ღამისთევა
სოფლის მერის, ბიაჯო მილას ცხედარი, უკვე სრულიად შემოსილი და ძმრიან წყალში დასველებული ჩვრით სახედაფარული, ლოგინზე ესვენა, თითქმის ოთახის შუაგულში, ოთხ სანთელს შუა. ოთახში მიცვალებულს ორი მხრიდან უსხდნენ და ღამეს უთევდნენ ქვრივი და ძმა.
როზა მილა, ასე, ოცდახუთი წლის იქნებოდა. აყვავებული ქალი იყო, თეთრი, ოდნავ დაბალი შუბლით, გრძლად მომშვილდული წარბებითა და დიდი ჭროღა თვალებით, რომელთა გუგებზე გაპრიალებული მარმარილოსნაირი ძარღვები ეტყობოდა. თმების სიუხვის გამო, კეფასა და საფეთქლებზე ყოველთვის მრავლად ეყარა ურჩი კულულები, ხანდახან თვალებზეც რომ ჩამოეშლებოდა ხოლმე. მთელი მისი არსებიდან გამოსჭვიოდა ჯანმრთელი სინორჩე და მის ქორფა კანსაც უძვირფასესი ხილის სურნელი ასდიოდა.
ემიდიო მილა, სასულიერო პირი, დაახლოებით იგივე ასაკისა იყო. ხმელ-ხმელი იყო და კანის ფერი ბრინჯაოს უგავდა, როგორც ყველას, ვინც სოფელში მზის გულზე ცხოვრობს. რბილი წითური ღინღლი უფარავდა ლოყებს, თეთრი და ძლიერი კბილები მის ღიმილს მამაკაცურ სილამაზეს ანიჭებდა და მისი მოყვითალო თვალებიც ახალმოჭრილი ოქროს ფულებივით უბზინავდა.
ორივე სდუმდა: ქალი თითებით შუშის კრიალოსანს ათამაშებდა, ვაჟი კი თვალს აყოლებდა კრიალოსანის თამაშს. ორივეს ეტყობოდა ის გულგრილობა, რომლითაც ჩვენი სოფლის ხალხი სიკვდილის იდუმალებას ხვდება.
ემიდიომ ღრმად ამოისუნთქა:
- დაცხება ამაღამ.
როზამ მზერა ასწია თანხმობის ნიშნად.
დაბალჭერიან ოთახში შუქი სანთლის ალის კვალდაკვალ თრთოდა. ცვალებადი და მოკანკალე ჩრდილები ხან კუთხეში იყრიდა თავს, ხანაც კედელზე. ფანჯრები ღია იყო, მაგრამ დარაბები დახურული რჩებოდა. თეთრი მუსლინის ფარდები დროდადრო ისე ირხეოდა, თითქოს სუნთქავენო. ბიაჯოს სხეული საწოლის სითეთრეზე მძინარეს ჰგავდა.
ემიდიოს სიტყვები დუმილში დაიკრგა. ქალმა ისევ დაუქნია თავი და კვლავ მიუბრუნდა კრიალოსანის ნელ თამაშს. ოფლის იშვიათი წვეთები მარგალიტებად უჩანდა შუბლზე, მძიმედ სუნთქავდა.
ცოტა ხნის შემდეგ ემიდიომ იკითხა:
- ხვალ რომელ საათზე მოვლენ გასასვენებლად?
ქალმა თავისი ბუნებრივი ხმით უპასუხა:
- ათზე, საკრამენტის კონგრეგაციიდან მოვლენ.
ამის შემდეგ კვლავ დადუმდნენ. გარედან ბაყაყების განუწყვეტელი ყიყინი ისმოდა, შიგადაშიგ ბალახის სურნელიც შემოდიოდა. სრულ სიმშვიდეში როზას ყურს გვამიდან გამომავალი თითქოსდა ყრუ ბუყბუყი მისწვდა. შეშინებული წამოხტა სკამიდან და უკან გაიწია.
- ნუ გეშინიათ, როზა. ეს გაზებია, - თქვა მაზლმა და ხელი გაუწოდა დასამშვიდებლად.
როზამ ხელი უნებურად გამოართვა და ფეხზე მდგომმა დაიჭირა. აყურადებდა, მაგრამ სადღაც სხვაგან იყურებოდა. მკვდრის მუცელში ბუყბუყი გრძელდებოდა და თითქოსდა პირისაკენ მიიწევდა.
- არაფერია, როზა. დაწყნარდით, - ისევ თქვა მაზლმა და ანიშნა, სამზითვო სკივრზე დამჯდარიყო, რომელზედაც ყვავილებამოქარგული გრძელი ბალიში ეფინა.
ქალი დაჯდა მაზლის გვერდით. შეშფოთებულს ჯერ კიდევ ეჭირა მისი ხელი. და რადგანაც სკივრი არც თუ ისე დიდი იყო, მასზე მჯდომთა იდაყვები ერთმანეთს ეხებოდა.
კვლავ სიჩუმე დამყარდა. მლეწავთა სიმღერამ შორიდან შემოაღწია ოთახში.
- ღამით ლეწავენ, მთვარის შუქზე, - თქვა ქალმა, შიშისა და დაღლილობის მოსატყუებლად.
ემიდიოს ხმა არ დაუძრავს. ქალმაც ხელი წაართვა, რადგან ეს შეხება უკვე მსუბუქ შფოთვას ჰგვრიდა.
ორივეს ახლა ერთი და იგივე აზრი გაუჯდა გონებაში მოულოდნელად, ორივეს ერთი და იგივე გახსენება დაეპატრონა, გახსენება ადრეულ სიყმაწვილეში ველად აღმოცენებული სიყვარულისა.
იმხანად ორივენი კალდორეს უბანში ცხოვრობდნენ, მარტოხელად აღმართული გორაკის თავზე, სადაც ოთხი გზა იკვეთება. ჭვავის ყანის საზღვარზე მაღალი კედელი აღმართულიყო, ქვითა და თიხოვანი მიწით აგებული. სამხრეთის მხრიდან, რომელსაც როზას ნათესავები ფლობდნენ, მსხმოიარე ხეთა კორომი ხარობდა, რადგანაც იქ მზის სითბო უფრო უხვი და ტკბილი იყო. გაზაფხულობით ერთობლივი სიხარულის მოზიარე ხეები ყვაოდნენ, ცის ფონზეც ვერცხლისფერი, მოვარდისფრო ან მოიისფრო გუმბათები იკვეთებოდა. ისინი გვირგვინად ადგნენ კედელს, ნელი რხევით მიიწევდნენ მაღლა და ერთად ჩუმ ზუზუნს გამოსცემდნენ ფუტკრების მსგავსად.
იმ დროს როზას კედლის უკან, ხეებს შორის მიმალვა და იქ სიმღერა დასჩემდა.
წკრიალა და ნორჩი ხმა შადრევნის ჭავლივით მოედინებოდა აყვავებულ გვირგვინთა შორის.
მაშინ ემიდიო ნელ-ნელა სულს იბრუნებდა ავადმყოფობის შემდეგ და ისმენდა ამ სიმღერას. სუსტი იყო და მუდამ მოშიებული. დიეტისაგან თავის დასაძვრენად მალულად იპარებოდა შინიდან და უბეშიც პურის დიდი ნატეხი ედო. კედლის ძირს ჩაუყვებოდა, ყანის ბოლო ხნულის გასწვრივ, სანამ თავისი ნეტარების ალაგს არ მიაღწევდა.
იქ ჯდებოდა, ზურგით გამთბარ ქვებს ეყრდნობოდა და ჭამას იწყებდა. ჩაკბეჩდა პურს და ქორფა თავთავს შეარჩევდა: ყოველ მარცვალში ერთი წვეთი რძისფერი წვენი იყო დამალული, რომელსაც ფქვილის ცინცხალი გემო დაჰკრავდა. გემოვნებისა და სმენის გულისთქმა ერთმანეთს ერეოდა და ნაავადმყოფარის არსებაში თითქმის ერთიან უსასრულოდ სასიამოვნო შეგრძნებას ქმნიდა. ამგვარად, იმ ტკბილ მოცალეობაში, იმ სითბოსა და სურნელში, რომელიც ჰაერს ლამის ღვინის გულისხმიერ გემოს ანიჭებდა, ქალის ხმაც მისთვის ხელახლა დაბადების ბუნებრივ საკვებად იქცეოდა, ნივთიერ საზრდოდ, პირდაპირ ძარღვებში რომ ადნებოდა.
ამგვარად, როზას სიმღერა მისთვის განკურნების მიზეზი იყო. და როდესაც განკურნება აღსრულდა, როზას ხმა გრძნობიერ სიმდიდრედ რჩებოდა განკურნებულისთვის.
ამის შემდეგ, რადგან ორი ოჯახი დიდად დაუახლოვდა ერთმანეთს, ემიდიოს გულში ის მდუმარე, მორცხვი და მარტოსულ სიყვარული ჩაისახა, ასე რომ სპობს და ანადგურებს სიყმაწვილის ძალებს.
სექტემბერში, სანამ ემიდიო სემინარიაში სასწავლებლად გაემგზავრებოდა, ერთ ნაშუადღევს ორივე ოჯახი სასამხროდ მდინარის პირას ჭალაში გაეშურა.
დღე რბილი იყო და ხარებშებმული სამი ურემი აყვავებული ლერწმების ტევრში იკვლევდა გზას.
ჭალაში პირდაპირ ბალახზე ისამხრეს, ერთ წრიული ფორმის ახოზე, რომელსაც ვეება ალვისხეები შემოსჯაროდნენ ირგვლივ. დაბალ ბალახში ხშირად ხარობდნენ წვრილი იისფერი ყვავილები, რომელთაც ნატიფი სურნელი უდიოდა. აქა-იქ ფოთლებს შორის მზის სხივები ეშვებოდა ფართო ზოლებად. ქვემოთ გაჭიმული მდინარის ნაპირი უძრავი იყო, სრულ სიმშვიდესა და გამჭვირვალებაში ეძინათ წყლის მცენარეებს.
სამხრის შემდეგ ზოგი ნაპირს მოედო, სხვები პირაღმა გაწოლილნი დარჩნენ ბალახზე.
როზა და ემიდიო ერთად აღმოჩნდნენ. ხელი ჩასჭიდეს ერთმანეთს და ბუჩქებს შორის გამავალ ბილიკს გაუყვნენ.
როზა სულ მთლად ემიდიოს დაყრდნობოდა, იცინოდა, გზად გაშვერილ რტოებს ფოთლებს აწყვეტდა, მომწარო ღეროებს წიწკნიდა კბილებით, უკან იხედებოდა და აფრენილ ჩხიკვებს აყოლებდა თვალს. ამასობაში კუს ბაკნისგან გათლილი სავარცხელი ჩამოუსრიალდა თავიდან და თმებიც გასაოცარი სიუხვით დაეფინა მხრებზე.
ემიდიო როზასთან ერთად დაიხარა სავარცხლის ასაღებად. ორი თავი მსუბუქად მიეჯახა ერთმანეთს. როზა შუბლზე ხელს იდებდა და სიცილით ყვიროდა:
- ვაი! ვაი!
ყმაწვილი უჭვრეტდა მას და გრძნობდა, როგორ აღწევდა ჟრუანტელი ძვლის ტვინამდე. თავის გამოაშკარავებისა ეშინოდა. როზამ ხის ტანს ფრჩხილებით მოაცილა სუროს გრძელი ყლორტი და სწრაფი მოძრაობით თავს ირგვლივ ნაწნავებზე შემოიხვია, თმის ამბოხი კეფაზე დააცხრო სავარცხლის კბილებით. მწვანე და ზოგან მოწითალო, ყლორტზე სუსტად დამაგრებული ფოთლები აქეთ-იქით უწესრიგოდ იყო გამოშვერილი. როზამ იკითხა:
- მოგწონვართ ასე?
ემიდიომ პირის გაღება ვერ მოახერხა. არ იცოდა, რა ეპასუხა.
- ასე არ ვარგა! მუნჯი ხომ არა ხართ?
ემიდიოს მუხლებზე დაჩოქების სურვილი ჰკლავდა. მაგრამ როზასავით უკმაყოფილო სიცილით ახშობდა მას, თუმცა გრძნობდა როგორ უხუთავს ყელსა და უწვავს თვალებს ტირილი ბოღმისაგან, რომ ვერც ერთი სიტყვა ვერ იპოვა.
გზა განაგრძეს. ერთ ადგილას წაქცეული ნორჩი ხე უღობავდა გასასვლელს. ემიდიომ ორივე ხელით წამოსწია ხის ტანი და როზამ ტოტების ქვეშ გაიარა, რომელთა სიმწვანე წამით გვირგვინად დაედგა თავზე.
უფრო იქით ერთ ჭას მიადგნენ, რომლის მახლობლად ქვის ორი მართკუთხა ავზი იდგა. ხშირი ტყე ჭის თავზე მწვანე ჩარდახად ეფარებოდა. აქ ჩრდილი ღრმა იყო, თითქმის ნესტიანი. მცენარეული თაღი აგურის კედლების შუამდე მოღწეული წყლის ზედაპირზე ირეკლებოდა.
როზამ ხელები გაშალა და წამოიძახა:
- რა კარგია აქ!
მერე ნატიფი მოძრაობით პეშვი წყალი აიღო და მოსვა. წვეთები თითებს შორის ჟონავდა და მარგალიტებით ამკობდა მის კაბას.
როცა წყურვილი მოიკლა, ორივე ხელით კვლავ შეაგროვა წყალი და მაცდურად მიაწოდა მეგობარს:
- დალიეთ!
- არ მწყურია, - დაიბურტყუნა გაოცებულმა ემიდიომ.
როზამ სახეში შეასხა წყალი, ქვედა ტუჩი ლამის ზიზღის ნიშნად დამანჭა. მერე ერთ-ერთ გამომშრალ ავზში ჩაწვა, როგორც აკვანში, ფეხები კიდეზე შემოაწყო და მოუსვენრად იწყო ქუსლების ბაკუნი. უეცრად წამოხტა, განსაკუთრებული მზერით მიაჩერდა ემიდიოს:
- მაშასადამე? წავედით.
განაგრძეს სეირნობა. შეკრების ადგილას დაბრუნდნენ მდუმარენი. მათ თავს ზემოთ შაშვები გალობდნენ, მზის სხივების განივი კონები კვეთდა მათ სავალს. ირგვლივ კი ტყის სურნელი ტრიალებდა.
რამდენიმე დღის შემდეგ ემიდიო გაემგზავრა.
რამდენიმე თვის შემდეგ ემიდიოს ძმამ ცოლად შეირთო როზა.
სემინარიაში სწავლის პირველ წლებში ყმაწვილ მორჩილს მრავალგზის უფიქრია ახალ რძალზე. გაკვეთილების განმავლობაში, როცა მღვდლები Epitome historiae sacrae-ს უხსნიდნენ, იგი მასზე ოცნებობდა. საკლასო ოთახებში, როცა ანალოგიებს აფარებული სემინარიელები გარყვნილებას ეძლეოდნენ, იგი ხელებში რგავდა სახეს და არაწმინდა წარმოდგენებში იძირებოდა. ეკლესიაში, როცა ყოვლადწმიდა ქალწულის ლიტანიები ჟღერდა, მისტიური ვარდის, Rosa mistica-ს ხსენებისას იგი შორს გარბოდა.
და რადგანაც სემინარიელებისაგან გარყვნილება ისწავლა, იმ დღეს ტყეში მომხდარი უკვე სხვა ნათელში ახსენდებოდა. უცნაურად ღრღნიდა ეჭვი, რომ ვერ გამოიცნო, სტანჯავდა ბოღმა, რომ ვერ მოწყვიტა ასე შემოთავაზებული ნაყოფი.
მართლა ასე იყო? ნუთუ როზას ოდესღაც უყვარდა იგი? ნუთუ ასე შეუცნობლად ჩაუარა გვერდზე დიდ ბედნიერებას?
ეს აზრი დღითიდღე სულ უფრო მწვავე ხდებოდა, სულ უფრო თანმდევი, აღმგზნები, სულის შემხუთავი. დღითიდღე სულ უფრო მზარდი სიუხვით ასაზრდოებდა ეს აზრი მის ტანჯვას, სანამ ბოლოსდაბოლოს სამღვდელო ცხოვრების მონოტონურ მდინარებაში ეს აზრი უკურნებელ სენად არ იქცა მისთვის. ამ სენის გარდაუვალობის გამო ემიდიო უდიდეს სასოწარკვეთილებაში ჩავარდა, უსაზღვრო სევდა მოერია.
- ესე იგი ვერ გამოიცნო!
ოთახში სანთლები იღვენთებოდა. დახშული დარაბების ძელაკებს შორის ქარის სულ უფრო ძლიერი სუნთქვა აღწევდა და ფარდებს ბერავდა.
როზას სრულიად მოერია ძილქუში და ამიტომაც დროდადრო ხუჭავდა თვალებს. და როგორც კი თავი მკერდზე ჩამოუვარდებოდა, სწრაფი მოძრაობით კვლავ სწევდა მას.
- დაიღალეთ? - ტკბილი ხმით ჰკითხა მღვდელმა .
- მე არა, - მიუგო ქალმა, ძალა მოიკრიბა და წელში გაიმართა.
მაგრამ სიჩუმეში კვლავ ძილი დაეუფლა მის გრძნობებს. თავი კედელს მიაყრდნო, თმები ყელს უფარავდა, ოდნავ დაღებული პირიდან ნელი და ნებიერი სუნთქვა ამოსდიოდა. ასე იგი ლამაზი იყო და არაფერი იყო მასში მკერდის რიტმსა და მსუბუქი კაბის ქვეშ გამოკვეთილ მუხლებზე მეტად სასურველი. ქარის უეცარმა მობერვამ ფარდა ააფრიალა და ფანჯარასთან ახლო მდგარი ორი სანთელი ჩააქრო.
\"რომ ვაკოცო?\" - გაიფიქრა ემიდიომ, ხორცის მოულოდნელი კარნახით მოცულმა და მთვლემარეს გახედა.
კაცთა სიმღერა ჯერ კიდევ ედებოდა ივნისის ღამეს, საზეიმო საგალობლის მსგავსი. შორეთიდან შორეთში ვრცელდებოდა სხვადასხვა ტონზე საკრავიერი თანხლების გარეშე გამოცემული ხმა. სავსე მთვარე მაღლა უნდა ყოფილიყო ასული, ამიტომაც ოთახში დასადგურებული სუსტი შუქი ვეღარ ძლევდა დარაბებს მომწყდარ სინათლის ნაკადს, ხის ღრიჭოებში რომ ატანდა.
ემიდიო ცხედრისკენ შებრუნდა. მისი მზერა გვამის შავსა და უძრავ მოხაზულობას გაჰყვა და უნებურად ხელზე შეჩერდა. ხელი კოტიტა იყო, მოყვითალო, შესიებული, ზურგის მხარეს მოლურჯო ძარღვებით მოხაზული. ემიდიომ მზერა მოაშორა. ნელ-ნელა ძილით მოცული როზას თავმა ნახევარწრე შემოხაზა და შეშფოთებული მორჩილისკენ დაეშვა. ამ მშვენიერი ქალური თავის გადახრა ასეთი ნაზი იყო და რადგანაც მოძრაობამ ოდნავ დაარღვია ძილი, წამით გაპობილ ქუთუთოთა შორის გამოკრთა თვალის გუგათა კიდეები და მერე ისევ სითეთრეში დაიკარგა, როგორც რძეში ჩაძირული იის ფურცლები.
ემიდიო უძრავად დარჩა, მხრით აკავებდა სიმძიმეს. სუნთქვას იკრავდა, რომ მძინარე არ გაეღვიძებინა, უდიდეს აგზნებას შეეპყრო იგი, გულის, მაჯებისა და საფეთქლების გუგუნი თითქოს მთელს ოთახს ავსებდა. მაგრამ როზა ძილს აგრძელებდა და ემიდიომაც იგრძნო, რომ სუსტდება და რაღაც დაუძლეველი გარინდება ერევა ქალის ყელის ჭვრეტაში, რომელზედაც ვენერას მძივებივით აღბეჭდოდა ხორციელი გულისთქმა. ქალის თბილ სუნთქვას ისრუტავდა და მისი თმების სურნელს.
ღამის არომატით დატვირთულმა ახალმა მობერვამ მესამე ალი დახარა და ჩააქრო.
მაშინ, ყოველგვარი ფიქრისა და შიშის გარეშე ცდუნებას აყოლილმა ღამისმთეველმა ტუჩებში აკოცა ქალს.
შეხებისაგან ქალმა უეცრად გამოიღვიძა, გაოცებული თვალებით შეაცქერდა მაზლს თვალებში და გაფითრდა.
მერე ნელა შეაგროვა თმები კეფაზე და ასე დარჩა, წელგამართული. წინ იმზირებოდა და უძრავად აკვირდებოდა მოფუთფუთე ჩრდილებს.
- ვინ ჩააქრო სანთლები?
- ქარმა.
სხვა არაფერი უთქვამთ. ორივენი ძველებურად ისხდნენ სამზითვო სკივრზე და იდაყვებით ეხებოდნენ ერთმანეთს მტანჯველი გაურკვევლობით მოცულნი. რაღაცნაირი გონებრივი ძალისხმევით ცდილობდნენ, რომ მათ ცნობიერებამდე არ მისულიყო მომხდარი და ამით გაკიცხვას გადარჩენოდა. ორივემ თავისთავად გადაიტანა ყურადღება გარეგან მოვლენებზე. ნელ-ნელა ორივე უცნაურმა სიმთვრალემ დაიპყრო.
