტექსტების მასავით გონებამახვილი კომენტატორი, აქამდე არა-ვის ენახა. ყველას ღრმად სწამდა, რომ ეს ყმაწვილი ბრწყინვალედ დაიცავდა დიპლომს, ბრწყინვალე მასწავლებელი და არანაკლებ ბრწყინვალე კრიტიკოსი და პოეტი დადგებოდა. მაგრამ ერთ მშვენიერ დღეს ხავიერმა ყველა სახტად დატოვა: თავი მიანება დიპლომზე მუშაობას, ზურგი შეაქცია ლიტერატურასა და კათოლიკურ უნივერსიტეტს და სან-მარკოსის უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტის სტუდენტად ჩაეწერა. თუ ვინმე ჰკითხავდა უნივერსიტეტიდან გამოქცევის მიზეზს, პასუხად ეს ჰქონდა (ან იქნებ ხუმრობდა ბიჭი თავის დასაძვრენად), დიპლომმა, რომელზეც ვმუშაობდი, თვალი ამიხილაო. მის შრომას ერქვა `ანდაზები და თქმები რიკარდო პალმას[4] შემოქმედებაში~. ამ ანდაზებისა და თქმების ძიებაში ხავიერს ლამის გამადიდებელი შუშით უხდებოდა `პერუული ადათების~ შესწავლა. ხოლო რაკი კირკიტა კაცი იყო, უამრავი მეცნიერული ამონაწერით გაავსო ყუთი, რომელიც ერთ მშვენიერ დილას უშენზე დაწვა – ჩვენ ინდიელი ველურებივით ვცეკვავდით ფილოლოგიური კოცონის გარშემო – და გადაწყვიტა, ლიტერატურა მძულს, ეკონომიკაც კი ჯობია იმას, რასაც ამდენი დრო ტყუილუბრალოდ შევალიეო. პრაქტიკა ხავიერს ცენტრალურ იპოთეკურ ბანკში ჰქონდა და მუდამ რაღაც მიზეზს პოულობდა, რომ იქიდან დილაობით `რადიო პანამერიკანში~ გამოძურწულიყო. იმ ფილოლოგიური კოშმარიდან, ძველ კოლექციონერობასთან რომ იყო დაკავშირებული, ჩვევად შემორჩა, სული ამოეხადა ჩემთვის ანდაზებით, როგორც იტყვიან, ყოვლად უნამუსოდ და უსინდისოდ.
ფრიად გამაკვირვა იმ ამბავმა, რომ დეიდა ხულიას, ბოლივიელსა და ლა-პასის მცხოვრებს, პედრო კამაჩოზე აქამდე არაფერი სმენოდა. თქვა, მას აქეთ, რაც `საათთა ცეკვაში~ `ბინდბუნდი~ ვითამაშე კოლეჯის დამთავრების წელს, სადაც ზედამხედველებად ირლანდიელი მონაზვნები იყვნენ (`ოღონდ არ მკითხო, რომელ წელს, მარიტო!~), არც ერთ რადიოდადგმა არ მომისმენია და ფეხი არ შე-მიდგამს თეატრშიო.
ჩვენ ძია ლუჩოს სახლიდან, რომელიც არმენდარისის ავენიდას ბოლოში იდგა, `ბარანკოს~ კინოთეატრისკენ მივდიოდით. დეიდა ხულიამ ყოვლად უსირცხვილოდ მაიძულა, კინოში დამეპატიჟებინა. ეს იყო მისი ჩამოსვლის დღიდან პირველი ხუთშაბათი. მართალია, სულაც არ მეჭაშნიკებოდა, ამ ქალს კვლავაც ჩემზე ესინჯა თავისი ბოლივიური ენამახვილობა, მაგრამ ძიასთან ტრადიციული `ხუთშაბათური~ სადილის გაცდენას, დიახაც, არ ვაპირებდი. იმედი მქონდა, შინ არ დამხვდება-მეთქი, რადგან წუხელ, ოთხშაბათ საღამოს, ყველანი ბიცოლა გაბის სტუმრები ვიყავით და ჩემი ყურით გავიგონე, ორტენსიამ რომ გამოაცხადა:
– ლიმაში ჩამოსვლის პირველივე კვირას ხულია ოთხჯერ იყო უკვე დაპატიჟებული და ოთხჯერვე სულ სხვადასხვა მამაკაცი ახლდა! ერთ-ერთი ცოლიანიც კია! აბა უყურე, როგორ ეწებებიან ქმარგაშვებულ ქალს! – თანაც ისეთი კილოთი გამოაცხადა, თითქოს ღმერთებს გაენდოთ ეს საიდუმლო.
`პანამერიკანის~ ბიულეტენის გადაცემა დამთავრდა თუ არა, ნაშუადღევს უკვე ძია ლუჩოსთან დავერჭვე, სადაც დეიდა ხულიას ერთ-ერთი თაყვანისმცემელი დამხვდა. დარბაზში რომ შევედი და მის გვერდით ძია პანკრასიო დავინახე, ბებიაჩემის ბიძაშვილი, გამარჯვებული აშიკივით რომ მისჩერებოდა ბოლივიელ ქალს, შურისძიების ნეტარმა გრძნობამ ამივსო გული. ძია პანკრასიოს ძველი მოდის კოსტიუმი ეცვა, ყელზე ბაფთა-ჰალსტუხი, საღილეში კი მიხაკი ეკეთა და ფრიად სასაცილოდ გამოიყურებოდა. ძია პანკრასიო უკვე რამდენიმე საუკუნის ქვრივი იყო; ისე გაფარჩხული დადიოდა, თითქოს ფეხების ნაცვლად ციფერბლატის ისრები ჰქონდა, რომლებიც ათ საათსა და ათ წუთს აჩვენებდნენ. ოჯახში მის სტუმრობას მუდამ უსიამოვნო კომენტარები მოსდევდა: ვერა და ვერ შეეკავებინა თავი, ყველას თვალწინ მოახლე არ დაეჩქმიტა. ძია პანკრასიო თმას იღებავდა, მოვერცხლილ ძეწკვიან ჯიბის საათს ატარებდა; მისი ნახვა ყოველდღე შეგეძლო საღამოს ექვს საათზე. ტელეგრაფის კუთხეში იდგა ხოლმე და სამსახურიდან დაბრუნებულ ყმაწვილ ქალებს ქათინაურებით აცილებდა. დეიდა ხულიას საკოცნელად რომ დავიხარე, გესლიანად წავჩურჩულე: `მომილოცავს ეს ბრწყინვალე გამარჯვება!~ დეიდა ხულიამ თვალი ჩამიკრა და დასტურის ნიშნად თავი დამიქნია. სადილის დროს ძია პანკრასიომ ერთხანს კრიოლური მუსიკა დაუკრა, რის დიდ მცოდნედაც ითვლებოდა – საოჯახო დღესასწაულებზე უთუოდ სოლო უნდა შეესრულებინა გადმობრუნებულ ცარიელ ყუთზე – მერე ბოლივიელ ქალს მიუბრუნდა და კატასავით ტუჩების ლოკვით უთხრა: `ჰო, ბარემ, ყოველ ხუთშაბათ საღამოს `ვიქტორიას~ სარდაფში – კრიოლიზმის გულისგულში – ფელიპე პინგლოს ანსამბლი გროვდება. არ გინდა წმინდა პერუული ჰანგები მოისმინო?~ დეიდა ხულია მაშინვე შე-იჭმუხნა, რამაც სიცრუე კიდევ უფრო შეურაცხმყოფელი გახადა, და თვალით ჩემზე ანიშნა: როგორ მწყინს! მარიტომ უკვე დამპატიჟა კინოშიო. `ახალგაზრდებისთვის დამითმია გზა!~ – წარბშეუხრელად დახარა თავი ძია პანკრასიომ. მოგვიანებით, მისი წასვლის შემ-დეგ, როცა უკვე იმედი მომეცა, კინოში წასვლას გადავრჩი-მეთქი, უცებ ბიცოლა ოლგამ იკითხა: `კინოს ამბავი ხომ იმიტომ მოიგონე, რომ ეს ბებერი მუსუსი მოგეცილებინა თავიდან?~ დეიდა ხულიამ კი ფიცხად მიუგო: `სულაც არა, დაიკო, ძალიანაც მინდა `ბარანკოს~ კინოთეატრში წასვლა, მეტადრე, რომ ქალიშვილებისთვის ამ ფილმის ნახვა აკრძალულია~. შემდეგ მე მომიბრუნდა, ამ საღა-მოს ჩემი ბედის გადაწყვეტის ამბავს გულის ფანცქალით რომ ვუსმენდი, და დასამშვიდებლად თავისი ენამზეობის თაიგულს კიდევ ერთი დიდებული ყვავილი მიამატა: `ფულზე არ შეწუხდე, მარიტო! მე დაგპატიჟებ~.
ჰოდა, მე და დეიდა ხულია არმენდარისის დაჩრდილულ ავენიდას გავუყევით, შემდეგ გრაუს ავენიდას განიერ ფილაქნებზე გავედით იმ კინოფილმის სანახავად, რომელიც მექსიკური იყო და `დედა და საყვარელი~ ერქვა.
– ყველაზე მეტად ის კი არ მაბრაზებს, კაცებს რომ თავის მოვალეობად მიაჩნიათ ქმარგაყრილ ქალს მაშინვე აეკიდონ, – მამცნო დეიდა ხულიამ, – საშინელება ისაა, რომ ქმარგაყრილ ქალთან ყოველგვარი რომანტიკა ზედმეტი ჰგონიათ. თავსაც არ იწუხებენ სამაგიერო გრძნობები გაგიღვიძონ, დახვეწილი ქათინაურებით შეგამკონ. არა, ლამის პირველი ნახვისთანავე მოგცენ ყოვლად უსირცხვილო წინადადება. მაგრამ მე ვერავინ მომატყუებს! ამიტომაც სადღაც ვიღაცასთან ცეკვას ისევ შენთან კინოში წამოსვლა ვარჩიე.
მადლობელი გახლავართ ამ არჩევანისთვის-მეთქი, მოვახსენე.
– კაცები ისეთი ბრიყვები არიან, რომ ყოველი ქმარგაყრილი ქალი ქუჩის კახპა ჰგონიათ, – განაგრძო ხულიამ, არც შეიმჩნია, გადაკრულს მიგიხვდიო, – ყველას ერთი სურვილი ჰკლავს... არადა, ყველაზე სასიამოვნო განა ესაა... ყველაზე მშვენიერი ხომ სიყვარულია?
მე ავუხსენი, სიყვარული საერთოდ არ არსებობს-მეთქი, სიყვარული ვინმე იტალიელმა, სახელად პეტრარკამ და კიდევ პროვანსელმა ტრუბადურებმა მოიგონეს-მეთქი. ის, რასაც ადამიანები ვნებათა ღელვის ანკარა წყაროდ და მშვენიერ გრძნობათა აფეთქებად მიიჩნევენ – სხვა არა არის რა, თუ არა ინსტინქტი, კატებს რომ მოსდგამთ, ინსტინქტი, რომელიც მხოლოდ ამაღლებული სიტყვებისა და ლიტერატურის სამოსელშია-მეთქი გახვეული. ჩემი სიტყვების არ მჯეროდა, მაგრამ მინდოდა მეტისმეტად ორიგინალურად მეჩვენებინა თავი. ჩემმა ეროტიულ-ბიოლოგიურმა თეორიამ დეიდა ხულია დიდად გააოცა: ნეტა თუ მართლა გჯერა ასეთი აბდაუბდისო?
– მე ქორწინება არა მწამს, – განვაცხადე ისე მტკიცედ, როგორც შემეძლო. – მე ეგრეთ წოდებული თავისუფალი სიყვარულის მომხრე გახლავართ. ჩვენ რომ პატიოსანი ხალხი ვიყოთ, ამას უბრალოდ თავისუფალ შეწყვილებას დავუძახებდით.
– მაშ `შეწყვილება~ ახლა `სიყვარულობანას~ ნიშნავს? – გაეცინა მას, მაგრამ ერთი წუთის შემდეგ სახეზე იმედგაცრუება გამოეხატა: – ჩემს დროს ჭაბუკები ქალიშვილებს აკროსტიხებს უძღვნიდნენ, ყვავილებს უგზავნიდნენ, კვირები გავიდოდა, სანამ კოცნას გაუბედავდნენ. რა საზიზღრობად აქციეთ ახლანდელმა ლაწირაკებმა სიყვარული, მარიტო!
