ქურთუკი
დაუსრულებილი ლოდინის შემდეგ, როდესაც იმედი უკვე სიკვდილის პირას იყო, ჯოვანი თავის სახლში დაბრუნდა. საათს ჯერ ორიც არ დაერეკა, დედამისი სუფრას ალაგებდა, იყო მარტის ნაცრისფერი დღე და ყვავები დაფრინავდნენ.
იგი მოულოდნელად გამოჩნდა ზღურბლზე, დედამისმა შეჰყვირა: “ო, დალოცვილო” და მის მოსახვევად გაიქცა.
ანამ და პიეტრომაც, მისმა ბევრად უმცროსმა და-ძმამ, სიხარულისგან ყვირილი დაიწყეს. აი, როგორც იქნა, წუთი, რომელსაც თვეობით და თვეობით ელოდნენ, რომელიც ასე ხშირად გაიბრწყინებდა ხოლმე განთიადის ტკბილ სიზმრებში და რომელსაც კვლავ ბედნიერება უნდა მოეტანა.
იგი ხმას თითქმის არ იღებდა, დიდ ძალისხმევად უღირდა ტირილის შეკავება. მძიმე ხმალი მაშინვე ერთ-ერთ სკამზე ჩამოდო, თავზე კი ჯერ ისევ ბეწვის ბერეტი ეხურა.
“დაგვენახე ერთი” ეუბნებოდა თვალცრემლიანი დედა და ოდნავ უკან იწევდა. “დაგვენახე რა ლამაზი ხარ. მაგრამ რაღაც ფერმკრთალი მეჩვენები.”.
მართლაც რომ საკმაოდ ფერმკრთალი იყო, თითქმის ღონეგამოცლილი. ბერეტი მოიხადა, შუა ოთახში გავიდა და დაჯდა. როგორი დაღლილია, როგორი დაღლილი, თითქოს გაღიმებაც კი უმძიმდა.
“გაიხადე ქურთუკი, ადამიანო”, უთხრა დედამ, რომელიც მას შეცბუნებული, როგორც საოცრებას, ისე შეჰყურებდა; როგორი მაღალი გამხდარა, მამაცი (თუნდაც ზედმეტად ფერმკრთალია).
“გაიხადე ქურთუკი და მომეცი აქ, ვერ გრძნობ, რომ ცხელა? ” იგი მკვეთრი მოძრაობით, ინსტიქტურად კიდევ უფრო გაეხვია ქურთუკში, თითქოს თავს იცავდა, თითქოს ეშინოდა, რომ წაართმევდნენ.
“არა, არა, იყოს”, უპასუხა თავის არიდებით, “ასე მირჩევნია, თან ცოტა ხანში უნდა წავიდე ...”
“უნდა წახვიდე? ორი წლის მერე ბრუნდები და მაშინვე წასვლა გინდა?” , დაღონდა დედა, მიხვდა რა მაშინვე, რომ დიდი სიხარულის შემდეგ დედის მარადიული განცდა იჩენდა თავს; “ახლავე უნდა წახვიდე? რამეს მაინც არ შეჭამ? ”
“უკვე მივირთვი, დედა”, უპასუხა შვილმა თბილი ღიმილით და გარშემო მიმოიხედა საყვარელი ჩრდილებითა და ბინდით დასატკბობად. “ერთერთ დუქანში გავჩერდით, აქედან რამდენიმე კილომეტრში ...”
“აჰ, მარტო არ მოსულხარ? ვინ არის შენთან ერთად? შენი ამხანაგია პოლკიდან? იქნებ მენას შვილია? ”
“არა, არა, გზაში შემხვდა შემთხვევით. ახლა გარეთ მიცდის”
“იქ გიცდის? როგორ არ შემოიყვანე? შუა ქუჩაში დატოვე? ”
ფანჯარასთან მივიდა: ბოსტნის იქით, ხის ჭიშკრის მიღმა რაღაც ფიგურა იკვეთებოდა, რომელიც ნელ-ნელა აქეთ-იქით დააბიჯებდა; თავიდან ფეხებამდე სამოსში იყო გახვეული და სიშავეს შეგრძნებას ტოვებდა. დედის სულში უდიდესი სიხარულის ნაკადის მოზღვავებასთან ერთად მაშინვე ტკივილი დაიბადა: გაუგებარი, აუხსნელი, იდუმალი და ბასრი ...