ღამეში სიმღერის ხმა ხანგრძლივად ეკიდა ჰაერში, თანდათანობით რბილდებოდა. კაცებისა და ქალების ხმები თითქოსდა სიყვარულით ეჯიბრებოდნენ ერთმანეთს. ზოგჯერ გუნდიდან ერთი მაღალი ხმა იკვეთებოდა და ერთ ნოტზე ჩერდებოდა, მაშინ როცა სხვები აკორდებად გროვდებოდნენ მის ირგვლივ, როგორც ტალღები ნაკადის შუაგულის გარშემო. ზოგჯერაც, ყოველი საგალობლის დასაწყისში კვინტებზე აწყობილი გიტარის ლითონისებური ბგერა ისმოდა, შიგადაშიგ კი - ლეწვის ზომიერი დარტყმები მიწაზე.
ორივე ისმენდა.
იქნებ ქარის ბრალი იყო, რომ სურნელი შეიცვალა. იქნებ ორლანდოს მაღლობიდან მოდიოდა ახლა ნარინჯის ძლიერი სუნი, ან სკალიას ბაღებიდან - ვარდების არომატი, იმდენად მკვრივი, რომ სივრცეს ქორწილისათვის მომზადებული მურაბის გემოს აძლევდა. იქნებ ფარნიას ტაფობიდან მოდიოდა სველ შროშანთა სურნელება, რომელიც ისევე აგრილებდა სუნთქვას, როგორც წყლის ყლუპი - სასას.
ორივე ჯერაც ჩუმად იყო სამზითვო სკივრზე. უძრავად ისხდნენ მთვარიანი ღამის გულისთქმით შეპყრობილნი. მათ წინაშე უკანასკნელი სანთლის ალი ირხეოდა მალიმალ, იხრებოდა და ცრემლს ადენდა უკვე თითქმის გალეულ ცვილს. ყოველწამს თითქოსდა ჩასაქრობად იყო მზად. ქალი და კაცი არ იძვროდნენ. სუნთქვაშეკრულები მისჩერებოდნენ მოკანკალე მომაკვდავ ალს. უეცრად მათრობელა ქარმა ჩააქრო იგი. მაშინ კი შიშის გარეშე, შეთანხმებული სიხარბითა და ერთდროულად ქალი და კაცი ჩაეხვივნენ ერთმანეთს, ტუჩებით იწყეს ერთმანეთის ძებნა, თავდავიწყებით, ბრმად, ხმის გაუღებლად.
ქალწული ურსულა
I
უკანასკნელი ზიარება ეკლესიის კარებიდან შუადღით გამოიტანეს.
ქუჩებზე პირველი თოვლი იდო, სახურავებზეც — თოვლი. მაღლა კი, თოვლით დამძიმებულ ღრუბლებს შორის, ლურჯმა კუნძულებმა იწყო გამოჩენა, რომლებიც ბრინას სასახლის ზემოთ ნელ-ნელა ფართოვდებოდა და სინათლით ავსებდა ბანდიერას მხარეს. თეთრი ქალაქის თავზე, თეთრ ჰაერში უეცრად ცხადდებოდა მზის სასწაული.
ზიარებას ურსულა დელ’არკას სახლისაკენ მიაბრძანებდნენ. ხალხი ჩერდებოდა თავშიშველი და ყოჩივარდასფერი ოლარით შემოსილი მღვდლის დანახვაზე, თავზე უშველებელი მეწამული ქოლგა რომ გადაეფარებინა, გარშემო კი სტიქაროსნები მისდევდნენ ანთებული ჩირაღდნებით ხელში. ზანზალაკის გამჭვირვალე წკრიალი თან ახლდა მღვდლის მიერ წართქმით წაკითხულ ფსალმუნებს. მაწანწალა ძაღლები გზას უთმობდნენ და ქუჩაბანდებში იმალებოდნენ. მაძანტიმაც გაანება თავი თოვლის ხვეტას მოედნის კუთხეში და თავდახრილმა ქუდი მოიშვლიპა. ფლაიანოს სახაბაზოდან კი არემარეს ახლადგამომცხვარი პურის თბილი და ჯანსაღი სურნელი ეფინებოდა.
სნეულის სახლში შეგროვილებმა ჯერ ზანზალაკის წკრიალი გაიგონეს, მერე კი კიბეზე ამომავალთა ნაბიჯები. ქალწული ურსულა პირაღმა იწვა ლოგინზე: ციებისაგან გაბრუებული უმოძრაო თვლემას მოეცვა. ხშირ სუნთქვას დროდადრო კვნესა აწყვეტინებდა. ბალიშზე მისი თავი თითქმის თმისაგან განძარცვული იდო, სახე გალურჯებოდა, ქუთუთოები სანახევროდ უფარავდა მიმქრალ თვალებს, ნესტოებიც თითქოს გამჭვარტლულს უგავდა. ხელების იშვიათი და გაურკვეველი მოძრაობებით სიცარიელიდან რაღაცის აღებას თუ გამოტანას ცდილობდა. სიცოცხლის ეს უცნაური და მოულოდნელი ნიშნები ლამის შიშს გვრიდნენ ირგვლივ მყოფებს. ზოგჯერ ხელის კუნთები ეკუმშებოდა და ტოკავდა, ხან კი გაუგებარი ბუტბუტი აღმოხდებოდა პირიდან, თითქოსდა სიტყვები ენის თეთრ ნაფიფქში, ღრძილების ბლანტ ლორწოში ბორძიკობდნენ.
ოთახში ის ტრაგიკული დუმილი გამეფებულიყო, უმნიშვნელოვანეს მოვლენებს რომ უსწრებს ხოლმე: დუმილი, რომლის წიაღში სნეულის სუნთქვა, მისივე უსაზმნო მოძრაობა და ხველების ხრინწიანი ხმა სიკვდილის მოლოდინს ამძიმებდა. ღია ფანჯრებიდან სუფთა ჰაერი მოედინებოდა და ავადმყოფობის ამონასუნთქი გარეთ გაჰქონდა. ცოცხალი სითეთრე აწყდებოდა სარკმელს არკო დი პორტანოვას კორინთულ კაპიტელებსა და კარნიზებზე დადებული თოვლიდან. ოთახის სიმაღლეზე დაკიდებული ყინულის ლოლოები ბროლის ყვავილებივით ელავდნენ ათასფერად. შიგნით, თითბრისგან ნაჭედი წმინდანთა გამოსახულებები ეკიდა კედლებზე. შემინულ ჩარჩოში ლორეტოს ღვთისმშობელი მოჩანდა, რომელსაც სახე, ხელები და მკერდი გაშავებოდა ბარბაროსული კერპის მსგავსად, ოქროს ნახევარმთვარეებით შემკული კაბა კი უკაშკაშებდა. კუთხეში პატარა სპეტაკ საკურთხეველზე, სურნელოვანი ბალახებით სავსე ორ ფირუზისფერ თასს შორის სადაფის ჯვარცმა დაედგათ.
ღვიძლი და, კამილა, სნეულის ერთადერთი ნათესავი, ფერწასული იდგა სარეცელთან და ძმარში დასველებული სელის ნაჭრით უწმენდდა გაშავებულ ტუჩებსა და ბკემოდებულ კბილებს. დონ ვინჩენცო ბუჩი, ექიმი, თავისივე სტეკის ვერცხლის ბუნიკსა და საკუთარ თითებზე ასხმული ბეჭდების მშვენიერებას დასჩერებოდა ლოდინით. ტეოდორა ლა იეჩე, მეზობელი, გამართული იდგა და ცდილობდა რაც შეიძლება მწუხარე გამომეტყველება მიეცა თავისი თეთრი და ჭორფლიანი სახისათვის. ამის გამო თვალები ფოლადისფრად უჩანდა, ბაგის მოხაზულობა კი სასტიკი ჰქონდა.
— Pახ ჰუიც დომუი — თქვა შემოსულმა მღვდელმა. კარებში დონ ჯენარო ტიერნო გამოჩნდა. აყლაყუდასა და გამხდარს, ვეება ფეხებზე აღმართულს მიხვრა-მოხვრა მუხლუხოს მიუგავდა. უკან როზა კატენა მოჰყვებოდა, რომელსაც სიყმაწვილეში მეძავის პროფესიით შეუნარჩუნებია ხორციელი სიცოცხლე, ახლა კი სულის ცხოვნებას ცდილობდა მომაკვდავთა უსასყიდლო მოვლით, გვამების გაპატიოსნებით, შემოსვითა და კუბოში ჩასვენებით.
ურსულას ოთახში ყველამ დაიჩოქა და თავი დახარა. სნეულს არაფერი ესმოდა. გრძნობები ღრმა გაოგნებით დაბინდოდა. მის თავს ზემოთ ჰაერში მოელვარე უსუპი აღიმართა და სარეცელს აიაზმა ასხურა.
— Aსპერგეს მე, Dომინე, ჰყსსოპო, ეტ მუნდაბორ...
მაგრამ ურსულას განმწმენდი ტალღა არ უგრძვნია, თუმცა კი იგი მისი უფლის წინაშე თოვლზე უფრო განასპეტაკებდა.
სნეული მხოლოდ სიფრიფანა თითებს ასავსავებდა საბანზე, ტუჩებზე კანკალი მოსდებოდა, ყელში კი გამოუთქმელი სიტყვის მაგიერ ხროტინი გაჩხეროდა.
— Eხაუდი ნოს, Dომინე სანცტე...
ლათინურ ლოცვათა შორის უცებ ტირილის ხმა გაისმა და კამილამ საწოლის კიდეში ჩარგო აცრემლებული სახე. ექიმი მიუახლოვდა და ურსულას მაჯას დაავლო ბეჭდებით მორთული ხელი. მისი გამოღვიძება სურდა, რათა იესო ქრისტეს მსახურის ხელით წმინდა საიდუმლოებას დაახლოებოდა და ენა გამოეყო ნაკურთხი ძღვნის მისაღებად.
და სანამ ბალიშებიდან წამოსწიეს, ურსულამ კიდევ რაღაც დაიბუტბუტა, სიცარიელეში კვლავ გაასავსავა ხელები. მას მხოლოდ საკუთარი სასმენი ნერვების ყრუ გუგუნი ესმოდა, ზოგჯერ ყვირილის ხმა, ზოგჯერ — მუსიკა. როცა წამოსწიეს, სახის მოლურჯო სიწითლე უეცრად მკვდრისფერით შეეცვალა. ყინულით სავსე ბუშტი თავიდან ზეწარზე ჩამოუგორდა.
— Mისერეატურ...
ბოლოს და ბოლოს, გამოყო ლორწოთი და მოშავო სისხლით დაფარული მთრთოლვარე ენა, რომელზედაც პატიოსანი ზიარება დაესვენა.
— Eცცე აგნუს Dეი, ეცცე ქუი ტოლლიტ პეცცატა მუნდი...
მაგრამ ურსულამ ენა კვლავ უკან გასწია, რადგან საკუთარი მოქმედება ვერ შეეგნო. ევქარისტიის ნათელმა ვერ სძლია გაოგნებას. კამილა გაწითლებული და შეშინებული თვალებით უცქერდა დის მიწისფერ სახეს, რომელსაც თანდათანობით აკლდებოდა სიცოცხლის ნიშანწყალი, ღიად დარჩენილი პირი კი ჩამომხრჩვალს ამსგავსებდა. მღვდელი საზეიმოდ განაგრძობდა წესის აღსრულებას, ლათინური ლოცვების ნელ დინებას. სხვები დაჩოქილნი რჩებოდნენ გარედან შემომავალ ნაშუადღევის მზეზე მოლაპლაპე თოვლის სითეთრეში. ქარმა პურის სურნელი შემოიტანა და სტიქაროსნებს ნესტოები აუთამაშდათ.
— Oრემუს!..
ექიმის ნებას აყოლილმა ურსულამ პირი დამუწა. იგი კვლავ პირაღმა წამოაწვინეს, რადგან მღვდელი ზეთის ცხების საიდუმლოს შეუდგა. დაჩოქილი სტიქაროსნები ჩუმად იმეორებდნენ შვიდი მოსანანიებელი ფსალმუნის ანტიფონებს.
— Nე რემინისცარის.
სარეცლის კიდესთან მდგარი ტეოდორა ლა იეჩე, რომელსაც სახეზე ხელები აეფარებინა, შიგადაშიგ უხმო ბგერას გამოსცემდა. როზა კატენა მის გვერდით იდგა გამართული. მისი ერთი, ნახევრად მოხუჭული თვალიდან შეუჩერებლივ მოჟონავდა მოყვითალო სითხე, მეორე თვალი კი ბრმა და ზედ გადაკრული ლიბრის გამო სულ მთლად თეთრი ჰქონდა. ჩურჩულით ათამაშებდა კრიალოსანს. იატაკიდან მაღლისაკენ დაძრული ფსალმუნების არეულ დუდუნში სუფევდა და ყოველივეს იპყრობდა მღვდლის წართმოქმული წმინდა სიტყვები, როცა სნეულის თვალებს, ყურებს, ნესტოებს, ბაგეებსა და უძრავ ხელებს ჯვრის სახედ სცხებდა ზეთს.
—... ინდულგეატ ტიბი Dომინუს ქუიდქუიდ პერ გრესსუმ დელიქუისტი. Aმენ.
კამილამ დის ფეხებს გადააძრო საბანი: ზეწარზე ორი მოყვითალო ფეხი გამოჩნდა, აქერცლილი კანითა და გაშავებული ფრჩხილებით. შეხებისას მკვდრის სიცივე ეტყობოდათ. გამშრალ კანზე დაცემული ცრემლები წმინდა ზეთის ცხებას შეერია.
— Kყრიე ელეისონ. ჩჰრისტე ელეისონ. Kყრიე ელეისონ. Pატერ ნოსტერ...
უფლის ზეთით ცხებული ახლა უძრავად იწვა და სუნთქავდა. თვალები სინათლის გამო დახუჭული ჰქონდა, მუხლები მოხრილი, ხელები კი ლაჯებში ჩამწყვდეული, როგორც ტიფის ციებცხელებით დაავადებულებს სჩვევიათ. მღვდელმა საბოლოოდ მიაჭირა ჯვარცმა ტუჩებზე, ფართოდ გადასწერა ჯვარი ოთახს და კარში გავიდა. სტიქაროსნები გაყვნენ. ოთახში კვლავაც იდგა საკმევლისა და ცვილის სუსტი სურნელი, სამღვდელოების შესამოსელს რომ უდის ხოლმე. გარეთ, ფანჯრებს ქვემოთ მატეო პურიელო ღიღინით ამტვრევდა ქვაფენილზე მოდებულ ყინულს.
II
სნეულების ნიშნები ნელ-ნელა ქრებოდა: უკვე მეოთხე ადვენტი იწურებოდა, უკვე უგონო გარინდებას ძილის ბუნებრივი სიმშვიდე ცვლიდა. ამ სიმშვიდით მოცული თანდათანობით წყნარდებოდა ცნობიერების ყოველგვარი შფოთვა, გრძნობათა უნარები კი ამღვრეულობისაგან იწმინდებოდა, სუნთქვის სიხშირე კი კლებულობდა. მხოლოდ მწვავე ხველება ამოვარდებოდა დროდადრო სნეულის მკერდიდან და ატოკებდა მის ხერხემალს. დღითიდღე უხორცდებოდა კანისა და რბილი ქსოვილების მტკივნეული წყლულები იდაყვებზე, მუხლებზე, ზურგზე. როდესაც კამილა სასთუმალთან იხრებოდა და ეძახდა: ურსულა! — მწოლიარე თვალის გახელასა და ხმისკენ თავის შებრუნებას ლამობდა, მაგრამ სისუსტე ერეოდა, მღვრიე გაოგნება კვლავ იპყრობდა მის გრძნობებს.
შიოდა, შიოდა. საკვების ცხოველური სურვილი ტანჯავდა მის ცარიელ შიგნეულობას, პირშიც ყბების უნებურ მოძრაობას იწვევდა, თითქოსდა რაღაცის დაღეჭვას ითხოვსო, ხელებსაც ხანდახან ისე მოუკრუნჩხავდა, როგორც მშიერ მაიმუნებს სჩვევიათ ვაშლის დანახვაზე. ეს ტიფისაგან გაკურნებული ადამიანის ძაღლური შიმშილი იყო, ხანგრძლივი სნეულებისაგან გათანგული სხეულის ყველა უჯრედი საშინელ საჭიროებას მოეცვა. ქსოვილებში მხოლოდ სისხლის დუხჭირი ნაკადულიღა მიედინებოდა გაჭირვებით. მწირად მორწყულ ტვინში ყოველი მოქმედება გვიანდებოდა, როგორც მანქანაში, რომელსაც სითხის მამოძრავებელი ძალა მოაკლდა. ოღონდაც ამ სხეულში უკვე შეიმჩნეოდა მოუწესრიგებელი რხევები, რაღაც კვალი და ნიშანწყალი იმ მოძრაობათა, რომელთაც ეს მატერია მიჩვეული იყო წინანდელ ცხოვრებაში. ოღონდაც ეს მექანიკური მუშაობა გაუცნობიერებლად მიმდინარეობდა. სნეული უბრალოდ ხმამაღლა იმეორებდა ლიტანიებს, უაზრო სიტყვებს მარცვლავდა, მოწაფეებს სასჯელით ემუქრებოდა, იესოს რომელიღაც საგალობლის ხუთმარცვლიან ტაეპებს მღეროდა. მარჯვენა ხელის საჩვენებელი თითით ზეწრის კიდეს ეხებოდა და ამ მაჩვენებელი მოძრაობით თითქოს მოწაფეების მზერას უძღოდა უცნობი წიგნის პწკარებზე. მერე კი დროდადრო მისი ხმა მაღლდებოდა, თითქმის მრისხანე სიდიადეს აღწევდა და ცოდვილთ გამოცხადების შვიდ საყვირს უქადდა მეხსიერებაში ჩარჩენილი ფრა ბარტოლომეო და სალუცოს სიტყვებით: ალბათ, თვალწინ საყვირებში ბერვისაგან სახემოქცეული ანგელოზებითა და ამბოხებული დემონებით აჭრელებული ძველი ქსილოგრაფიები წარმოუდგებოდა. თვალებში კი მზერა არ უჩერდებოდა. დამძიმებული ქუთუთოები კვლავ სანახევროდ უფარავდა გუგებს, იმ უფერულ გუგებს, რომლებიც, თითქოსდა, სკლერაზე იყო წასმული და რაღაც მოყვითალო ლორწოთი გადაგლესილი. საწოლზე გაეჭიმა ფეხები, თავი კი ორ ბალიშზე ედო. ავადმყოფობის დროს თითქმის სრულიად გასცვივდა თმები, სახეზე, მის ყოველ კუნჭულში მიწისფერი ედო სქლად, და კანის ქვეშაც სიცოცხლისათვის ადგილი არ უნდა დარჩენილიყო. თავის ქალა უჩანდა, მთელი ჩონჩხი უჩანდა გამომშრალი კანის ქვეშ, სხეულის გამოშვერილ ადგილებში კი საწოლთან მუდმივი შეხებისაგან ძვლებზე აკრული რბილი ქსოვილები გადაგვარებული ჰქონდა. მხოლოდ დაუძლეველი შიმშილი ასულიერებდა ადამიანის ამ ნანგრევს, უტანჯავდა ნაწლავებს, რომლებშიც ნელ-ნელა შუშდებოდა ტიფის წყლულები.
გარეთ შობის კვირაძალი იდგა, — მოხუცთა და ყრმათა მშვენიერი დღესასწაული. საღამოები ნათელი და სუსხიანი იყო, მთელი პესკარაც მეზღვაურებითა და გუდასტვირების ხმით ივსებოდა. თევზის წვნიანის მძაფრი სუნი ვრცელდებოდა ჰაერში ღია დუქნებიდან. ნელ-ნელა ინთებოდა სინათლე სარკმლებში, კარებზე, ქუჩაში. მოწითალო მზე ოდნავ ყოვნდებოდა ფარინას სახლის ქვის აივნებზე, მემას სახლის საკვამურებზე, სანჯაკომოს სამრეკლოს თავზე. გაბრწყინებული სახურავები დაბინდულ ქალაქს შუქურებივით ადგა. მერე კი ერთბაშად ღამე იწყებდა სამყაროს ვარსკვლავებით შემოკობას. სანტ’აგოსტინოს სახლებს ზემოთ, წითელ ნათურასა და სატელეგრაფო ბოძს შორის ნახევარმთვარე ეკიდებოდა.
ურსულას ოთახში სიცოცხლის მთელი ეს დუღილი გამოღვიძებული სკის ზუზუნად აღწევდა.
კარდაკარ მაჩანჩალა გუდასტვირების პასტორალები ახლოვდებოდა. ამ ჰანგებს, რომლებსაც ატინელი ჩოჩარები თხის ტყავის გუდიდან და დახვრეტილი ლერწმებიდან გამოსცემდნენ, რაღაცნაირი რელიგიური და ნათესაური სიხარული სდევდა თან. სნეული ისმენდა და საწოლიდან წამოიწეოდა ხოლმე, რადგან ეს შეგრძნება მასში სხვა ოდესღაც განცდილ შეგრძნებებსაც აღვიძებდა და თვალები წმინდა ხილვებით, სხივმფინარი საშობაო სურათებითა და უმწიკვლო ლურჯ ცაში ანგელოზთა თეთრი ციალით ევსებოდა. მაშინ ხელებს აღაპყრობდა და გალობით დიდებისმეტყველებას მოჰყვებოდა ხოლმე. ხანდახან პირღია რჩებოდა, რადგან ხმას ძალა ეცლებოდა. მაინც ზეატყორცნილი სიყვარულით ადიდებდა იესოს, მოახლოებული პასტორალების ხმით აღტაცებული, კედელზე დაკიდებულ წმინდა ხატებს მინდობილი. ზეცად მიისწრაფოდა ქერუბიმთა გალობით, მირონისა და საკმეველის სურნელით გარშემორტყმული.