სალაროების წინ ბევრი ვიდავეთ, ვინ იყიდდა ბილეთებს. მერე ნახევარი მოთმინებით ვუცქირეთ დოლორეს დელ რიოს[5] ვიშსა და ოხვრას ეკრანზე, კოცნა-ხვევნას, ქვითინს, მის თმაგაშლილ ქრიალს სელვაში და ისევ ფეხით გამოვბრუნდით ძია ლუჩოს სახლისკენ. გაწვიმდა, უხმაუროდ გვასხამდა თმასა და სამოსზე. ისევ პედრო კამაჩოზე გავაბით საუბარი. ნუთუ მართლა არ გაუგია მისი სახელი? ხენა-როს ვაჟის მოწმობით, მისი სახელი მთელ ბოლივიაში ქუხდა. არა, დეიდა ხულიას არაფერი სმენია მასზე, არც მისი გვარი გაუგია ოდესმე. გულში ვიფიქრე, ან ხენარო ზორბად გააცურეს, ან ბოლივიის ეგრეთ წოდებული რადიოთეატრალური ინდუსტრია სულაც მისი საკუთარი მონაგონია, რათა ეს უცხოელი მჯღაბნელი უფრო მოგვაწონოს-მეთქი. მაგრამ არ გასულა სამი დღე, რომ პედრო კამაჩო საკუთარი თვალით ვიხილე.
იმ დღეს დიდი უსიამოვნება მომიხდა ხენაროს მამასთან იმის თაობაზე, რომ სტიქიურ უბედურებათა სიყვარულით შეპყრობილმა პასკუალმა თერთმეტი საათისთვის გამზადებული მთელი რადიოცნობები ისპაჰანში მომხდარ მიწისძვრას მიუძღვნა. ხენაროს მამა იმან კი არ გააცეცხლა, პასკუალმა იმის დაწვრილებით საამბობლად, კატასტროფის მერე დანგრეული ბუდეებიდან გამომძვრალი მოსისინე გველები როგორ დაესხნენ თავს სპარსელებს, სხვა ყველა ახალი ამბავი რომ უგულებელყო, არამედ იმან, რომ ეს მიწისძვრა ერთი კვირის წინ იყო. იძულებული გავხდი მეღიარებინა, რომ ხენაროს მამა, ბოლოს და ბოლოს, მართალი იყო და პასკუალი ისე გავლანძღე, ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით, რომ ხმაც კი ჩამეხლიჩა. არა, მაინც საიდან გამოქექა ასეთი ცინცხალი ამბავი? რომელი არგენტი-ნული ჟურნალიდან? ან რამ მოაფიქრებინა ამ სისულელის ჩადენა? თურმე იმან, რომ სხვა მნიშვნელოვანი არაფერი იყო, ეს ცნობა კი, ასე თუ ისე, კაცს გაიტაცებდა. როცა პასკუალს ავუხსენი, ფულს მსმენელთა გართობისთვის კი არა, დღის განმავლობაში მომხდარი ამბების მიმოხილვისთვის გვაძლევენ-მეთქი, მან უკმაყოფილოდ გადააქნია თავი და უდავო საბუთი მომახალა: `საქმე ისაა, დონ მარიო, რომ ჩვენ სხვადასხვა თვალით ვუყურებთ ჟურნალისტიკას~. ის იყო, უნდა მეთქვა, თუ შენსას დაიჟინებ და ჩემს ზურგს უკან `მსმენელთა დაფრთხობის~ პრინციპებს გამოიყენებ ჟურნალისტიკაში, ძალიან მალე – და თანაც ორივე ერთად – ქუჩაში აღმოვჩნდე-ბით-მეთქი, რომ უცებ ჩვენი ჯიხურის კართან ვიღაცის ლანდი დავინახე. ეს იყო პატარა, გამწლეული არსება, თითქმის ქონდრისკაცი, ვეება ცხვირისა და საოცრად ცოცხალი თვალების პატრონი. ეცვა საკმაოდ შელანძღული შავი დალაქავებული კოსტიუმი, პერანგი და ეკეთა ასევე დალაქავებული ბაფთა-ჰალსტუხი, თუმცა მის ჩაცმულობას რაღაც კეთილშობილება, საკუთარი ღირსების გრძნობა და სიდარბაისლე დაჰკრავდა იმ კაბალიეროების მსგავსად, ძველი ფოტოსურათებიდან რომ შემოგვცქერიან ხოლმე თავიანთ უზადო სერთუკებსა და ცი-ლინდრებში გამოწყობილნი. ერთი შეხედვით ვერც გაარკვევდი, რამდენი წლისა იყო, შეიძლება ოცდაათიც მიგეცა და ორმოცდაათიც. შავი გაპოხილი თმა მხრებამდე ჩამოზრდოდა. სიარული, მიმოხვრა, გამომეტყველება – ყველაფერი არაბუნებრივი, შებოჭილი ჰქონდა და უნებურად მექანიკურ თოჯინასა თუ მარიონეტს მოგაგონებდათ, ძაფებით რომ ამოძრავებენ. ამ არსებამ ფრიად ზრდილობიანად დაგვიკრა თავი და ისეთივე უჩვეულო მედიდურობით, როგორიც გარეგნობა ჰქონდა, მოგვმართა:
– მე მინდა საბეჭდი მანქანა წაგართვათ, სენიორებო. ფრიად მადლიერი დაგრჩებით, თუ დამეხმარებით და მეტყვით, რომელი მანქანა ჯობია? – და საჩვენებელი თითი ჯერ ჩემს მანქანას მოაშვირა, მერე – პასკუალისას. `რადიო სენტრალის~ სტუდიაში ჩემი ხშირი სტუმრობის წყალობით მიჩვეული კი ვიყავი, რომ ადამიანის ხმა და გარეგნობა შეიძლება ერთმანეთს არ ეთანხმებოდეს, მაგრამ მაინც განვცვიფრდი, ამ პაწია უმწეო სხეულიდან როგორ შეიძლება ამოსულიყო ასეთი ბოხი, ასეთი მჟღერი ხმა, თანაც ასეთი დი-დებული გამოთქმით. ხმა არა მარტო მკაფიოდ გამოთქვამდა ყოველ ბგერას, იგი ბგერის ყოველ ნაწილს გამოაცალკევებდა, ბგერის ყოველ ატომს სხვადასხვა ელფერს აძლევდა, ხაზს უსვამდა ყოველნაირ ჟღერადობას. ყურადღებაც არ მიუქცევია, როგორ გაგვაკვირვა მისმა იერმა, სითამამემ და ხმამ, მოუთმენლად დაუწყო სინჯვა და ლამის ყნოსვაც კი ჩვენს საბეჭდ მანქანებს და ბოლოს თვალი დაადგა ჩემს ძველისძველ, კატაფალკასავით უშველებელ `რემინგტონს~, რომლისთვისაც წლებს არავითარი კვალი არ დაემჩნია. პას-კუალმა პირველმა იფეთქა.
– თქვენ რა, ყაჩაღი ხართ? ვინ ბრძანდებით მართლა და მართლა? – და ისე ეძგერა შემოსულს, მივხვდი, ისპაჰანის კატასტროფისთვის პატიების გამოთხოვა უნდოდა ჩემგან, – ან იქნებ გგონიათ, ასე უბრალოდ შეგიძლიათ წაიღოთ საინფორმაციო სამსახურის მანქანა?
– ხელოვნება უფრო მაღლა დგას მაგ შენს საინფორმაციო სამსახურზე, საფრთხობელავ, – მიაგება პასუხი უცნობმა და პასკუალს ისე გადახედა, როგორც გასრესილ მწერს, მერე დაბნეული პასკუალის თვალწინ, რომელიც ჩემსავით ცდილობდა მოესაზრებინა, `საფრთხობელა~ რატომ უწოდეს, გაჭირვებით ააგლიჯა საბეჭდი მანქანა მაგიდას. კაცუნას კისერზე ძარღვები დაებერა, თვალები ლამის ბუდიდან გადმოუცვივდა. სახე ნელ-ნელა მწიფე ბროწეულივით გაუწითლდა, ვიწრო შუბლი ოფლმა დაუცვარა, პირმოკუმულმა ბარბაც-ბარბაცით გადადგა რამდენიმე ნაბიჯი კარისკენ, მაგრამ იძულებული გახდა, ბედს დამორჩილებოდა: კიდევ წამი და მანქანიანად იატაკზე მოადენდა ზღართანს. მაშინ `რემინგტონი~ პასკუალის მაგიდაზე დადგა და სული რომ მოითქვა, საყვედურით გვითხრა – არაფრად ჩაუგდია, რომ მე და პასკუალს ამ წარმოდგენამ ღიმილი მოგვგვარა (პასკუალმა შუბლზეც კი მიიდო თითი იმის ნიშნად, გიჟთან გვაქვს საქმეო):
– ასეთი უგულობა არ გეკადრებათ, სენიორები, სულ ცოტათი მაინც შეიცოდეთ ადამიანი და მომეშველეთ!
ვუთხარი, სამწუხაროა, მაგრამ `რემინგტონის~ აქედან გატანას მხოლოდ პასკუალისა და უკიდურეს შემთხვევაში ჩემი გვამის გადაბიჯების შემდეგ შეძლებთ-მეთქი. კაცუნა იმ წუთს გვერდზე მოქცეულ ჰალსტუხს ისწორებდა. ჩემდა გასაკვირად, წყენით დამანჭა სახე და მედიდურად, იუმორის ნატამალის გარეშე მომიგო:
– კეთილშობილი წარმოშობის კაცი ბრძოლაზე უარს არასოდეს იტყვის: სად და როდის ინებებთ, კაბალიერო?
კიდევ კარგი, ხენაროს ვაჟის მოსვლამ ჩაშალა ის მოლაპარაკება, დუელის წინ უკანასკნელ შეთანხმებას რომ ჰგავდა. იგი იმ დროს შემოვიდა, როცა ეს უჯიათი კაცუნა, მთლად გალილისფერებული, ხელახლა ჩაებღაუჭა ჩემს `რემინგტონს~.
– გაუშვით, პედრო, მე მოგეხმარებით, – უთხრა ხენაროს ვაჟმა და ასანთის კოლოფივით აიტაცა მანქანა. მაგრამ ჩვენ რომ შემოგვხედა, მიხვდა, მომხდარი ამბის ახსნა იყო საჭირო, და ღიმილით გვანუგეშა: – ნუ გეშინიათ, არ დაიღუპებით! მამა ამ დღეებში აგინაზღაურებთ მანქანას.
– როგორც ყოველთვის, ყველაზე დაბალი ღობე ისევ ჩვენ გვნახეს, – ვცადე აღშფოთება, იხტიბარი რომ არ გამეტეხა: – ის არ კმარა, ამ ჭუჭყიანი ჯიხურის სახურავზე რომ შეგვრეკეთ! საწერი მაგიდა წამართვით და ბუღალტერს მიეცით! ახლა ჩემი `რემინგტონიც~ არ გინდათ შემარჩინოთ. გაგეფრთხილებინეთ მაინც!
– ჩვენ ეს სენიორი ყაჩაღი გვეგონა, – მხარი ამიბა პასკუალმაც, – შემოგვივარდა, გაგვლანძღა, გეგონება, ამის უფლება აქვსო!
– კოლეგებს შორის ჩხუბი ვის გაუგია, – განაცხადა ხენაროს ვაჟმა სოლომონ ბრძენივით და ჩემი საბეჭდი მანქანა მხარზე შეიგდო – შევამჩნიე, კაცუნა ჩვენს პატრონს იღლიამდე სწვდებოდა. – განა მამაჩემმა ერთმანეთს არ გაგაცნოთ? თუ ასეა, მე გაგაცნობთ.
იმავ წუთს კაცუნა მომეახლა, დასაქოქი მანქანასავით ხელი ასწია, ბავშვივით პატარა ხელისგული გამომიწოდა, დიდი ამბით დამიკრა თავი და უმშვენიერესი ტენორით მაუწყა:
– თქვენი მეგობარი და მონა-მორჩილი პედრო კამაჩო. ბოლივიელი და მსახიობი.