“არა, სჯობს არა” , - უპასუხა მან გადაჭრით. “მისთვის უხერხული იქნება. ეგეთია”
“კი მაგრამ, ერთი ჭიქა ღვინო?! ხომ შეგვიძლია ერთი ჭიქა ღვინო მივაწოდოთ?”
“ჯობს, რომ არა, დედა. უცნაური ვინმეა, სულ არაფერზეც კი შეიძლება განრისხდეს.”
“კი მაგრამ, ვინაა? მასთან ერთად რატომ ხარ მაშინ? რა უნდა შენგან? ”
“კარგად არ ვიცნობ ”, თქვა მან ნელა და საკმაოდ მძიმედ. ”მას მგზავრობისას შევხვდი, და ჩემთან ერთად წამოვიდა. აი, სულ ესაა”
ეტყობოდა, სხვა რამეზე ერჩივნა საუბარი, თითქოს რცხვენოდა. დედამაც, რომ არ შეწინააღმდეგებოდა, მაშინვე შეცვალა თემა, მაგრამ მისი მოსიყვარულე სახიდან უკვე ქრებოდა წინანდელი ნათელი.
“მისმინე”, უთხრა მან, “წარმოიდგინე, მარიეტა შენს დაბრუნებას რომ გაიგებს? წარმოიდგინე, სიხარულისგან როგორ იხტუნავებს? Mმის გამო გინდა წასვლა?”
მან მხოლოდ გაიღიმა იმ ადამიანის ღიმილით, რომელსაც სურს თავი მხიარულად მოაჩვენოს ხალხს, მაგრამ რაღაც მძიმე საიდუმლოს გამო არ შეუძლია. დედა ვერაფრით მიმხვდარიყო: რატომ იჯდა ასე, თითქმის მოწყენილი, როგორც გამგზავრების შორეულ დღეს. უკვე ხომ დაბრუნდა, წინ ახალი ცხოვრება ელოდა, განცდებისგან თავისუფალი დღეების უსასრულობა, უამრავი ლამაზი საღამო ერთად, მოვლენების ამოუწურავი, დაუსრულებელი ჯაჭვი, რომელიც სადღაც შორს, მთებში, მომავლის უსაზღვროებაში იკარგებოდა. მეტი აღარ იქნებოდა დარდითა და ღელვით სავსე ღამეები, როდესაც ჰორიზონტზე ცეცხლის გაელვებები ჩნდებოდა, და შეიძლებოდა გეფიქრა, რომ ისიც იქ იყო, შუაგულში, მიწაზე უმოძრაოდ გართხმული, სისხლიან ნანგრევებს შორის მკერდგანგმირული.
როგორც იქნა დაბრუნდა, უფრო გაზრდილი, უფრო ლამაზი, და რამხელა სიხარული იქნება მარიეტასთვის. მალე გაზაფხული დადგებოდა , ისინი ეკლესიაში ჯვარს დაიწერდნენ ერთ-ერთი კვირადღის დილას ზარების რეკვისა და ყვავილების თანხლებით. მაშინ რატომ-ღა იყო ასეთი ფერმკრთალი და დაბნეული, აღარც იცინოდა, ან რატომ არ ყვებოდა ბრძოლების შესახებ? და ქურთუკი? რატომ იყო მასში ასე გახვეული, როცა სახლში ასე ცხელოდა? იქნებ, იმიტომ რომ შიგნიდან დახეული და ჭუჭყიანი სამოსი ეცვა? Mმაგრამ დედასთან, როგორ შეიძლებოდა დედასთან მორცხვობა? განცდებს, თითქოს-და ბოლო მოეღოთო, და აი თქვენ ახალი სადარდებელი.
ტკბილი, სითბოთი აღსავსე, ოდნავ გვერდზეგადახრილი სახით დარდიანად შესცქეროდა მას დედა, ყურადღებით იყო, რომ არ შეწინააღმდეგებოდა, რომ იმ წამსვე გამოეცნო მისი ყოველი სურვილი. ან იქნებ-და ავად იყო? ან უბრალოდ გადაღლილი, ღონეგამოცლილი ამდენი ტანჯვისგან? რატომ არ საუბრობდა და არც კი უყურებდა მას?
