ვონეგუტი კურტ -Voneguti Kurt

უაზრო სიცილი

ხელოვანთა ოჯახში დავიბადე და, აი, მეც ხელოვნებით ვცხოვრობ. ეს ნამდვილად არ ყოფილა ამბოხი. ისე გამოვიდა, თითქოს ბენზინგასამართი სადგური მივიღე მემკვიდრეობით. ყველა ჩემი წინაპარი ხელოვანი იყო, ასე რომ, დღიურ ლუკმას ოჯახური ტრადიციის გზით ვშოულობ. თუმცა მამაჩემი, მხატვარი და არქიტექტორი, იმდენად გააწამა დეპრესიამ, როცა ოჯახის რჩენა არ შეეძლო, რომ ერთხანს იმასაც ფიქრობდა, თითქოს ხელოვნებასთან არაფერი მესაქმებოდა. მაფრთხილებდა და მთხოვდა, ამ ყველაფრისგან შორს ვყოფილიყავი, რადგან ხელოვნება ფულის შოვნის ცუდ საშუალებად მიაჩნდა. მეუბნებოდა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში გაგიშვებ კოლეჯში, თუ რაიმე სერიოზულს და პრაქტიკულს ისწავლიო.
ე. წ. სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერალი მაშინ გავხდი, როცა ვიღაცამ სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერლად გამომაცხადა. არ მინდოდა ამ კატეგორიაში მოხვედრა და დავინტერესდი, განა რა დავაშავე ამისთანა, სერიოზული მწერლის რეპუტაციას რომ ვერ ვეღირსები-მეთქი. მივხვდი – ეს მხოლოდ იმის გამო მოხდა, რომ ტექნოლოგიის შესახებ ვწერდი და გამორჩეული ამერიკელი მწერლების უმრავლესობამ ტექნოლოგიის შესახებ არაფერი იცის.

* * *

1968 წელს, როცა “სასაკლაო #5” დავწერე, უკვე საკმაოდ მომწიფებული ვიყავი იმისთვის, რომ დრეზდენის დაბომბვის შესახებ მომეთხრო. ეს უდიდესი ჟლეტა იყო ევროპის ისტორიაში. რა თქმა უნდა, აუშვიცის ამბებიც ვიცი, მაგრამ ჟლეტა რაღაც ისეთია, რაც უცებ ხდება და ძალიან მოკლე დროში უამრავი ადამიანი იღუპება. დრეზდენში, 1945 წლის 13 თებერვალს, ბრიტანელების მიერ განხორციელებულმა დაბომბვამ დაახლოებით 135 ათასი ადამიანი შეიწირა ერთ ღამეში.
ეს სრული სისულელე, უაზრო ნგრევა იყო. მთელი ქალაქი დაიწვა და ამერიკელები კი არა, ბრიტანელები მოიქცნენ ასე მხეცურად.
რა თქმა უნდა, ჩვენ, როგორც სამხედრო ტყვეები, აქტიურ მონაწილეობას ვიღებდით, როცა მკვდარი გერმანელებისთვის ადგილის გამონახვა ხდებოდა საჭირო. გვამები სარდაფებიდან ამოგვქონდა: ადამიანები იქ იგუდებოდნენ, მერე კი ჩვენ უზარმაზარ კოცონთან მივათრევდით.
მე და ჩემთან ერთად მყოფი სხვა სამხედრო ტყვეები რატომ არ დაგვხოცეს, დღემდე ვერ ვხვდები.
1968 წელს უკვე მწერალი ვიყავი _ ნამდვილი ყალთაბანდი. ფულის გულისთვის რას არ დავწერდი. ჯანდაბამდე გზა ჰქონია, ეს ყველაფერი ხომ საკუთარ თავზე გადავიტანე. ჰოდა, ვაპირებდი, ერთი მიფუჩეჩებული წიგნი დრეზედენის შესახებაც დამეწერა. დაახლოებით ისეთი, მერე ფილმად რომ გადაიღებდენ, სადაც დინ მარტინი, ფრენკ სინატრა და სხვები ჩვენს როლებს შეასრულებდნენ. ამის დაწერა ვცადე, მაგრამ არაფერიც არ გამოვიდა. უაზროდ ვცოდვილობდი.
წავედი და ჩემს საუკეთესო მეგობარს, ბერნი ო’ ჰარას მივადექი. იმ პერიოდის სასაცილო ამბებს ვიხსენებდით, როცა დრეზდენში სამხედრო ტყვეები ვიყავით, მაშინდელ დაძაბულ საუბრებს და ასეთ რამეებს, მოკლედ, მასალას, რისგანაც შესანიშნავი ფილმი გამოვიდოდა ომზე. მისი ცოლი კი, მერი ო’ ჰარა, უცებ გაცხარდა და გვითხრა: “იმ დროს თქვენ მთლად ბავშვები იყავით”.
ეს არის სიმართლე ჯარისკაცებზე. სინამდვილეში, ისინი ბავშვები არიან და არა კინო-ვარსკვლავები. არცერთი არ არის დიუკ ვეინი. ამის გააზრებამ გზა გამიხსნა და სიმართლის სათქმელად საბოლოოდ გამათავისუფლა. ჩვენ ბავშვები ვიყავით, “სასაკლაო #5”-ს კი ქვესათაურად “ბავშვთა ჯვაროსნული ლაშქრობა” შევურჩიე.
რატომ დამჭირდა 23 წელი იმისათვის, რომ დამეწრა, რაც დრეზდენში გამოვცადე? ყველანი საკუთარი ისტორიებით დავბრუნდით სამშობლოში და, ასე თუ ისე, ყველას გვინდოდა მათი გამოყენება. რასაც მერი ო’ ჰარა ამბობდა, სინამდვილეში ამას ნიშნავდა: “რატომ არ ამბობთ სიმართლეს, თუნდაც მრავალფეროვნებისთვის?”
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ერნესტ ჰემინგუეიმ მოთხრობა “მშვიდობით, იარაღო!” დაწერა იმის შესახებ, თუ როგორი სიბრიყვეა, როცა შინ მობრუნებულ ჯარისკაცს ეკითხები, ომში რა ნახა. ძალიან ბევრი ადამიანი _ მათ შორის, მეც _ პირში წყალს ვიგუბებდით, როცა ბრძოლების, ომის შესახებ რამეს გვეკითხებოდნენ. მაშინ ეს მოდაში იყო. არადა, ომის ამბების თხრობის ყველაზე შთამბეჭდავი ფორმაა, როცა მათ მოყოლაზე საერთოდ უარს ამბობ. მაშინ მოქალაქეები ყველანაირ გმირობას თვითონ წარმოიდგენენ.
და მაინც, ვთვლი, რომ მე და სხვა მწერლები ვიეტნამის ომმა საბოლოოდ გაგვათავისუფლა, რადგან ჩვენი ლიდერობაც და მოტივაციაც მთლიანად ყალბი და უაზრო გახადა. როგორც იქნა, ჩვენც შევძელით იმ ცუდზე გვესაუბრა, წარმოუდგენლად ზნედაცემულ ადამიანებს, ნაცისტებს რომ გავუკეთეთ.
რა თქმა უნდა, კიდევ ერთი მიზეზი, რის გამოც ომზე ლაპარაკს გაურბიან, ის არის, რომ მის შესახებ საუბარი შეუძლებელია.