მერე პასკუალს მიუბრუნდა იმავე სიტყვებით და ისევე დაუკრა თავი.
პასკუალი ისე წახდა და დაიბნა, ვერაფრით ვერ მიხვდა – დასცინოდა ეს ქონდრისკაცი თუ მართლა ასეთი იყო ბუნებით. პედრო კამაჩომ დახვეწილი თავაზიანობით რიგრიგობით ჩამოგვართვა ხელი. იგი შუა ოთახში იდგა, ხენაროს ვაჟი მის გვერდით მართლა დევად მოჩანდა. მერე კი ზედა ტუჩი ასწია, სახე დაპრანჭა, რამდენიმე ყვითელი კბილი გამოაჩინა – ეს ალბათ ღიმილს ნიშნავდა, თუმცა უფრო საცოდავ მანჭვას ჰგავდა – და წამიერი დუმილის მერე შემდეგი მუსიკალური ფრაზით მადლობა გადაგვიხადა:
– თქვენზე არ ვბრაზობ, მიჩვეული ვარ, ადამიანებს ჩემი რომ არ ესმით. მშვიდობით, ბატონებო, და სამუდამოდ!@ – ხელი ისე აიქნია, ილუზიონისტი რომ აიქნევს საზოგადოებასთან დამშვიდობებისას და ჭინკასავით ხტუნვა-ხტუნვით გაედევნა ჩვენს იმპრესარიოს, პროგრესის ქომაგს, რომელიც მხარზე შეგდებული `რემინგტონით~ დინჯად მიაბიჯებდა ამწესაკენ.
II
გაზაფხულის ერთ მზიან დილას, როცა ნემსიწვერა უფრო ხასხასა, ვარდები უფრო სურნელოვანი, ბუგენვილეები უფრო ხვიარა ჩანს ლიმაში, ექიმ ალბერტო დე კინტეროსს – ლამპარს მედიცინისას – შუბლგაშლილს, არწივისცხვირას, თვალგამჭრიახს, სულით მტკიცეს – თავისი ხალვათი ბინა-სამყოფლის საძინებელში გაეღვიძა სან–ისიდროს უბანში. ჟალუზებიდან დაინახა მზისგან ოქ-როსფრად აელვარებული ბალახი, ცოცხალი ღობით შემორტყმული მოვლილი ბაღი, მოკრიალებული ცა, ტურფა ყვავილები, და ისეთ მშვენიერ გუნებაზე დადგა, რვა საათის გემრიელი ძილი და უმწიკვლო სინდისი რომ მიანიჭებს ადამიანს.
ამ შაბათ დღეს შეეძლო აღარ წასულიყო კლინიკაში, თუკი რაიმე არ გაურთულდებოდა იმ სენიორას, სამი ტყუპი რომ გააჩინა, დილით ევარჯიშა და ელიანიტას ჯვრისწერაზე წასვლამდე საუნაშიც მოედინა ოფლი. მისი ცოლი და ასული ევროპაში ბრძანდებოდნენ ერუდიციის გასაღრმავებლად და გარდერობის განსაახლებლად. ასე რომ, ამ თვის ბოლომდე არც ჩამოვიდოდნენ. სხვა მის ადგილზე, მისი ქონებისა და გარეგნობის პატრონი – თმა აქა-იქ თუ შეჭირხლოდა, ტანს მოქნილობა არ დაჰკარგვოდა, მიმოხვრას – სიკოხტავე და სინატიფე (ყოვლად უკარება ბანოვნებიც კი შურიან თვალს ვერ აცილებდნენ) – სხვა მის ადგილას-მეთქი, ვიმეორებ, დიახაც ისარგებლებდა დროებითი თავისუფლებით და ძველებურად გაჰკრავდა. მაგრამ ექიმი ალბერო დე კინტეროსი იმ კაცთაგანი არ გახლდათ, ვისაც ბანქო, ქალები და სასმელი იმაზე მეტად ხიბლავს, ვიდრე ეს ღმერთის მიერაა დადგენილი, ისე რომ, მის ნაცნობებში – მათი რიცხვი კი ლეგიონი იყო – ეს `აფორიზმი~ ყველას პირზე ეკერა: მისი ცოდვანი მეცნიერება, ოჯახი და ვარჯიშიაო.
სანამ ექიმის ბრძანებით საუზმეს მოამზადებდნენ, კლინიკაში დარეკა. როცა მორიგე ექიმმა მოახსენა, სამი ტყუპის დედას ღამით მშვიდად ეძინა, ხოლო იმ ქალს, ვისაც ფიბრომის ოპერაცია გაუკეთდა, სისხლისდენა შეუწყდაო, დე კინტეროს-მა საჭირო დარიგებები მისცა, შეახსენა, აუცილებლობის შემთხვევაში `რემიხიუსის~ სავარჯიშო დარბაზში დამირეკეთ, ან – სადილობის დროს – ჩემი ძმის, რობერტოს სახლშიო, და ისიც დასძინა, საღამოს საავადმყოფოში შემოვივლიო. მაჟორდომმა რომ პაპაიას წვენი, შავი ყავა და თაფლიანი შებრაწული პურის ნაჭერი მოართვა, ალბერტო დე კინტეროსი უკვე გაპარსული და ჩაცმული იყო. ეცვა რუხი ველვეტის შარვალი, უქუსლო მოკასინები და მაღალსაყელოიანი მწვანე ქურთუკი. საუზმობისას დილის გაზეთებში უბედურ შემთხვევებსა და ინტრიგებს გადაავლო თვალი, მერე თავისი პატარა სპორტული ჩემოდანი აიღო და შინიდან გავიდა. ბაღში წამით შეყოვნდა და წმინდა სისხლის ფოქსტერიერ პუკს მიეალერსა, რომელიც მხიარული ყეფით შემოეგება.
`რემიხიუსის~ სავარჯიშო დარბაზი მიგელ დასოს ქუჩაზე იყო, მისი სახლიდან რამდენიმე უბნის მოშორებით. ექიმს, დიახაც, ეამა ფეხით გავლა. ნელა მიაბიჯებდა, თავის უბნელებს ესალმებოდა და ბაღებში იჭვრიტებოდა, სადაც მებაღეები უკვე მორწყვასა და ბუჩქების კრეჭას შესდგომოდნენ. კასტრო სოტოს წიგნების დუქანთან, როგორც ყოველთვის, შეჩერდა რომელიმე ბესტსელერის შესარჩევად. ჯერ ძალიან ადრე იყო, მაგრამ დევორის კაფესთან თავი უკვე მოეყარა ხალათებჩახსნილი თმა-ფაფარა ყმაწვილების ჯგროს. მოტოციკლეტებიდან ჩამოუსვლელად მიირთმევდნენ ნაყინს, ლაზღანდარობდნენ და ერთმანეთს უთანხმდებოდნენ, ამ ღამით სად მოვილხინოთო. ყმაწვილები რიდით მიესალმნენ ექიმს, მაგრამ ჩაიარა თუ არა, ერთმა თავხედმა მის გასაგონად თქვა: `შვილიშვილები შეიცოდეთ, ექიმო, თავს ნუ მოიკლავთ!~ – რაც არაერთხელ მოუსმენია თავისი ასაკისა და გატაცების გამო სავარჯიშო დარბაზშიც და რასაც მუდამ გმირულად ყლაპავდა. არც ახლა გაუბარტყუნებია ყური ამ ქილიკობაზე. იმ წამს თვალწინ ელიანიტა ედგა საქორწინო კაბაში, `კრისტიან დიორის~ პარიზული მოდელების სახლმა რომ შეუკე-რა დაკვეთით. ჰოი, რა ლამაზი იქნება!
იმ დილას დარბაზში ბევრი ხალხი არ იყო: მხოლოდ მწვრთნელი კოკო და კიდევ ძალოსნობის ორი გიჟი – ზანგო უმილია და პერიკო სარმიენტო. ეს სამი კაცი რომ შეგეერთებინა, სამი იმისთანა კუნთების მთა დადგებოდა, ათ ჩვეულებრივ კაცს ეყოფოდა. ეტყობა, ისინიც ახლახან მოსულიყვნენ, ჯერ კიდევ არ შეხურებულიყვნენ.
– აგერ ჩვენი ყარყატიც მობრძანდა, – კოკომ ექიმს მაგრად ჩამოართვა ხელი.
– რამდენი საუკუნე უნდა გაძლოს კაცმა, – ხელი დაუქნია ზანგო უმილიამ.
პერიკომ კი მარტო ენა გააწკლაპუნა და ორი თითი – შუა და საჩვენებელი – ასწია, ეს მისალმება ტეხასიდან ჩამოეტანა. ეამა ექიმს ამისთანა შინაურული კილო, ამ სავარჯიშო დარბაზში თავის თანამებრძოლთა ეს ნდობა, თითქოსდა ოფლის ერთად ღვრამ და სიშიშვლემ ყველა ერთი საძმოს წევრები გახადა, სადაც არც ასაკში არსებობს განსხვავება და არც საზოგადოებრივ მდგომარეობაში. ექიმმა პასუხად მიუგო, რომ მუდამ მზადაა გაჭირვებისას დაეხმაროს ყველას, თუკი თავბრუ დაეხვა რომელიმეს ან გული წაუვიდა. თავის კაბინეტში საგანგებოდ ინახავს მათთვის კაუჩუკის რბილ თათმანს.
– გადაიცვი და მიდი, warm up[6]-ს შეუდექი, – მიუბრუნდა კოკო ექიმს და ისევ განაგრძო ხტუნვა.
– ინფარქტიც რომ დაგემართოს, ვეტერანო, მოკვდები, სხვა არაფერი, – გაამხნევა პერიკომ და კოკოს აჰყვა ხტუნვაში.
– მანდ უკვე სერფისტი გელის, – მოესმა გასასვლელისკენ მიმავალ ექიმს ზანგო უმილიას ხმა.
იქ მართლაც რიჩარდი დახვდა, თავისი ძმისწული. ლურჯი სვიტერი უკვე ჩაეცვა და ახლა სპორტულ ჩუსტებს ირგებდა, მაგრამ ისე ზანტად, თითქოს ნაჭრის ხელები ჰქონოდა. ცხვირ-პირი ჩამოსტიროდა. გამოცარიელებული ცისფერი თვალებით ბიძას ისე გულგრილად მისჩერებოდა, ექიმი კინტერონი კიდეც შეშფოთდა – უჩინმაჩინი ხომ არ გავხდიო?
– მარტო მიჯნური თუა ასე უგულისყურო, – მიუახლოვდა ექიმი ჭაბუკს და თმა აუჩეჩა, – მიწაზე ჩამოხტი, ძმისწულო.
– უკაცრავად, ბიძაჩემო, – გამოერკვა რიჩარდი და წიწაკასავით გაწითლდა, თითქოსდა დანაშაულზე წაასწრესო, – ფიქრმა წამიღო.
– ნეტა მაცოდინა, რა ოინებზე ფიქრობ, – გაეცინა ექიმს, ჩემოდანი გახსნა და, სანამ გაიხდიდა, თავისი სამოსისათვის უჯრა შეარჩია, – თქვენთან ალბათ ყველაფერი ყირაზე დგას, არა? ელიანიტა ძალიან ღელავს?
ანაზდად ბიჭმა ისეთი სიძულვილით შეხედა, ბიძამ კიდეც გაიფიქრა, ხომ არაფერი ვაწყენინეო, მაგრამ ძმისწულმა თავს ძალა დაატანა და ვითომ ბუნებრივად გაიღიმა.
– ჰო, მართლაც ყველაფერი ყირაზეა. ამიტომაც მოვედი აქ ქონის ჩამოსაყრელად, ვიდრე...