მართლაც, მისი შვილი მას არ უყურებდა, მეტიც, გეგონებოდათ, მის მზერას გაურბისო, თითქოს რაღაცის ეშინოდა.
ამავდროულად უმცროსი და-ძმა ცნობისმოყვარეობითა და სიმორცხვით უსიტყვოდ შესცქეროდა მას.
“ჯოვანი”-ამოილუღლუღა დედამ, ვეღარ შეიკავა რა თავი, “როგორც იქნა აქ ხარ, როგორც იქნა აქ ხარ! Mმოიცადე, ახლავე ყავას გაგიმზადებ”
სამზარეულოსკენ გაიქცა. ჯოვანი კი ბევრად მასზე უმცროს და-ძმასთან ერთად დარჩა. შემთხვევით ქუჩაში რომ შეხვედროდნენ, ვერც კი იცნობდნენ ერთმანეთს, როგორ შეცვლილან ამ ორ წელიწადში!
ახლა კი ერთმანეთს მორიგეობით ჩუმად ათვალიერებდნენ, სიტყვებს ვერ პოულობდნენ, მაგრამ წამდაუწუმ ეღიმებოდათ, სამივეს ერთად, თითქოს ძველი შეთანხმება არ დავიწყებიათო.
აი, დედაც დაბრუნდა ცხელი ყავის ფინჯანითა და ნამცხვრის მადიანი ნაჭრით. მან ყავა ერთ ამოსუნთქვაზე გამოცალა, ნამცხვარი ძალდატანებით დაღეჭა.
“რატომ? აღარ მოგწონს? ადრე ხომ შენი საყვარელი ნამცხვარი იყო!” , უნდოდა ეკითხა დედას, მაგრამ ხმა არ ამოიღო, რომ არ შეეწუხებინა.
“ჯოვანი”, შესთავაზა სანაცვლოდ, “არ გინდა შენი ოთახის ნახვა? იცი, ახალი საწოლი დავდგით. Kკედლები გავათეთრებინე, ახალი ლამფა, წამოდი ნახე... მაგრამ ქურთუკი, კი მაგრამ, აღარ გაიხდი?.. ვერ გრძნობ, როგორ ცხელა?”
ჯარისკაცმა არაფერი უპასუხა, მხოლოდ სკამიდან წამოდგა და გვერდითა ოთახისკენ გაემართა. Mმის მოძრაობებს რაღაცნაირი სიმძიმე ახლდა, თითქოს ოცი წლის არ ყოფილიყოს. Dდედა წინ გაიქცა, რომ დარაბები გაეღო (მაგრამ ოთახში მხოლოდ ყველანაირ სიხარულს მოკლებული ნაცრისფერი შუქი შემოვიდა).
“რა ლამაზია!” წარმოსთქვა მან სუსტი ენთუზიაზმით, როდესაც ზღურბლიდან ახალი ავეჯი, უნაკლოდ სუფთა ფარდები და თეთრი კედლები დაინახა, ყველაფერი სისუფთავით ბზინავდა. როდესაც დედა საწოლის გადასაფარებლის გასასწორებლად დაიხარა,-თუმცა ისედაც წესრიგში იყო-, ჯოვანიმ მზერა მის სუსტ, გამხდარ მხრებს მიაპყრო, ეს მზერა გამოუხატავი დარდით იყო აღსავსე, რომლის დანახვაც ვერავის შეეძლო. ანა და პიეტრო მის უკან იდგნენ გაბრწყინებული სახეებით და დიდი სიხარულითა და მოულოდნელობით აღსავსე სცენას ელოდნენ.
მაგრამ არაფერი. “რა ლამაზია! მადლობა, დედა”-გაიმეორა მან და სულ ეს იყო. იგი აქეთ-იქით მოუსვენრად იყურებოდა, აღელვებული, იმ ადამიანს წააგავდა, რომელიც მძიმე და დამტანჯავი საუბრის დასრულებას ლამობდა. მუდმივად გარეთ გაურბოდა განცდითა და ღელვით სავსე მზერა, სადაც ფანჯრისა და ხის მწვანე ჭიშკრის მიღმა ვიღაცის სილუეტი ნელ-ნელა დაიარებოდა აქეთ-იქით.