— Hოსანნა!
ხმა უწყდებოდა. მკლავებს იშვერდა. კამილა კვლავ ცდილობდა მის ბალიშებზე დაწვენას. ურსულას თითქოსდა სარწმუნოების ბრმა აღტყინება დაჰპატრონებოდა. ხელები და ტუჩები უთრთოდა. ისევ ბალიშებზე ეცემოდა თავგადაგდებული, მკერდგაღეღილი. რაღაც უხილავს უღიმოდა მოწამე ქალწულის მსგავსი. მესტვირეთა ბგერები ჩაივლიდა. უფრო გვიან მთვრალი მეზღვაურების მყვირალა სიმღერაც ჩაივლიდა, შუაღამით დაუბრუნდებოდა პესკარას ნაპირთან დაყუდებულ ნავებს.
III
შიმშილის ინსტინქტი მთელი ძალით იღვიძებდა გონების განათებასთან ერთად. როცა ფლაიანოს სახაბაზოდან ახალგამომცხვარი პურის თბილი სურნელი ამოდიოდა, ურსულა თავის დას ეხვეწებოდა, დამშეული მათხოვარის სიტყვებით სთხოვდა, ხელგაწვდით ევედრებოდა. მერე კი სასწრაფოდ სანსლავდა პურს მთელი თავისი არსების ლამის პირუტყვული ტკბობით, თან გარშემო იყურებოდა ეჭვიანად, ვინმე ხომ არ მომტაცებსო საკვებს ხელიდან.
განკურნება ხანგრძლივი და ნელი იყო, მაგრამ უკვე სიმსუბუქის მშვიდი შეგრძნება ვრცელდებოდა სხეულში, ათავისუფლებდა გონებას. კვერცხის ცილისა და ხორცისაგან შემდგარი ჯანსაღი საკვები ახალ ენერგიას წარმოშობდა, კვლავ გაფართოებული ფილტვები ჰაერით აცოცხლებდა ნივთიერებით დატვირთულ სისხლს. თბილი და სწრაფი ტალღით მორწყული ქსოვილები ფერს იბრუნებდა, ივსებოდა, იშუშებდა ნაწოლის იარებს, ნელ-ნელა ახალ კანს აკრავდა წყლულებს. ტვინის მოქმედება სულ უფრო გამჭრიახი ხდებოდა, დამშვიდებული ნერვები გამჭვირვალეს ხდიდა ყველა შეგრძნებას, თავის ქალაზე კი კვლავ ცოცხლდებოდა თმის ძირები. სიცოცხლის მექანიკურ კანონზომიერებათა ამ ხელახალი ამოქმედებიდან, ავადმყოფობის გამო მიმალული ძალების გამოღვიძებიდან, სიცოცხლისა და სიცოცხლის შეგრძნების ამ უცნაური სურვილიდან ახალი უკეთესი არსება იბადებოდა.
თებერვლის დასაწყისი იდგა.
საწოლიდან ურსულა პორტანოვას თაღის სივრცეს უჭვრეტდა, მოწითალო აგურებს, რომელთა შორის ბალახი იწვერებოდა, ბათქაშჩამოცვენილ კაპიტელებში კი სულ მალე მერცხლები დაიბუდებდნენ. ზეცა კეთილშობილი ნეტარებით იხსნებოდა, არსენალის მხრიდანაც დროდადრო საყვირების ბგერა მოჰქონდა ქარს.
სწორედ ამ დროს მოხდა, რომ ურსულამ გაოცებასავით განიცადა თავისი წინანდელი არსებობა. ეგონა, რომ ეს წარსული სხვისი იყო, მას აღარ ეკუთვნოდა. საკუთარი მოგონებებისაგან უკვე უზომო სიშორე ჰყოფდა, თითქოსდა სიზმრად მოვლენილი სიშორე. დროის საიმედო შეფასების უნარი დაკარგა, გარშემო განლაგებული ნივთების ცქერისას იძულებული იყო გონება დაეძაბა, მათ გასახსენებლად დიდი ხნით სჭირდებოდა აზრის მოკრება. თითებით საფეთქლებს ისინჯავდა, სადაც ფაფუკი თმა ეზრდებოდა. მეხსიერებადაკარგულის გაურკვეველი ღიმილი მკრთალ ბაგეებს ეხებოდა და თვალებში უჩინარდებოდა.
— აჰ! — ამოიხრიალა და კვლავ ნაზად შეეხო საკუთარ საფეთქლებს.
ადრინდელი ცხოვრება ნაღვლიანი და ერთგვარი იყო იმ სამ ოთახში, წმინდანთა პატარა უგვანო ქანდაკებებს, ღვთისმშობლის ხატებს შორის, სადაც დღენიადაგ იმ პატარა ბიჭების ხმები ისმოდა გუნდად, ხუთ-ხუთი საათი დაფაზე ცარცით დაწერილ ყოველთვის ერთსა და იმავე სიტყვებს რომ იმეორებდნენ. როგორც ლეგენდების ბინადარ ბრწყინვალე მოწამეებს, როგორც წმინდა თეკლა ლიკაონელსა და წმინდა ეფემია ქალკიდონელს, დებსაც ზეციერი სიძისათვის, იესოს საქორწინო სარეცლისათვის შეეწირათ საკუთარი ქალწულობა. უმკაცრესი მარხვითა და ლოცვით აკვდინებდნენ ხორცს, საკმევლისა და ანთებული სანთლების სუნით სავსე ეკლესიის ჰაერს ისუნთქავდნენ, ფხალეულით საზრდოობდნენ.
სული დაეჩლუნგებინათ დამარცვლით წარმოთქმული ლოცვების მშრალი და ხანგრძლივი ვარჯიშით, სიტყვების ცივი ჟონვით, ნემსისა და ძაფის მექანიკური მუშაობით ლავანდისა და სიწმინდის ერთი და იმავე სურნელით გაჟღენთილ მარადიულ ზეწრებზე. მათ ხელებს ბავშვის თმების სინაზე, მათი ოქროსფერი და ანგელოსებრი სითბო არასოდეს უძებნიათ, არც მათ მოულოდნელი ალერსიანობით შეპყრობილ ტუჩებს უძებნიათ ოდესმე მოწაფეთა შუბლი. ისინი დაჩიავებულ მოძღვრებას ასწავლიდნენ, სარწმუნოების პაწაწინა საგალობლებს, თავიანთი მოწაფეების მხიარულ სახეებს დიდმარხვის შეგონებებს უმორჩილებდნენ, მოუთხრობდნენ მათ ცოდვებზე, ცოდვის საშინელებაზე, მარადიულ სასჯელზე. ხმაც მძიმე ჰქონდათ და მოწაფეების ფართოდ გახელილი თვალები თანდათანობით ივსებოდა განცვიფრებით, მათი ვარდისფერი პირები კი გაკვირვებისგან იღებოდა. ირგვლივ ყრმათა ცოცხალი ფანტაზიის წყალობით საგნები სიცოცხლით ივსებოდა: ძველი სურათების სიღრმიდან ვიღაც უცნობი წმინდანების მოყვითალო სახეები იცქირებოდნენ, დასისხლიანებული და ეკლის გვირგვინშედგმული ნაზარეველიც დასჩერებოდა ყოველივეს ყურადღებით აღსავსე მომაკვდავი მზერით, ბუხრის ხახიდან გამომავალი კვამლის ყოველი ფთილა კი საზარელ ფორმას იღებდა. ასე ავსებდნენ შეუგნებელ სულებს სარწმუნოებით.
ახლა კი ურსულას არსებაში ამ უნაყოფობის მოგონებამ გაიღვიძა მღვრიედ. თანდათანობით სულ უფრო შორეულ წლებს იგონებდა სულის ბუნებრივ ლტოლვას აყოლილი, პირველწყაროს აფარებდა თავს. მოულოდნელად სიხარულის სისავსემ მოიცვა, თითქოსდა საკუთარი ბავშვობა ერთბაშად ჩაეღვარა გულში.
— კამილა! კამილა! — დაიძახა. — სადა ხარ?
დამ არ უპასუხა. ალბათ ქვევით იყო ჩასული, ეკლესიაში, მწუხრის მოსასმენად. მაშინ ავადმყოფმა ფეხის გამართვის ცდუნება იგრძნო, სრულიად მარტომ იატაკზე გავლა მოისურვა.
ძნელ საქმეს აკიდებული პატარა გოგოს მორცხვი ღიმილით იღიმებოდა, თვალებს ხუჭავდა ამ აზრის სიახლით მოხიბლული, თითებს მუხლებსა და წვრილ კოჭებზე ისვამდა, თითქოს ძალას უსინჯავსო. და იცინოდა, იცინოდა, რადგან სიცილი ტკბილ უგონობას, ფაქიზსა და მთრთოლვარე სიამოვნებას ჰგვრიდა მთელს მის არსებას.
მზის ბასრი სხივი მისრიალებდა ფანჯრის რაფაზე და კუთხეში, წყლით სავსე სათლში ერჭობოდა: მოძრავი ათინათი ნატიფი ოქრომკედის მსგავსად კანკალებდა კედელზე. სივრცე მტრედების გუნდმა გაარღვია და თაღზე დაეშვა. ეს რაღაც მინიშნებას ჰგავდა. ურსულამ ნელა მოიშორა საბანი, ოდნავ შეყოყმანდა: საწოლის კიდეზე ჩამომჯდარი გამხდარი და მოყვითალო ფეხის ცერით ქეჩის ჩუსტებს ეძებდა. ჯერ ერთ ცალს მიაგნო, მერე — მეორეს. აქ უეცრად გრძნობა მოერია და თვალები ცრემლით აევსო, თვალწინ ყველაფერი აუკანკალდა, გაურკვეველ სითეთრეში გაეხვია, თითქოს ირგვლივ მყოფი საგნები ჰაერს შეერია და დადნა. თბილი და მარილიანი ცრემლები ლოყებზე მოედინებოდა, ჩერდებოდა. რამდენიმე ცრემლი ალოკა და გემო შეიგრძნო. გარეთ, თაღიდან თითო-თითოდ და წყვილ-წყვილად ფარფატით იჭრებოდნენ მაღლა მტრედები. ურსულამ ყელისა და ყბების დაძაბვით ჩააქრო მოძალებული ტირილი, მერე სხეულის სიმძიმით დააწვა საწოლის კიდეს, როგორც იქნა წამოიწია. აცრემლებული თვალებით მზერა მოავლო საკუთარ თავს და გაიღიმა. არ იცოდა, რომ ასე დასუსტებულიყო და ფეხზე ვერ იმაგრებდა თავს. წვივებში დაბუჟების უცნაური გრძნობა ჰქონდა, კუნთები ეკრუნჩხებოდა. ეს დაჭრილის გრძნობას ჰგავდა, როცა დამსხვრეული ძვალი ჯერაც არ შეზრდია. ნაბიჯის გადადგმა სცადა და ფრთხილად მოსწყვიტა ტერფი იატაკს. შეეშინდა, კვლავ საწოლის კიდეზე ჩამოჯდა, თან გარშემო იყურებოდა, თითქოს ამოწმებდა, ვინმე ხომ არ მითვალთვალებსო. მერე საბოლოო მიზანი ამოარჩია — ფანჯარა. კვლავ შეეცადა წამოდგომას, ძლივს ინარჩუნებდა წონასწორობას და უეცარი სუსხით შეპყრობილი მწვანე მოსასხამს იხუტებდა გულში. შუაგზაზე შიშმა შეიპყრო: ურსულა შეტორტმანდა, საწოლისკენ შემობრუნდა, სამი თუ ოთხი ნაბიჯი გაირბინა და ლოგინის კიდეზე დავარდა. იქ ერთხანს შეყოვნდა. მძიმედ სუნთქავდა. ისევ საბანში შეძვრა, სადაც ჯერ კიდევ რჩებოდა სითბო. ჟრუანტელით მოცული მოიკუნტა საბნის ქვეშ.
— ღმერთო ჩემო, ეს როგორ დავსუსტებულვარ!
ცნობისმოყვარეობით დასჩერებოდა იატაკს, სადაც ახლახან გაევლო, თითქოს საკუთარი ნაკვალევის ძებნაში.
IV
ამ პირველ ცდაზე დისთვის არაფერი უთქვამს. როცა გაიგონა, რომ კამილა ბრუნდებოდა, თვალები დახუჭა, ერთხანს უძრავად იყო, თავი მოიმძინარა, ტყუილი უცნაური სიამოვნებით ავსებდა. ურსულა ძალით უკან აბრუნებდა სიცილს, რომელიც მკერდიდან ამოდიოდა და ტუჩებზე აწვებოდა. ხარობდა ამ პატარა საიდუმლოსთვის: ყოველდღე მოუსვენარი გულისთქმით ელოდა დროს, როცა კიბის მხრიდან კამილას ფეხისხმა მისწვდებოდა მის სმენას. ერთხანს საწოლზე წამომჯდარი აყურადებდა, სანამ ნელი ჩამავალი ნაბიჯების ჩქამს გაიგონებდა; მერე, უკვე ლოგინიდან წამომდგარი, პირსმოწოლილ სიცილს დაახრჩობდა და კედელ-კედელ იწყებდა სიარულს; ხელით ავეჯს ეჭიდებოდა და ჩუმად წამოიკივლებდა ხოლმე ყოველ ჯერზე, როგორც კი მუხლები ეკეცებოდა ან წონასწორობას კარგავდა.
ფლაიანოს საცხობიდან ამ დროს თითქმის ყოველთვის პურის სურნელი აღწევდა და აღიზიანებდა. ურსულა ფანჯარას მიადგებოდა ხოლმე ქარის მოსაძებნად, მისი ჯანმრთელი მონაბერის შესუნთქვისას სურვილთან შერეულ ტანჯვას განიცდიდა, ენა პირს მომდგარ ნერწყვში იწყებდა ტივტივს, თვალებში კი გულისთქმა უცოცხლდებოდა. მაშინ მოსდიოდა სურვილი, ყველგან ჩაეყო ხელი, ყველაფერი შეემოწმებინა, სულ უფრო მზარდი სიმარდით აწყდებოდა სხვადასხვა მხარეს და ამაო მრისხანებით ეჯაჯგურებოდა კამილას მიერ საიმედოდ ჩაკეტილ ურდულებს. ერთხელაც მაგიდის უჯრის სიღრმეში ვაშლს მიაგნო და გამეტებით ჩაასო კბილები. რამდენი ხანია, რაც მკაცრ რეჟიმს დამორჩილებულს ხილი არ უგემია. ნაყოფს ვარდის სუნი უდიოდა, რომელიც ხანდახან თავს იყრის ფერწასულ და ჩამჭკნარ ვაშლში. ისევ იმედით მოაფათურა ხელი უჯრაში, მაგრამ მხოლოდ ერთი მომწვანო და ალბათ მარცვლებით გატენილი რომელიღაც მცენარის პარკი იპოვა. ხელში აიღო, ცნობისმოყვარეობით შეათვალიერა და ბალიშის ქვეშ შეინახა.
ასე საიდუმლოდ ატარებდა იმ დროს, თან იმ მომწარო ტკბობას განიცდიდა, როგორსაც გამოჯანმრთელების გზაზე დამდგარი ბავშვები გრძნობენ, როცა აკრძალულს ეტანებიან, ან ექიმის რჩევებს არღვევენ, ან რამე წვრილმანს იპარავენ. ერთადერთი მოწმე ერთი გველის პერანგივით ჭრელი კნუტი იყო, ურსულას გარშემო მეგობრული კნავილით რომ დაბაჯბაჯებდა ხანდახან, ან ამაოდ უშვებდა პატარა ბრჭყალებს, როცა გარეთ, თაღს ზემოთ მტრედების ფარფატს გაიგონებდა. თანდათანობით ურსულას უყვარდებოდა ეს მოკრძალებული მეგობარი. თბილ ლოგინში ჩაიწვენდა ხოლმე, რაღაც აბდაუბდა სიტყვებს ჩასჩურჩულებდა, დიდხანს აკვირდებოდა, როგორ ილოკავდა ვარდისფერი ენით თათს, ან ხატულა ყელს უწვდიდა საალერსოდ — მოყვითალო ყელს, რომელიც უთრთოდა ხრინწიანი და ნაზი, ტყის გვრიტების ღუღუნის მსგავსი ხმით. ურსულას, ალბათ, მისი წინანდელი მისტიციზმის წყალობით, მოსწონდა ბინდბუნდში ცხოველის თვალებიდან გამოშუქებული სხივები, ფოსფორის შხეფები, სიბნელეში კატის მდუმარე და იდუმალი სილუეტიდან რომ იღვრებოდა.
კამილა უნდობლობით ეკიდებოდა დის ამ უცნაურ მიდრეკილებებს, რომლებიც მასში ყრუ სიბრაზესაც იწვევდა, მაგრამ სდუმდა. ნელა, თითქმის შეუმჩნევლად ეს ორი სული ერთმანეთს შორდებოდა, ერთმანეთს უპირისპირდებოდა.
წინათ ჩვევათა და გრძნობათა მარადიულ ზიარებაში ცხოვრობდნენ, რადგანაც მათში ბუნების ყოველი სხვაობა და წინააღმდეგობა საერთო სარწმუნოებაში, ქრისტეს ღვთაებრიობის ურღვევ კულტში, მათი ცხოვრების მიზნად ქცეულ სულიერ ჭვრეტაში განქარდებოდა და მშვიდდებოდა. მაგრამ თანდათანობით, რაც უფრო ღრმად ინთქმებოდნენ სარწმუნოებაში, სისხლით ნათესაობის კავშირებიც ნელ-ნელა დაიფარა და შეიცვალა მათში რელიგიური ერთიანობით. ამის გამო არასოდეს შეუერთებია ისინი ალერსიანობის მოზღვავებას, არც გულახდილობით ან საერთო მოგონებებითა და იმედებით გამოწვეულ თავდავიწყებას, როგორც დებს სჩვევიათ ხოლმე. ისინი სარწმუნოებით ერთნი იყვნენ, იესოს ერთი დიდი ოჯახის წევრები, გაბნეულნი ამქვეყნად და შეერთებულად მებრძოლნი ზეცად.
V
მოწაფეები დაბრუნდნენ: პირველად ახლადდაბადებული მარტის ერთ-ერთ დილას. ურსულა საწოლის კიდეზე იყო ჩამომჯდარი, კეფასა და მხრებზე მზის სითბო ეფინებოდა. ოთახი მჟავე სუნით ივსებოდა კამილას მიერ დაობებულ სამელნეებში ჩასხმული ძმრისაგან. ფანჯრიდან კი დროდადრო უკვე აყვავებული იების სურნელი შემოჰქონდა ქარს.
ბავშვებმა გაზაფხულის ამ ნიავივით შემოიქროლეს ოთახში. ხმაურიანი ჩოჩქოლით ჯერ პატარა თავები აწყდებოდნენ ერთმანეთს კართან და ერთმანეთის ზემოდან ცდილობდნენ ოთახში შემოხედვას. ამას ყოყმანი მოჰყვა, უეცარი დამორცხვება და გულუბრყვილო გაკვირვება მათი ფერმკრთალი და ჩამომხმარი მასწავლებლის წინაშე, რომელსაც მოწაფეები ძლივსღა სცნობდნენ.
მაგრამ ქალწული იღიმებოდა, თუმცა კი სისხლი უეცრად აემღვრა. თავისკენ მოუხმობდა, ურევდა მათ ენაზე მომდგარ სახელებს, ხელებს უწვდიდა. თითო-თითოდ, ორ-ორად, სამ-სამად, ბიჭები ოთახში შემოდიოდნენ, უნდოდათ მისი ხელები გამოერთმიათ და ზედ ტუჩებით შეხებოდნენ, შინ ნასწავლ მოლოცვის სიტყვებს იმეორებდნენ და სიჩქარით ყლაპავდნენ ბგერებს.
— კმარა, კმარა! — იძახოდა ქანცგამოლეული ურსულა, მაგრამ მაინც ანებებდა ხელებს ამ თბილსა და რბილ ტუჩებს. ლამის გული მისდიოდა.
— კამილა, დაიჭირე, დაიჭირე.
ყოველ ბიჭს რაღაც ძღვენი მოჰქონდა: ყვავილები, ხილი. იებმა უცებ გაავრცელეს სურნელი და იმ სურნელში, იმ სინათლეში იღიმებოდნენ საღი მდაბიო სისხლით შეფერილი ბავშვების სახეები.
ამას გაკვეთილი მოჰყვა, სხვა ოთახში. პირველი კლასი ხმამაღლა იმეორებდა ხმოვნებსა და დიფტონგებს, მეორე კლასი სიტყვებს მარცვლავდა. ამ გამჭვირვალე გუნდს დროდადრო კამილას შენიშვნები ფარავდა.
— ლა, ლე, ლი, ლო, ლუ...
ხანმოკლე დუმილისას ისმოდა, როგორ ურტყამდა ლანჩებს ხარაზი მატეო პურიელო, როგორ ხმაურობდა იეჩეს საქსოვი დაზგა.