`... ეშაფოტზე არ წამიყვანესო~, ეგონა, დაამატებდა ძმისწული, ისეთი გაბზარული ხმა ჰქონდა და ისეთი ნაღველი ეხატა სახეზე, თუ აქამდე ზონრების შესაკრავად ძლივს ანძრევდა თითებს, ახლა მისი გაშმაგებული მოძრაობა შფოთს, შინაგან ჭი-დილსა და, ასე განსაჯეთ, სასოწარკვეთილებასაც გამოხატავდა. თვალები შიშით ავსებოდა. ხან აქეთ-იქით აცეცებდა, თითქოს რაღაცას ეძებსო, ხან ერთ წერტილზე გაუშტერდებოდა. ლამაზი ბიჭი იყო რიჩარდი, მზისა და ზღვისაგან ბრინჯაოსფრად გარუჯულ ღმერთს ჰგავდა. ზამთრის ავდრიან დღეებშიც კი თავისი ფიცრით – სერფათი დაქროდა ტალღებზე, უყვარდა კალათბურთი, ჩოგბურთი, ცურვა, ფეხბურთი – ერთი სიტყვით, ერთი იმ ბიჭთაგანი იყო, ვისი ტანიც ყველანაირი სახის სპორტს ჩამოექნა და ვისაც ზანგო უმილია `პედერასტების რისხვას~ ეძახდა: ქონის ნასახიც არსად ეტყობოდა მის განიერ მხრებს, გამობურცულ მკერდს, წვრილ წელს, ხოლო გრძელი, დაკუნთული მარდი ფეხები მოკრივესაც კი შურით გაამწვანებდა. ალბერტო დე კინტეროსს ბევრჯერ გაუგონი-ა, მისი ასული ჩარო თავის დაქალებთან ერთად ჩარლსტონ ჰესტონს[7] რომ ადარებდა ჭაბუკს და ამტკიცებდა, რიჩარდი კიდევ უფრო ლამაზიაო. ამ სიტყვებზე ყაყაჩოსავით წითლდებოდა ხოლმე ბიჭი. არქიტექტურის ფაკულტეტის პირველ კურსზე სწავლობდა რი-ჩარდი. მისი მშობლების, რობერტოსა და მარგარიტას თქმით, რიჩარდი მუდამ სამაგალითო ყმაწვილი იყო, მუყაითი, დამჯერი, დედ-მამისა და დის მოყვარული, კენჭივით მაგარი და ყველასათვის საყვარელი. ელიანიტა და რიჩარდი ექიმის უსაყვარლესი ძმისწულები იყვნენ.
ამიტომაც, სანამ სვიტერსა და ჩუსტებს ჩაიცვამდა და ქამარს შეიკრავდა, ხოლო შხაპთან მდგარი რიჩარდი მის ლოდინში კედელზე თითებს აკაკუნებდა, ცოტა არ იყოს, შეშფოთებული შეჰყურებდა ბიჭს.
– რამე უსიამოვნება ხომ არ შეგემთხვა, ძმისწულო? – ვითომ სხვათა შორის ჰკითხა გულთბილი ღიმილით, – იქნებ ბიძა-შენი დაგეხმაროს რამეში?
– რა უნდა შემმთხვეოდა, რამ გაფიქრებინა? – საჩქაროდ უპასუხა რიჩარდმა და ისევ წამოპილპილდა, – თავს ღმერთი-ვით ვგრძნობ და სული მიმდის, სანამ ძალას დავხარჯავდე.
– შენს დაიკოს თუ მიართვეს ჩემი საჩუქარი? – მოაგონდა ექიმს, – მურგიეს მაღაზიის დაპირებით გუშინვე უნდა მიეტანათ.
– გადასარევი სამაჯურია! – რიჩარდი უკვე ხტუნავდა გასახდელის ფილებზე, – ციცქნას ძალიან მოეწონა.
– მაგისთანა საქმეებს ბიცოლაშენი განაგებს, მაგრამ რაკიღა კვლავაც ევროპაში დასეირნობს, თავად მომიხდა არჩევა, – გრძნობამორეულმა ექიმმა ხელები გაშალა, – ელიანიტა საქორწინო კაბაში მართლაც საოცრება იქნება!
მისი ძმისშვილი ელიანიტა ისეთივე უბადლო იყო თავის ტოლ გოგონებში, როგორც რიჩარდი ჭაბუკებში. ასეთი მზეთუნახავებით ამაყობდა მუდამ კაცობრიობა, მათ სილამაზესთან შედარებით, საცოდავად ისმის ისეთი შედარებები, როგორიცაა მარგალიტივით კბილები, ვარსკვლავივით თვალები, მწიფე თავთუხის ფერი ნაწნავები, ატმისფერი ღაწვები.
ლერწამივით წვრილი, საოცრად მოქნილი ტანი, შავი თმა, ბროლივით პირის კანი ჰქონდა ელიანიტას, სუნთქვაც კი ნაზზე უნაზესი. ეს კლასიკური ნაკვთები თითქოს აღმოსავლური მინიატურების მხატვრის კალამს გამოეყვანა. რიჩარდზე ერთი წლით უმცროსმა კოლეჯი ახლახან დაამთავრა. მისი ერთადერთი ნაკლი საოცარი სიმორცხვე იყო. მისმა სიმორცხვემ ლამის სასოწარკვეთილებამდე მიიყვანა `მის პერუს~ სახელზე გამართული კონკურსის ორგანიზატორები, რომლებმაც ვერა და ვერ დაიყოლიეს კონკურსში მონაწილეობა მიეღო. ვერავის აეხსნა, მათ შორის ექიმ კინტეროსსაც, ასე რატომ იჩქარა გათხოვება ელიანიტამ და თანაც ვისზე... არა, წითურა ანტუნესს, ცხადია, გარკვეული ღირსებებიც ჰქონდა. დამყოლი ბიჭი იყო, მენეჯერის დიპლომი ჰქონდა ჩიკაგოს უნივერსიტეტში მიღებული, მემკვიდრეობით სასუქის წარმოების კომპანია ერგო, თანაც ველორბოლებზეც რამდენიმე საპრიზო თასი მოეპოვებინა. მირაფლორესისა და სან-ისიდროს ჭაბუკებს შორის, ელიანიტას რომ ირგვლივ ეხვეოდნენ და მისი ქმრობის გულისთვის არა სიავკაცეს არ დაერიდებოდნენ, წითურა უთუოდ ყველაზე ცუდი არჩევანი გახლდათ, თანაც (ექიმს კიდევაც შერცხვა, ასე რომ სჯობდა იმ ყმაწვილს, ვინც ერთი-ორი საათის შემდეგ მისი ნათესავი გახდებოდა) ყველაზე უნიჭო, ჩლუნგი და დოყლაპია.
– დედაჩემზე უფრო დიდხანს უნდები გამოწყობას, ბიძაჩემო, – დაიჩივლა რიჩარდმა, თუმცა ხტუნვა არ შეუწყვეტია.
სავარჯიშო დარბაზში კოკო, რომლის პედაგოგიურ ნიჭსაც პროფესიონალური მოვალეობა დაეძლია, ზანგო უმილიას მუცელზე უთითებდა და ასე არიგებდა:
– ჭამ, მუშაობ, კინოში ზიხარ, გოგოსთან ერთობი თუ სვამ, შენი ცხოვრების ყოველ წუთს, კუბოშიაც კი არ დაივიწყო: მუცელი შეიგდე!
– ათი წუთი წარმ უპ, ძვლები რომ შეგინჯღრიოს, მათუისალო! – ბრძანა მწვრთნელმა.
რიჩარდის გვერდით თოკზე ხტუნვისას და სხეულში ნელ-ნელა საამურმა სითბომ დაუარა და ექიმმა გაიფიქრა: მიუხედავად ყველაფრისა, არც ისეთი დიდი უბედურებაა, კაცმა უკან ორმოცდაათი წელი მოიტოვო, თუკი ძალას არ უღალატია. მისი ტოლებიდან აბა რომელი ერთი დაიკვეხნის, ღიპი არ დამდებია, კუნთები კვლავაც მითამაშებსო? თუმცა რაღა ასე შორს მიდის: რობერტო, მისი ღვიძლი ძმა – მასზე სამი წლით უმცროსი – ათი წლით უფროსი გეგონება, ისე ჩამრგვალდა, გაბიჟვინდა და მოიხარა. საწყალი რობერტო, ალბათ ისიც დააღონა ამ ქორწინებამ, ელიანიტა ხომ მისი თვალისჩინი იყო. რაც უნდა თქვა, გათხოვება შვილს გაკარგვინებს. აგერ მისი ასული ჩარო ყოველ წუთს შეიძლება გათხოვდეს; მიიღებს მისი სატრფო ტატო სოლდევილია ინჟინრის დიპლომს და ექიმსაც ასევე ჩასწყდება გული. თავს ბებრად იგრძნობს. მჩატედ იქნევდა ექიმი სახტუნაოს, ნავარჯიშები იყო და იმიტომ, ერთხელაც არ არევია ფეხი, არ დაურღვევია რიტმი, ფეხებს ისე ანაცვლებდა, ხელებს ისე აჯვარედინებდა და შლიდა, რო-გორც გამოწვრთნილი სპორტსმენი. სარკეში ხედავდა თავის ძმისწულს, რომელიც გიჟივით ხტოდა, თუმცა ფეხიც ერეოდა და რიტმსაც არღვევდა. ყბები მაგრად მოეკუმა ბიჭს, შუბლზე ოფლის წვეთები ასხდა, თვალები დაეხუჭა, თითქოს გულისყურის მოკრება უნდაო. ნეტა რა აწუხებს? ვინმე ლამაზმანის ბრალი ხომ არაა?
– გეყოფათ ხტუნვა, მუქთახორებო, – თუმცაღა კოკო პერიკოსა და ზანგო უილიამსთან ერთად სიმძიმეებს სწევდა, ექიმსა და მის ძმისწულს თვალს მაინც არ აშორებდა, ელოდა, სანამ კარგად შეხურდებოდნენ, – აბა, ახლა ჯდომელა სავარჯიშოებს შეუდექით, დაუყოვნებლივ, სამ-სამჯერ, სამარხის ძვლებო!
მუცლის კუნთების სავარჯიშოები ექიმისათვის ძალის გამოცდა იყო, გასაოცარი სისწრაფით გადაწვებოდა ზურგზე, კისერზე ხელებშემოჭდობილი. ოღონდ ისე, იატაკს არ შეეხებოდა, მერე მუხლები ლამის შუბლთან მიჰქონდა. სავარჯიშოთა ყოველ წყებას – სავარჯიშო კი ოცდაათი იყო – წუთიერი შესვენება მოსდევდა, როდესაც აქოშინებული იატაკზე გაიშხლართებოდა. ოთხმოც-დაათი სავარჯიშოს შესრულების შემდეგ ექიმი წამოჯდა და კმაყოფილებით შეამჩნია, რომ რიჩარდი კარგა უკან მოეტოვებინა, თუმცა თავიდან ფეხამდე ოფლი სდიოდა და გულიც გამალებით უცემდა.
– ვერაფრით ვერ გამიგია, ამ წითურა ანტუნესს რამ გააყოლა ელიანიტა? – უცებ თავისი ხმა მოესმა ექიმს, – ნეტა რა ნახა ამ ბიჭში? – ეს რამ მათქმევინაო, მაშინვე ენაზე იკბინა ექიმმა, რაღა აზრი აქვსო, მაგრამ რიჩარდს არ გაჰკვირვებია ეს კითხვა.
– ამბობენ, სიყვარულმა დანდობა არ იცისო, ბიძაჩემო, – გაიხუმრა მან ქოშინ-ქოშინით, რადგან იმ წუთის მორჩენილი იყო სავარჯიშოებს.
– ჩინებული ყმაწვილია, მჯერა, გოგონას გააბედნიერებს, – შეეცადა საქმის გამოსწორებას, ცოტა არ იყოს, ნირწამხდარი ექიმი, – იმის თქმა მინდოდა მხოლოდ, რომ შენს დას ლიმის საუკეთესო ჭაბუკები შესტრფოდნენ. არადა, ყველას უარი სტკიცა. წითურას კი დასთანხმდა – კი, კი, კარგი ბიჭია, ოღონდ ისეთი, ისეთი...
– შენ გინდა თქვა, დოყლაპიააო?– მიეშველა რიჩარდი.
– არც ასე მკვახედ ვიტყოდი, – ექიმი ხან ჩაისუნთქავდა, ხან ამოისუნთქავდა, ხელებსაც ხან შლიდა, ხან აჯვარედინებდა, – მაგრამ, მართალი გითხრა, ბუდიდან გადმოვარდნილ ბახალასა ჰგავს. სხვების შესაფერისი იქნებ კი იყოს, მაგრამ ელია-ნიტა.... ელიანიტა ხომ ისეთი ლამაზია, ისეთი ჭკვიანი. საწყალი, ბევრჯერ გამწარდება ალბათ მაგის ხელში! – ექიმს შერცხვა თავისი გულახდილობის, – თუმცა შენ გულთან ახლოს არ მიიტანო, ძმისწულო.