* * *

ახლა კი წერის გაკვეთილს ჩაგიტარებთ.
პირველი წესი: არ გამოიყენოთ წერტილ-მძიმეები. ისინი ტრანსვესტიტი ჰერმაფროდიტები არიან და არაფერს არ წარმოადგენენ. მხოლოდ იმაზე მიუთითებენ, რომ ოდესღაც კოლეჯში სწავლობდით.
ვხვდები, ზოგიერთ თქვენგანს შეიძლება იმის გამოცნობა გაუჭირდეს, ვხუმრობ თუ არა. ასე რომ, ამის მერე გეტყვით, როცა ვიხუმრებ.
მაგალითად, შედით ეროვნულ გვარდიაში ან საზღვაო ფლოტში და ასწავლეთ დემოკრატია. ვხუმრობ.
სადაცაა ალ-ქაიდას მორიგი შეტევა დაიწყება. აქნიეთ დროშები, თუ კი გაქვთ. ეს მათ ყოველთვის აფრთხობთ. ვხუმრობ.
თუ გინდათ, მშობლებს ნამდვილად მოუკლათ გული და არც გამბედაობა გყოფნით იმისათვის, რომ ჰომოსექსუალისტი იყოთ, შეგიძლიათ, ხელოვნებაში თავით გადაეშვათ. არ ვხუმრობ. ხელოვნება ფულის შოვნის საშუალება არ არის. ეს ყველაზე ჰუმანური გზაა, რომელიც ცხოვრებას ოდნავ ასატანს ხდის. თუ ხელოვნებას მიჰყვებით - მნიშვნელობა არა აქვს, ცუდად გამოგივათ თუ კარგად – ღმერთო ჩემო, სულიერად ხომ მაინც გაიზრდებით! იმღერეთ შხაპის ქვეშ. იცეკვეთ რადიოს ხმაზე. მოყევით სხვადასხვა ამბები. მისწერეთ მეგობარს წერილი, თუნდაც ერთი ქეციანი ლექსი. გააკეთეთ ეს ისე, როგორც შეგიძლიათ. უზარმაზარ ჯილდოს მიიღებთ – უკვე რაღაც გექნებათ შექმნილი.
სულაც არ მინდა, რომ დაგაფრთხოთ, მაგრამ კორნელის უნივერსიტეტში სტუდენტ-ქიმიკოსად ნამყოფმა ომის შემდეგ ჩიკაგოს უნივერსიტეტში ანთროპოლოგია შევისწავლე და ბოლოს, მაგისტრის ხარისხიც მივიღე ამ სფეროში. სოლ ბელოუ იმავე კათედრაზე იყო. არცერთი ჩვენგანი მასალის შესაგროვებლად არასდროს გამგზავრებულა, მიუხედავად იმისა, რომ, წარმოსახვაში ამას უდავოდ ვახორციელებდით. მე ბიბლიოთეკაში დავიწყე სიარული ეთნოგრაფების, მისიონერებისა და მკვლევარების – ამ იმპერიალისტების _ მოხსენებების მოსაძებნად და იმის გასაგებად, თუ რა სახის ისტორიები შეაგროვეს პრიმიტიულ ხალხში. ანთროპოლოგიაში ხარისხის დაცვა მაინც ჩემი დიდი შეცდომა იყო, რადგან პრიმიტიულ ხალხს ვერ ვიტან _ შტერები და სულელები არიან. პრიმიტიული ხალხი, იმ თავისი ქეციანი ამბებით, გადაშენებას იმსახურებს. ისინი ნამდვილად ჩამორჩენილები არიან.

* * *

მასაჩუსეტის შტატში, უესტ ბარნსტეიბლში, იმ საავტომობილო სააგენტოს მფლობელი და მენეჯერი ვიყავი, რომელსაც “სააბ კეიპ კოდი” ერქვა. მეც და ეს სააგენტოც ბიზნესს 33 წლის წინ შევეშვით. ისევე, როგორც ახლა, “სააბი” მაშინაც შვედური მანქანა იყო და, მჯერა, რომ ამ პროფესიაში ჩემი წლებისწინანდელი წარუმატებლობა იოლად ხსნის იმას, რაც სხვა შემთხვევაში ამოუცნობ საიდუმლოდ დარჩებოდა: რატომ არ მომცეს შვედებმა ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემია. ძველი ნორვეგიული ანდაზაა: “შვედებს პატარა სირები აქვთ, მაგრამ დიდი მეხსიერება”.
მომისმინეთ: მაშინ “სააბს” მხოლოდ ერთი მოდელი ჰქონდა, “ფოლკსვაგენის” მსგავსი დეფექტით _ ორკარიანი სედანი, რომლის ძრავაც წინ იყო მოთავსებული. ჰაერის ნაკადის ზემოქმედების შედეგად ორივე კარი ისე იოლად იღებოდა, რომ ნებისმიერ მომენტში სასიკვდილო ნახტომისთვის მზად უნდა ყოფილიყავით. ყველა სხვა ავტომობილისგან განსხვავებით, მაგრამ თქვენი გაზონის საკრეჭი მანქანისა და მოტორიანი ნავის მსგავსად, ორტაქტიანი ძრავა ჰქონდა და არა ოთხტაქტიანი. ასე რომ, როცა ავზს ბენზინით ავსებდით, ერთი ბიდონი მანქანის ზეთიც უნდა მიგეყოლებინათ. არცერთ შემთხვევაში წესიერი ქალი ამის გაკეთებას არ მოისურვებდა.
მთავარი, რის გამოც “სააბს” ყიდულობდნენ, ის იყო, რომ მას “ფოლკსვაგენისთვის” ოდნავ გასწრება შეეძლო _ მხოლოდ წითელ შუქზე. მაგრამ თქვენ ან თქვენთვის მნიშვნელოვან არსებას ბენზინის ავზში ზეთის ჩამატება თუ დაგავიწყდებოდათ, მაშინ თქვენ და თქვენი მანქანა ნამდვილ ფეიერვერკს მოაწყობდით.
ბევრი ცუდი ვილაპარაკე შვედური მანქანათმშენებლობის შესახებ და ამიტომ ვერ ვეღირსე ნობელის პრემიას.

* * *

ძნელია, ნამდვილად ენამოსწრებულად იხუმროთ.
რადიოში კომედიებს დღესაც ვუსმენ და უნდა ვთქვა, რომ სინამდვილეში არც ისე ბევრი კარგი კომედიაა. ამ ჟანრთან ყველაზე ახლოს მაინც გრუჩო მარქსის ვიქტორინა “ფსონად _ შენი სიცოცხლე” რჩება. მე ბევრ მხიარულ მწერალს ვიცნობ, რომლებიც აღარ ხუმრობენ და დასერიოზულდნენ, რის გამოც რაიმე სასაცილოს მოფიქრებას ვეღარ ახერხებენ. მახსენდება ბრიტანელი ავტორი, მაიკლ ფრეინი, “კალის ადამიანი” რომ დაწერა. ის ძალიან სერიოზული გახდა. მის თავში ნამდვილად რაღაც მოხდა.
როგორი საშინელიც არ უნდა იყოს ცხოვრება, იუმორი თავდაცვის კარგი საშუალებაა. საბოლოოდ, მაინც იღლებით, უფრო და უფრო თავზარდამცემი ამბები გესმით და იუმორი ვეღარ გშველით. მარკ ტვენს ემსგავსებით, რომელიც ფიქრობდა, რომ ცხოვრება საშინელი იყო, მაგრამ ხუმრობის და ასეთი რამეების დახმარებით ამ საშინელებას გულთან ახლოს არ უშვებდა, ბოლოს კი ვეღარ გაუძლო. მისი ცოლი, საუკეთესო მეგობარი და ორი ქალიშვილი გარდაიცვალნენ. თუ საკმაოდ დიდხანს იცოცხლებთ, ბევრი თქვენი ახლობელი მოკვდება.
სავსებით შესაძლებელია, რომ მეც ვეღარ ვხუმრობდე – დღეს იუმორი თავდაცვის საიმედო მექანიზმად აღარ ჩაითვლება. ზოგიერთი ადამიანი მხიარულია, ზოგი – არა. მეც მხიარული ვიყავი, მაგრამ ალბათ აღარ ვარ. იმდენი დარტყმა და იმედგაცრუება გვხვდება ცხოვრებაში, რომ იუმორის თავდაცვითი ფუნქცია ვერაფერს ხდება. შეიძლება პირქუში გავხდი, რადგან ბევრი ისეთი რამ ვნახე, რამაც შეურაცხყოფა მომაყენა და რასაც სასაცილო სიტყვებით ვერ გადმოვცემ.
იქნებ ასეც მოხდა. ნამდვილად არ ვიცი, ამის შემდეგ როგორი ვიქნები. უბრალოდ, დინებას მივყვები და ვნახავ, ჩემს სხეულსა და ტვინს რაც მოუვა. თავზარს მცემს ის ფაქტი, რომ მწერალი გავხდი. არა მგონია, ჩემი ცხოვრების ან ჩემი ნაწერის კონტროლი შემეძლოს. ნებისმიერი სხვა მწერალი, ვისაც ვიცნობ, გრძნობს, რომ საკუთარ თავს კარგად მართავს. მე კი ეს შეგრძნება არა მაქვს. ასე ვერაფერს ვაკონტროლებ. უბრალოდ, ვბერდები.
ერთადერთი, რაც ნამდვილად მინდოდა, ხალხისთვის სიცილით შვების მოგვრა იყო. ასპირინის აბის მსგავსად, იუმორიც შეიძლება შვებისმომგვრელი აღმოჩნდეს. რომ ვიცოდე, ასი წლის შემდეგ ადამიანები ისევ იცინებენ, ამ ამბით ნამდვილად კმაყოფილი ვიქნებოდი.