— ვა, ვე, ვი, ვო, ვუ...
აქ კი შეწუხდა ურსულა. ხმაურისა და ხმების მონოტონურობა თავს უმძიმებდა, ძილს გვრიდა, მას კი სიფხიზლე სურდა, რადგან ჯერ კიდევ გრძნობდა თავის გარშემო ყრმათა სუნთქვას, მათი სიცოცხლის მხიარულ მონაბერს.
— ბალ, ბელ, ბილ, ბოლ, ბულ...
ყვავილები აკრიფა და წყლით სავსე ჭიქაში ჩადგა. მერე გატაცებით დაყნოსა, მათ სურნელში თვალდახუჭულმა შეაყოვნა ნესტოები, სულ მთლად მიეცა ყნოსვის ცდუნებას.
— გრა, გრე, გრი, გრო, გრუ...
მზეს დიდი თეთრი ღრუბელი აეფარა. ურსულა ფანჯარას მიუახლოვდა, რაფაზე გადაიხარა და ქვევით ჩაიხედა, მოედნისაკენ. მის პირდაპირ, აივანზე ვარდისფერ კაბაში გამოწყობილი დონა ფერმინა მემა იდგა მიხაკის ქოთნებით გარშემორტყმული. ქვევით კი ოფიცრების ჯგუფი მიდიოდა სიცილითა და ქვაფენილზე ხმლების ჩხარუნით. უფრო შორს, ბაღში იასამნის ბუჩქები ყვაოდა და გიგანტური ფიჭვის კენწერო იხრებოდა ქარში. ლუჩიტინოს მარნიდან ბარბაცითა და ძახილით ვერდურა გამოდიოდა, მარადიული ლოთი.
ურსულა უკან შებრუნდა: ეს პირველი იყო, დიდი ხნის შემდეგ, როცა მოედნისაკენ იხედებოდა. ეგონა, თითქოს დიდი სიმაღლიდან იყურებოდა ქვევით. მსუბუქი თავბრუსხვევა იგრძნო.
— ნარ, ნერ, ნირ, ნორ, ნურ...
გუნდი სულ იმეორებდა, იმეორებდა, იმეორებდა.
— პლა, პლე, პლი, პლო, პლუ...
ურსულა თითქოს იხრჩობოდა, გონებას კარგავდა ამ ტანჯვისაგან: მისი საცოდავი დაუძლურებული ნერვები ვერ უძლებდა. გუნდი განაგრძობდა, კამილას ჯოხის დარტყმების ულმობელ რიტმს აყოლილი.
— რამ, რემ, რიმ, რომ, რუმ...
— სატ, სეტ, სიტ, სოტ, სუტ...
მაშინ ურსულა ქვითინის უეცარმა აფეთქებამ მოიცვა, ლოგინზე დააგდო. ასე ქვითინებდა, პირქვე დამხობილი, მკლავებგაშილილი, ბალიშებში სახეჩარგული, დაუძლეველი კრუნჩხვით მოცული.
— ტალ, ტელ, ტილ, ტოლ, ტულ...
VI
თმები მოეზარდა, წინანდებურად ხუჭუჭა და წაბლისფერი. უკვე სარკეში ჩახედვის დიდი სურვილიც გაუჩნდა, რადგანაც როზა კატენამ თავისი მოყირჭებული ალერსიანობით, ძველ ურცხვ დედაკაცებს რომ სჩვევიათ, ერთხელ თმაზე ხელი გადაუსვა და უთხრა: “რა სილამაზეა!”.
ჰოდა, კამილას წასვლას დაელოდა; მერე ლოგინიდან ჩამოვიდა და კედლიდან ჩამოხსნა ერთ-ერთი როკოკოს სტილის სარკე, რომლის მოოქროვილ ჩარჩოს მომწვანო ლიბრი გადაჰკროდა. ზეწრის კიდით მტვერი გადასწმინდა და ღიმილით ჩაიხედა შიგ. ყელი შიშველი ჰქონდა და ზედ თითქმის ამობურცული მოცისფრო ვენები ეტყობოდა, პატარა მოგრძო თავი კი რაღაცნაირად თხისას მიუგავდა, ტუჩები თხელი იყო, ნიკაპი — წამახული, თვალები — თმებივით თაფლისფერი, ოღონდაც ოდნავ მოყვითალო ელფერისა. გამჭვირვალე სიმკრთალე და ღიმილი მის ოცდაშვიდ წელიწადს ახალ სინატიფესა და სინორჩეს ანიჭებდა.
დიდხანს უყურებდა თავის თავს. მოსწონდა, სარკის დაშორებით მისი ანარეკლი ნელ-ნელა რომ იკარგებოდა ოდნავ ლაჟვარდისფერ ნათელში, როგორც ზღვის წყალში, შემდეგ კი ისევ ჩნდებოდა. ამაოება იპყრობდა და იმორჩილებდა. ათასი რამ შეამჩნია, რაც ადრე გაურბოდა მის ყურადღებას. მაგალითად, ოსპის მარცვლის მაგვარი ხალი, რომელიც მარცხენა საფეთქლის მახლობლად დასდებოდა კანზე, ან ოდნავი ნაიარევი, მომშვილდულ წარბს რომ ჰკვეთდა ერთ ადგილას. დიდხანს დარჩა ასე. მერე კი, უეცარი სიხარულით შემპყრობილი, ირგვლივ რაიმე ახალი გასართობის ძებნას მოჰყვა.
ის მცენარეული პარკი, ადრე რომ იპოვა, ახლა ორი სარქველის მაგვარად გახსნილიყო და შიგაც მკვრივი, მოშავო თესლით დახუნძლული რაღაც მტევანი ჩანდა. ყოველი მარცვალი რაღაც ვერცხლისფერი მბზინვარე ძაფით იყო მიბმული სხვებზე და მტევანიც ასე იკვრებოდა. მაგრამ როგორც კი ქალწულმა სული შეუბერა, ჰაერში თეთრი ქინქლების ღრუბელი ავარდა და ციმციმით მიმოიბნა აქა-იქ: ეს სპორები იყო. მარცვლებს თითქოსდა ფრთები გამოსხმოდა, მზის სხივებისაგან ლტოლვილ პაწაწინა მსუბუქ მწერებს ჰგავდნენ, ან ძლივსშესამჩნევ გედის ღინღლს. თრთოდნენ, ფარფატით ეცემოდნენ და ერეოდნენ ურსულას თმებს, ეხებოდნენ სახეზე, სულ მთლად ზედ ედებოდნენ. ისიც იცინოდა, ხელით იცავდა თავს ამ შემოსევისაგან, სულის შებერვით ცდილობდა გადაეყარა ეს მტვერი, კანზე რომ უღიტინებდა და თითებზე ეწებებოდა, მაგრამ სიცილი აბრკოლებდა სუნთქვას.
ბოლოს ლოგინზე განერთხა და მთელი ეს რბილი ფიფქები ნელ-ნელა დაეყარა ზემოდან. თვალები მილულა, რათა სიტკბოება გაგრძელებულიყო. თანდათანობით რული ეკიდებოდა, ეგონა რომ სქელ ბუმბულის ლეიბში იძირებოდა რბილად. სარკმლიდან შემომავალი შუქი ერთ-ერთი იმ მკრთალ ნათელთაგანი იყო, მარტის თვის ნაშუადღევებს რომ სჩვევია, როცა მზე დიდ მოთეთრო ცაზე მორცხვად იღიმება და გარიჟრაჟის მაცნის მსგავსად ლღვება.
დაბრუნებულ კამილას ჩაძინებული დახვდა, ხელში სარკითა და ზემოდან სპორებდაყრილი.
— ღმერთო ჩემო! ღმერთო ჩემო! — კბილებს შორის გასცრა. თან მწარე თანაგრძნობის ნიშნად ხელებს იმტვრევდა.
მორწმუნე კამილა ეკლესიიდან მოდიოდა, სადაც ხარების ლიტანიები იგალობა და ღვთის მხევლისადმი მთავარანგელოზის გამოცხადებაზე მოისმინა ქადაგება. Eცცე ანცილლა Dომინი. მოქადაგე მღვდლის მჟღერმა მჭევრმეტყველებამ დაათრო, ყურშიც ჯერ კიდევ ჩაესმოდა რაღაც შემგონებელი სიტყვები.
ურსულა კი სწორედ ამ დროს იღვიძებდა გრძნობიერი მთქნარებითა და ზმორებით.
— აჰ! შენა ხარ, კამილა? — თქვა ოდნავ შემცბარმა.
— მე ვარ, მე! შენ კი წარწყმდები, წარწყმდები, შე საცოდავო, — აღმოხდა ღვთისმოშიშს, რომელიც ლოგინზე დადებულ სარკეს უთითებდა. — ეშმაკის იარაღი გიჭირავს ხელში...
ამ ბრალდებით აღგზნებულმა განაგრძო, ხმასაც მოუმატა, მერე კი ქადაგების მხურვალე ფრაზების სროლას მოჰყვა ხელების ქნევით. მარადიული სასჯელით იმუქრებოდა, თანაც არა მხოლოდ საშიშროების წინაშე მდგომ საკუთარ დას მიმართავდა, არამედ მთელი ცოდვილი ქვეყნიერების დამოძღვრა ეწადა თითქოს.
— Mემენტო! Mემენტო!
ურსულას უკვე აღარაფერი ესმოდა, რადგანაც ამ ღაღადისმა გააბრუა.
უეცრად მოედნის კუთხიდან ოციოდე საყვირის სამხედრო ფანფარა გაისმა.
VII
სახლის ბოლო ოთახი ვიწრო და დაბალი იყო, კვამლისაგან გაშავებული ჭერის დირეებით, ხახვის, ჭურჭლის ნარეცხისა და ჩამქრალი ნაღვერდლების სიმყრალით სავსე. ბზინვადაკარგული წპილენძის ჭურჭელი რიგად ეკიდა კედელზე, თაროზე დაწყობილი იყო კასტელის ფაიფურის თეფშები, ყვავილებით, ჩიტებითა და მოცინარი სახეებით მოხატული. ძველი თითბრის შანდლები, ცარიელი ბოთლები, მცენარეთა ჩამომჭკნარი ფოთლები უწესრიგოდ ეწყო და ეყარა მაგიდებზე. ყველაფერს კი მფარველი წმინდა ვინჩენცოს ხატი დაჰყურებდა ზემოდან ხელში წიგნითა და თავს ზემოთ ანთებული წითელი ცეცხლით.
იქ, ოდესღაც, ადუღებული წყლის ორთქლსა და სამარხო საჭმლის სუნით გარემოცულმა ურსულამ პატარა გამოღებული სარკმლიდან ერთი უშვერი შაირის მისამღერი გაიგონა, რომელსაც ხანგრძლივი და ურცხვი ხორხოცი მოჰყვა. უკვე გიტარის ჟღურტულითა და ცეკვის ბაგუნით გამდიდრებული სიმღერაც და ხარხარიც ხშირდებოდა ზაფხულის საღამოებში. მთელი ეს Aაურზაური, რომელიც მდაბიო უბნების ცხოველქმედებას ახლავს, ხანდახან ამ სიმაღლეზეც ამოდიოდა და იესოს საბრალო სასძლოებსაც შიშით აკანკალებდა, ასე კდემით რომ დახრილიყვნენ ბოსტნეულისა და მწვანილის განდეგილური უმანკოებით სავსე თიხის ქვაბებთან. მაგრამ ახლა, განახლებულსა და გალაღებულ დროს, როგორც ოდესღაც, ისმინა ურსულამ ხმები და სურვილმა არა მარტო სმენას, მხედველობასაც უბიძგა გარეთ.
კამილა შინ არ იყო. ლაზარეს კვირა იდგა. ჰაერში, ხანმოკლე წვიმების შემდეგ, თბილი სუნთქვით იგრძნობოდა აპრილის სიახლოვე. ამ ჰაერშიც ქალწული უფრო სავსედ და აშკარად გრძნობდა თავის ხელახალ დაბადებას. უსაქმოდ დაბორიალობდა ოთახიდან ოთახში და სწორედ მაშინ იგრძნო დანახვის სურვილი, რადგანაც იმ არაჯანსაღ გავლენას დაჰყვა, რომელსაც გრძნობიერი სანახაობა თვით ყველაზე ღვთისმოშიშ სულზეც ახდენს.
სკამზე შედგა და მაღლა გაჭრილ სარკმელს მისწვდა. ოღონდაც, სანამ გარეთ წარმართავდა მზერას, ერთგვარი შფოთი და თრთოლვა იგრძნო შიგნით. სკამზე აღმართულმა შიშით მიმოიხედა ირგვლივ, ვინმეს რომ არ წაესწრო მოულოდნელად.
გარშემო სიჩუმე იყო. დროდადრო წყლის წვეთი წკარუნით ეცემოდა მაღლიდან თასში. ქუჩიდან მხიარული ხმები ისმოდა.
დამშვიდებულმა ქალწულმა სარკმლიდან გაიხედა. იქ წვიმის სისველე საფუარივით დუღდა. ქვაფენილს შავი შლამი ფარავდა, ერთმანეთში არეული ეყარა ხილისა და მწვანილის ნარჩენები, ძონძები, დამპალი ქოშები, დაგლეჯილი ქუდი, მთელი ის ნაგავი, რომელსაც სიღარიბე ქუჩაში ყრის ხოლმე. ამ ნაგვისსაყრელთან, სადაც მზე მწერებსა და სიმყრალეს აღვიძებდა, ყაზარმის კედელს მიყუჟებული ქონდარა სახლების რიგი ითანგებოდა. ყველა ფანჯრიდან, ყველა ღრიჭოდან თითქოსდა ქოთნებიდან გამოქცეული მიხაკის ყვავილები იჭყიტებოდნენ. მათი მედიდურად გაფურჩქვნილი დიდი მოვარდისფრო და წითელი თავები მზეზე ირხეოდა. სწორედ ამ ყვავილებს შორის მოჩანდა მეძავების დარბილებული და მოხატული სახეები, მოისმოდა მათი სიმღერების უხამსობა, მათი ხორხისმიერი სიცილი. ქვემოთ კი, ქვაფენილზე, ყაზარმის რიკულებს სხვა ქალები მიმდგარიყვნენ და ჯარისკაცებს ხმამაღლა ელაპარაკებოდნენ, იწვევდნენ. ჯარისკაცებიც გრძნობდნენ, სისხლში როგორ იშლებოდა გაზაფხულის სიახლოვით გაღვიძებული ეროსის ლტოლვა, რიკულების მიღმა ხელებს იწვდიდნენ, რამესთვის მაინც რომ ჩაევლოთ, თვალებით ჭამდნენ ამ წლებით ისედაც შეჭმულ, მთვრალი მეზღვაურებისა და ბინძური მებარგულების ნაჯიჯგნ ქალებს.
ურსულა იდგა დიდმარხვის მოწყალე მზით განათებული და მთელი ამ გახრწნილებით განცვიფრებული. უკან არ იხევდა. მერე მზერა სხვაგან გადაიტანა და ყაზარმის ფანჯარაში, გახსნილ დარაბებს მიღმა დაინახა ქერათმიანი მამაკაცი, რომელიც ღიმილით შესცქეროდა. სასწრაფოდ ჩამოვიდა სკამიდან წინანდელზე უფრო ფერმკრთალი. ეგონა, რომ კამილას ხმა მოესმა და შიშით სუნთქვაშეკრული ლოგინს მივარდა, თითქოს ვიღაც მოსდევდა მუქარით.
VIII
იმ დღიდან მოყოლებული, ყოველთვის, როცა კი კამილა შინ არ იყო, ეშმაკეული ცდუნება იმ სანახაობისაკენ ეწეოდა. თავიდან უღონოდ ებრძოდა, მერე კი დამარცხდა. სარკმლისაკენ ეჭვით აღვსილი მიდიოდა, როგორც პირველ პაემანზე. იქ დიდხანს რჩებოდა, მორყეულ დარაბას აფარებული, სანამ საროსკიპოს სურნელი აღაგზნებდა და რყვნიდა მის სულს.
ყოველივეს თვალს ადევნებდა გამახვილებული მზერით, სახლების შიგა სივრცეს აკვირდებოდა, ცდილობდა ფანჯარას შემოჯარულ მიხაკებს შორის რამე მაინც შეემჩნია. მზე ცხელი იყო და მძიმე: მწერების გუნდები ირეოდნენ ჰაერში. ხანდახან, როცა ქუჩაბანდში ვინმე მამაკაცი შეაბიჯებდა, ფანჯრებიდან მომლოდინე ქალების შეძახილები ისმოდა, გაღეღილი, მკერდმოშიშვლებული ქალები გარეთ გამოეფინებოდნენ და საკუთარ თავს სთავაზობდნენ. კაცი ერთ-ერთი კარის მიღმა იმალებოდა თავის რჩეულთან ერთად. დაწუნებულნი სიცილსა და ბასრობას დაადევნებდნენ ხოლმე წყვილს და კვლავ მიხაკებს უკან საფრდებოდნენ.
ქალწულში სურვილი ინთებოდა. აქამდე დამალული სიყვარულის სურვილი ახლა მისი არსების ყოველი კუნჭულიდან იწევდა წინ, ტანჯვად, მუდმივ და სასტიკ წვალებად იქცეოდა, რომლისაგან თავის დაცვა ურსულამ არ იცოდა.
ჯანმრთელობის თბილი ტალღა ედებოდა. სისხლს რაღაც უეცარი სიხარული უმოძრავებდა დროდადრო, მკერდში თითქოსდა რაღაც მსუბუქი ფრთების ტყლაშუნს გრძნობდა, ყელს კი სიმღერის წყურვილი მოიცავდა. ზოგჯერ რაღაც მობერვა, მზის ქვეშ გაწოლილი ჰაერის სუსტი თრთოლვა, მათხოვრის სიმღერა, ოდნავი სურნელი, ან სულაც არაფერი საკმარისი იყო, რაღაცნაირი გარინდება მოეგვარა მთელი მისი სხეულისათვის, რომელზედაც იგი თითქოს მწიფე და ხაოიანი ნაყოფის ალერსიან გადასმას გრძნობდა. ნარნარად იძირებოდა ტკბობის იდუმალ უფსკრულში. თავშეკავების სიმწარე, სასიცოცხლო წვენების არნახული სიუხვე, გამაღიზიანებელთა მუდმივი შეტევის ქვეშ მყოფი ნერვების დაძაბულობა სულ მუდამ სიმთვრალის დასაწყისის მსგავს გაბრუებაში ამყოფებდა. წარსული იკარგებოდა, მეხსიერების ფსკერზე იძინებდა და აღარ იღვიძებდა. ყოველ წამში, ყოველ ადგილას სურვილი მახეს უმზადებდა: კედლებზე დაკიდებული წმინდანები, ღვთისმშობლის ხატები, ჯვარცმული შიშველი ქრისტეები, ცვილის პატარა და უფორმო ფიგურები, ირგვლივ შემოქუჩული საგნები მისთვის არაწმინდა სახეს იღებდნენ. ყველაფრისაგან უწმინდურება გამოსჭვიოდა და მთელს მის პიროვნებას მახრჩობელა მკლავებით ეხვეოდა.
— ახლა, ახლა გამოვალ ქუჩაში, — უკვე ვეღარ იკავებდა თავს.
მაგრამ კარის გაღებისას ხელები უკანკალებდა. ურდულის ჭრიალი აშინებდა. უკან ბრუნდებოდა, თითქმის გულწასული, გალურჯებული მიეგდებოდა ლოგინზე, ადამიანის ნიღბად ქცეული.
IX
ბზობის კვირას მრავალი თვის შემდეგ პირველად გამოვიდა გარეთ. კამილამ ისურვა მისი წაყვანა, რომ უფლისთვის მადლი შეეწირა განკურნებისათვის. როცა ზარებმა რეკვა წამოიწყეს, ურსულაც გამოჩნდა. მთელ ქალაქს აპრილის მზის სააღდგომო სიცილი ეფინებოდა. სოფლის მოსახლეობაც იპყრობდა ქუჩებს ხელში ზეთისხილის ტოტების სამშვიდობო ნიშნით.
ურსულას სასწრაფოდ უნდა ჩაეცვა: ქუჩაში გამოფენილი ხალხის თვალწინ გამოსაჩენად. პატივმოყვარეობის ქარმა აიტაცა: ოთახში ჩაიკეტა და სკივრში ყველაზე ღია ფერის კაბები მოძებნა. ქაფურის მწვავე სურნელი ასდიოდა წლების განმავლობაში ჩამალულ ძველ ქსოვილებს: გრძელი, ყვავილებით მოხატული აბრეშუმის კაბები იყო, მწვანე, იისფერი, ათასფერი, რომელთაც ერთ დროს პატარძლის თეძოებს შემოხვეული კრინოლინი ბერავდა. ლიფებს ფართო სახელოები ჰქონდა მიკერებული, ქვეშ თეთრი მაქმანით მოარშიებული გვრიტისფერი მანდილები იდო, ვერცხლის ძაფებით შემკული რიდეები, თხელი ტილოს მოქარგული ყელსახვევები — ყველაფერი უკვე მკვდარი იყო, უმადლო, სინესტით აღბეჭდილი.
ურსულა რაღაც ახალი ინსტინქტით აღძრული ირჩევდა სამოსს, ძებნისას ხელებზე ქაფურის სუნი რჩებოდა. მთელი ეს ამაო აბრეშუმი და ეს ქსოვილები აბრაზებდა. ვერაფერს პოულობდა თავის შესაფერისს! რისხვით ჩაკეტა სკივრი, ფეხით ლოგინის ქვეშ უბიძგა. გაბეზრებულმა კამილას თვალწინ ტუჩების კვნეტით ფერფლისფერი სადაგი კაბა გადაიცვა.