– არხეინად იყავი, ბიძაჩემო, – გაეღიმა ყმაწვილს, – წითურა კაი ბიჭია და თუ ჩვენმა ციცქნამ ის შეარჩია, მაშასა-დამე, ღირსიც ყოფილა.
– სამჯერ გააკეთეთ ოცდაათ-ოცდაათი side bonds[8] , ხეიბრებო! – დაიღმუვლა კოკომ და ბაყაყივით გაბერილმა ოთხმოც კი-ლოგრამიანი ძელი თავზევით აისროლა, – ღიპები შეიგდეთ!
ექიმს ეგონა, ვარჯიში დაავიწყებდა ბიჭს საწუხარს, მაგრამ აქეთ-იქით ქანაობისას თვალი რომ მოჰკრა, კვლავ შეამჩნია, მისი ძმისწული რაღაც მეტისმეტი მონდომებით ასრულებდა სავარჯიშოებს: პირისახე ხელახლა დამანჭვოდა და ისევ დასტყობოდა ზედ წუხილი და სასოწარკვეთილება. ექიმს გაახსენდა, კინტეროსების გვარს ნევრასთენიკები საკმაოდ მოგვდგამსო, და იფიქრა: რობერტოს უფროს ბიჭსაც ბედად ალბათ შემდეგ თაობაში ამ ტრადიციის გაგრძელება უწერიაო. მერე სხვას გადასწვდა მისი ფიქრი: არა, ყველაზე გონივრული იქნებოდა ვარჯიშამდე კლინიკაში შეევლო და სამი ტყუპის დედა და ის სენიორა ენახა, ფიბრომის ოპერაცია რომ გაუკეთა. ერთი წუთის შემდეგ კი ვარჯიშმა ისე გაიტაცა, უკვე აღარაფერზე ფიქრობდა. ფეხებს ზემოთ-ქვემოთ ისროდა, (`ეს ორმოცდაათჯერ!~), წელში იგრიხებოდა და (`სამჯერ ისე მოიგრიხეთ, ფილტვები დაგისკდეთ!~) კოკოს ბრძანების მიხედვით ზურგს, მკერდს, კისერს ავარჯიშებდა (`უფრო მეტი ძალით, პეპერავ! ცოტა მხიარულად, ლე-შო!~). მთელი სხეული ცარიელ ფილტვებად ექცა, ჰაერს რომ ჩაისუნთქ-ამოისუნთქავდა; ცარიელ კანად – ოფლი რომ წურწურით სდიოდა; ცარიელ კუნთებად – ქანცმილეული, გამწარებული რომ იჭიმებოდა. ხოლო კოკომ რომ იღრიალა: `აბა სამჯერ თხუთმეტ-თხუთმეტჯერ აისროლეთ სიმძიმე!~ – ექიმი მიხვდა, რომ უკვე საზღვარს მიაღწია. მართალია, თავმოყვარეობამ აიძულა ერთი წყება სავარჯიშოები მაინც შეესრულებინა თორმეტკილოიანი გირით, მაგრამ ძალა აღარ ეყო, ლიმონივით გამოეწურა ვარჯიშს. მესამე ასროლაზე გირი ხელიდან გაუვარდა და კიდეც ბევრი დაცინვა მიიღო მძიმეწონიანებისგან (`მუმიების ადგილი საფლავშია, ყარყატებისა – ზოოპარკში! დროა დამკრძალავ ბიუროს გამოუძახო! Requiestcat in pace[9]
– ამ დახატულმა ბიჭმა გადაწყვიტა თავი მოიკლას, ექიმო! – დაცინვით ესროლა კოკომ რეპლიკა.
რიჩარდს არც გაუღიმია. გირი მაღლა აეწია და ისე იდგა, გაოფლილ, გაწითლებულ, ძარღვებდაბერილ სახეზე კი ისეთი გამწარება და გაბოროტება ეწერა, გეგონებოდა, სადაცაა აქ მყოფებს დაერევაო. უცებ ექიმს თვალწინ დაუდგა, ოთხივეს თავს გირით როგორ გაუპობდა მისი ძმისწული. მან ხელი დაუქნია ყველას, რიჩარდს კი წაუბურტყუნა: ეკლესიაში გნახავო!
შინ დაბრუნებისას რომ შეიტყო, სამი ტყუპის დედამ იქვე, პალატაში მოინდომა ბრიჯის თამაში სანახავად მოსულ მეგობარ ქალებთან, ხოლო ნაოპერაციებმა სენიორამ იკითხა, თუ შეიძლება თაფლმოსხმული იალღოები ვჭამოო, გუნება დაუმ-შვიდდა. ექიმმა ბრიჯის თამაშის ნებაც დართო და იალღოების ჭამისაც და, კმაყოფილი, ჩაცმას შეუდგა. ჩაიცვა ჟილეტიანი მუქი ლურჯი კოსტიუმი, თეთრი აბრეშუმის პერანგი, გაიკეთა მოვერცხლისფრო ჰალსტუხი, ზედ მარგალიტის ქინძისთავი დააბნია, ის იყო ცხვირსახოცს სუნამო დააპკურა, რომ ცოლის წერილი შემოუტანეს. წერილზე ჩარიტოსაც მიეწერა რამდენიმე სტრიქონი. ვენეციიდან გამოეგზავნათ. ეს მეთოთხმეტე ქალაქი გახლდათ, სადაც იმოგზაურეს. `სანამ ამ ჩვენს წერილს მიიღებდე, უკვე შვიდი ქალაქი გვექნება მოვლილი – ჰოი, რა ლამაზი ქალაქებია~. ორივენი ბედნიერები იყვნენ. ჩარიტო იტალიელებს მოეხიბლათ: `ყველა კინომსახიობია, მამიკო, ვერც წარმოიდგენ, რა ოსტატები არიან ქათინაურებისა, ოღონდაც ტატოს ნუ ეტყვი. გკოცნი ათასჯერ, ჩაო!~
ფეხით გაუყვა ექიმი გზას წმიდა მარიას ეკლესიისკენ ოვალო გუტიერესის მოედანზე. ჯერ ადრე იყო, მოპატიჟებულებს ახლახან დაეწყოთ მოსვლა. იგი წინა რიგებში დადგა, შროშანებითა და თეთრი ვარდებით მორთული საკურთხეველი შეათვალიერა, ვიტრაჟებსაც შეავლო თვალი, ეპისკოპოსთა მიტრებს რომ წააგავდა. ერთხელ კიდევ დარწმუნდა, რომ სულაც არ მოსწონს თაბაშირის, აგურისა და ნახევართაღების ეს შეხამება, თვალს რომ აღიზიანებს. დროდადრო ღიმილით ესალმებოდა ნაცნობებს. აბა როგორ! მთელ საზოგადოებას აქ მოეყარა თავი, შორეულ ნათესავებს, მეგობრებს, მთელი საუკუნე რომ არსად ჩანდნენ. ცხადია, აქ ბრძანდებოდნენ ქალაქის რჩეული გვამნი: ბანკირები, ელჩები, მწარმოებელნი, პოლიტიკოსნი. `ეჰ, რობერტო, აჰ, მარგარიტა, რა ქარაფშუტები ხართ!~ – ფიქრობდა ექიმი, თუმცა იმდენად გაკიცხვით არა, რამდენადაც შემწყნარედ თავისი ძმისა და რძლის ამ სუსტი მხარის გამო. ცოტა არ იყოს, აღელდა, როცა საქორწინო ჰიმნის ხმაზე საყდარში დედოფალი შემოვიდა. მართლაც ტურფა სანახავი იყო მისი ძმისწული იმ ჰაეროვან სამოსში: თეთრი მარმაშიდან ოდნავ გამოსჭვიოდა ზეშთაგონებული, საოცრად ლამაზი სახე: თვალებდახრილი უახლოვდებოდა იგი საკურთხეველს – მამას მიჰყავდა ხელგაყრილი. ექიმის ძმა დინჯად იყურებოდა, განცდების დასამალავად ქვეყნიერების გამგებლის იერი მიეღო. აღარც წითურა ანტუნესი ჩანდა ისე უშნო: ახალთახალ ფრაკში გამოწკეპილიყო, ბედნიერებით უბრწყინავდა სახე: მისი შეუხედავი ინგლისელი დედაც კი მოგეწონებოდა – ქალმა ოცდახუთი წელი პერუში გაატარა და ესპანური თანდებულები კვლავაც ეშლებოდა – გრძელი თალხი კაბა ეცვა, თმა კი ორი სართულის სიმაღლეზე აეფოფრა. ვინც უკან არ დაიხევს, მოგებულიც ისაა, გაიფიქრა ექიმმა. საწყალი წითურა ანტუნესი ხომ პატარაობიდანვე დასდევდა ელიანიტას, ლამის ფეხქვეშ გაგებოდა, ელიანიტა კი ოლიმპიური სიმშვიდით ექცეოდა. მაგრამ ბიჭი ყველაფერს ითმენდა, ელიანიტას მწარე-მწარე სიტყვებსა თუ მეზობელი ბიჭების შეუბრალებელ დაცინვას, თავისი მორჩილებისა და მოთმინების გამო. `კერპი ბიჭი ყოფილა~, – ფიქრობდა ექიმი კინტეროსი. აგერ, დარცხვენისგან ფერმიხდილმა ანტუნესმა ბეჭედი წამოაცვა უსახელო თითზე ლიმის ულამაზეს ასულს და ჯვრისწერაც დამთავრდა. ექიმი ეკლესიის გვერდითა ნეფისაკენ გაემართა, აჟრიამულებულ ხალხში მარცხნივ-მარჯვნივ ესალმებოდა ნაცნობებს. ერთ-ერთ სვეტთან რიჩარდს მოჰკრა თვალი, რომელიც ზურგით იდგა, თითქოს ყველა ისე შესჯავრებოდა, თვალით დანახვა არავისი უნდოდა.
სანამ მილოცვის მოსურნეთა რიგში იდგა, ექიმმა მთავრობის საწინააღმდეგო ერთი დასტა ანეკდოტები მოისმინა ძმები ფებრეებისაგან. ეს ტყუპები ისე ჰგავდნენ ერთმანეთს, ხმა დადიოდა, საკუთარ ცოლებსაც ეშლებათო. საკვირველია, ამდენ ხალხს როგორ უძლებდა სამრევლო დარბაზი. ბევრი ჯერაც ბაღში იცდიდა, ოფიციანტებს შამპანური დაჰქონდათ. ისმოდა სიცილი, ხუმრობა, სადღეგრძელოები; ყველა ერთხმად გაიძახოდა, – ვიშ, რა ტურფა დედოფალიაო. ექიმმა ამ ხუთვასა და ჭეჭყვაში, როგორც იქნა, ჯვარდაწერილებამდე მიაღწია. ელიანიტა, როგორც ყოველთვის, ლამაზად გამოიყურებოდა. `ათასი წელი ბედნიერი იყავ, ჩემო ციცქნავ~, – გადაეხვია ექიმი, ელიანიტამ კი ყურში ჩასჩურჩულა: `ამ დილას ჩარიტომ დამირეკა რომიდან და მომილოცა, დეიდა მერსედესიც მელაპარაკა! რა კარგები არიან, რომ დამირეკეს!~ გაოფლილი ანტუნესი მოხარშული კიბოსავით გაწითლებულიყო, ბედნიერებისაგან ბრწყინავდა ბიჭი: `მეც ხომ შემიძლია ამიერიდან ბიძია დაგიძახოთ, დონ ალ-ბერტო?~ `აბა როგორ, ძმისწულო, – მხარზე დაჰკრა ხელი ექიმმა, – შენობითაც მელაპარაკე~.