* * *

ბოდიშს გიხდით ყველას, ვინც ჩემი შვილიშვილების თანატოლები ხართ. ბევრი თქვენგანი ამ სტრიქონების კითხვისას ალბათ სწორედ მათი ასაკის იქნება.
როცა ბავშვი ვიყავი, ოჯახის უმცროს წევრად ვითვლებოდი, ყველაზე უმცროსი კი ნებისმიერ ოჯახში მასხარაა, რადგან ხუმრობა და მასხრობა ერთადერთი გზაა, რომლითაც მას უფროსთა საუბარში ჩართვა შეუძლია. და ხუთი წლით უფროსი იყო ჩემზე, ძმა – ცხრა წლით, ხოლო მშობლები, ერთიც და მეორეც, ენაწყლიანი მოსაუბრეები იყვნენ. პატარაობისას ყველა ამ ადამიანისთვის მომაბეზრებელი ვიყავი, განსაკუთრებით სადილობის დროს. არ უნდოდათ ჩემი სულელური, ბავშვური ამბების მოსმენა. მათ ნამდვილად მნიშვნელოვან თემებზე სურდათ საუბარი - იმაზე, რაც სკოლაში, კოლეჯში ან სამსახურში ხდებოდა. ასე რომ, ერთადერთი გზა, რომლითაც საუბარში ჩართვა შემეძლო, რაიმე სასაცილოს თქმა იყო.
მე იმ დროს ვიზრდებოდი, როცა ამერიკაში ბრწყინვალე კომედიებს დგამდნენ – ეს დიდი დეპრესიის ხანა იყო. რადიოში საკმაოდ მაღალი დონის კომიკოსები მოღვაწეობდნენ და ყოველგვარი წინასწარი განზრახვის გარეშე, მათგან ბევრს ვსწავლობდი. მოზარდობის პერიოდში, სულ ცოტა, ღამეში ერთი საათის განმავლობაში მაინც ვუსმენდი კომედიებს და ძალიან დავინტერესდი, რა იყო ხუმრობა და როგორ უნდა მეხუმრა.
როცა ვხუმრობ, ვცდილობ, რომ შეურაცხყოფა არავის მივაყენო. არა მგონია, მართლაც საშინელ გემოვნებაზე მიუთითებდეს ის, რაც აქამდე ჩავიდინე. ჩემი აზრით, დროთა განმავლობაში არც ისე ბევრი ადამიანი შემიწუხებია ან ნაწყენი დამიტოვებია. ერთადერთი შოკი, რომელსაც მივმართავ, იშვიათად გამოყენებული უხამსი სიტყვებია. ზოგიერთი რამ კი ნამდვილად არ არის სასაცილო. მაგალითად, ვერ წარმომიდგენია იუმორისტული წიგნი ან სკეტჩი აუშვიცის შესახებ. ასევე შეუძლებელია, ჯონ კენედის ან მარტინ ლუთერ კინგის სიკვდილზე ვიხუმრო. სხვა შემთხვევებში, საერთოდ არ ვფიქრობ იმ თემაზე, რომელსაც ყოველთვის თავს ავარიდებდი იმის გამო, რომ მაინც არაფერი გამომივიდოდა. როგორც ვოლტერმა გვიჩვენა, ტოტალური კატასტროფები საშინლად თავშესაქცევი რამაა. ლისაბონის მიწისძვრაც ხომ სასაცილოდ ჩანს!
მე დრეზდენის ნგრევას შევესწარი. ქალაქი მანამდეც ვნახე და საჰაერო დაბომბვის შემდეგაც, როცა თავშესაფრიდან გამოვედი. რა თქმა უნდა, სიცილი ერთადერთი პასუხი იყო ამ ყველაფრისადმი. უფალმა უწყის, რომ სული მუდამ შვებას ეძებს.
ნებისმიერი რამ შეიძლება იქცეს სიცილის საგნად და სავარაუდოდ, საშინლად შემზარავი სიცილი აუშვიცის მსხვერპლთა შორისაც გაისმოდა.

იუმორი შიშით გამოწვეული ფიზიოლოგიური საპასუხო რეაქციაა. ფროიდი ამბობდა, რომ იმედგაცრუებისას იუმორი ერთ-ერთი შესაძლო პასუხია. მისი თქმით, ჭიშკართან მყოფი ძაღლი, რომელიც გარეთ გასვლას ვერ ახერხებს, მიწის ფხოჭნას, თხრას, უაზრო მოქმედებების შესრულებას დაიწყებს, ალბათ, ღრენას ან რამე ასეთსაც წამოიწყებს, რათა იმედგაცრუებას, გაკვირვებას ან შიშს გაუმკლავდეს.
უმეტესწილად, სიცილს შიში იწვევს. წლების წინ ერთ იუმორისტულ სატელევიზიო სერიალზე ვმუშაობდი. მაშინ ვცდილობდით, შოუ ისე გაგვეკეთებინა, რომ თითოეულ ეპიზოდში სიკვდილის ხსენება ძირითად პრინციპად დარჩენილიყო. ეს კომპონენტი სიცილს უფრო გააღრმავებდა, მაყურებელი კი ვერც მიხვდებოდა, მის გადაბჟირებას როგორ ვახერხებდით.
არსებობს ზედაპირული სიცილიც. ამის მაგალითი ბობ ჰოუპია, რომელიც ნამდვილი იუმორისტი არც ყოფილა. ის უბრალო კომიკოსი იყო, საკმაოდ მწირი მასალა ჰქონდა და რაიმე შემაძრწუნებელს არასდროს ახსენებდა. სამაგიეროდ, გიჟივით ვიცინოდი “ლორელი და ჰარდი”-ს ყურებისას. რაც არ უნდა ვთქვათ, იქ მაინც ჩანს ტრაგედია. ეს ადამიანები საკმაოდ სათუთები არიან იმისთვის, რომ ამ სამყაროში გადარჩნენ და ამის გამო მუდამ საშინელ საფრთხეში არიან. ისინი ძალიან იოლად შეიძლება მოკლან.