ზარები ეძახდნენ. ქუჩებში პალმის რტოებს ვერცხლისფერი მოძრავი ციმციმი გაუდიოდა. მოქალაქეთა ყოველი ჯგუფიდან რტოების მთელი ტევრი ამოწვერილიყო. ამ ტევრებიდან მთელს ჰაერში ვრცელდებოდა ქრისტიანული კურთხევის სპეტაკი წყალობა, თითქოსდა გალილეველი ახლოვდებოდა აღდგენილი და ოსანას მგალობელი ერის შესახვედრად, სახედარზე შემომჯდარი, მოწაფეთა გუნდით გარშემორტყმული უპოვარი და სახიერი მეუფე. Bენედიცტუს ქუი ვენიტ ინ ნომინე Dომინი. Hოსანნა ინ ეხცელსის!
ეკლესიაში ურიცხვი ბრბო იდგა პალმის რტოთა ტყეში. ბრბოს წიაღში წარმოქმნილი ნაკადის გავლენით ურსულა გამოეყო კამილას, მარტო დარჩა ხალხის დუღილში, შეხებათა, უნებლიე მუჯლუგუნთა და უცხო სუნთქვათა პირისპირ. ბრბოში გზის გაკვლევას ცდილობდა და მისი ხელები მამაკაცის ზურგს ხვდებოდა, ან სხვა თბილ ხელებს, რომელთა შეხება აშფოთებდა. გრძნობდა, რომ ხან ზეთისხილის ტოტი ედებოდა სახეზე, ხან ვიღაცის მუხლი ეღობებოდა მის ნაბიჯს, ხან ვიღაცის იდაყვი ხვდებოდა გვერდში, უცნობთა სხეულები აწვებოდნენ მკერდზე და მხრებზე. საკმევლის სურნელში, კურთხეული პალმების ტევრში, ქრისტიანი კაცებისა და ქალების მთელს ამ ბრბოში ყოველი შეჯახება პატარა ეროტიკულ ნაპერწკლებს კვესავდა და ავრცელებდა. საიდუმლო საყვარლები ერთმანეთს პოულობდნენ და ერთდებოდნენ. ურსულას გვერდს უვლიდნენ მკერდზე პალმისრტომიკერებული და თვალებში ღიმილჩამდგარი სოფლის გოგოები, მათაც შეყვარებული ბიჭები მოსდევდნენ უკან. ურსულაც გრძნობდა მის გარშემო შემოხვეულ სიყვარულს, საკუთარი სხეულით შუაში უდგებოდა ამ ერთმანეთის მძებნელ სხეულებს, აბრკოლებდა ერთმანეთისკენ მიმართულ ჟესტებს, აცალკევებდა ერთმანეთში გადახლართულ ხელებსა და მკლავებს. მაგრამ ამ შეწყვეტილ ალერსთაგან ზოგიერთი შიგ სისხლში შესდიოდა. რაღაც წამით პირისპირ შეეჩეხა ქერა ჯარისკაცს, ლამის თავი მიადო ფარაჯაზე, რადგანაც უკნიდან ხალხის ჯგრო აწვებოდა. მზერა ასწია. ყმაწვილმაც ისევე გაუღიმა, როგორც იმ დღეს, ყაზარმის ფანჯრიდან. უკნიდან კვლავ აწვებოდნენ. სულ უფრო მკვრივდებოდა საკმევლის ორთქლი, სიღრმეში კი დიაკონი გალობდა:
— Pროცედამუს ინ პაცე.
და გუნდი პასუხობდა:
— Iნ ნომე ჩჰრისტი. Aმენ.
ეს ლიტანიობის დასაწყისის ნიშანი იყო, რამაც მთელს ბრბოში უშველებელი მოძრაობა გამოიწვია. ინსტინქტურად, დაუფიქრებლად ურსულა კაცს მოეჭიდა, თითქოსდა უკვე ეკუთვნოდა მას. თითქმის მკლავებში ჩაუვარდა, თმებზე მამაკაცის სურნელი იგრძნო, რომელსაც თამბაქოს ოდნავი გემო ჰქონდა. ასე განაგრძობდა სვლას, დასუსტებული, მოულოდნელი სურვილით შეპყრობილი, თვალწინაც მხოლოდ გაურკვეველ ნათებას ამჩნევდა.
მაშინ უფროსი საკურთხევლის მხრიდან სტიქაროსანი გამოეშურა და ხალხს ლაჟვარდისფერი მოტკბო კვამლის ბოლქვები მიაკმია. სპეტაკმა პროცესიამ იწყო სვლა ეკლესიის შუაგულში. ღვთისმსახურებს ხელში ზეთისხილის რტოები ეჭირათ და გალობდნენ.
X
მთელი ვნების შვიდეულის განმავლობაში თავის იდუმალ ჩრდილებს ახვევდა სიყვარული ქალწულ ურსულას. ეკლესიები უფლის ვნებათა დაისში იყო ჩაფლული, საკურთხევლებზე აღმართულ ჯვარცმებს მეწამული საფარველი ეფარა, ნაზარეველის საფლავის გამოსახულებები მიწისქვეშ გაზრდილი დიდი მოთეთრო მცენარეებით იყო შემკული. ყვავილების სურნელი ამძიმებდა ჰაერს.
მუხლმოყრილი ურსულა მოელოდა, სანამ ზურგსუკან მსუბუქ ნაბიჯებს გაიგონებდა. არ შეეძლო შემობრუნება, რადგან კამილა თვალს არ აშორებდა, მაგრამ გრძნობდა, როგორ ეხუტებოდა იმ მამაკაცის მზერა, ნაზ ცეცხლად, მღვრიე ალერსად როგორ შესდიოდა ხორცში. მაშინ საკურთხევლის წინ ხის სამკუთხედზე განაწილებულ მტირალ სანთლებს აკვირდებოდა. სამღვდელოება დიდი გადაშლილი წიგნის წინ გალობდა. ერთმანეთის მიყოლებით ქრებოდა სანთლები. ჯერ ხუთი რჩებოდა, მერე ორი. ეკვდერთა სიღრმიდან მლოცველთა თავებს სიბნელე ეფინებოდა. ბოლოს უკანასკნელი ალიც ქრებოდა. ეკლესიის სკამებს რახა-რუხი გაუდიოდა. ბნელში გრძნობდა ურსულა, როგორ ეხვეოდა ორი ხელი, შემცბარი ერთბაშად დგებოდა იატაკიდან. ეკლესიიდან გამოსვლისას ის აზრი ქენჯნიდა, რომ წმინდა ადგილი წაბილწა: სასჯელის შიში იღვიძებდა მასში. მერე კი ძილში ინთქმებოდა, სადაც მკვდარი იესოს გალურჯებული სხეული, საეკლესიო სკამების რახა-რუხი, გაღვიძებული ხორცის ჟრუანტელი, ყვავილების მძიმე სურნელი და იმ ქერა კაცის სუნთქვა ერთმანეთს ერეოდა ტკივილისა და ტკბობის ერთიან შეგრძნებაში.
XI
მაგრამ როგორც კი გამარჯვებული იესო ამაღლდა ზეცად, სააღდგომო სურნელი უკვე აღარ ამშვიდებდა ქალწულ ურსულას სიყვარულს. სიყვარულის ასპარეზი უკვე უპატრონო კატებისა და კოშკზე მობინადრე მტრედების სათარეშოდ იქცა. საროსკიპოს შუაგულიდან მღვრიე წყლით სავსე თხრილი გამოდიოდა, რომლის ორივე ნაპირზე უწმინდურებიდან ამოზრდილი ყვავილები ხარობდა. ამ ყველაფრის ზემოთ მტრედები აფარფატებდნენ თავიანთ მომწვანო და მონაცრისფრო ბუმბულს.
მიჯნურს მშვენიერი ძველებური სახელი ერქვა, მარჩელო, უნიფორმის სახელოებს კი ლამაზი წითელი და ვერცხლისფერი ამონაქარგი უმშვენებდა. მარადიული ცეცხლით სავსე წერილებს იწერებოდა, რომელთა აღტკინებული წინადადებები ალერსიან გულისწასვლებსა და ცუდად შეკავებული წადილის თრთოლას ჰგვრიდა სატრფოს. ურსულა ამ ფურცლებს მალულად კითხულობდა, მკერდზე ჰქონდა აკრული დღითა და ღამით: სითბოში მოიისფრო ასოები კანზე ებეჭდებოდა, რაც სიყვარულის კეთილშობილ სვირინგს ჰგავდა, რომელიც ახარებდა მას. ურსულას პასუხებიც უსასრულოდ გრძელი იყო: მასწავლებლის მთელი გრამატიკული ცოდნა, მორწმუნე ქრისტიანისათვის სანუკვარი დავითნის მუხლები, შეგვიანებული ქალწულის მდინარესავით წყალუხვი მგრძნობიარობა გადადიოდა სასკოლო რვეულების ლურჯად დახაზულ ფურცლებზე. წერისას თავდავიწყებას ეძლეოდა ხმამაღალი მეტყველების ტალღას აყოლილი. თითქოსდა რაღაც ახალი უნარი მჟღავნდებოდა მასში და მოულოდნელად მანიაკალურ ფორმებს იძენდა. ზეციური სასიძოსადმი მრავალწლიანი ერთგულების დროს, ლოცვანის კითხვისას დაგროვებული მისტიკური ლირიზმის ეს უმდიდრესი საბადო ახლა, მიწიერი სიყვარულის ბიძგებით შეძრული, ნელ-ნელა იღებდა ახალ პროფანულ გემოს. ასე, იესოს მიმართ ცრემლიანი ვედრება იქცეოდა არაეთეროვანი ხვევნის იმედით გამთბარ ოხვრად, უზენაესისადმი სულის შეწირვა — ქერათმიანი მიჯნურისადმი სხეულის შეთავაზებად. მთვარის გრძნობისმომგვრელი შუქი ყველა იმ ეპითეტით იმოსებოდა, რითაც წმინდა სულს იხსენიებენ საღვთო წიგნები და არც გაზაფხულის ნიავს ასცდა სამოთხის სამარადისო ნეტარებიდან მოპარული რამდენიმე არომატი.
XII
მიჯნურთა მაცნე ერთ-ერთი იმ კაცთაგანი იყო, რომლებიც თითქოს ქუჩის ნესტიანი უწმინდურებისაგან სოკოსავით ამოიზარდნენ და მთელს იერზე ლამის თანდაყოლილი ტალახიანობა აჩნიათ. ეს იმ მიწისფერ კაცთაგანი იყო, ყველგან ცხვირს რომ ყოფენ, ყველგან ჩნდებიან, სადაც კი ერთი-ორი გროშის გამოსარჩენს, ან თითო-ოროლა ქონიან ლუკმას ანდა წყვილ მოსაპარ ძონძს დაიგულებენ, დღეს მეძველმანეები და ხვალ მეძავების მაჭანკლები, დღეს ყალბ თამასუქზე ხელიწმომწერნი და ხვალ უპატრონო ძაღლებზე მონადირენი.
ამას მელოდრამატული სახელი ერქვა, ლინდორი, და ჰოსპიტლის უბნიდან სანტ’აგოსტინოს ბასტიონამდე ამ სახელის გამო იცნობდნენ. ეს არამზადა კლარნეტის მოხეტიალე დამკვრელისა და ხილის გამყიდველი ქალის კავშირისაგან დაიბადა. მამისაგან მომთაბარეობისაკენ მიდრეკილება გამოჰყვა, დედისაგან კი — ბუნებრივი სიძუნწე. თავდაპირველად სანაგვეებზე დადიოდა ხელში ცოცხითა და კალათით, მერე მზარეულის შეგირდი იყო ერთ დუქანში, სადაც მეზღვაურები და ჯარისკაცები სახეში ასხამდნენ ჭიქებში მონარჩენ ღვინოს და ზედ აყრიდნენ ცუდად შემწვარი თევზის ფხებს. დუქნიდან სახაბაზოში გადავიდა და იქ მთელი ღამის განმავლობაში ოფლში გაწურული და ლამის დაბრმავებული გამოსაცხობად გამზადებულ პურებს უბიძგებდა ცეცხლში გრძელი ხის ჩოგნით. სახაბაზოდან საჯარო განათების სამმართველოში გადავიდა და ცალ მხარზე კიბეგადადებული დადიოდა ქუჩებში ფარნების ასანთებად. ამ სამსახურიდან გააგდეს, რადგანაც დიდი თუთიის ავზებიდან ნავთს იპარავდა. მაშინ კვლავ ქუჩაში გავიდა, ოღონდაც მეძველმანეობას მიჰყო ხელი, ყველაზე ბინძურ სამსახურს ასრულებდა, ჯარისკაცებსა და ქალაქში გავლით მყოფ უცხოელებს მეძავებთან აკავშირებდა. ასე იბრძოდა პურის ქერქისთვის.
მის სხეულსა და სულში ყველა ამ ხელობამ თავისი კვალი დატოვა, ჩვეული ჟესტი, ცალკეული კუნთების განვითარება, რომელიმე ორგანოს სისუსტე, კოჟრები, ხმის კილო, რამდენიმე უხამსი სიტყვა. პატარა ტანის იყო, გამხდარი, ვეება და თითქმის მელოტი თავით, ლოყებზე ბალნის იშვიათ ღერებს შორის მუწუკები მოუჩანდა. მისი ტანსაცმელი შეუსაბამო და ცვალებადი იყო, ერთმანეთს უადგილოდ დადებული ყველა სტილი და სახეობა შეიცნობოდა მასში: კეთილშობილი მომწვანო პერანგი და დაკერებული შარვალი, სამარცხვინო ფეტრის ქუდები და მოჯამაგირის ჩუსტები, გაპრიალებული თითბრის ღილები, თეთრი ძვლის შესაკრავები, სამხედრო ოქრომკედი, მაქმანის ყურთმაჯები, პეწდაკარგული სიმდიდრისა და მდაბიო სიღატაკის უხამსი ნარევი, რომელიც ებრაელი მეძველმანის ქოხს თუ ეკადრება.
XIII
აი ასეთი იყო ეს გალეოტი. ურსულას სახლში მოჰქონდა მარჩელოს წერილები პესკარას წყლით სავსე სათლებთან ერთად. მერე ცარიელი სათლებით ბრუნდებოდა და საპასუხო წერილებიც მიჰქონდა. კიბეზე მისი ნაბიჯების გაგონებისას ურსულას ფერი ეკარგებოდა. ყველა საბაბით ცდილობდა კამილას მოშორებას, რომ მარტო დარჩენილიყო წყლისა და სიხარულის მომტან კაცთან. ურთიერთობა სწრაფი იყო და მალული. გალეოტსა და ქალწულს შორის რამდენიმე შეთქმული ალმაცერი მზერა გაირბენდა, სახის მიმიკური კუნთების რამდენიმე დათქმული მოძრაობა, ჩუმი ერთმარცვლიანი სიტყვები, რომლებიც ადამიანურ ეშმაკობას ეხმარებიან და მატყუარებს ერთმანეთთან აკავშირებენ. თანდათანობით ურსულას სიყვარულში ლინდორის სიმდაბლის რაღაც წილი აღწევდა. სატრფოსა და მაცნეს შორის რაღაც უხილავი სიახლოვე ყალიბდებოდა. თუკი ლინდორი მაშინ მოდიოდა, როცა კამილა შინ არ იყო, ურსულა შეკითხვებს აყრიდა, ისე ახლოს მიდიოდა მასთან, რომ სუნთქვასაც აგრძნობინებდა, ზოგჯერ უნებურად ხელსაც ადებდა მხარზე. ლინდორი თავისი მჭევრმეტყველების სადავეებს უშვებდა, შიგადაშიგ ქუჩის უხამსს სიტყვებსა და ურცხვ მინიშნებებს ურევდა, ორაზროვანი ჟესტებითა და ენის წკლაპუნით ამდიდრებდა მონაყოლს.
მაჭანკლობაში დახელოვნებულს მარჯვედ შეჰყავდა გარყვნილება ურსულას სულში, ნელ-ნელა უმზადებდა მსხვერპლს მარჩელოს სურვილებს. ქალწული შეთქმულივით უსმენდა და თვალებში სულ უფრო უღვივდებოდა ცეცხლი, პირი განუწყვეტლივ უშრებოდა მორეული წადილისაგან. ლინდორი იმწამსვე ამჩნევდა ამას და ურსულას დაძაბული და შეძრული სახის წინაშე მასშიც იღვიძებდა მამრი, მასაც სძლევდა ცდუნება, თვითონ მოეწყვიტა ეს სხვისთვის გამზადებული ყვავილი. მაგრამ მისი სიმხდალის ძირიდან ამომავალი შიში უგრილებდა სიმხურვალეს.
ბოლოს და ბოლოს, ურსულა დაჰყვა მარჩელოს ნებას. გარეუბნის ერთ შორეულ სახლში უნდა შეხვედროდნენ ერთმანეთს, უკაცრიელი ქუჩის სიღრმეში, სადაც ივნისის კვირადღეს არავინ შეასწრებდა თვალს, რადგანაც კამილა ჩვეულებრივზე უფრო დიდხანს დარჩებოდა ეკლესიაში, ლინდორი კი მათ სიმშვიდეს უდარაჯებდა.
ამ დიდ მოვლენამდე რამდენიმე დღით ადრე ურსულას მწარე აგზნება მოერია, რაღაც ციებ-ცხელების მგსავსი, რომლის გამო ხშირად კბილები უკაწკაწებდა, სახეზე ცეცხლი ედებოდა, თმის ძირებში კი ჟრუანტელი უვლიდა. უძრავად დგომა ან ჯდომა უკვე აღარ შეეძლო, რადგანაც მთელ სხეულს მოძრაობის სურვილი ედებოდა. სკოლაში, მოწაფეთა უწყინარი გუნდითა და მარცვლების თანაბარი და გაუთავებელი გამეორებით გარშემორტყმულს უეცრად ამბოხების წყურვილი უბინდავდა ხოლმე მზერას, უნდოდა, მივარდნოდა ბავშვებსა და თმები მოეწიწკნა მათთვის, გადაეყირავებინა დაფა, საანგარიშო, მერხები, ეყვირა, რამე დაემტვრია, გაგიჟებულიყო. კამილას ცივი და დაჟინებული მზერის ქვეშ ცოტაღა აკლდა, გული არ წასვლოდა კრუნჩხვებში, ნაღველით შეპყრობილს, რადგან გრძნობათა დაფარვის ძალისხმევა უკვე სრულიად გაუსაძლისი ხდებოდა.
მერე, როცა კამილა სხვაგან მიდიოდა, ურსულა ოთახებში დაბორიალობდა და ხან სკამებს აჩოჩებდა, ხან ყვავილებს წიწკნიდა, ხანაც ერთბაშად დიდ ჭიქა წყალს შესვამდა ხოლმე, მერე ერთხანს სარკეში იყურებოდა ან სარკმელში, ზოგჯერ ლოგინზე დაემხობოდა ხოლმე, ერთი სიტყვით, ათასნაირად ცდილობდა მოუსვენრობისა და გრძნობიერ განცდათა სიჭარბის დაოკებას. შეყოვნებული ქალწულობით ტანჯული მისი სხეული რაღაცნაირად გამდიდრდა და გაიშალა. მისი თავი ლამაზი არ იყო, არ გააჩნდა ფორმის სიძლიერე, აბრუცოელთა ზოგიერთი ჯიშისათვის ჩვეული ზეითუნისფერი ელვარება, არც ცხვირისა და ნიკაპის ფაქიზი მოხაზულობა, რომელიც ასე ბერძნულად ეხამება ლათინური სახის სისავსეს. მაგრამ ურსულას რუხი კაბის უგერგილობა და მისი უწესრიგო ნაკეცების ჩანჩქერი მშვენიერსა და ნაზ სხეულს მალავდა.
ივნისის პირველი დღეები იყო, გაზაფხულიდან ზაფხული იბადებოდა, როგორც ალოეს მცენარე მდელოზე. ზღვასა და მდინარეს შორის განფენილი პესკარას მხარე ერთი მხრივ მარილიანი ნიავით, მეორე მხრიდან კი მთის ნაკადის სიგრილით ტკბებოდა, თითქოსდა მკლავებს უშლიდა მარილიანი და მტკნარი წყლის ნაპირებით მოხაზულ ამ თავის ბუნებრივ საზღვრებს. ურსულას ოთახში მზიანი ამინდის რული აღწევდა, ბრჭყვიალა მწერები ოქროს სეტყვასავით ეხლებოდნენ შუშებს.
ქალწული, თუ მარტო იყო, სამოსს იხდიდა და ლოგინზე გაშოტილი ისრუტავდა კანით ჰაერში მოფარფატე ამ უცნობ შეგრძნებებს.