სიცხეს ვერ გაუძლო ექიმმა და იმ ადგილს გაშორდა, სადაც მეფე-დედოფალი იდგა, ფოტოკამერების ჩხაკუნსა და მილოცვე-ბის ნიაღვარში ძლივს გააღწია და ბაღში გავიდა. იქ ცოტა ხალხი იყო, სულის მოთქმა შეიძლებოდა. ერთი ჭიქა ღვინო არ ჰქონდა დალეული, რომ მეგობარი ექიმები შემოესივნენ, ხუმრობა დაუწყეს მისი ცოლის თაობაზე: აი, ნახე, მოგზაურობიდან თუ და-გიბრუნდებაო, ვინმე ფრანგი მოგტაცებს, შუბლზე უკვე რქები ამოგზრდიაო. ექიმს არ სწყენია ხუმრობა, იცოდა – როგორც სავარჯიშო დარბაზში – აქაც ენის ლესვის საგანი იქნებოდა. პირდაპირ, ბაღის კუთხეში, უამრავი ხალხი ჩანდა. გამხიარულებულ ახალგაზრდებში დროდადრო რიჩარდსაც ხედავდა. მისი კოპებშეკრული ძმისწულიც ჭიქას ჭიქაზე ცლიდა, თითქოს შამპანური კი არა, წყალი ყოფილიყოს.
`ალბათ სწყინს, ელიანიტა რომ ანტუნესს მიჰყვება, – გაიფიქრა ექიმმა, – დისთვის გაცილებით უკეთესი ბედი უნდოდა. ან იქნებ გარდატეხის ასაკის ბრალია ყველაფერი. უფრო სწორედ, ეს უნდა იყოს!~ ექიმს არ დავიწყებია, ამ ასაკმა რა შავ დღეში ჩააგდო ისიც. აღარ იცოდა, რა აერჩია – მედიცინა თუ აერონავტიკა. მამამ კი უდავო საბუთებით ფარ-ხმალი დააყრევინა: პერუში ავიაინჟინრებს სხვა საქმე არ ექნება, ავიამოდელები თუ საჰაერო ფრანების კეთების მეტიო. როგორც ჩანს, რობერტო მეტისმეტად გაიტაცა საქმეებმა, ვეღარ მოიცალა ვაჟისთვის ჭკვიანური რჩევის მისაცემად. გულმა უკარნახა ექიმს, უახლოეს დღეებში ძმისწული მოეწვია და შეპარვით გამოეტეხა, ხომ არ შეეძლო ბიძას რამით დახმარებოდა.
დონ რობერტოსა და მარგარიტას სახლი წმინდა მარიას ეკლესიიდან რამდენიმე უბნის იქით, სანტა-კრუსის ავენიდაზე იდგა. ჯვრისწერის დასრულების შემდეგ სტუმრები სან-ისიდროს მზიან-ჩრდილიან ქუჩებს გაუყვნენ. ხით დახურული წითელი აგურის ეს ძველებური სახლი, ცოცხალი ღობით შემორტყმული, საზეიმოდ მოერთოთ. ექიმი მიხვდა, რა დიდებული ნადიმი მოეწყო მის ძმას. ასეთს არ ელოდა. მაღალი წრის ქრონიკის რეპორტიორები ალბათ `საოცრებად~ მონათლავენ.
ბაღში ქოლგები ჩრდილავდა ყველა პატარა მაგიდას. ეზოს სიღრმეში, საძაღლესთან, უზარმაზარი სეფა გადაეჭიმათ ქათქა-თა სუფრის თავზე, რომელიც მთელ კედელს მისდევდა და ნაირ-ნაირი საუზმეულით იყო აჭრელებული. ბარი აუზის გვერდით მოეწყოთ, სადაც იაპონური კუდმარმაშა თევზები დასრიალებდნენ. მთელი ჯარის სამყოფი სასმისები, ფუჟერები, კოქტეილის ჭიქები და გამაგრილებელი სასმელებით სავსე გრაფინები იდგა. თეთრქურთუკიანი ოფიციანტები და მოახლეები, გახამებული წინსაფრებითა და მაქმანის თავსამკაულებით, კარებშივე ეგებებოდნენ სტუმრებს და უმალ სთავაზობდნენ პისკოს[1], ალგარობის ჩი-ჩას[2], არაყს მარაკუიას წვენთან ერთად, ვისკის, ჯინსა თუ შამპანურს, ხოლო მისაყოლებლად – ყველის ჩხირებს, ნივრით შემწვარ კარტოფილს, ქლიავით დატენილ ლორს, ცომში გამომცხვარ გარნელებს, ვოლოვანებს თუ ნაირ-ნაირ საუზმეს, რაც კი ლიმელთა ფანტაზიას მოეგონებინა მადის აღსაძვრელად. სახლის სიღრმეში ვარდების, ტუბეროზების, გლადიოლუსების, შროშანების, მიხაკების ვეებერთელა კალათები დაედგათ კედლებთან, კიბეებზე, კარებთან, მაგიდებსა თუ სხვა დგამებზე და ჰაერი სურნელე-ბით აევსოთ. პარკეტი სარკესავით პრიალებდა, ფარდები ახლახან გარეცხილი ჩანდა, ფაიფური და ვერცხლი ბზინავდა. ექიმს კიდევაც გაეღიმა: შუშებს შიგნით ჩაწყობილი ინდური თიხის ფუფალებიც კი დაეკრიალებინათ. ჰოლში მეორე სუფრა იყო გაშლილი საუზმისათ-ვის, სასადილოში კი ტკბილეულის მაგიდა იდგა. ზედ ნაირ-ნაირი ფუნთუშები, ხაჭოს ნაყინი, ბეზეს ნამცხვარი, სიროფიანი ნუში, ათქვეფილი ცილა, პალმის კაკლები, თაფლიანი თხილისგული ჩანდა, შუაში კი ვეებერთელა საქორწინო ტორტი ჩაედგათ, კრემის სვეტებითა და გრეხილებით ისე მოკაზმული, რომ ქალები აღტაცების შეძახილებს ვერ იკავებდნენ. მაგრამ მანდილოსანთა ყველაზე დიდ ცნობისმოყვარეობას მეორე სართულზე გამოფენილი საჩუქრები აღძრავდა. აქ ნახვის მსურველთა ისეთი რიგი იდგა, ექიმმა კინტეროსმა უკან დაიხია, თუმცა კი ძალიან უნდოდა ენახა, ამ ზღვა საჩუქრებში მისი სამაჯური როგორ გამოიყურებოდა.
ექიმმა ცნობისმოყვარეობით მოათვალიერა იქაურობა, ნაცნობებს ხელი ჩამოართვა, მოლოცვები მოისმინა და მერე ბაღში მოიკალათა ქოლგის ქვეშ, რომ მეორე ჭიქა ნება-ნება შეესვა. ყველაფერი დიდებულად მიდიოდა, მარგარიტასა და რობერტოს განა ვინ აჯობებდა მასპინძლობაში! თუმცა, მისთვის რომ ეკითხათ, ორკესტრს არ მოიწვევდა ამისთანა ზეიმზე – აგერ აკეცეს ხალიჩები, პატარა მაგიდა და კუთხის კარადა, სპილოს ძვლის სამშვენისებით, გაიტანეს, საცეკვაო ადგილი გაათავისუფლეს – ახალი თაობის ხათრით თუ დაარღვიეს მთელი სინატიფე. ახალგაზრდებს ხომ ზეიმი ზეიმად არ მიაჩნიათ ცეკვის გარეშე. როცა უკვე ინდაურის ხორცი და ღვინო ჩამოატარეს, ელიანიტა დარბაზის კიბის თავზე გადმოდგა, ხელებგაწვდილი კოლეჯელი დაქა-ლებისა და მეზობელი გოგოებისთვის დედოფლის თაიგული რომ ესროლა. სახლის ერთ კუთხეში ექიმმა ბებერ ვენანსიას მოჰკრა თვალი, ელიანიტას გამზრდელს; გულაჩუყებული მოხუცი ქალი წინსაფრის კალთით იმშრალებდა ცრემლებს.
ექიმმა ღვინო შესვა; ერთბაშად ვერც გაარჩია, უცხოური იყო, ესპანური, ჩილიური, თუ სულაც ფრანგული. ინდაურის ხორცი ისე რბილი იყო, პიურეც პირში ისე დნებოდა, კომბოსტოს ქიშმიშიანი სალათიც ისე ეგემრიელა, ცდუნებას ვეღარ გაუძლო და მეორე ულუფაც შეჭამა, თუმცაღა ზომაზე მეტ ჭამას დიდად ერიდებოდა. იჯდა, ნელ-ნელა ყლუპავდა მეორე ბოკალს და უკვე საა-მო თვლემაც მოერია, როცა უცებ რიჩარდი დაინახა, მისკენ მოდიოდა ვისკის ჭიქით ხელში. თვალები გაყინვოდა, ხმა ჩასწყდომოდა.
– ქორწილზე სულელური თუ არის რამე, ბიძაჩემო? – წაილუღლუღა რიჩარდმა, ზიზღით ჩაიქნია ხელი და მოწყვეტით დაეხეთქა სავარძელზე. ჰალსტუხი გვერდზე მოქცეოდა, რუხი პიჯაკის გულისპირზე ახალი ლაქა უშნოდ გადღაბნოდა, ხოლო ღვინისგან ჩასისხლიანებული თვალები თავშეუკავებელი ბოღმით უელავდა.
– მართალი გითხრა, არც მე მიყვარს ნადიმები, – დინჯად მიუგო ექიმმა, – მაგრამ შენს ასაკში, ძმისწულო, ამის თქმა უცნაურია, არც შეიძლება.
– ჰოი, როგორ მძულს ეს ზეიმები! – წაიჩურჩულა რიჩარდმა და ისე მიმოიხედა, თითქოს ირგვლივ ყველაფრის გაცამტვერება უნდაო, – ნეტა რა ეშმაკი მინდა აქ?
– აბა იფიქრე, რას იტყოდა შენი დაიკო, მის ქორწილში რომ არ მოსულიყავი? – რას არ წამოროშავს სიმთვრალეში კაცი, გაიფიქრა ექიმმა და გაახსენდა, რიჩარდი ასეთ ზეიმებზე ყოველთვის როგორ ილხენდა. დიახ, დიახ, ყველაზე მეტად მხიარულობდა! განა საუკეთესო მოცეკვავის სახელი არ ჰქონდა? რამდენჯერ უნახავს ექიმს ჩარიტოს ოთახში საცეკვაოდ თავშეყრილი ახალგაზრდები რიჩარდის მეთაურობით. მაგრამ ეს აღარ მოაგონდა ძმისწულს. ბიჭმა საჩქაროდ დაცალა ვისკიანი ჭიქა და ოფიცი-ანტს მეორის მოტანა სთხოვა. – ისე კი უნდა მოემზადო, – წაილაპარაკა ექიმმა, – შენ რომ ცოლს მოიყვან, შენი მშობლები ამაზე უფრო დიდ ნადიმს გაგიმართავენ.
რიჩარდმა პირთან მიიტანა ჭიქა და თვალდახუჭულმა ნელა მოსვა. მერე თავი არ აუწევია, თითქმის უხმოდ წაიდუდუ-ნა:
– მე ცოლს ჩემს დღეში არ მოვიყვან, ბიძაჩემო, ღმერთს ვფიცავარ.
პასუხი ვეღარ მოასწრო ექიმმა, რომ მათ წინ ყმაწვილი ქერათმიანი ასული გაჩნდა, ცისფერი მოდური კაბა ეცვა. თამამად ჩაავლო რიჩარდს ხელი და ისე წამოახტუნა, ბიჭმა გონზე მოსვლაც ვერ მოასწრო:
– არა გრცხვენია, ბებრებთან რომ ზიხარ? წამო, ვიცეკვოთ, სულელო!
სანამ ჰოლში არ მიიმალნენ, ექიმს თვალი არ მოუცილებია. ერთბაშად იგრძნო, რომ აქ არავისთვის არ იყო საჭირო. სადღაც, ყურის ნიჟარაში კვლავ გესლიანად ჩაესმოდა `ბებერიო~, ასე თამამად და იოლად რომ წამოისროლა არქიტექტორ არამბურუს უმცროსმა ასულმა თავისი ნაზი ხმით. მან ყავა დალია და, დარბაზში რა ხდებაო, იმის სანახავად წავიდა.