* * *

უმარტივესი ხუმრობებიც კი შიშის და ტკივილის უმცირეს ელემენტებს შეიცავს. ასეთია შეკითხვა: “რა მოჩანს თეთრად ჩიტის უკანალში?” სკოლის მოსწავლესავით დამფრთხალი მსმენელი მაშინვე იბნევა და ეშინია, რაიმე სისულელე არ თქვას. როცა ის პასუხს გაიგებს: “რა თქმა უნდა, ჩიტის უკანალი,” – ავტომატურ შიშს სიცილით გაფანტავს. ბოლოს და ბოლოს, გამოცდაზე ხომ არ იყო!
“რატომ იკეთებენ მეხანძრეები წითელ აჭიმებს?” ან “რატომ დამარხეს ჯორჯ ვაშინგტონი მთის ფერდობზე?” და ასე შემდეგ.
ნაკლებად მხიარული ხუმრობებიც არსებობს, რასაც ფროიდი სახრჩობელას იუმორს უწოდებდა. ისეთი უიმედო ცხოვრებისეული სიტუაციებიც გვხვდება, როცა ნებისმიერი სახის შვება წარმოუდგენლად მოჩანს.
დრეზდენს რომ ბომბავდნენ, სარდაფში ვისხედით და თავზე ხელებს ვიფარებდით – გვეშინოდა, ჭერი არ ჩამოქცეულიყო. ამ დროს, თითქოს ცივ და წვიმიან ღამით დიდ სახლში გამოკეტილი ჰერცოგის ასული გახლდათ, ერთმა ჯარისკაცმა თქვა: “ნეტა ამაღამ ღარიბები რას აკეთებენ?” არავის გასცინებია, მაგრამ ამის მოსმენა ყველას გაგვიხარდა. ჯერ კიდევ ცოცხლები ვიყავით! მან კი ეს დაამტკიცა.

ნაწყვეტი წიგნიდან “უსამშობლო კაცი: ჯორჯ ბუშის ამერიკაში ცხოვრების მემუარები”, 2005


საკუთარ თავზე

მთარგმნელის წინათქმა.
როცა რუსულიდ ვთარგმნიდი (О,СЕБЕ) სამწუხაროდ ინგლისური დედანი არ მქონდა.
ქართულად სათაურის (ისევე , როგორც მთელი ტექსტის) თარგმანი არ შემისწორებია. სხვა შემთხვევაში PREFACE–ს წინათქმად ვთარგმნიდი.
ახლა როცა ინგლისური და რუსული ტექსტები წინ მიდევს და ვადარებ, მეჩვენება, რომ ინგლისურიდან ნათარგმნს ოდნავ შეცვლილი სახით წარმოვადგენდი.
(მოთხრობების კრებულის წინათქმა)

თქვენს წინაშე კურტ ვონეგუტის ხსოვნისადმი მიძღვნილი გამოფენის მსგავსი მცირე ზომის მოთხრობების კრებულია, მიუხედავად იმისა, რომ კურტ ვონეგურტი ჯერ ცოცხალია და სწორედ მე ვარ ეს ვონეგუტი. გერმანიაში, სადღაც არის პატარა მდინარე, რომლისგანაც წარმოედინა ჩემი საუცხოო გვარი.


მე 1949 წლიდან ვწერ. თვითნასწავლი მწერალი ვარ. არ მაქვს ლიტერატურული თეორია, რომელსაც სხვას გავუზიარებდი: როცა ვწერ, საკუთარ თავს ვემსგავსები. ჩემი სიგრძე ექვსი ფუტი და ორი დიუმია, წონა – დაახლოებით ორასი ფუნტი. მოუქნელად დავდივარ და კარგად ვცურავ. აი, ასეთი, დროებით დაქირავებული დონდროხა ვწერ წიგნებს, თუმცა წყალში მშვენიერი ვარ.

მამა და მამის მხრიდან ბაბუა ინდიანას შტატის ქალაქ ინდიანაპოლისში არქიტექტორები იყვნენ. მეც ამავე ქალაქში დავიბადე. დედის მხრიდან ბაბუამ, რომელსაც ლუდსახარში ჰქონდა, პარიზის გამოფენაზე ლუდ ”ლიბერ ლაგერისათვის” ოქროს მედალი აიღო. ლუდის შემადგენლობის მთელი საიდუმლო მასში ყავის დამატება იყო.

ჩემი ერთადერთი ძმა ჩემზე 8 წლით უფროსია. იგი ცნობილი მეცნიერია. მისი სპეციალობა ფიზიკიაა – რომელიღაც ღრუბლების შემსწავლელი დარგი. მას ბერნარდი ჰქვია და ჩემზე უფრო საინტერესო ადამიანია.

მახსოვს, რა მომწერა, როცა მისი პირველი ბიჭი სამშობიაროდან გამოიყვანეს. ”ჩემი უმთავრესი საქმე ახლა აქეთ–იქით მოფანტული ”კაკების” მოსუფთავებაა” – ასე იწყებოდა წერილი.

ჩემი ერთადერთი და ჩემზე ხუთი წლით უფროსი იყო. ორმოცი წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი სიმაღლეც ექვს ფუტზე მეტი იყო, დაახლოებით ერთი აგსტრემით. ღვთაებრივად ლამაზი და საოცრად გრაციოზული იყო. თანაც არა მხოლოდ წყალში, არამედ ხმელეთზეც. იგი მოქანდაკე იყო. ”ალისად” მონათლეს, მაგრამ ყოველთვის ამბობდა, რომ არანაირი ალისა არ არის. მე ვეთანხმებოდი. ყველანი ეთანხმებოდნენ. შეიძლება, ოდესმე სიზმარში აღმოვაჩინო, თუ რას ეძახდნენ სინამდვილეში.

სიკვდილის წინ მისი უკანასკნელი სიტყვები იყო: ”სიკვდილზე უარესი ხვედრი”. იგი ავთვისებიანი სიმსივნით გარდაიცვალა.


მე ახლა უკვე მესმის, რომ ძმამ დასთან ერთად განსაზღვრა ჩემი რომანების ძირითადი თემები: ”აქეთ–იქით მოფანტული ”კაკების” მოსუფთავებაა” და ”სიკვდილზე უარესი ხვედრი”. Fates Worse than Death (1991). ამ კრებულში შესული მოთხრობები ნიმუშია იმისა, რაც გავყიდე რომანების წერის შესაძლებლობა რომ მქონოდა. აქ შეკრებილია, ასე ვთქვათ, ”კერძო სამეწარმეოს ნაყოფები”.

”ჯენერალ ელექტრიკში” მე საგარეო ურთიერთობების განყოფილებას ვხელმძღვანელობდი, შემდეგ თავისუფალი შემოქმედი გავხდი – ვყიდდი ე.წ. ”მსუბუქ საკითხავს” – უმთავრესად, სამეცნიერო ფანტასტიკას. პროფესიის შეცვლით მორალურად გავიზარდე თუ არა, ვერაფერს ვიტყვი. ამაზე და ბევრ სხვა რამეზე საშინელ სამსჯავროზე წარდგომისას მამა ღმერთს ვკითხავ. ბარემ, იქვე გავიგებ რა ერქვა ჩემ დას სინამდვილეში.

სრულიად შესაძლებელია, ეს მომავალ ოთხშაბათს მოხდეს.

ერთხელ, ჩემს მორალურ გარდაქმნაზე კითხვა დავუსვი რომელიღაც უნივერსიტეტის პროფესორს, რომელიც თავის ”მერსედეს–ბენც 300–ში” ჯდებოდა. იგი მარწმუნებდა, რომ საგარეო ურთიერთობების განყოფილების მუშაკები და ”მსუბუქი ლიტერატურის” ავტორები ერთსა და იმავე საზიზღრობას ჩადიან – ჭეშმარიტებას ფულის გამო რყვნიან.

ჩემს შეკითხვაზე თუ რას თვლის ყველაზე მდარე ლიტერატურად, მან მიპასუხა: ”სამეცნიერო ფანტასტიკას”. ჩემ შეკითხვაზე თუ სად მიეჩქარება, მიპასუხა, რომ ზეჩქარულ თვითმფრინავით უნდა იმგზავროს. გონოლულუში ლინგვისტთა ასოციაციის სიმპოზიუმზე სიტყვით უნდა გამოსულიყო. გონოლულუმდე სამი ათასი მილია.