ნელ-ნელა და ზარმაცად იწყებდა გახდას, თითებს დიდხანს აყოვნებდა ღილებსა და ბალთებზე, ხელებს ძალის-ძალად აძვრენდა სახელოებიდან, ხშირად ჩერდებოდა და უკან სწევდა მოკლე ხუჭუჭა თმებით შემკულ თავს, ბიჭისას რომ მიუგავდა. ნელ-ნელა ამ გრძნობიერი ძალდატანებიდან, სამოსის სიმახინჯიდან ჩნდებოდა შიშველი სხეული, როგორც ჟამთასვლის წიდაში აღმოჩენილი მშვენიერი ქანდაკება. მდაბიო შალისა და ტილოს გროვა განწმენდილი ქალწულის ფერხთით იყრიდა თავს და ამ გროვიდან, როგორც კვარცხლბეკიდან, აღიმართებოდა იგი შუქით მოსილი, თავზე საკუთარი მკლავების გვირგვინს იდგამდა, კანის ზედაპირზე კი ჰაერის შეხება ოდნავშესამჩნევ ვიბრაციას აღბეჭდავდა. ამ წამიერ ჟესტში ტანის მთელი მოხაზულობა ერთბაშად მიისწრაფოდა მკლავმოხვეული კეფისაკენ. ჩასახვის მიერ ჯერაც შეურყვნელი მუცლის ტალღა ბრტყელდებოდა, მომშვილდული ნეკნები რელიეფურად ჩნდებოდა გვერდებზე. მერე კი, თუ ოთახში მწერი შემოფრინდებოდა, ბზუილი აშინებდა ურსულას, ბზუილი, რომელიც ახლოვდებოდა და შეხებით ემუქრებოდა სიშიშვლეს. ამას ნესტრისგან ინსტინქტური თავდაცვა მოსდევდა, ტანი გველივით იკლაკნებოდა, კანის ქვეშ იძაბებოდა კუნთები, სხეულის ნაწილები შიშნეულად ეკვროდა ერთმანეთს, გაუვარჯიშებელი კოჭები რაღაც მცდარ მოძრაობებს ასრულებდა.
მერე კიდევ, მოძრაობით აღგზნებულსა და გახურებულს, ახალი სურვილები უჩნდებოდა. ირგვლივ ჩაკეტილი სახლის სურნელი იდგა, უბავშვებოდ დარჩენილი სკოლის უსულო სიღატაკე. ოთხკუთხა ცხრილებში ვეება ასოები და დიფტონგები ადგილის მუნჯ მპყრობელებად დარჩენილიყვნენ. ურსულა წინ მიიწევდა და შიშველ ტერფებს არიდებდა იატაკის მორღვეული ფილების წიბოებს, თითქოსდა იმის ყოყმანს განიცდისო, ვინც ცხოვრებაში პირველად ცდილობს მაგარ სიბრტყეზე ფეხშიშველა სიარულს, თანაც იმ ქალივით იყო არეული, რომელიც საკუთარი ნაბიჯის გარშემო აღარ გრძნობს სამოსის ჩვეულ დაბრკოლებას. ასე მესამე ოთახამდე მიდიოდა, სადაც წყალი ინახებოდა. შიგ ხელებს ყოფდა, გაბედულად შეისხამდა სხეულზე და ტოკავდა, თუ რომელიმე განსაკუთრებულად დიდი წვეთი ეხებოდა ეპიდერმისზე. სულ მთლად დაცვარული გამოდიოდა ოთახიდან: ძველი კომოდის სარკეს ეშურებოდა.
იმ კომოდზე აქა იქ ჯერ კიდევ რჩებოდა ინკრუსტაციის ნარჩენები. სარკე, რომელიც უკან მდგარ კარადას ეფარებოდა, ოქროსა და მინანქრის ჩარჩოში იყო ჩასმული და ზემოდანაც ორი თავმოტეხილი ანგელოზი ამკობდა. საკუთარი თავის შიშვლად დანახვის სურვილით აღძრული ურსულა იქამდეც აღწევდა. მისი ანარეკლი, ჯერ კიდევ წყლის ცინცხალი წვეთებით დაფარული, ისე მოჩანდა სარკის გამქრქალებულ ზედაპირზე, როგორც ზღვის მომწვანო-მოცისფრო ტალღებში. ღიმილით უჭვრეტდა თავის თავს. ღიმილი, კუნთების ყოველი მოძრაობა ისე აღელვებდა სიშიშვლის ყოველ ნაკვთს, როგორც წყლის ქვეშ მოქცეულ გამოსახულებას. მაშინ ურსულა რაღაცნაირ ქედმაღლურ მანჭვა-გრეხას მოჰყვებოდა ხოლმე, თან აკვირდებოდა, როგორ მეორდებოდა მისი ჟესტები სიბრტყეში. კბილებს აჩენდა, მკლავებს მაღლა სწევდა, რათა იღლიები გამოსჩენოდა, მერე მორკალულ ზურგს მიუშვერდა სარკეს და გაჭირვებით მიაბრუნებდა სახეს მის დასანახად, სანამ სილაღის გიჟური მოზღვავება მთელ სხეულს არ მოუკრუნჩხავდა. შორს, სიღრმეში, ქალის უკან, მოპირდაპირე კედლიდან ირეკლებოდა ცხრილში ჩაწერილი ანბანი.
XIV
ერთხელაც მოხდა, რომ ერთ-ერთ ასეთ წუთში კიბის კარებზე სათლებით ამოსულმა ლინდორმა დააკაკუნა. ურსულამ დაიძახა:
— მოიცადე!
საჩქაროდ აკრიფა იატაკზე დაგდებული ტანსაცმელი. საჩქაროდ მოისხა ტანზე. კარის გასაღებად გაემართა.
საღამოს ექვსი საათი იყო. ბრინას სასახლის თეთრი არილი შემოდიოდა ოთახში. მთელი პესკარა, მერცხლების ვეებერთელა სამყოფელი, გალობით იყო აღვსილი.
ორნი, ოთახის შუაგულში იდგნენ ფეხზე და შეხვედრის ადგილის შესახებ ბჭობდნენ. ლინდორი მთელი თავისი მჭევრმეტყველებით ცდილობდა ქალწულის უკანასკნელი ყოყმანის დამარცხებას, რადგანაც მას გასამრჯელოს ერთი ნაწილი უკვე მიეღო და ახლა დანარჩენს ესწრაფოდა. მაცდურის ხელოვნება აცოცხლებდა მის სიტყვებს, თვალებს, ხელების მოძრაობას. ღვინის სუნი ამოსდიოდა პირიდან, სახესა და ყვრიმალებზე კი ახლახან წასმული სამართებლისგან პატარა წითელი და მეწამული ლაქები მოსდებოდა. ლაპარაკისას კბილების თანაბარი და წმინდა რიგი უჩანდა, ერთ-ერთი იმ ძლიერი ლაშქრებიდან, რომლებიც ხშირად ბანაკდებიან ხოლმე მდაბიო ყბებზე. რაღაც განსაკუთრებული იერი ცოცხლად გამოსჭვიოდა ამ კაცის საერთო სიბინძურიდან.
ურსულა მის მომცველ ეჭვებსა და შიშებს ებრძოდა, მაგრამ ნელ-ნელა, როგორც კი გალეოტის ლაპარაკში ღვინის ცხელ ოხშივართან ერთად სულ უფრო შესამჩნევი გახდა მისი ურცხვობა, შეშფოთდა. ნაბიჯ-ნაბიჯ კედლისკენ დაიხია, მხრებით მიეყრდნო. სასწრაფოდ და დაუდევრად ჩაცმული კაბა აქა-იქ სელის თეთრეულს აჩენდა. ყელი სულ მთლად გახსნილი ჰქონდა, უხამურს ჩუსტებით მხოლოდ ფეხის თითები დაეფარა.
უეცრად და უნებურად, ბრმა ინსტინქტს აყოლილმა, რომელიც აფრთხილებს ქალს, რომ იგი სურვილით შეპყრობილი მამაკაცის წინ იმყოფება, ურსულამ ხელი წაიღო, რათა საყელოს ქვემოთ, მკერდზე ღილები შეებნია. ამ ქმედებამ, რომლითაც ურსულა შუამავალში ადამიანს აღიარებდა, ამ უეცარმა ქმედებამ ლინდორის უბადრუკობიდან კაცური სიამაყის აფეთქება წარმოშვა: ესე იგი მას თავისთავადაც შესძლებია დედაკაცის შეშფოთება! — ამიტომაც უფრო ახლოს მიიწია. და რადგან ნაღვინევის გამბედაობა უბიძგებდა, ამჯერად სიმხდალის ვერანაირმა სადავემ ვერ დაიჭირა პირუტყვი.
XV
ურსულა უძრავად დარჩა იატაკის ფილებზე განრთხმული. ტანსაცმელსა და მთელს იერზე ეტყობოდა გაუპატიურებული ქალის არეულობა.
მაგრამ როგორც კი კიბიდან კამილას ნაბიჯები მოესმა, თავისი სისუსტის სიღრმიდან ამოყვინთა და იდაყვს დაეყრდნო. სასწრაფოდ ხელით გაისწორა დაჭმუჭვნილი კაბა. მოიგონა დისთვის სათქმელი სიტყვები: თითქოს უეცრად დაკარგა გრძნობა და შუა ოთახში დაეცა.
გარეთ ღამდებოდა. ქალაქში ივნისის საღამოს დიდი ლურჯი სიგრილე ვრცელდებოდა ადრიატიკის ნაპირიდან. მოედანს ხმები და სიცილი ავსებდა. ქვემოთ, დიდ საზოგადო სახლში მცხოვრებლებს შაბათის სიხარული ამღერებდა. მეორე სართულიდან ტეოდორა ლა იეჩემ დაიყვირა:
— კამილა, ურსულა, მობრძანდებით?
ურსულა დას გაჰყვა უხმოდ და უაზროდ. გაჭირვებით ახერხებდა გახსენებას: მეხსიერებას რაღაცნაირი უგუნურება დაპატრონებოდა. ტეოდორა ყურთასმენას უვსებდა ენამწარე და ჭორიკანა დედაკაცის ლაყბობით.
— იცით, რაკელა კატენას გოგო რომ თხოვდება?
— აჰ!
— ჰო! აი, იმას მიყვება, ჯოვანინო სპერანცას, იმ წითელსიფათიანს, დუქანი რომა აქვს პეშერიას უბანში და სან დონატოს ჭირი რომ სჭირს, უფალო დაგვიფარე!
— აჰ!
— იცით, კიდევ, რომ კეკინა მადრიგალე ისევ გაიქცა ფრანკავილაში. ხომ იცნობთ იმას. მსუქანი რომაა და გლორიას სახლში დგას... შავი, ნისკარტივით ცხვირი აქვს კიდევ... ჰო, ჰო, აი ისა.
ტეოდორა ურსულას მისდევდა ფეხდაფეხ. კამილა ოდნავ უკან ჩამორჩა, თავი დახარა და ყურადღებას არ აქცევდა იმ ცოდვებს, რომლებსაც ქსლის მბეჭველი დიაცის ენა წამდაუწუმ იდენდა მოყვასის წინააღმდეგ. ქუჩებში ხალხი ჰაერით ტკბებოდა. ტილოს კაბებში გამოწყობილი ქალები დააბიჯებდნენ იდაყვებამდე მოშიშვლებული მკლავებით.
— აჰა, შეხედეთ, გრაციელა პოტავინიას რა ძონძი ჩაუცვამს! აი კიდევ, როზა ძაძეტას ერთი სერჟანტი წინ გაუგდია და ერთიც უკან მიჰყვება... ჰო, ნუთუ არ იცით?
ამას ერთი ბინძური, მოურიდებელი აღწერებით სავსე და ლამის ყურში ჩურჩულით მოყოლილი ისტორია მოჰყვა. დასავიწყებლად ურსულამ თითქმის მთლიანად ჩაყვინთა ჭორის მორევში, საკუთარ თავს აზრზე მოსვლის საშუალებას არ აძლევდა, ტეოდორას გამოკითხვით აღიზიანებდა, თან დუმილის შიშისმომგვრელ ინტერვალებს სიცილის შეტევებით ავსებდა. თითქოს მწარე ტკბობას განიცდიდა სხვათა სამარცხვინო ამბების მოსმენით.
— აი, დონ პაოლო!
მათ შესახვედრად მთელი თავისი სიმშვიდის მშვენიერებით მოდიოდა დონ პაოლო სეჩა, ოთხმოცი წლის მოხუცი, ჯერაც ღვიასავით ნედლი და მწკლარტე.
— ჩვენთან მობრძანდით, დონ პაოლო, გარეთ გავიდეთ.
ქუჩის ორივე მხარეს განლაგებულ საყასბოებს საქონლის ახალი გატყავებული და გამოშიგნული სხეულები გამოეფინათ კარის დირეებზე: ხორცის სუნი გამოდიოდა ღია დარაბებიდან და ნესტოებს უტევდა. უფრო ზემოთ მაკარონების გრძელი რიგები ლაპლაპებდა ყაზარმის წვეტიან სახურავზე შემომჯდარი მთვარის შუქზე. ჯარისკაცები ხორხოცებდნენ და ჯგუფ-ჯგუფად ეხვეოდნენ ხილის გამყიდველ ქალებს.
— ბანდიერასკენ წავიდეთ, — თქვა ტეოდორამ და წინ გაატარა დონ პაოლო და კამილა.
ურსულა გაბრუებული მიაბიჯებდა მთელ ამ ხმაურსა და ძLლიერ სურნელს შორის. სიღრმიდან ამოსულმა რაღაც გაურკვეველმა შიშმა მოუქცია ღიმილით პირი, შეუზღუდა ენა. რაღაც მცირე ფიზიკური ტკივილები აწუხებდა და საგანთა რეალობასთან აბრუნებდა. საკუთარი თავისგან გაქცევას ვერ ახერხებდა: ხმა კბილებს შორის უკვდებოდა, წუხილი ყელს უხშობდა, უშველებელი და უკურნებელი ცოდვის აჩრდილი ეღობებოდა წინ. ფეხზე დგომის, ნაბიჯის გადადგმის სიძნელე კლავდა: ქუჩაში გამეფებული სიცოცხლის ფუთფუთი უწყალოდ სცემდა.
— ჰოდა, ჩემო დაო, ამ ბედოვლათმა ქმარმა ვერაფერიც ვერ შეიტყო... — ამბობდა ტეოდორა და ჭორზე ჭორს აკერებდა.
ბანდიერას ქუჩაზე მიაბიჯებდნენ. მდინარეზე მცურავი ხიდი ირწეოდა. საწინააღმდეგო მხარეს განათებულ ცაზე ბასტიონის პირქუში და მძიმე სილუეტი შეიცნობოდა. პირებით მიწას მიბჯენილი ძველი რკინის ქვემეხები რიგად ჩამწკრივებულიყვნენ და ბაგირებს იჭერდნენ. რკინის დიდი ღუზები გასასვლელს ხერგავდა. ღია გემბანზე, გაჭიმულ იალქნებს ქვეშ ჩამომსხდარი მეზღვაურები ჭამდნენ და თუთუნს ეწეოდნენ: სისხლისფრად განათებული იალქნები მთვარის სითეთრეს ეჯიბრებოდა. კიჩოთა გარშემო წყლის ზედაპირზე ნელა ირხეოდა თითქოსდა თხევადი ნივთიერებისგან შემდგარი სინათლის ფართო ლაქები.
— ... ჰოდა, დონ ნერეო მემას დასაძახებლად გააგზავნა, წარმოგიდგენიათ! — ულმობლად განაგრძობდა ტეოდორა.
— ვინ ლაპარაკობს დოქტორ დულკამარაზე? — დონ პაოლოს ყურს ის სახელი მისწვდა და მანაც ჯერაც სპილოსძვლისფერი კბილებით შეიარაღებული პირით გაიღიმა.
ურსულა აღარ უსმენდა: მთვარის დისკოსავით მკრთალი იყო. თავიდან ოდნავი ნუგეში სცა ციდან ჩამოღვენთილი შუქის სიმშვიდემ და სიგრილეში მონარნარე ზღვის სურნელის გრძელმა ძარღვებმა. ამ სანახაობის წინაშე მისი სულის სიღრმეში იღვიძებდა სიყვარულის მოხეტიალე აჩრდილები და მთვარის შუქზე კვლავ ბრწყინავდა გრძნობები. ამის მერე იყო, უეცრად რომ მოესმა თავისივე სისხლის გამაყრუებელი შხუილი, რომელიც თითქოს მთელ არემარეს ავსებდა. ფეხქვეშ მყარი საყრდენი გამოეცალა. წყლის ნაპირი თავბრუსხვევამ გაამრუდა, მდინარემ ქუჩა დაიპყრო, წყალი, წყალი, წყალი გავრცელდა ირგვლივ. მერე, უცებ თვალებში რაღაც მანათობელი წერტილები აენთო, მსუბუქი სანთლების მოკანკალე ალები ტყდებოდა, ერთმანეთს ერეოდა, შორდებოდა, იკლაკნებოდა და ჩრდილში იკარგებოდა. ამ ციალში სიზმარეული სისწრაფითა და ცვალებადობით ხან ჩნდებოდა და ხანაც ქრებოდა მარჩელოს გამოსახულება. თავბრუსხვევა შეწყდა. ურსულამ შეიცნო მთვარის ათინათები მდინარის მშვიდ ზედაპირზე. გაოგნებულმა, დასუსტებულმა და ლამის უგონობის ზღვრამდე მისულმა განაგრძო სიარული.
— დაიღალეთ, ხომ? ვიცი, ვიცი, მიჩვეული არა ხართ. მე დამეყრდენით, მე, — ამბობდა ტეოდორა. — დონა მენტინა უსორიას ქალიშვილი, აი, ის, უფრო პატარა და ჩოფურა, დუქნის წინა რომ იდგა ხოლმე, მოედანზე...
საგადასახადო პოლიციის ყაზარმასთან იყვნენ მისულნი. კერატის ნაყოფთა დიდი გროვები დათრიმლული ტყავის მსგავს ძლიერ სუნს გამოსცემდა. ხამანწკების ნიჟარებით მოფენილი ქუჩა ფეხქვეშ ტკაცუნებდა. ნაპირის მახლობლად სიჩუმეში, მთვარის კეთილგანწობის ქვეშ ორი ნავი იჭერდა გველთევზებს. მაგრამ ზღვის ჟღერადობა სიდიადით ავსებდა სიჩუმეს. მდინარის შესართავს მტკნარი წყლის ნაზი ზედაპირიდან წამოსული მარილის მონაბერი ამჟღავნებდა.
— უკან მოვბრუნდეთ, მშვენიერო ქალბატონებო, — თქვა დონ პაოლომ და მახლობელი გროვიდნა კერატის ერთი ნაყოფი აიღო.
ურსულა უკან გაჰყვა. ძლივს იკავებდა მოხშირებულ სუნთქვას. მისი მდგომარეობა მოზღვავებულ საშინელებად ეხატებოდა თვალწინ და მთვარიანი ღამით ნაკარნახევ გრძნობათა ყოველ სუნთქვას ახშობდა. გონებრივ აკვიატებაში ურსულა ხედავდა, როგორ იღვიძებს და ცოცხლობს მის წინ ლინდორის სახე. ისევ გრძნობდა როგორ სინჯავენ ის უხეში ხელები, როგორ ახრჩობს ავხორცობისა და ღვინის ცხელი სუნთქვა, როგორ აუპატიურებენ აგურის იატაკზე. ფიქრობდა, რომ წინააღმდეგობა არ გაუწევია, არ უყვირია, არაფერი მოუმოქმედებია ამის დასაბრკოლებლად. უღონოდ და განურჩევლად დაჰყვა, მხოლოდ ტკივილთან შეზავებულ დიდ სიხარულს გრძნობდა. მაშინ ზიზღი და სისუსტე ერთმანეთს შეენაცვლა მის ხორცში, სული გაუყინა, სუნთქვა შეუკრა. ფერწასული უგუნურად იყურებოდა წინ გადიდებული და კიდევ უფრო გაშავებული თვალებით.
— ყური უგდეთ, როგორ მღერის ღვინო! — თქვა დონ პაოლომ და შეჩერდა.
ნავებში მეზღვაურები იწვნენ ბაგირებზე, დალმაციური თუთუნის კვამლში, და გუნდად მღეროდნენ ლამაზ ქალებზე.
XVI
მუხლმოყრილმა და თავდახრილმა კამილამ დაბალი ხმითა და ერთმანეთს მიტყუპებული ხელებით დიდხანს ილოცა, მერე ქალწულ მარიამის სახელზე შეთქმული კანდელი აანთო. ბოლოს ძილს მიენდო და თან ტკბილი იესოს გული ეჭირა საკუთარი მკერდის დამჭკნარ ყვავილებს შორის. მისი სუნთქვა ძილშიც რელიგიური იყო, თითქოს ვერცხლის ფეშხუმიდან ნაკურთხ ძღვენს იღებდა. თაღზე ჩრდილები იმეორებდნენ ზეთით ნაკვები ალის მოძრაობას. ღამეულ დუმილს სიგრილით შეკუმშული ხისა და მისი მჭამელი მატლების, ძველი ავეჯის იდუმალი მუსაიფი არღვევდა.
ურსულაც იმავე ლოგინში იწვა, კამილას გვერდით. უძრავად გაშოტილიყო, თვალები გახელილი ჰქონდა, რადგან დიდი უძილო დაღლილობა მოიცავდა მის სხეულს და წუხილის ღვიძილი აწამებდა მის გლახაკ სულს. ყურს უგდებდა სიჩუმეს, საკუთარ თავს აკვირდებოდა ხარბი ცნობისმოყვარეობით, თითქოს იმის გარკვევა სურდა, რა ცვლილება მომხდარიყო მის არსებაში.