იქ ლხინი დუღდა და გადმოდუღდა. Bბუხრის ოთახიდან დაწყებული, სადაც ორკესტრი იჯდა, მთელი დარბაზი და მეზობელი ოთა-ხებიც მოცეკვავეებით იყო სავსე. თან მღეროდნენ და თან ჩა-ჩა-ჩას, მერენგეს, კუმბიას, ვალსს ცეკვავდნენ. მხიარულების ტალღა, მუსიკით, მზითა და ღვინით გამოწვეული, შუახნის ხალხსაც გადასდებოდა და ბებრებიც გაეტაცა. გაკვირვებით უყურებდა ექიმი კინტეროსი, მისი ოთხმოცი წლის ნათესავი დონ მარსელინო უაპაია, თავის ცოლისდა მარგარიტას მოჭიდებული, როგორი თავგამოდებით ცდილობდა `ლეგა ღრუბლის~ სწრაფი რიტმისთვის აეყოლებინა ფეხი და თავის აჭახჭახებულ ძვლებს არ ინდობდა. კვამლმა, ხმაურმა, ჭედვამ, სინათლის ციმციმმა ექიმს, ცოტა არ იყოს, თავბრუ დაახვია, კიბის მოაჯირს დაეყრდნო და თვალები დახუჭა. მერე მხიარულ და ბედნიერ ელიანიტას მიაჩერდა, რომელსაც ისევ საქორწინო კაბა ეცვა, ოღონდაც ფატა აღარ ეკეთა და წუთით არ ჩერდებოდა, ლხინს სულს უდგამდა. ერთი ცეკვა რომ მოთავდებოდა, მყის ოციოდე ჭაბუკი და-ეხვეოდა, შემდეგი ჩემთან იცეკვეო. თვალებგაბრწყინებული, ლოყებატკეცილი ელიანიტა ყოველ ჯერზე ახალ კავალერს ირჩევდა და ისევ მოცეკვავეთა ორომტრიალს უბრუნდებოდა.
ექიმს მისი ძმა ამოუდგა გვერდით. ფრაკის ნაცვლად ყავისფერი თხელი კოსტიუმი ეცვა, ის წუთია ცეკვა მოეთავებინა და მთლად ოფლად დაღვრილიყო.
– ვერ დამიჯერებია, ალბერტო, ჩემი გოგო რომ გათხოვდა, – თქვა და ელიანიტაზე მიათითა.
– როგორი წარმტაცი და მშვენიერია, – გაეღიმა ექიმს, – ვინ იცის, რამდენი დაგიჯდა ეს ნადიმი?
– ჩემი შვილისთვის რას დავინანებ! – წამოიძახა რობერტომ, თუმცა ხმაში სევდა დაეტყო.
– თაფლობის თვეს სად გაატარებენ?
– ბრაზილიაში, მერე კი – ევროპაში. წითურას მშობლებმა გაუკეთეს ეს საჩუქარი, – მერე ჩაიცინა და თავი გააქნია: – ხვალ უნდა გაემგზავრონ დილაადრიან, მაგრამ თუ ჩემმა სიძემ ამდენი დალია, არა მგონია, ხვალ წასვლა შეძლოს.
წითურა ანტუნესს ახალგაზრდები შემოხვეოდნენ, ყველა სათითაოდ ცდილობდა, ჭიქა მიეჭახუნებინა მისთვის. გაწითლე-ბული სასიძო, კიდევ უფრო წითურა ჩანდა, ცოტა არ იყოს, ისტერიული ხარხარით მეგობრების მოტყუებას ლამობდა და ჭიქას ოდ-ნავ აკარებდა პირს. მაგრამ აღშფოთებული მეგობრები ხმამაღლა უკიჟინებდნენ, ბოლომდე დაცალეო. ექიმმა რიჩარდი მოიძია თვალით, მაგრამ ვერც ბართან და ვერც მოცეკვავეებში ვერ აღმოაჩინა. არც ბაღის იმ კუნჭულში იყო, ფანჯრიდან რომ ჩანდა.
ყველაფერი იმ წუთას მოხდა. ის იყო, ვალსის ხმა შეწყდა და მოცეკვავეები მუსიკოსებისთვის ტაშის დასაკრავად შეჩერდნენ, ის იყო, გიტარის სიმებს ხელი უშვეს მუსიკოსებმა, ის იყო, წითურამ მეოცე სადღეგრძელოზე უარი განაცხადა, რომ უეცრად ელიანიტამ მარჯვენა ხელი თვალებთან მიიტანა, თითქოს უხილავი ბუზი უნდა მოიშოროსო, წაბარბაცდა და, სანამ მისი კავალერი ხელს შეაშველებდა, გულწასული დაეცა. მამასა და ექიმს ჯერ ეგონათ, ფეხი დაუცდა და ახლავე წამოდგებაო, ამიტომაც არ დაძრულან ადგილიდან, მაგრამ როცა დარბაზში ხმაური ატყდა და დედის კივილი გაისმა: `ელიანა, ელიანიტა, შვილო!~ – ორივენი მაშინვე პატარძლის მისაშველებლად გაიქცნენ.
პირველი წითურა ანტუნესი მივარდა, ხელში აიტაცა ყმაწვილი ქალი და მეგობრებისა და დაქალების თანხლებით კიბისკენ გაა-ქანა. წინ სენიორა მარგარიტა მიუძღოდა და გაუჩერებლად გაიძახოდა: `აქეთ, აქეთ, მის ოთაში წავიყვანოთ, ფრთხილად, თუ შეიძლება! ექიმს, ჩქარა ექიმს დაუძახეთ!~ რამდენიმე ნათესავი – ძია ფერნანდო, ბიძაშვილი ჩაბუკა, დონ მარსელინო – სტუმრების დაშოშმინებას ცდილობდნენ და მუსიკოსებს კიდევაც უბრძანეს, ხელახლა დაუკარითო. ექიმმა დაინახა, მისი ძმა რობერტო, კიბის თავში იდგა და რაღაცას ხელებით ანიშნებდა. ღმერთო ჩემო, რა სულელია: ის ხომ ექიმია, რაღას უცდის? ექიმმა კიბე ჩაირბინა, რამდენიმე საფეხურს ზედიზედ გადაახტა და სტუმრებს შუა სირბილით გაიჭრა.
ელიანიტა თავის ვარდისფერ საძინებელში შეეყვანათ, ბაღში რომ გადიოდა. ყმაწვილი ქალი ნელ-ნელა მოდიოდა გონს – წამწამები აახამხამა, თუმცა ფერი ჯერ არ მოსვლოდა. საწოლის ირგვლივ რობერტო, წითურა და გამდელი ვენანსია იდგნენ. გვერდით დედა იჯდა და შვილს სპირტში დასველებულ ცხვირსახოცით უზელდა შუბლს. წითურას პატარძლის ხელი ეჭირა და თვალს არ აშორებდა.
– ახლა კი ყველა დაუყოვნებლივ გადით ოთახიდან და პატარძალთან მარტო დამტოვეთ, – ბრძანა ექიმმა და ყველანი გარეთ გაისტუმრა, – ნუ ღელავთ, საშიში არაფერია, ხელს ნუ მიშლით, უნდა გავსინჯო.
მარტო ბებერ ვენანსიას ვერ მოაცვლევინეს ფეხი და მარგარიტამ ლამის ძალით გააგდო ოთახიდან. ექიმი გვერდით დაუჯდა ელიანიტას, რომელიც შიშითა და დარცხვენით აფახურებდა გრძელ წამწამებს. მან შუბლზე აკოცა ძმისწულს, მერე სიცხე გაუზომა და, თვალმოუცილებლად, ღიმილით უთხრა: ნუ გეშინია, არაფერიც არ მოხდაო. მაჯა არათანაბრად უძგერდა გოგოს, სუნთქვაც უჭირდა. ექიმმა იფიქრა, ალბათ კაბა უჭერსო, და გახდაში მიეშველა.
– სულერთია, მაინც უნდა გაიძრო, ისე რომ საქმეს წინ წაიგდებ, ძმისწულო.
იმავ წუთს მაგრად შემოჭერილი კორსეტი შეამჩნია და მაშინვე მიხვდა ყველაფერს, მაგრამ, არც არაფერი დაიმჩნია, არც რაიმე უკითხავს. ხან გაწითლებულმა, ხან გაყვითლებულმა ელიანიტამ ტანთ გაიძრო და ახლა დაბნეული, თვალებდახრილი, პირმოკუმული იდგა ბიძის წინაშე. ექიმმა უთხრა, ქვედა საცვალი არა, მაგრამ კორსეტი მაინც უნდა მოიშორო, სუნთქვას შეგიშლისო. ღიმილითა და უზრუნველად გაიძახოდა: ეს ყველაფერი ბუნებრივია, ამ აურზაურმა, მღელვარებამ და მეტადრე ამდენმა ცეკვამ – შენ ხომ რამდენიმე საათი შეუსვენებლივ ცეკვავდი! – რა გასაკვირია, გულის წასვლამდე მიგიყვანაო. ამასობში კი მკერდი და მუცელი გაუსინჯა (ელიანიტას მაგრად შემოჭერილი კორსეტიდან გამოთავისუფლებული მუცელი მყის დო-ლივით გამოებერა). გასინჯვის შემდეგ ექიმმა დაასკვნა – მის ხელში ხომ ათასობით ორსულ ქალს გაევლო – ყმაწვილი ქალი ოთხი თვის ფეხმძიმე იყო. მერე თვალებში ჩახედა ძმისწულს, რაღაც წვრილმანები ჰკითხა გზა-კვალის ასაბნევად და ურჩია, ცოტა ხანს დაისვენე დარბაზში გამოსვლამდე, ოღონდაც, – უთხრა მტკიცედ, – არამც და არამც არ იცეკვოო.
– ხომ ხედავ, როგორ დაიღალე. ყოველი შემთხვევისათვის, დასამშვიდებელს მოგცემ. დღეს ბევრი განიცადე...
მერე თავზე ხელი გადაუსვა ყმაწვილ ქალს და, სანამ მშობლები შემოვიდოდნენ, საქორწინო მოგზაურობაზე ჩამოუგდო სიტყვა, ამასობაში დამშვიდდებაო. ელიანიტა მისუსტებული ხმით პასუხობდა. მოგზაურობაზე უკეთესს კაცი მართლა ვე-რაფერს მოიფიქრებს. ვაი, რომ თვითონ ვერა და ვერ გამონახა დრო დიდი ხნით სამოგზაუროდ წასასვლელად. აგერ უკვე სამი წელია, თავის საყვარელ ლონდონში არ ყოფილა. სანამ ექიმი ლაპარაკობდა, ელიანიტამ გულდაგულ შეინახა კორსეტი, ხალათი მოიცვა, საქორწილო კაბა სკამზე დაკეცა, მის ნაცვლად მაღალსაყელოიანი, მაჯებდაქარგული ბლუზა ამოიღო, სხვა ფეხსაცმელი გამოაძვრინა, მერე ლოგინში შესრიალდა და საბანი გადაიფარა. იქნებ სჯობს გულახდილად მოელაპარაკოს თავის ძმისწულს და დაარიგოს? თუმცა არა, საწყალი ისედაც ცუდ დღეშია, გარდა ამისა, ამ ხანში ალბათ მალულად იყო რომელიმე ექიმთან და მშვენივრად იცის, როგორ მოიქცეს, და მაინც, ასეთი ვიწრო კორსეტის ტარება ძალზე საშიშია, ბავშვს შეიძლება რაღაც ავნოს. რა საშინელებაა, მისი ძმისწული ელიანიტა, კდემამოსილი, უმანკო ელიანიტა... ფეხმძიმედ! ექიმმა კარი გამოაღო და პატარძლისა თუ მთელი ოჯახის გასაგონად, ხმამაღლა გამოაცხადა:
– ჩვენზე ჯანმრთელადაა, ოღონდაც დაიქანცა. დასამშვიდებელი დაალევინეთ და ცოტა მოასვენეთ.
ვენანსია საძინებელში შემოვარდა – ექიმმა დაინახა, როგორ ეალერსებოდა იგი ელიანიტას. დედ-მამის კვალდაკვალ წითურა ანტუნესმაც დააპირა შემოსვლა, მაგრამ ექიმმა უჩუმრად გაუყარა ხელი, ტუალეტში წაიყვანა და კარი ჩაკეტა.
– ვერაა ჭკვიანური საქციელი, წითურავ, მთელი საღამო არ უნდა ეცეკვა, თანაც ასეთი გატაცებით, – ვითომც სხვათა შორის წაილაპარაკა ექიმმა და ონკანთან ხელები გაისაპნა, – ხომ შეიძლება მუცელი მოსწყვეტოდა: ურჩიე, კორსეტს ნუღარ ჩაიც-ვამს, ისიც ასე ვიწროს. რამდენი თვის იქნება? სამის, ოთხის?