ჩემი და ძალზე ბევრს ეწეოდა. მამაჩემი ძალზე ბევრს ეწეოდა. დედაჩემი ძალიან ბევრს ეწეოდა. მე ძალიან ბევრს ვეწევი. ჩემი ძმაც ძალზე ბევრს ეწეოდა და შემდეგ მიატოვა და ეს გავდა პურის და თევზის სახარებისეულ სასწაულს.

ერთ წვეულებაზე ჩემთან ერთი ეშხიანი გოგონა მოვიდა და მკითხა:
– ამჟამად რას საქმიანობთ?
– სიგარეტით თვითვმკვლელობ, – ვთქვი მე.

მას მოეჩვენა, რომ ეს ძალზე გონებამახვილურია. მე – არა. მე გავიფიქრე – რა საზიზღრობაა ისე გძულდეს ცხოვრება, რომ განუწყვეტლივ ყლაპავდე კარცეროგენებს. მე ”პოლ–მოლს” ვეწევი. ნამდვილი თვითმკვლელები \"half-l-moll\"–ს უწოდებენ. დილეტანტი თვითმკვლელები – \"pel-mel\"–ს. ( half – ნახევარი, moll – განგსტერული ოჯახის გვარი, \"pel-mel\"–ს ვერაფერი გავუგე. – ე.კ.),


ერთი ჩემი ნათესავი ჩვენი ოჯახის ზოგიერთი წევრის ისტორიას საიდუმლოდ წერს. რაღაცები მაჩვენა და ჩემ არქიტექტორ ბაბუაზე მითხრა: ”იგი ორმოცი წლის ასაკში რაღაც მიზეზით გარდაიცვალა და, ჩემი აზრით, მოხარული იყო ”ყველაფერ ამას” რომ გაეცალა“. სავარაუდოდ ”ყველაფერ ამაში” იგი ინდიანაპოლისში ცხოვრებას გულისხმობდა. ცხოვრებისადმი ასეთი შიში ხანდახან ჩემშიც ფუთფუთებს.
ჩვენი ჯანდაცვის მოღვაწეები არასოდეს ამბობენ, თუ რა მიზეზით ეწევა ბევრი ამერიკელი გაუჩერებლად. ამის მიზეზი კი ის არის რომ, მოწევა უაღრესად საიმედო და უაღრესად მართებული თვითმკვლელობის ხერხია.

ჩემი სირცხვილი და თავის მოჭრა, ხანდახან მეც რომ მქონდა ”ყველაფერი ამისგან” გაქცევის სურვილი. მე ექვს ბავშვი მყავს – სამი საკუთარი და სამი – გარდაცვლილი დისგან. შესანიშნავი ბავშვები არიან. ჩემი პირველი ქორწინება წარმატებული გამოდგა, და ამ დრომდის ძალზე წარმატებულია. მეუღლე ახლაც ლამაზია.

სხვათაშორის – ულამაზო ცოლები მწერლებს არ ჰყავთ – მე ასეთები არ შემხვედრია.

ჩემი წარმატებული ქორწინების საპატივცემულოდ წინამდებარე კრებულში გულისამრევად ტკბილი სასიყვარულო ისტორიები შევიტანე, რომლებსაც ”ქალთა ჟურნალში”, სადაც – ღმერთო აპატიე! – ”ხანგრძლივი გასეირნება მარადისობისკენ” – დაასათაურეს. მგონი, მე თვითონ მოთხრობას ვუწოდე –”ამას რა ეშმაკი გაუმკლავდება?”. ამ პატარა მოთხრობაში მომავალ მეუღლესთან ერთად გასეირნებაა აღწერილი. მრცხვენია. მრცხვენია, რომ ჩემს ცხოვრებაში ყოფილა ქალთა ჟურნალში აღწერილი სიტუაციები.

”ნიუ–ორკერში” ჩემ რომანზე ”ღმერთმა დაგლოცოთ, მისტერ როუზუოტერ” (God Bless You, Mr. Rosewater; or, Pearls before Swine (1965)) დაწერეს, რომ ეს „თავის თავზე შეყვარებულის ჩახითხითების მეტი არაფერია“. ეს წიგნიც ასეთივე რომ აღმოჩნდეს? მაშინ მკითხველმა, სიცხადისათვის, ოლეოგრაგფიით შესრულებულ ამერიკელ ქალიშვილად წარმომიდგინოს, რომელსაც ღამის პერანგი აცვია, მუხლებზე დგას და ან თევზებს უყურებს, ან კიდევ საკუთარი გამოსახულებით ტკბება.


ხანგრძლივი გასეირნება მარადისობისკენ

ისინი ერთმანეთის მეზობლად გაიზარდნენ. ქალაქის გარეუბანში - მინდვრების, ტყეებისა და ბაღების გარემოცვაში, საიდანაც ჩანდა ულამაზესი სამრეკლო, რომელიც ბრმების სკოლას ეკუთვნოდა.

ახლა ისინი ოცი წლისანი არიან და თითქმის ერთი წელია ერთმანეთი არ უნახავთ. მათ შორის მხიარული და თბილი ურთიერთობა ყოველთვის არსებობდა, თუმცა სიყვარულზე არასოდეს უსაუბრიათ.
ბიჭს ნიუტი ჰქვია, გოგოს – კატერინა. ნაშუადღევი იყო, როცა ნიუტმა კატერინას სახლის კარზე დააკაკუნა. კატერინა კართან მივიდა, ხელში სქელტანიანი, ცარცის ქაღალდზე დაბეჭდილი ჟურნალი ეჭირა, რომელსაც დაკაკუნებამდე კითხულობდა. ჟურნალი მთლიანად საპატარძლოებისთვის იყო განკუთვნილი.
– ნიუტ! – თქვა მან. გოგო გაკვირვებული ჩანდა.
– შეძლებ სასეირნოდ წამოსვლას? – თქვა ბიჭმა. იგი, კატერინასთანაც კი, ძალზე მორცხვი იყო. თავის სიმორცხვეს დაბნეული ლაპარაკით მალავდა – თითქოს რაზეც საუბრობდა და რაც მისთვის ასე მნიშვნელოვანი იყო – მისგან ძალზე შორსაა, თითქოს ის საიდუმლო აგენტია, რომელსაც ხანმოკლე შესვენება აქვს ლამაზ, შორეულ და ავბედით მისიებს შორის. საუბრის ასეთი მანერა ყოველთვის იყო დამახასიათებელი ნიუტისთვის, მაშინაც კი, როცა საკუთარ თავზე საუბრობდა.
– სასეირნოდ? – თქვა კატერინამ.
– „ნაბიჯ-ნაბიჯ, ფოთლებზე გავლითა და ხიდებს გადავლით“.
– არ ვიცოდი, ქალაქში თუ იყავი.
– ეს–ესაა ჩამოვედი – თქვა ბიჭმა.
– ისევ ჯარში, როგორც ვხედავ, – ჩაილაპარაკა გოგომ.
– შვიდი თვე დამრჩა. ბიჭი არტილერიის პირველი კლასის რიგითად მსახურობდა. დაჭმუჭნული სამხედრო ფორმა და მტვრიანი ბათინკები ეცვა. გაუპარსავიც იყო.