უეცრად კამილამ ძილში რაღაც არეული, გაუგებარი სიტყვების ბუტბუტი დაიწყო. ძლივს ამოძრავებდა ტუჩებს, შიგადაშიგ ღრმა ოხვრას გაურევდა ხოლმე. მისი გამხდარი, წაწვეტებული, მარხვისა და სინანულის სისასტიკით გამოკვეთილი და კანდელის შუქით გაყვითლებული თავი ბალიშის სითეთრეზე ესვენა, როგორც წმინდანის ცუდად მოოქროვილი გამოსახულება ვერცხლის შარავანდედზე. ნესტოებს, დაძარღვულ და დაძაბულ ყელს, ლოყების ღრმულებს, თვალის უპეებსა და ქუთუთოთი დაფარულ გადმოკარკლულ თვალს პატარა მოიისფრო ჩრდილები უკვეთდა. მოწამის გვამს ჰგავდა, რომელსაც ღვთის სულის მონაბერი აცოცხლებს. და თუმცა ეს ღამეული ბუტბუტი პირველი არ ყოფილა, ურსულას თმის ძირები გაეყინა: მოულოდნელმა შიშმა მოიცვა და სრულიად დაიპყრო. ინსტინქტურად მოიკუნტა, შეეცადა მოშორებოდა დის სხეულს, ლოგინის კიდისკენ ჩაიჩოჩა. იქ გაირინდა უძრავად, დუმილის ინტერვალებზე დაეკიდა თვალებით მძინარის ტუჩებს მიშტერებული. მკერდში რაღაც ყრუ ტოკვას გრძნობდა, როგორც კი ეს ტუჩები ამოძრავდებოდა და ახალ სიტყვებს წარმოთქვამდა. სიტყვების აზრს ვერ იგებდა, მაგრამ ამ შეუჩერებელ ბუტბუტში რაღაც შორეულად ღრმა და საზეიმო იგრძნობოდა, რაღაც ზებუნებრივი საიდუმლო აღმართულიყო ამ გაშეშებული და უგრძნობი სხეულიდან, რომელიც საკუთარი ხმის გაუგონრად ლაპარაკობდა. ოთახში საფლავის სუნთქვა ირხეოდა. უძილო ურსულას შეძრულ ფანტაზიაში მოძრავი ჩრდილები მოჩვენებების საშინელ და მუქარით სავსე ფორმებს იღებდნენ. ჰაერი თითქოსდა უცნობი ხმებით იყო გამსჭვალული. ყველა საგანი, რომელსაც მზერით თავს აფარებდა, ყველა საგანი იცვლებოდა, ცოცხლდებოდა და მისკენ მოიწევდა. მაშინ სასჯელისა და მარადიული სატანჯველის იდეა კვლავ აღუდგა გონებაში და თავზარი დასცა. თავისივე ცოდვის წარმოდგენამ ძირს დასცა, მკლავები მკერდზე გადაიჯვარედინა, რომ დემონთა თავდასხმისაგან დაეცვა თავი, შიშისაგან გაშეშებული ენით ლოცვა და სინანულის ღუზაზე, ხსნის უკანასკნელ იმედზე მოჭიდება სცადა. თავს წარწყმედილად გრძნობდა, გულის სიღრმიდან შეწყალებას ევედრებოდა თავის დავიწყებულ მარადიულ სასიძოს, დიდსა და სახიერ იესოს, მას, ვინც შეუნდობს.
კამილას ხმა ოხვრით ამოდიოდა ყელიდან, მერე მთრთოლვარე ბუტბუტში ირეოდა, თანაბარ და ნელ სუნთქვაში ქრებოდა, თანდათანობით იდუმალი სიზმრის აღგზნება მშვიდდებოდა. ჩრდილები კი განაგრძობდა რხევას. ლამის კედლიდან ჯვარცმა ჩამოსულიყო ფარეხს დაბრუნებული ცხვრის ხელში ასაყვანად.
XVII
— ბრძანებს უფალი წინასწარმეტყველ იოილის, ბათოელის ძის პირით: “მივჰფინო სულისაგან ჩემისა ყოველსა ზედა ხორცსა და წინასწარმეტყუელებდნენ ძენი თქუენნი, და ასულნი თქუენნი, და მოხუცებულნი თქუენნი ძილისშორისსა იძილისშორისებდენ, და ჭაბუკნი თქუენნი ხილვასა იხილვიდენ”.
ეს სული, რომლის პირველი ნაყოფი და ნეტარება იგემეს მოციქულებმა, მათთვის და ჩვენთვის ჭეშმარიტების სული იყო, სიწმინდისა და ძლიერების სული... ჰოი, საღვთო სიყვარულო, ჰოი, მამისა და ძის წმინდა კავშირო, სულო ყოვლისშემძლევ, სასოწარკვეთილთა ერთგულო ნუგეშო, შეაღწიე ჩვენი გულის ღრმა უფსკრულში და მოგვფინე შენი დიადი ნათელი! — ასე ქადაგებდა დონ ჯენარო ტიერნო სულთმოფენობის დღეს უფროსი საკურთხევლის ამბიონიდან, სმენად ქცეული ხალხისკენ შებრუნებული. მის ზემოთ, მაღლა, ყოვლადწმინდა სამების მესამე პირი გასხივოსნებულ თაღად შლიდა ოქროს ფრთებს და სანთელბით გაჩახჩახებულ ტაძარში ხანძრის არილის მსგავსი სიწითლე ვრცელდებოდა. ქვის ვეებერთელა სვეტები, რომლებსაც ტაძრის ორი ნავი ეყრდნობოდა, ბარბაროსული ქრისტიანული ქანდაკებებით დაფარული, მძიმედ მიაბიჯებდნენ საკურთხევლისკენ; კედლებზე მოზაიკების ნარჩენები ბრწყინავდა: რომელიმე მოციქულის თავი, რომელიმე წმინდანი ქალის გაშეშებული მკლავი, რომელიმე ანგელოზის ფრთა ჯერაც მოჩანდა საუკუნეთა მიერ ჩადენილი ნგრევის მიღმა. მოზაიკათა შორის მოჩანდა ნავების პატარა აღთქმული მოდელები, ქარიშხლებს გადარჩენილ მეზღვაურთაგან მოძღვნილი. გაუთლელ ქვათა და ჩამოშლილ კედლებს შორის კი აღმართულიყო მოვარდისფრო სვეტების ჯგუფი, რომლებიც აკანტის მაგვარი მცენარეული ორნამენტებითა და ბარელიეფებით შემკულ თეთრი მარმარილოს თაღს იჭერდნენ.
— მოჰფინე შენი ტკბილი ცვარი ამ უდაბურ მიწას, რათა ენა ხანგრძლივი სიმუნჯისაგან განიკურნოს. მოგვიგზავნე შენი სიყვარულის ზეციური სხივები ჩვენი სულების საკურთხეველში, რათა აინთოს მასში ჩვენს უძლურებისა და მცონარების დამწველი ცეცხლი! — განაგრძობდა თავისი მჭევრმეტყველებისა და ხმიერი სიძლიერის მწვერვალზე ასული მღვდელი.
ურსულა ახლოდან უსმენდა, გონება სრულიად მოეკრიბა. მას უფლის სახლისთვის შეეფარებინა თავი, საქორწინო სარეცელზე დაბრუნებულიყო. სურდა, რომ უფალს განეწმინდა იგი და კვლავაც მიეღო თავის გაშლილ და სახიერ მკლავებში. სარწმუნეობის ნათელი თვალს ჭრიდა, ლამის ავიწყებდა ყველა ადრეულ შეცოდებას. ეჩვენებოდა, რომ მისი სულის ყველა ლაქა იშლებოდა სხეულიდან კი მიწიერი უწმინდურების ქერქი სცილდებოდა. ჯერ არასოდეს მიახლოებოდა ღვთის საკურთხეველს სასოების ასეთი ღრმა შეგნებით, არასოდეს მოუსმენია ღვთის სიტყვა ასეთი ხანგრძლივი და ტკბილი თრობით.
იმ წუთიდან, რაც წარწყმედის საშინელებამ გაიღვიძა მის ცნობიერებაში, რაღაცნაირ პირქუშ ფიქრებში ჩაიკეტა, საკუთარ თავს აყურადებდა, საკუთარ ქმედებებს, აზრებს, უმცირეს მოძრაობებს ადევნებდა თვალს მოულოდნელად აკვირტებული რწმენისაგან მოსული შიშით. ეს ქრისტეს მიმართ რაღაცნაირი აღტაცება იყო, ყოველგვარი ადამიანური კავშირის უარყოფა. წმინდა წიგნების კითხვაში ჩაეფლო, გამოსახულებათა და საიდუმლოებათა ჭვრეტაში გადაეშვა. ხორცის დამყოლი სიმდაბლის, დღის სითბოსა და ღამის ვერაგობის წინააღმდეგ გაილაშქრა, უკუაგდო ქარის მოტანილი სურნელი, უწმინდურ მოგონებათა სუნთქვა, სმენას შემოჯარული ხმები, რომლებიც ახალ დაფარულ სიამეებზე ეჩურჩულებოდნენ.
ერთკვირიანი მარტოსული სინანულის შემდეგ იგი ახლა მსხვერპლს სწირავდა საკურთხევლის ფერხთით. სვამდა ღვთის სიტყვიდან მომდინარე ბალზამს, თვალებით მაღლა გასხივოსნებულ მტრედს დასჩერებოდა და ნელ-ნელა ინთქმებოდა ექსტაზის ზღვაში.
— მოდი, ეჰა, მოდი, მიტოვებულ სულთა ტკბილო ნუგეშისმცემელო, საფრთხეში თავშესაფარო, უბედობაში მფარველო. მოდი, რომელი განწმენდ სულებს ყოველგვარი ბიწისაგან და ულმობ წყლულებს. მოდი უძლურთა ძალავ და დაცემულთა საყრდენო. მოდი, ნაოსანთა ვარსკვლავო, უპოვართა სასოებავ, მომაკვდავთა ხსნავ! — გაიძახოდა სახეაჭარხლებული და ვერხლით შემოსილი დონ ჯენარო ტიერნო. თვალები ლამის გადმოსცვენოდა, ხელები კი თითქოს ცას წვდებოდა.
ეკლესიაში მდგარ ქრისტიანთა გარშემო მძიმე ბუღი შესქელებულიყო. ტაძრის ნავები მთელი სიმძიმით აწვებოდა სვეტებს, ვიტრაჟზე წმინდა ლუკა მახარებლის თავი მზის სხივებით განათებულიყო და მისი მოსასხამი ჰაერში მწვანე ნათებას გამოსცემდა. მარმარილოს ამბიონი სასწაულებრივი მისტიკური ყვავილივით აღმართულიყო სინათლის ორთქლში.
— მოდი სულო წმინდაო, მოდი და შეგვიწყალე ჩვენ!
ურსულას მაღლა მიემართა მზერა: ამ შეძახილთა ტალღებზე ადიოდა შარავანდედისაკენ გამოუთქმელი სიმშვიდით მოცული, სულიერ სურნელებათა არომატისკენ ისწრაფოდა. ერთი წამით მოეჩვენა, თითქოს ოქროს მტრედმა მისალმების ნიშნად ფრთები დაუქნია და გული სიხარულით შეინძრა მის მკერდში, მსგავსად იმისა, როგორც იოანე ნათლისმცემელი შეინძრა ელისაბედის საშოში, როცა ქალწულმა მარიამმა მოინახულა.
— უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესთვის. ამინ.
ვერცხლისფერი მღვდელი ტრაპეზისკენ შებრუნდა და დაბალი ხმით მრწამსის წარმოთქმა იწყო. მის გარშემო ორი სტიქაროსანი სურნელოვანი საცეცხლურების რხევას მოჰყვა. საკმევლის ღრუბელი შემოეხვია იქვე მდგარ გაუპატიურებულ ქალწულს და უეცრად დაუძლეველი გულისრევა წამოიჭრა მისი დედობრიობის ფსკერიდან, ყელში ჩააფრინდა და პირი მოუკუმა.
XVIII
მაშ არ იყო გამოსავალი? — კიდევ რამდენიმე დღე ყოყმანებდა ეჭვით მოცული, უკანასკნელ მტკიცებას ელოდა. ფეხზე ამდგარს იმწამსვე თავბრუ ესხმოდა; საღამოს რაღაცნაირი უღონობა დასჩემდა, უღონობა, რომელშიც ერთმანეთში ირეოდა აზრები, ნება, მოგონებები, და ეს ყოველივე დილის პირველი საათების მთრთოლვარე ძილქუშს ჰგავდა. ყველაფერს მხოლოდ ჩვევის ძალით აკეთებდა, მთვარეულის დაღლილი მოძრაობებით. სკოლაში, თუ საცხობიდან ცხელი პურის სურნელი მოჰქონდა ქარს, ლამის სიკვდილს გრძნობდა, თითქოს მთელი შიგნეულობა ერთიანად ყელში აწვებოდა. ენაზე ნაღვლის გემო ედებოდა. ერთ დღეს, როცა ვიღაც ბავშვი ბლის მარცვალს წუწნიდა, იმ ნაყოფის ძალუმმა სურვილმა მოიცვა, სკამზე მოიკუნტა, ფერი წაუვიდა და ცივ ოფლში გაიწურა. მერე, სადილის შემდეგ, გულისრევისგან გამწარებული საწოლზე იშოტებოდა და გარინდებას ეძლეოდა: სიცხე დამძიმებულიყო, ბუზები ბზუოდნენ, სიჩუმეში ფანჯრიდან სათვალეების გამყიდვლის ხრინწიანი ყვირილი მოისმოდა.
ნდობადაკარგულს ეკლესიაში მისვლა არც უცდია: საკმევლის სუნიც ეზიზღებოდა.
მარჩელოზეც აღარ უფიქრია; აღარ უნახავს. მასზე მხოლოდ რაღაც გაურკვეველი მოგონება შერჩა, სიზმარივით შორეული. აწმყოს წუხილი იპყრობდა სრულიად.
ლინდორს ძველებურად მოჰქონდა წყალი. ზევით ამოდიოდა, აწითლებული და ოფლდასხმული. თუნგებს იატაკზე აწყობდა და ალმაცერად უთვალთვალებდა მსხვერპლს. ურსულა სხვა ოთახში იმალებოდა, ან ხელსაქმეს დასჩერებოდა ბოღმისაგან კრიჭაშეკრული. ლინდორი უკან ბრუნდებოდა გალახული ძაღლივით, მაგრამ იმ ქალის მოგონება სისხლს უმღვრევდა: მისი თან წაყვანა და დაპატრონება უნდოდა, როგორც გამოსაყენებელი და გასაყიდი საქონლისა. მასში გრძნობიერი გულისთქმა და შოვნის სიხარბე ერეოდა ერთმანეთს.
ერთ საღამოს ლინდორი კამილას გასვლას დაელოდა სახლის კართან. მერე კიბეზე ავიდა, რომ ურსულა მარტო ენახა შინ. როგორც კი კარზე კაკუნი გაიგონა, ურსულამ მაშინვე იცნო და თავზარი დაეცა.
— რა გინდა ჩემგან, რა გინდა? — სუსტი ხმით ჰკითხა, კარი არ გაუღია.
— ერთი წუთი მომისმინე, სულ ერთი წუთი! ნუ გეშინია, ცუდს არას გიზამ...
— აქედან გაეთრიე, ძაღლო, საძაგელო, მკვლელო... — დაიყვირა ქალმა წყევლის გამყივანი გაგულისებით, სულში დაგროვილ მთელი სიძულვილისთვის აეხსნა სადავე. — გაეთრიე, გაეთრიე!
ძალგამოცლილი შევიდა თავის ოთახში, ბალიშებზე დაეცა და ცრემლმორეულმა კბენა დაუწყო.
XIX
გამოსავალი არ იყო. — მარია კამასტრას ქალიშვილმა შაბიამანი დალია და ასე მოკვდა, მუცელში სამი თვის ბავშვით. კლემენცა იორიოს ქალიშვილი ხიდიდან გადავარდა და ასე მოკვდა, პესკარინას შლამში. მაშასადამე, უნდა მომკვდარიყო.
ნაშუადღევი იყო, როცა ეს აზრი გაკრთა ურსულას გონებაში. ყველა ზარი ერთხმად რეკდა უფლის სხეულის დღესასწაულის კვირაძალს. მერცხალთა მთელი ურდოები ჭიკჭიკით ირეოდნენ ბრინას სასახლის თავზე, არკოზე მართავდნენ თავიანთი პარლამენტის სხდომას. მოწითალო ღრუბელი იდგა სახლების თავზე: ალბათ იმას ჰგავდა, რომელმაც ალმოდებული წუნწუბა აწვიმა სოდომის უწმინდურებას.
ურსულა ამ აზრის გამოკრთომაზე შიშისაგან შეტოკდა. მერე კი, თანდათანობით, როგორც კი სირცხვილის შეგრძნება უბიძგებდა ამ ნაბიჯისკენ, მასში სიცოცხლის ყრუ ამბოხმა იწყო დუღილი, შიგნეულობა აუთრთოლდა. ერთბაშად იგრძნო საკუთარი სისხლის სიწითლე და სითბო როგორ მოადგა შუბლსა და ლოყებზე. სკამიდან წამოდგა, ხელები აასავსავა წინააღმდეგობისა და ბრძოლის ნიშნად. ნერვიული ძალების დაძაბვამ, ბოლოს და ბოლოს, ოთახიდან გამოიყვანა. სამზარეულოში შევიდა, ჭიქა და ასანთი მოძებნა. ნახშირის ძლიერი სუნი კუჭს უკუმშავდა. ბოლოს ყველაფერი იპოვა: გოგირდის ასანთის ღერები წყალში ჩააწყო გასახსნელად. მერე ოთახში შევიდა და კუთხეში, ავეჯის ქვეშ დამალა მომაკვდინებელი ჭიქა.
— ღმერთო ჩემო! ღმერთო ჩემო!
უკვე ეშინოდა თავისი განზრახვის პირისპირ მარტო დარჩენისა. წარმოსახვაში მაშინვე დაუდგა კრისტინა იორიოს გვამი, რომელიც მაშინ დაინახა, როცა საკაცით მიჰქონდათ დედის სახლში: გვამი ტიკივით იყო გაბერილი, შლამი ჰქონდა თმებში, თვალების უპეებში, პირში, ჩალურჯებულ ფეხის თითებს შორის...
— ღმერთო ჩემი, ღმერთო ჩემო, სიკვდილი!
ისევ შეტოკდა, თითქოს თავზე ვიღაცის ცივი და უხეში ხელი შეეხო: ჟრუანტელმა მთელს ტანში დაუარა, ოდნავ შეყოვნდა თავის ქალაზე, როგორც გასატყავებლად შერჭობილი დანის პირი.
— არა, არა, არა! — წარმოთქვა შევლილი ხმით, თითქოს თავიდან რაღაც საზიზღარს იშორებდა. მერე ფანჯარას მიუახლოვდა და თავშესაფრის ძიებაში გარეთ გაიჭყიტა.
იქვე დარჩა, ბიბლიური ხანძრის ხატებასა და შავი ფრინველების ქარიშხალს მილურსმული. როცა შემობრუნდა, ოთახის ბნელ სიღრმეში უცნაური კაშკაში შენიშნა: ლორეტოს ღვთისმშობლის სამოსზე ოქროს ნახევარმთვარეები და მრგვალი დისკოები ციმციმებდა. ისევ შეეშინდა, ფანჯრის რაფას მოეჭიდა და უფრო გადაიწია გარეთ. ასე დარჩა ცოტა ხანს, განძრევის სიმამაცე არ ჰყოფნიდა. მაშინ ამ უძრაობაში საღამოს ჩვეული უღონობა მოერია. დამძიმებული თავი ხელებს შორის მოიქცია და თვალები დახუჭა.
— აჰ!
უეცრად სულში რაღაც გაეხსნა. — რა თქმა უნდა, ახსოვდა! სპაკონე, ჯადოქარი, ის გრძელწვერა მოხუცი, რომელიც სასწაულებს სჩადიოდა და ყველა სნეულების წამალი ჰქონდა... რამდენჯერმე ქალაქშიც მოსულა თეთრ ჯორზე ამხედრებული, ყურებში ოქროს სამკუთხა საყურეები უელავდა, ზედაც უსახელურო კოვზებივით ფართო ვერცხლის საკიდების მთელი რიგი აესხა. ქალები გარეთ გამოდიოდნენ და ეძახოდნენ, აკურთხებდნენ. მან რამდენიმე ავადმყოფი განკურნა რაღაც ბალახების, რაღაც ნახარშების, თითების რაღაც მოძრაობისა და რაღაც მაგიური სიტყვების დახმარებით. ამისთვისაც უნდა ჰქონოდა რაიმე წამალი... ჰო, ჰო, უნდა ჰქონოდა!
და ურსულა იმედის ჩრდილში გამოცოცხლდა, უღონობა კი სულ მაღლა და მაღლა ადიოდა. მის წინ საგნები მწუხრის ბინდში იძირებოდნენ. მოწითალო დღე, მოახლოებული ღამის ფერფლში გამოღწეული, ნელ-ნელა კვდებოდა ნელ გაუფერულებაში, არ უძალიანდებოდა სიკვდილს. ერთმა მერცხალმა, ღამურას მსგავსად, ზედ თავთან ჩაუფრინა ურსულას. სახეში ზაფხულმა შეასუნთქა, ძარღვებს შეეხო, სიცოცხლის უღრმეს ფესვებამდე შეაღწია.
ურსულა, უნებლიე და გაუცნობიერებელი მოძრაობით ჩააფრინდა საკუთარ მუცელს და ცოტა ხანი ასე დარჩა. დედობრიობის გაურკვეველი შეგრძნება უმსჭვალავდა სულს. სიღრმიდან კი შორეული გამოჯანმრთელების მოგონება ამოტივტივდა. — ჰო, მარტში იყო... უშველებელი მოცინარი სითეთრე... თავს ზემოთ კი ნარნარად აწვიმდა ალვისხის ბუმბული.