იმავ წუთს გველნაკბენივით შეკრთა ექიმი. საშინელმა აზრმა გაჰკრა თავში. იგრძნო, ტუალეტში გამეფებული სიჩუმე რაღაც საშინელებას მოასწავებდა. თავზარდაცემულმა სარკეს შეხედა. წითურას თვალები ლამის ბუდიდან გადმოსცვენოდა, ტუჩები მოღრეცოდა, გამოთაყვანებულ სახეზე მკვდრისფერი დასდებოდა.
– სამი-ოთხი თვისაო?! – მოესმა ექიმს ანტუნესის მოგუდული ხროტინი, – მუცელი მოსწყდებაო?
ლამის მიწა გაუსკდა ფეხქვეშ ექიმს. ღმერთო, ეს რა ბრიყვულად და ხეპრულად მოიქცა! მყის გასაოცარი სიცხადით გაახ-სენდა, რომ ელიანიტას ნიშნობა და ქორწილი სულ რამდენიმე კვირაში მოხდა. მან თვალი მოაშორა ანტუნესს და, სანამ ხე-ლებს გაიმშრალებდა, გაფაციცებით ფიქრობდა, რა ეცრუა ან რა მოეგონებინა ისეთი, ყმაწვილი რომ ამ ჯოჯოხეთიდან გამოეთრია, სადაც ეს წუთია, თვითონ ჩააგდო. ერთადერთი, რაც მოიფიქრა და რაც თავადვე სისულელედ ეჩვენა, ეს სიტყვები იყო:
– ელიანიტამ არ უნდა გაიგოს, მე რომ ყველაფერი ვიცი. დავარწმუნე, თითქოს ვერაფერს მივხვდი. ისე კი, ნუ გეშინია, თავს კარგად გრძნობს.
ექიმმა ალმაცერი მზერა ესროლა წითურას და სწრაფად გამოვიდა. ბიჭი ისევ იმ ადგილზე იდგა გაშტერებული და პირდაღე-ბული, სახეზე ოფლის წვეთები ასხდა. ექიმმა გაიგონა, კარი რომ შიგნიდან ჩაიკეტა. ახლა ალბათ იბღავლებს და იღრიალებს, თავს კედელს მიახლის, თმას დაიგლეჯს, დასწყევლის და შეიძულებს ექიმს ელიანიტაზე და იმაზე მეტად... მაინც ვისზე მეტად? იგი ნელა დაეშვა კიბეზე დანაშაულის გრძნობითა და ეჭვებით დამძიმებული, თუმცა ყველა შემხვედრს ამშვიდებდა. ელიანიტას არა უშავს, მალე კარგად იქნებაო. მერე ბაღში გავიდა, სუფთა ჰაერმა ცოტა გამოაცოცხლა. ბარს მიადგა, ყინულისა და წყლის გარეშე ერთბაშად გადაჰკრა ჭიქა ვისკი და გადაწყვიტა, შინ წასულიყო, აღარ დალოდებოდა თავისი გულუბრყვილობით დატრიალებული ტრაგედიის დასასრულს. თუმცა სიკეთე კი სურდა. ნეტა როდის შევა თავის კაბინეტში, ჩაეფლობა თავის შავი ტყავის სავარძელში და მოცარტის მუსიკას მინებდება.
ქუჩაში რიჩარდს შეეფეთა, ბალახზე იჯდა სახეგაუბედურებული, ფეხები ბუდასავით მოერთხა და ბაღის მესერს მისწოლოდა. დაჭმუჭნილ, მტვერში ამოგანგლულ სამოსზე ბალახები მისწებებოდა; მისმა სახემ ექიმს მაშინვე დაავიწყა წითურასა და ელიანიტას ამბავი და შეჩერდა: ბიჭის გაგანიერებული თვალები რისხვას აევსო, პირის კუთხეებში დუჟი ძაფებად დაჰკიდებოდა; საცოდავი და თან სასაცილო სანახავი იყო.
– ასე არ შეიძლება, რიჩარდ, – დაიხარა ბიჭის წამოსაყენებლად ექიმი, – დედ-მამამ ასე არ უნდა გნახოს. წამო, ჩემთან დარჩი, სანამ გონზე მოხვალ. ყველა-ყველა და შენ თუ ამ დღეში გნახავდი, ჩემო კარგო, ამას ვერ ვიფიქრებდი.
ბიჭი შეჰყურებდა ექიმს და ვერ ხედავდა. თავი ჩამოუვარდა, არც ფეხები დაემორჩილა. როცა ბიძის სიტყვებზე წამოდგომა დააპირა, ექიმმა ორივე ხელი ჩაავლო და ძლივს წამოაყენა ფეხზე. მერე მხრებზე მოხვია ხელი და წაიყვანა. ბიჭი ნაჭრის თოჯინასავით ქანაობდა, სადაცაა დაეცემოდა. `იქნებ ტაქსიმ ჩამოიაროს, – წაიბუტბუტა ექიმმა და სანტა-კრუსის ავენიდის ტროტუარის კიდეზე შეჩერდა, რიჩარდისათვის ხელი არ გაუშვია, – შენი ფეხით კუთხემდეც ვერ მიხვალ, ძმაო~. ტაქსებმა ჩამოიქროლეს, ყველა დაკავებული იყო. ექიმი ხელაწეული იდგა. მოლოდინმა, ელიანიტასა და ანტუნესის ამბავმა, ძმის-წულის ასეთმა ყოფამ მეტისმეტად ააფორიაქა და ააღელვა ექიმი, ვისთვისაც მხნეობას არასოდეს უღალატია. იმავ წუთს ძმისწულის ჩუმ ბურტყუნში სიტყვა `რევოლვერით~ გაარჩია და ისე გაიღიმა, წაგებული კაცი რომ გაიღიმებს, ოღონდაც კი იხტიბარი არ გაიტეხოს.
– რევოლვერი რაში გჭირდება, ძმისწულო? – ჩაილაპარაკა თითქოს თავისთვის, არ ეგონა, რიჩარდი თუ გაიგონებდა.
– წითურა რომ მოვკლა, – საშინელი სიძულვილით ამოიხრიალა ნელა, მაგრამ მკაფიოდ და დამარცვლით ბიჭმა და კაცისმკვლელივით დააცეცა თვალები. მერე იყუჩა და მოგუდული ხმით დააყოლა: – ან თავი მოვიკლა.
აქ კი ისევ ენამ უმტყუნა რიჩარდს და ექიმმა ვეღარ გაარჩია, რაებს ლაპარაკობდა. იმავე წუთს ტაქსიც გაჩერდა. ექიმმა შიგ შეაგდო ბიჭი, მძღოლს მისამართი უთხრა და თვითონაც ჩაჯდა. მანქანა დაიძრა თუ არა, რიჩარდს ქვითინი აუტყდა და მისკენ მიბრუნებულ ექიმს მკერდზე მიეხუტა, მთელი ტანი უცახცახებდა. ბიძამ მხრებზე მოხვია ხელი, თმა აუჩეჩა, როგორც წეღან მის დას, და მძღოლი, რომელიც სარკიდან უთვალთვალებდა, ხელის აქნევით დაამშვიდა: ბიჭმა ზომაზე მეტი დალიაო. ასე განაგრძეს გზა, ბიჭი ბიძას ეხუტებოდა, ლურჯ პიჯაკსა და მოვერცხლისფრო ჰალსტუხს ცრემლითა და წვინტლით უსველებდა, ის კი გაყუჩებული იჯდა. უფრო მეტიც: არც მაშინ შემკრთალა, როცა რიჩარდის გაურკვეველ ბურტყუნსა და ზლუქუნში ორჯერ თუ სამჯერ გამეორებული სიტყვები გაარჩია, ადამიანს რომ თავზარს დასცემდა და მაინც უსპეტაკესად ისმოდა: `იმი-ტომ რომ მიყვარს, ძია, მიყვარს, როგორც მამაკაცს. ყველაფრისთვის მიმიფურთხებია, ყველაფრისთვის!~ მანქანიდან რომ გადმოვიდნენ, ექიმის ბაღში ბიჭმა იმდენი არწყია, ფოქსტერიერი შეაშინა და მსახურების ყვედრებით სავსე მზერაც დაიმ-სახურა. ექიმმა ხელკავით შეიყვანა ძმისწული სტუმრების ოთახში, პირი გამოარეცხინა, გახადა, ლოგინში ჩააწვინა, ძლიერი დასაძინებელი წამალი დაალევინა, მერე ერთხანს გვერდით უჯდა და ამშვიდებდა, სანამ ბიჭს ღრმად არ ჩაეძინა, თუმცა იცოდა, ბიჭი ვერც ვერაფერს ხედავდა და არც არაფერი გაეგებოდა.
შემდეგ დარეკა კლინიკაში, მორიგე ექიმს უთხრა, ხვალამდე საავადმყოფოში ვერ მოვალ, თუ რამე არაჩვეულებრივი არ მოხდაო, მაჟორდომი გააფრთხილა, ვინც არ უნდა მიკითხოს და დამირეკოს, შინ არავისთვის არა ვარო, ორმაგი ვისკი დაისხა და თავის კაბინეტში ჩაიკეტა მუსიკის მოსასმენად. ამოარჩია ალბინონის, ვივალდისა და სკარლატის ფირფიტები. ვენეციური ბაროკოს ნატიფი მუსიკა, მისი ფიქრით, ყველაზე უფრო დაუმშვიდებდა აფორიაქებულ სულს. რბილ სავარძელში ჩაფლული, შოტლანდიური ჩიბუხით პირში, თვალებმილულული ელოდა, როდის იმოქმედებდა მუსიკის ჯადო და იმაზე ფიქრობდა, რომ ახლა დიდებული შემთხვევა მიე-ცა გამოსცადოს ის ზნეობრივი წესები, რომლებსაც სიყრმიდან მისდევდა და რომლებიც უკარნახებდნენ, ადამიანს უნდა გა-უგო და არა გაკიცხოო. არ გრძნობდა არც შიშს, არც აღშფოთებას და არც გაკვირვებას; ამას მსუბუქი ღელვა, თანაგრძნობა, სინაზე და სიბრალული უფრო ეთქმოდა, ახლაღა გახდა მისთვის ცხადი, რატომ გადაწყვიტა ასეთმა ლამაზმა გოგომ ბრიყვის ცოლობა ან `ტალღათა მომთვინიერებელს~, ჰავაური სერჟის მეფეს რად არ ჰყოლია არასოდეს სატრფო და შესაშური ერთგულებით გუ-ვერნანტი ქალივით თავის უმცროს დაიკოს დასდევდა კუდში. თამბაქოს საამო სურნელითა და სასმელის გამაცოცხლებელი ძალით დამტკბარი ექიმი ფიქრობდა, რომ რიჩარდის ამბავზე დიდად შეწუხება არ ღირს, იგი შეძლებს დაარწმუნოს რობერტო, ვაჟიშვილი საზღვარგარეთ გაგზავნოს სასწავლებლად, მაგალითად, ლონდონში, სადაც ბევრ ახალსა და საინტერესო რამეს ნახავს და წარსულს გადაივიწყებს. ამ ამბის ორი სხვა მონაწილის ბედი უფრო აშინებდა. მაგრამ მუსიკის ნანინაში უფრო დუნედ და დუ-ნედ უტრიალებდა თავში ერთმანეთს გადანასკვული კითხვები: ამ საღამოსვე მიატოვებს თუ უკვე კიდევაც მიატოვა თავისი უგუნური ცოლი წითურამ? ან ენით უთქმელ კეთილშობილებასა და სიბრიყვეს გამოიჩენს, კრინტს არ დაძრავს და იმასთან იცხოვ-რებს, ვის ცოლობასაც ასე დიდხანს ესწრაფოდა და ვისგანაც ასე მოტყუებული დარჩა? ან თუ ეს ამბავი გახმაურდა, შეურაცხყოფილი სიამაყე, წესიერების დაცვის სურვილი სამუდამოდ ჩამოაფარებს სირცხვილის რიდეს და სამუდამოდ მიაფარებს თვალს სან-ისიდროს უბანში მომხდარ ამ ტრაგედიას
ვარგას ლიოსა მარიო - Vargas Liosa Mario
⏱️ 1 წთ.
👁️ 4
100%