ბიჭმა ხელი ჟურნალისკენ გაიწოდა:
– მაჩვენე ეს ლამაზი წიგნი – თქვა მან.
გოგომ ჟურნალი გაუწოდა.
– ვთხოვდები, ნიუტ – თქვა გოგომ.
– ვიცი, – თქვა ბიჭმა – წავიდეთ სასეირნოდ.
– უამრავი საქმე მაქვს ნიუტ, ქორწინებამდე სულ ერთი კვირა დარჩა.
– თუ სასეირნოდ წამოხვალ – თქვა ბიჭმა, _ ლოყაწითელა საპატარძლო გახდები. ჟურნალი გადაფურცლა, კატერინას ლოყაწითელი საპატარძლოების ფოტოები უჩვენა და თქვა – როგორც ეს, როგორც ეს, როგორც ეს ლოყაწითელი საპატარძლოები.

კატერინამ გაიფიქრა ლოყაწითელ საპატარძლებზე და თვითონაც გაწითლდა.

– ეს ჩემი საჩუქარი იქნება ჰენრი სტიუარტ ჩეზენსისათვის – თქვა ნიუტმა. სეირნობის შემდეგ მე მას ლოყაწითელა საცოლეს დავუბრუნებ.
– სახელიც იცი?
– დედამ მომწერა, პიტსბურგიდანაა ხომ?
– ასეა, შენ იგი მოგეწონება.
– შეიძლება, – თქვა ბიჭმა.
– შეძლებ...? შეძლებ ქორწილში მოსვლას, ნიუტ? – თქვა გოგომ.
– ვეჭვობ.
– ხანმოკლე შვებულებულება გაქვს?
– შვებულება? – თქვა ნიუტმა, თან სარეკლამო ჩანართზე ვერცხლის სუვენირების რეკლამას ათვალიერებდა. – მე არ ვარ შვებულებაში.
– რა?
– ამას თვითნებურად წამოსვლა ჰქვია.
– ნიუტ, რას ამბობ, შეუძლებელია!!!
– ასეა, თქვა ბიჭმა და ჟურნალი ისეევ გადაფურცლა.
– რატომ, ნიუტ? – თქვა გოგომ.
– მინდა, შენთვის ვერცხლის სუვენირების ნიმუშები ვიპოვო. იგი ჟურნალში სუვენირების დასახელებებს კითხულობდა – ალბემარლი? მანანა? ლეგენდა? ვარდი? – მერე გოგოს შეხედა და გაუღიმა.
– მინდა, შენ და შენს ქმარს კოვზი გაჩუქოთ – თქვა ბიჭმა.
– ნიუტ, ნიუტ – სერიოზულად მიპასუხე.
– გავისეირნო, მინდა.
გოგომ, დასავით განიცადა ნათქვამი და ხელები მოიფშვნიტა.
– ნოუტ, შენ იხუმრე თვითნებურად წამოსვლაზე – თქვა გოგომ.
– ნიუტმა, წარბების აწევით, წყნარად განასახიერა პოლიციელის სინერა.
– საიდან, საიდან გამოიქეცი?
– ფორტ ბრეგიდან – თქვა ბიჭმა.
– ჩრდილო კაროლინიდან? – თქვა გოგომ.
– ასეა – ფაეტვილის მახლობლად, სადაც სკარლეტ ო’ჰარა სკოლაში დადიოდა.
– როგორ მოაღწიე აქამდე, ნიუტ? – თქვა გოგომ.
– ბიჭმა მაღლა აწია ცერა თითი, აქნევდა ისე, თითქოს გამვლელი ავტომანქანას „ავტოსტოპით“ აჩერებსო. ”ორ დღეში” – თქვა მან.
– დედაშენმა იცის? – თქვა გოგომ.
– დედაჩემისთვის არ ჩამოვსულვარ – უთხრა ბიჭმა გოგოს.
– აბა, ვისთვის? – თქვა გოგომ.
– შენთვის _ თქვა ბიჭმა.
– რატომ ჩემთვის? – თქვა გოგომ.
– იმიტომ, რომ მიყვარხარ – თქვა ბიჭმა – შეგვიძლია ახლა სასეირნოდ წასვლა? – თქვა მან – „ნაბიჯ–ნაბიჯ, ფოთლებზე სიარულითა და ხიდების გადავლით...“
შემდეგ ისინი მიაბიჯებდნენ ტყეში ყავისფერ ფოთლებით დაფარულ მიწაზე.
კატერინა ნაწყენი და შეშინებული იყო. ატირებას არაფერი უკლდა. ”ნოუტ” – თქვა მან, – ეს ნამდვილი სიგიჟეა.
– მაინც რა? –თქვა ნიუტმა.
– მითხრა მიყვარხარ, როცა ყველაფერი გადაწყვეტილია – თქვა მან. _ ეს არასოდეს გითქვამს წინათ. – იგი გაჩერდა.
– გავიაროთ, – თქვა ბიჭმა.
– არა, მეტს აღარ წავალთ. საერთოდ არ უნდა წამოგყოლოდი _ თქვა გოგომ
– და მაინც წამომყევი – თქვა ბიჭმა.
– იმიტომ, რომ სახლიდან გამომეყვანე – თქვა მან – რას იფიქრებდა ვინმე, რომ მოსულიყო ჩემთან და მოესმინა, როგორ მესაუბრები ქორწილამდე ერთი კვირით ადრე.
– რა უნდა ეფიქრათ? – თქვა ბიჭმა.
– იფიქრებდნენ, რომ შენ გაგიჟდი? – თქვა გოგომ.
– რატომ? –თქვა ბიჭმა.
– კატერინამ ღრმად ამოიოხრა და თქვა: მინდა გითხრა, მე ღრმად შემძრა შენმა გიჟურმა ქცევამ, რომელიც ჩაიდინე _ ”მე არ შემიძლია დავიჯერო, რომ შენ მართლა თვითნებურად გამოიქეცი ჯარიდან’ თუმცა შეიძლება ასეცაა. არც ის მჯერა, რომ მართლა გიყვარვარ. მაგრამ შეიძლება ასეცაა. მაგრამ...“
– კი, ჩავიდინე – თქვა ნიუტმა.
– კარგი, გული ამიჩუყდა. თქვა კატერინამ, – მეც ძალიან მიყვარხარ, როგორც მეგობარი ნიუტ. განსაკუთრებული სიყვარულით – მაგრამ უკვე ყველაფერი ძალზე გვიანია. გოგო რამდენიმე ნაბიჯით გაეცალა ბიჭს.
– არც კი გიკოცნია ჩემთვის ოდესმე, – თქვა გოგომ და სახე ხელებში ჩამალა. – არ მინდა ისე გაიგო, თითქოს ახლა უნდა გააკეთო ეს. მე ვიგულისხმე, რომ ეს ყველაფერი ჩემთვის ძალზე მოულოდნელია. არც კი ვიცი, რა გიპასუხო.
– უბრალოდ, ცოტა კიდევ გავიაროთ,დრო სასიამოვნოდ გავატაროთ, – თქვა ბიჭმა.
მათ განაგრძეს სეირნობა.
– ჩემგან რა რეაქციას ელოდი? – თქვა გოგომ.
– საიდან უნდა მცოდნოდა რა მელოდა? – თქვა მან. _ მსგავსი ხომ არასოდეს გამიკეთებია.
– გეგონა მკლავებში ჩაგივარდებოდი? – თქვა მან.
– შეიძლება. – თქვა ბიჭმა.
– მაპატიე, იმედი რომ გაგიცრუე– თქვა მან
– არ გამცრუებია – თქვა ბიჭმა. არც მიფიქრია. მშვენიერია, როცა უბრალოდ სეირნობ. კატერინა ისევ შეჩერდა. „იცი რა მოხდება შემდეგ? - თქვა გოგომ.
– არა - თქვა ბიჭმა.
– ერთმანეთს ხელს ჩამოვართმევთ – თქვა გოგომ _ ერთმანეთს ხელს ჩამოვართმევთ და მეგობრებად დავშორდებით. აი, რა მოხდება შემდეგ.
ნიუტმა თავი დაუქნია. “კარგი“, თქვა მან. _ „გამიხსენე დროდადრო. გახსოვდეს, თუ როგორ მიყვარდი“. კატერინას უნებლიედ ცრემლი წასკდა. ნიუტს ზურგი შეაქცია
და ხეების უსასრულო ორმაგ რიგს გახედა.
– რას ნიშნავს ეს? - თქვა ნიუტმა.
– ბრაზი! - თქვა კატერინამ. ხელები მოკუმშა _ „უფლება არ გაქვს“.
– უნდა მცოდნოდა - თქვა ბიჭმა.
– რომ მყვარებოდი, აქამდე გეტყოდი – თქვა გოგომ.
– მეტყოდი? - თქვა ბიჭმა.
– კი, გეტყოდი, _ თქვა გოგომ. გოგო ბიჭისკენ შემობრუნდა და შეხედა, მთელი სახე გაწითლებოდა. „შენ აუცილებლად გაიგებდი“ – თქვა მა.
– რანაირად? – თქვა ბიჭმა.
– სახეზე შემატყობდი. ქალები იმდენად ჭკვიანები არ ვართ, ეს დავმალოთ _ თქვა გოგომ.
– ნიუტი დაჟინებით დააკვირდა კატერინას სახეს. თავისდა გასაოგნად ქალი მიხვდა, რომ სიმართალე თქვა. ქალს არ შეუძლია სიყვარული დამალოს.
ნიუტი ახლა სიყვარულს ხედავდა.
და ის მოიქცა ისე, როგორც უნდა მოქცეულიყო. მან გოგოს აკოცა.