XX
და იყო ესრეთ, რომ მეორე დილას უკანა კარიდან გავიდა გარეთ. მარტო გაუდგა ქალაქის გარეთ მიმავალ შარას, კიეტის ახალგაყვანილ გზას.
სან როკოს მახლობლად სპაკონე ცხოვრობდა. დრუიდული მუხის დიდებულების ჩრდილქვეშ ახდენდა სასწაულებს და ადგენდა ორაკულებს. გლეხობა ოცი მილის რადიუსში აწყდებოდა მას როგორც უზენაესი განგების მოციქულს. საქონლის ჭირიანობისას, როცა ჯოგები და რემები იხოცებოდა, მათი პატრონები მუხის გარშემო გროვდებოდნენ ჭირისაგან დამფარავი ავგაროზის მისაღებად: ხარებისა და ცხენების ნაკვალევი მოჯადოებულ წრედ ედებოდა გარშემო მიწის მიამიტ ბალახებს.
როცა ურსულა გზას გაუდგა, პესაკარას მიწაზე შუქჩრდილების დიდი მონაცვლეობა გამეფებულიყო. მომთაბარე ღრუბლები ზღვის ნაპირიდან აყრილიყვნენ და მთისკენ მიემართებოდნენ, როგორც წყლის ტიკებით დატვირთული ქარავნები ივნისის არაბულ ცაზე. დროდადრო მიწის ფართო არეები ჩრდილში იძირებოდა, სხვები კი ნათლით მოფენილი ტივტივებდა. და რადგანაც ჩრდილი ლურჯი და მოძრავი იყო, მთელი არემარე ხეებითა და ხორბლის ყანებით მოფენილ არქიპელაგს ჰგავდა. ფრინველების გალობა ხოტბას ასხამდა სანახების ნაყოფიერებას.
ამის დანახვაზე ურსულამ საოცარი ნუგეში მიიღო. გარემოს თავისუფლება, ფოთლებზე დაფენილი ბედნიერი შუქი, ჰაერის გულითადი სურნელი ერთბაშად შემოეხვია მის პიროვნებას და სისხლი აუმოძრავა, ჰორიზონტის გაშლასთან ერთად ახალი სასო ჩაუსახა და გააძლიერა. სულმა გაჰყარა ძველი წუხილები და ორი იმედით იწყო სიცოცხლე: ხორციელი გადარჩენითა და მიზნის მიღწევით. იქ, სავალი გზის ბოლოს მის წარმოსახვაში კეთილი და მისტიკური სიბრძნით განათლებული მოხუცი იდგა. თანდაყოლილი ცრურწმენის გამო ურსულა მოხუცის გამოსახულებას გარდაქმნიდა, გოლიათურ ზომებს ანიჭებდა, თავზე შარავანდედს ადგამდა. მაშინ ხალხში მოარული ჭორები გაახსენდა და სპაკონეს შუბლზე სასწაულებრივ სხივებად დაეფინა. მაშინ გაახსენდა, მისი ავადმყოფობის დღეებში რა მოწიწებით საუბრობდა როზა კატენა ამ მოხუცზე და რა სასწაულებს იგონებდა. — ტორე დე პასერის მცხოვრები ერთი ბრმა მისულა თურმე სან როკოში და სამი დღის შემდეგ თვალახელილი დაბრუნდა შუბლზე მოლურჯოდ აღბეჭდილი იდუმალი ნიშნით. ავი სულებით შეპყრობილი სპოლტორელი ქალიც შინ კრავივით უწყინარი მიბრუნდა, როცა მოხუცმა გამხმარი გოგრიდან რამდენიმე ყლუპი წყალი დაალევინა.
ასე და ამგვარად, გზის გაყოლებაზე გაბნეული სტიქიური და სულიერი ელემენტების ძალით ურსულას გონებაში რაღაცნაირი ლეგენდა ჩამოყალიბდა. და თანდათანობით, რადგან ადამიანებს არაფერი ძალუძთ ღვთის შეწევნის გარეშე, დარწმუნდა, რომ მოხუცი ზეცის წარგზავნილი უნდა ყოფილიყო, რომელიც სულებს მათი ხორციელი დამოკიდებულებისაგან ათავისუფლებს, ცოდვით დაცემულ მიწაზე ზეციურ მადლს ანაწილებს. განა ეს უკიდურესი იმედიც მოულოდნელად არ დასცემია ცოდვილ ქალს ლამის საღვთო გავლენის წყალობითა და ჰაერში ანთებული სასწაულებრივი ნიშების მეშვეობით? განა სულთმოფენობის დღესასწაულზე ლოცვაში ჩაფლულის თვალწინ აფრენილი მტრედი კეთილ აღთქმას არ მოასწავებდა?
ეს აღთქმა ახლა ხორციელდებოდა, უფლის სხეულის დღესასწაულზე. ამიტომაც სარწმუნოებითა და სიხარულით აღსავსე ურსულა ახალი გზის მტვერში მიაბიჯებდა და სიარულის დაღლილობას არად აგდებდა. ორივე მხრიდან თითქოსდა ფრინველთა სკორით დაფარული ტევრები მოჩანდა თეთრად. იქით შრიალა ალვისხეები იდგა მწყობრად. მათი მოვერცხლილი ტანები სინათლის ცვალებადობას აჰყოლოდა. ვილა დელ ფუოკოს გლეხის ქალები, ტანდაბლები და ცხვირპაჭუები, დაბერილი ტუჩებით, ეს თეთრკანიანი კაფრი დედაკაცები გზაზე ხვდებოდნენ ორ-ორად ან სამ-სამად. ღრუბელთა ჯარები იპყრობდნენ არე-მარის უშველებელ თეატრს.
ურსულამ გაიარა მულინო, გაიარა ვილა. ნერვიული ენერგია უმყარებდა ნაბიჯს. გრძნობდა, როგორ ურტყამდა კეფაში ქარი, თავს ზემოთ კი ალვისხეთა შრიალი ესმოდა. მაგრამ ჩრდილთა რხევა და მტვერი ნელ-ნელა გავლენა ახდენდა მხედველობაზე. მოძრაობის მხურვალება თავში უვარდებოდა, ნება კი მთლიანად იყო შეპყრობილი წინსვლის უჩვეულო მატერიალური სწრაფვით. დაღლილობითა და სიცხით დაზაფრული ურსულა აღმართში, გზის მარცხნივ განლაგებულ ზეითუნის ხეთა ჩრდილში განერთხა.
იქვე ოთხმა ან ხუთმა ნახევრად შიშველმა ბოშამ გამოიარა. მკერდზე რაღაც ავგაროზები უელავდათ და უცნაურ მოწითალო ვირებზე ისხდნენ. ერთ-ერთი მათგანი უსტვენდა და ქუსლებს უშენდა ცხოველის მუცელს. ყოველ მათგანს ხელში ლერწმის ჯოხი ეჭირა და წელზე ტყავის ტომარა მიება. ხის ჩრდილში გაწოლილ ქალს შეხედეს და სიცილით რაღაც ჩაიდუდღუნეს.
ურსულას შეეშინდა მათი თეთრი თვალების და თავზარდაცემული იდგა, სანამ ბოშათა ჯგუფი თვალს არ მიეფარა. სიმხდალემ შეიპყრო. მარტოობა უკვე შიშს ჰგვრიდა, რადგან მთელ არემარეს ხანგრძლივ ჟრუანტელად მოედო წვიმის წინასწარი ნიშნები, ცაზე მოგროვილი ღრუბლებიდან კი თითქმის მწუხარე დუმილი ეშვებოდა ქვემოთ. ურსულა ხის ტანს მიეყრდნო: გრილი ქარი ედებოდა ტანზე და კანის ფორებში ოფლს უყინავდა. ქარი ბალახში მცოცავი პატარა ცხოველის შრიალით ეპარებოდა. ირგვლივ მზის გაბმული ზუზუნი შორეული ჩანჩქერის ხმას ჰგავდა. გოგირდის სიყვითლით შეფერილი მკრთალი ყვავილები ირხეოდა ზეითუნის ხეთა ძირში.
ამ კეთილი ხეებიდან ერთი მოგონება შეიპარა ქალის გულში: იმ დღეს ეკლესია სავსე იყო კურთხეული რტოებითა და საკმევლის სურნელით; ურსულა მარჩელოს მკლავებზე დაყრდნობილი მიაპობდა ბრბოს... მაგრამ როგორც კი ამ აზრზე შეჩერდა, მაშინვე ჩაეკეტა მეხსიერება. ყველაფერი გაიბნა სიზმრის გაურკვევლობაში. მხოლოდ ყრუდ უცემდა გული, სუნთქვას კი მწუხარება უხშობდა. ჩლუნგი გარინდება გრდემლის სიმძიმით დაატყდა ტვინზე. ნების მღვიძარე ნარჩენი იმისთვისღა ეყო, რომ კვლავ წამომდგარიყო და გზას დასდგომოდა.
მაიელას მხარეს თავმოყრილმა ღრუბლებმა წყლის დაკიდებული მასის ნახევრად გამჭვირვალე და ლეგა ფერი მიიღეს. ზღვის მხრიდანაც ახლოვდებოდა ღრუბელთა კიდევ უფრო დატვირთული ჭურჭლები, თუმცა კი რამდენიმე ლურჯი მინდორი მაინც გადაშლილიყო ცაზე. გზის მტვერსაც და მოლოდინით გარინდულ მთელ არემარეს უკვე სინესტის სუნი ასდიოდა. უძრავი ხეები თითქოს სინათლეს ისრუტავდნენ, შავად აღმართულიყვნენ ორთქლისფერ ჰაერში, შორეთს გაურკვეველი ფორმებით ავსებდნენ.
ურსულა დიდი გაჭირვებით მიიწევდა წინ, გრძნობდა, რომ ძალ-ღონე არ ჰყოფნიდა. “აჰა, — ფიქრობდა, — იმ ხემდე მივალ და დავეცემი”. მაგრამ არ ეცემოდა. მარჯვნივ უკვე მოჩანდა სან როკოს სახლები. შესახვედრად ვიღაც გლეხი მოდიოდა.
— კეთილო კაცო, ეს სან როკოა?
— ჰო, ჰო, პირველ შესახვევში უნდა გაუხვიოთ.
ვეება წკრიალა წვეთები ჩამოვარდა. ცოტა ხანში კი წვიმამ მოხაზა ჰაერი გრძელი თეთრი ისრებით, რომლებიც მიწას ასკდებოდა და იმსხვრეოდა. ღრუბლებიც ჯოჯოხეთურმა ძალამ აამოძრავა: აქა იქ სხივთა ჭავლებმა იელვა. ირგვლივ წვიმით მოცული გორაკები აენთენ და კვლავ ჩაქრნენ. მაიელას თავზე ნარნარი და ვერცხლისფერი სინათლე წამოიმართა, ვიწრო დაშნასავით ბასრი იყო.
ურსულა სირბილით გაექანა თოფის გასროლაზე აღმართული მუხისკენ. წვიმის წვეთები კეფაზე სცემდა, ზურგის გასწვრივ ჩამოსდიოდა, სახეს ეჯახებოდა. ტანსაცმელი უკვე სულ მთლად დაუსველდა. შლამადქცეულ მიწაზე ფეხი უსრიალებდა. ორჯერ დავარდა და კვლავ წამოდგა. მერე, თითქმის გაგიჟებულმა იყვირა რომელიღაც სახლის დანახვაზე:
— მიშველეთ! მიშველეთ!
კარში ვიღაც დედაკაცი გამოჩნდა და ორი მყეფარე ძაღლის თანხლებით მის დასახმარებად გამოეშურა.
ურსულა მის ნებას დამორჩილდა, სახე გალურჯებოდა და სიტყვის წარმოთქმის თავი აღარ ჰქონდა. მხოლოდ რაღაც დროის შემდგომ მოსულიერდა, მასპინძლის შეკითხვებს დაუგდო ყური. მერე, სპაკონეს სახელის გაგონებაზე ერთბაშად გაახსენდა ყველაფერი.
— აჰ, სპაკონე სადღაა? — იკითხა.
— პოპოლიში, წავიდა, კეთილო ქალო. იქით დაუძახეს.
ურსულამ თავი ვეღარ შეიკავა, ქვითინსა და თმის გლეჯას მოჰყვა.
— რა გაგჭირვებიათ, კეთილო ქალო? რა გნებავთ? მე მისი ცოლი ვარ. მე ვარ... — კრუტუნებდა როკაპი და მაჯებში ხელს უჭერდა ურსულას. ლაპარაკს აიძულებდა.
ურსულა წამით შეყოყმანდა, მერე ყველაფერი თქვა, თითქოსდა უფსკრულში გადაეშვა. ქვითინებდა და სახეზე ხელს იფარებდა.
— მოიცადეთ. მაგის წამალი მაქვს. მაგრამ ორმოცდაათი სოლდო დაგიჯდებათ, კეთილო ქალო, — მიუგო როკაპმა თავის რბილხმოვნებიან კილოზე. თითქოსდა მღეროდა.
ურსულამ ხელსახოცის კვანძი გახსნა და ვერცხლის ხუთი პატარა მონეტა ამოიღო. შემდეგ მშვიდად დაელოდა.
ოთახი ვრცელი იყო, მაგრამ დაბალი. კედლები, რომლებზედაც აქა-იქ კალიუმის გვარჯილა ყვაოდა, თითქოსდა კლდოვანი და მომწვანო იყო. ქოხის კუთხეები მაიოლიკასაგან გამოჩორკნილ უხეშ ქრისტიანულ კერპებს დაესახლებინათ. მაგიდებზე უცნაური ფორმის ხელსაწყოები თუ იარაღები ეწყო. ვიღაც განდეგილის პირქუშ და ძუნწ სენაკს ჰგავდა იქაურობა.
სპაკონეს ცოლი ბუხრის წინ მდუმარედ ამზადებდა წამალს. მაღალი და გაძვალტყავებული ქალი იყო, სახეზე თეთრი, მოტეხილი და ლეღვივით მოლურჯო ცხვირით, წითური საფეთქლებზე გადავარცხნილი თმებით, ალბინოსის მოწითალო თვალებით. ნიკაპზე, შუბლზე და ხელის მტევნებზე ტატუირება აჩნდა.
— აჰა, კეთილო ქალო! გამხნევდით.
ურსულამ სითხე სულმოუთქმელად გადაყლაპა. მაგრამ მაშინვე იგრძნო, როგორ უწვავდა სასას და საყლაპავს აუტანელი სიმწარე. პირღია დარჩა, ხელები მუცელზე მიიჭირა, ფეხს გამალებით ურტყამდა იატაკზე. საშვილოსნოს პირველი შეკუმშვა იგრძნო.
— გამხნევდით, კეთილო ქალო, გამხნევდით! — იმეორებდა როკაპი და თეთრ თვალებს უშტერებდა, წელს უზელდა. — საკმარისი დრო გაქვთ პესკარაში დასაბრუნებლად... აბა, სწრაფად!
ურსულას პასუხი არ შეეძლო. პირზე მხოლოდ კივილი მოსდიოდა. მუცელი ეკრუნჩხებოდა, სასუნთქი კუნთები არ ემორჩილებოდა, გული აერია. თვალები ბნედიანივით გადაკარკლა. მთელს მის დასუსტებულ ორგანიზმში სასმელის საოცარი ძალა მოულოდნელ შედეგებს იწვევდა. ნაადრევი მშობიარობა ლამის დაუყონებლივ დაეწყო ენერგიის ისეთი საშინელი დანაკარგით, რომლის შედეგად სასიცოცხლო ძალები რბილად, შეუგრძნობლად, მდოვრედ ტოვებენ სხეულს.
— იესო, იესო, იესო! — ბუტბუტებდა შეშფოთებული როკაპი, რომელსაც ამ დაკრუნჩხული სხეულის დანახვაზე შიში მოერია. — იესო, შენ შემეწიე!
ამ ხმაზე ურსულამ ძალა მოიკრიბა. და რადგან ცოტა ხანში დინება თითქოსდა შეუწყდა, საბრალომ ფეხზე დადგომა შეძლო. ქალმა გასასვლელისკენ უბიძგა. ბარბაცით გზამდეც მივიდა, ფერწასული, თითქოს კანქვეშ წვეთი სისხლიც არ დარჩენოდა და მხოლოდ იმის იმედი აცოცხლებდა, რომ უფრო დიდი საფრთხე უკვე დაძლეული იყო.
არემარე წვიმის შემდეგ დაწმენდილიყო და ბრწყინავდა. ცარცით დატვირთული ურმები მიუყვებოდა გზას და ლეტო მანოპელოს ზორბა მეურმეები, წამოწოლილნი და ღვინით გალეშილნი, თუთუნს ეწეოდნენ. როცა ურსულა ურმებს გამოუდგა უკან, ერთმა მათგანმა დაუძახა:
— საით გნებავთ, რომ წაგიყვანოთ, ლამაზო გოგოვ?
თითქმის ცნობიერებადაკარგული ურსულა მამაკაცის ძლიერ მკლავებს მიენდო და ურემზე აყვანილი ცარცით გატენილ ტომრებზე ჩამოჯდა. არ ესმოდა ხორხოცი და უწმაწური შენიშვნება, ურმიდან ურემზე რომ ვრცელდებოდა.
ინსტინქტის ენერგიით თეძოები მაგრად ჰქონდა შეკრული, რომ დინება არ გამოსულიყო. ნელ-ნელა გრძნობები რაღაც სიჩლუნგემ მოიცვა: ხრეშზე ბორბლების ხშირი რყევა მხოლოდ ყრუ ტკივილს ჰგვრიდა, ჩიბუხების სიმყრალე კი ოდნავ თუ ეხებოდა ნესტიებზე. ამის შემდეგ ყურებში შორეული ჩურჩული ჩაუდგა, თვალებში — მთრთოლვარე ნათება. ბევრჯერ წაიქცეოდა, მეურმის ხელებს რომ არ დაეჭირათ, რომლებმაც მისი უძლურებით ისარგებლეს და რამდენიმე გაბედული ალერსიც კი სცადეს.
გზის ბოლოს პესკარა გამოჩნდა, მზით განათებული და ქარით აჟღერებული.
— ლიტანიობა იწყება, ხედავთ პროცესიას, — თქვა ერთმა მეურმემ. დანარჩენებმა შოლტები გაატყლაშუნეს. მძიმე ჩორთის ქვეშ დაიკვნესა გზამ, აჟღერდა ეჟვნები.
ძლიერმა რყევამ და ხმაურმა ურსულას წამით გარშემო რეალობის გრძნობა დაუბრუნა. მაგრამ რადგან კაცი წელზე ეხვეოდა და სახეში ნაღვინევის სიმყრალეს ასუნთქებდა, ერთბაშად აკივლდა და ხელები ისე გაასავსავა, თითქოს ბოდავსო. თვალწინ მაშინვე ლინდორის მოჩვენება დაუდგა, შიშის შეგრძნებამ მოიცვა ნერვული ძალების მწირი ნარჩენი. როგორც კი ურემი შეჩერდა, სრიალით დაეშვა მიწაზე, რამდენიმე ნაბიჯი ისეთი გაშმაგებით გადადგა, თითქოს დაცემისთვის უსაფრთხო ადგილს ეძებდა.
გზად კი სპეტაკი ქსოვილით მოსილი ქალწულები მოაბიჯებდნენ, ხელთ მოხატული ხორუგვები ეპყრათ და გალობდნენ. ამ ანგელოზთა ბრბოს უკან ქარში მოფრიალე ჩარდახი მოიკვლევდა გზას წეღანდელი წვიმით ნაკურთხ ჰაერში. გალობდნენ:
თანტუმ ერგო საცრამენტუმ
Vენერემურ ცერნუი...
მათ დანახვაზე ურსულამ ჩიხში გაუხვია და როზა კატენას სახლამდე მილასლასდა. შიგ შევიდა. თავბრუ დაესხა და იატაკზე დავარდა. სისხლდენა განუახლდა, სხეულის ქვედა ნაწილი გაუშეშდა, მოძრაობის უნარი ჩაუქრა.
როზა შინ არ იყო. პროცესიამ იმ დღეს მთელი ქალაქი მიიზიდა. ოთახის კუთხეში მუა იჯდა, როზას მამა, ადამიანური სიბერის ურჩხული, სრულიად ბრმა და მრავალი წლის განმავლობაში ართრიტის გამო ხის სკამს მიჯაჭვული. ჯოხით სინჯავდა იატაკის აგურებს მოულოდნელი ხმაურის მიზეზის შესატყობად. უკბილო პირიდან დორბლმორეული ბუზღუნი ამოსდიოდა.
მაშინ ამ საზარელი ურჩხულის ფერხთით, საკუთარ ცოდვიან სისხლში მოსვრილი, მუშტებშეკრული და გაუპატიურებული სძალი უფლისა, რამდენიმე წამით უხმოდ დაიკლაკნა სასიკვდილო კრუნჩხვით.
— გადი! გადი იქით! გადი-მეთქი!
მოხუცი, რომელსაც ეგონა, რომ ოთახში მესაფლავის ნაგაზი შემოვიდა, ჯოხს იქნევდა და გამეტებით სცემდა სულთამბრძოლს.
დ'ანუნციო გაბრიელე - Gabriele D'Annunzio
⏱️ 1 წთ.
👁️ 5
100%