– ჯოჯოხეთია შენთან ყოფნა, - თქვა გოგომ, როცა ნიუტმა ხელი გაუშვა.
– ჯოჯოხეთი? - თქვა ნიუტმა.
– ეს არ უნდა გექნა? - თქვა გოგომ.
– არ მოგეწონა? – თქვა ბიჭმა.
– რას ელოდი - ველურ, დაუოკებელ ვნებას? – თქვა გოგომ.
– მე კიდევ ერთხელ გეუბნები _ არასოდეს ვიცი რა მოხდება შემდეგ. – თქვა ბიჭმა.
– ჩვენ ვიტყვით „მშვიდობით“, – თქვა გოგომ.
ნიუტი ოდნავ მოიღუშა. „კარგი“ - თქვა ბიჭმა.
გოგომ საუბრის თემა შეცვალა. „მე არ ვნანობ, იმას რომ ერთმანეთს ვაკოცეთ“ - თქვა მან. „ეს ტკბილი იყო. იმდენად ახლოს ვიყავით, რომ ერთმანეთისთვის უნდა გვეკოცნა. ყოველთვის მემახსოვრები, ნიუტ. წარმატებებს გისურვებ“.
– მეც გისურვებ - თქვა ბიჭმა.
– ოცდაათი დღე.
– რა? - თქვა გოგომ.
– ოცდაათი დღე გისოსებში _ თქვა ბიჭმა. _ ეს იქნება ერთი კოცნის ფასი.
– მე... მე ვწუხვარ - თქვა გოგომ. – მაგრამ მე არ მითხოვია ჯარიდან თვითნებურად წამოსვლა.
– ვიცი - თქვა ბიჭმა.
– რა თქმა უნდა, გმირის არანაირ ჯილდოს არ იმსახურებ. სისულელე ჩაიდინე – თქვა გოგომ.
– გმირობა კარგი უნდა იყოს _ თქვა ნიუტმა. ჰენრი სტიუარტ ჩეზენსი გმირია?
– შანსი თუ მიეცემოდა, შეიძლება გამხდარიყო კიდეც, _ თქვა კატერინამ. მან შეწუხებულმა აღნიშნა, რომ კვლავ განაგრძობდნენ სეირნობას. დამშვიდობება დაავიწყდათ.
– მართლა გიყვარს ჰენრი? – თქვა ბიჭმა.
– რასაკვირველია, მიყვარს, – გაღიზიანებით თქვა კატერინამ. _ არ გავყვებოდი ცოლად, რომ არ მყვარებოდა!
– რა დაინახე მასში კარგი? - თქვა ნიუტმა.
– „მართლაც!“ - იყვირა გოგომ და ისევ გაჩერდა. „არ უნდა ფიქრობდე, რა აუტანლად იქცევი? ბევრი, ბევრი, კარგი თვისება აქვს ჰენრის! შეიძლება ბევრი ცუდიც! მაგრამ ეს რა შენი საქმეა. მე მიყვარს ჰენრი და შენთან არ უნდა ვკამათობდე მის ღირსებებზე“ – თქვა გოგომ.
– მაპატიე – თქვა ნიუტმა.
– მართლაც – თქვა კატერინამ
ნიუტმა კვლავ აკოცა გოგოს. მან კვლავ აკოცა გოგოს, იმიტომ რომ გოგოს ასე უნდოდა.

ერთმანეთს დიდ ხილნარში ესაუბრებოდნენ.
„როგორ აღმოვჩნდით სახლიდან ასე შორს, ნიუტ?“ – თქვა კატერინამ.
„ნაბიჯ-ნაბიჯ, ფოთლებზე გავლითა და ხიდებს გადავლით“, თქვა ნიუტმა
„ფეხაწყობით“, - თქვა გოგომ.
შორიახლოს ბრმების სკოლის სამრეკლოზე ზარებმა დარეკეს.
„ბრმების სკოლა“ - თქვა ნიუტმა.
„ბრმების სკოლა“ - თქვა კატერინამ. თავი უსიცოცხლოდ უცნაურად გადაიქნია. „უკან უნდა დავბრუნდე“ – თქვა მან.
- დამემშვიდობე, - თქვა ნიუტმა.
- დავაპირებ თუ არა დამშვიდობებას, ვფიქრობ, რომ მაკოცებენ. –თქვა კატარინამ.
ნიუტი ვაშლის ხის ქვეშ მოკლედ გაკრეჭილ ბალახზე დაჯდა. „დაჯექი“ - თქვა ბიჭმა.
- არა, - თქვა გოგომ.
- საერთოდ არ შეგეხები - თქვა ბიჭმა.
- არ მჯერა შენი, - თქვა გოგომ.
- გოგო, ოცი ნაბიჯის მოშორებით, სხვა ხის ქვეშ დაჯდა და თვალები დახუჭა.
- ჰენრი სტიუარტ ჩეზენსი დაისიზმრე - თქვა ბიჭმა.
- რა? - თქვა გოგომ.
- შენი საოცარი საქმროს დასიზმრებას გისურვებ, - თქვა ბიჭმა.
- რატომაც არა, დავისიზმრებ. გოგომ თვალები კიდევ უფრო მაგრად დახუჭა. საქმროს სახე წამით რომ წარმოედგინა.
ნიუტმა დაამთქნარა.
ფუტკრები ხეებში ბზუოდნენ, კატრინსაც თითქმის ჩაეძინა. როცა თვალები გაახილა, დაინახა, რომ ნიუტს მართლაც ჩასძინებოდა.
ნიუტმა ფშვინვა დაიწყო.
კატერინას მთელი საათი არ გაუღვიძებია ბიჭი, რომელსაც მძინარეს მთელი არსებით ეთაყვანებოდა.
ვაშლის ხეების ჩრდილები აღმოსავლეთისკენ გაიწელა. ბრმების სკოლის სამრეკლოს ზარებმა ისევ ჩამორეკეს.
„წიწკ, წიწკ-წიწკ“ - აწიწკინდა წიწკინა.
სადღაც შორს მანქანას ქოქავდნენ. მანქანა იქოქებოდა და ქრებოდა. იქოქებოდა და ქრებოდა. ბოლოს სულ ჩაქრა.
კატერინა წამოდგა, მივიდა ნიუტთან და მის წინ დაიჩოქა.
„ნიუტ?“ თქვა გოგომ.
„ააა?“ თქვა ბიჭმა და თვალები გაახილა.
„გვიანია“ თქვა გოგომ.
„სალამი კატერინა“, თქვა ბიჭმა.
„სალამი, ნიუტ“, თქვა გოგომ.
„მიყვარხარ“, თქვა ბიჭმა.
„ვიცი“, თქვა გოგომ.
„ძალზე გვიანია“, თქვა ბიჭმა.
„ძალზე გვიანი“, თქვა გოგომ.
ბიჭი წამოდგა და გაიზმორა. „მაგარი გასეირნება გამოგვივიდა“ - თქვა მან.
„მეც ასე ვფიქრობ“, თქვა გოგომ.
„გამოვემშვიდობოთ ერთმანეთს?“, თქვა ბიჭმა.
„შენ საით?“ თქვა გოგომ.
„წავეთრევი ქალაქში, უკან დავბრუნდები“. თქვა ბიჭმა
„ბედნიერად“, თქვა გოგომ.
„შენც ასევე“ - თქვა ბიჭმა. „გამომყვები ცოლად, კატერინა?“.
„არა“, თქვა გოგომ.
ბიჭმა გაიღიმა. წამით დაჟინებით მიაცქერდა გოგოს და სწრაფად გაეცალა. კატერინა ხედავდა, თანდათანობით როგორ იკარგებოდა ნიუტი ჩრდილებისა და ხეების გრძელ რიგში. იცოდა ბიჭის გაჩერება, მისკენ მობრუნება და ერთხელ დაძახება საკმარისი იქნებოდა, მისკენ გაქცეულიყო. სხვა არჩევანი მას აღარ ექნებოდა.
ნიუტი გაჩერდა. შემობრუნდა და გოგოს დაუძახა.
– კატერინა, - დაიყვირა მან.
გოგო ბიჭისკენ გაიქცა და ჩაეხუტა. - ლაპარაკი აღარ შეეძლო.

უტოპიის მანიფესტი

• ჩემი უტოპია ისე არ მოქმედებს როგორც ყველა დანარჩენი უტოპია. ყველგან ახალ გაბედულ სამყაროში, ცხოველთა ფერმაში, კომუნიზმსა თუ სოციალიზმში უტოპია ზემოდან ქვევით მიემართება. იგი იწყება უფროსი ძმით, დიქტატორით, პარლამენტით, და ა.შ. რაც უტოპიას სხვადასხვა დირექტივას კარნახობს. იგი ქმნის უტოპიას ფიზიკურ სამყაროში და აიძულებს ხალხს წინ აღუდგეს მას. მაგრამ როცა ხალხი ასეთ სისტემას ქმნის, მათთვის ადგილი აღარ რჩება. თავს მოხვეული კონფორმიზმი მოითხოვს ზეწოლას, მანიპულირებას და ტვინების გადინებას (ახალი გაბედული სამყარო). მეორე მხრივ, თავისუფლება ნიშნავს ანარქიის გარკვეულ გრძნობას, და ამრიგად მუშაობს წარმატებული უტოპიის წინააღმდეგ.

• თუმცა არსებობს სხვა გზაც: პიროვნული თავისუფლება თვით-კონფორმიზმის გზით. იგი მოქმედებს როგორც ცეკვა კვადრატში. ხალხი ცეკვისას ერთ და იმავე ილეთს აკეთებს არა იმიტომ რომ ასეა საჭირო, არამედ ერთად მოძრაობისას-ერთი და იგივე ილეთი, ერთი და იგივე რიტმი-პიროვნებისათვის უფრო სასიამოვნოა, ვიდრე მისი ცეკვა ნიმუშის წინააღმდეგ, ან სადმე ცეკვა განმარტოებით. კვადრატში მოცეკვავე წინააღმდეგობაშია მასების რიტმთან საკუთარი სურვილის დაკმაყოფილების მიზნით. ზუსტად ამის მსგავსად, ოჯახური უტოპიაც ითხოვს ცალკეული კანონებისადმი კონფორმიზმს საერთო კეთილდღეობისათვის.

იყავი კარგი. იყავი გულისხმიერი. იყავი გულუხვი. იყავი შემწყალებელი. იყავი კარგი. ამის შემდეგ სხვა არასასურველი კანონებისადმი კონფორმიზმი ზედაპირული და ძალადობას მოკლებული იქნება.

• ახლა რაც შეეხება თვით-თავისუფლებას. ჩვენ არ ვართ თავისუფლები. ჩვენ იმ ტყუილებში ვართ გაბმული, რომელთაც გვაწოდებს ტელევიზია, მთავრობა, უტოპიური ვებ-გვერდები, ოჯახი, მეგობრები, საზოგადოება და თქვენც. იმისათვის, რომ თვით-გათავისუფლება მოხდეს, უნდა მიხვდე, რომ ეს ტყუილებია და შემდეგ იკითხო, რამდენად ღირებულები არიან ისინი. მათი უმეტესებო თავად ჩვენი კეთილდღეობისთვისაა, მაგალითად, “გაიხედეთ მარცხნივ და მარჯვნივ, სანამ ქუჩას გადაკვეთავ,” ან “გაიხეხე კბილები”, ან “გიყვარდეს შენი მეზობელი”. დანარჩენი ტყუილები სხვების საკეთილდღეოდაა განკუთვნილი, მაგალითად “იაზროვნე ჩემსავით”, ან “ნუ აუჯანყდები ხელისუფლებას”. ძირითადად, რისი თქმაც მე მინდა ესაა: ”ეკამათე ხელისუფლებას, თორემ!” (თუ აქ უპასუხებ “რატომ”? მაშინ სწორ გზას ადგახარ).

რეალობასთან კამათის სიკეთე ისაა, რომ ჩვენ შეგვიძლია ამოვკრიბოთ ტყუილები, რომლებიც ჩვენთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი და არსებითია ჩვენ და საკეთილდღეოდ, ხოლო ვუარყოთ ყველაფერი დანარჩენი, როგორც პროპაგანდა.

• ტყუილი, რომლის დაჯერებასაც მთელი სულით და გულით ჩემს ოჯახს ვთხოვ უწყინარი არასიმართლეა, რომ “კაცობრიობა ყველაზე მნიშვნელოვანი რამეა მსოფლიოში. ყველაზე ხელმისაწვდომი ღირსეული და დიდი ქმედებები კი ისინია, რომლებიც მას აუმჯობესებენ, უმსუბუქებენ პრობლემებს და საწუხარს. ესაა პასუხისმგებლობა, რომლის ტარებით ჩვენ ყველანი უნდა ვამაყობდეთ.”

თავსმოხვეული ტყუილი ბინძური სამყაროა, თვით-მოტყუება სიცოცხლეა. თუ საკმარისი ხალხი შეიკრიბა, ჩაავლო ეს ტყუილი და არ მოშორდა მას, იგი უტოპიად გადაიქცევა: უტოპიად, რომელიც მოქმედებს მზრუნველი და ერთგული ხალხის შიგნიდან გარეთ, ფიზიკური სამყაროსაკენ. ეს შესაძლებელია. მე ახლა უტოპიაში ვცხოვრობ. მე დაახლოებით 50 უცნაური ადამიანი მყავს (ფაქტიურად ყველა უცნობი), რომლებიც აქ ჩემთვის არიან. ისინი ჩემი ხელოვნური ოჯახია. მე არ მჭირდებოდა ხელისუფლება ჩემთვის, მე ყველაფერი ჩემით გავაკეთე. ეს შენც შეგიძლია. სულ მცირედი თავდადებაა საჭირო, რათა საკუთარი თავი საზოგადოების ნაზ რითმს შეაგუო, სულ მცირედი თვით-თავისუფლებაა საჭირო ფულიდან და ასევე მცირედი თვით-მოტყუება.

მე ამას ასე ვხედავ!
ნუ მომენდობით, თავადაც იფიქრეთ.