“კმაყოფილი ხარ, ჯოვანი? Kკმაყოფილი ხარ?” ეკითხებოდა დედა, ვეღარ ითმენდა, რომ ბედნიერი ენახა შვილი. “ოჰ, დიახ, სწორედ რომ ლამაზია”. Uუპასუხა შვილმა (კი მაგრამ რატომ ჯიუტობდა ქურთუკის გახდაზე? ) და ძალდატანებით აგრძელებდა ღიმილს.
“ჯოვანი,” შეევედრა დედა “რა გჭირს? რა გჭირს, ჯოვანი? რაღაცას მიმალავ, იმიტომ რომ არ გინდა მითხრა?”
მან ტუჩზე იკბინა, გეგონებოდათ ყელში რაღაც გაეჩხირაო.
“დედა”, უპასუხა ცოტა ხნის მერე დახშული ხმით, “დედა, ახლა უნდა წავიდე.”
“უნდა წახვიდე? მაგრამ ხომ მაშინვე დაბრუნდები, არა? მარიეტასთან მიდიხარ, ასე არაა? სიმართლე მითხარი, მარიეტასთან მიდიხარ?” დედა ცდილობდა ეხუმრა და თან დიდ ტკივილს განიცდიდა.
“არ ვიცი, დედა” უპასუხა მან კვლავ თავშეკავებული და მწარე ტონით, თან ნელ-ნელა კარისკენ მიიწევდა, უკვე ბეწვის ბერეტიც აიღო, “არ ვიცი, მაგრამ ახლა უნდა წავიდე, ის მელოდება.”
“მაშინ მოგვიანებით ხომ დაბრუნდები? დაბრუნდები? ორ საათში აქ იქნები, ხომ ასეა? ბიძია ჯულიოსა და დეიდასაც ვეტყვი, რომ მოვიდნენ, ხომ წარმოგიდგენია, როგორ გაუხარდებათ იმათაც, შეეცადე, სადილამდე ცოტა ადრე მოხვიდე...”
“დედა,” გაიმეორა შვილმა, თითქოს ევედრებოდა მას მეტი არაფერი ეთქვა, გაჩუმებულიყო, ღვთის გულისთვის, აღარ გაეღრმავებინა ტანჯვა, “უნდა წავიდე, გარეთ ის მიცდის, ისედაც ნამეტანი მომთმენი აღმოჩნდა” თქვა და დედას სულის გამგმინავი მზერით შეხედა.
კარს მიუახლოვდა, და-ძმა, ჯერ ისევ მხიარულები, მაგრად ჩაეხუტნენ, პიეტრომ მისი ქურთუკის ერთი ბოლო გვერძე გასწია, რომ ენახა, როგორ იყო მისი ძმა შიგნიდან ჩაცმული.
“პიეტრო, პიეტრო! რასაა რომ აკეთებ? შეწყვიტე, პიეტრო!” შეჰყვირა დედამ, შეეშინდა, ჯოვანი არ გაბრაზდესო.
“არა, არა!” აღმოხდა ჯარისკაცსაც, შენიშნა რა ბავშვის საქციელი.
მაგრამ უკვე დაგვიანებული იყო. ცისფერი ნაჭრის ორივე ბოლო სულ ერთი წამით გაიღეღა.
“ოჰ, ჯოვანი, შვილო, ეს რა გიქნეს?” ამოიკვნესა დედამ, და სახეზე ხელები აიფარა. “ჯოვანი, ეს ხომ სისხლია!”
“უნდა წავიდე, დედა” კიდევ ერთხელ გაიმეორა მან უიმედო სიმტკიცით. “ისედაც საკმარისი ვალოდინე. კარგად იყავი, ანა, კარგად, პიეტრო, მშვიდობით, დედა.”
უკვე კართან იდგა. გავიდა, თითქოს ქარმა წაიღოო. ბოსტანი თითქმის სირბილით გადაკვეთა, ჭიშკარი გააღო, ორი ცხენი ჭენებით გაემართა ნაცრისფერი ცის ქვეშ, უკვე არა ქალაქისკენ, არა, არამედ მდელოების გადაკვეთით, ზევით, ჩრდილოეთისკენ, მთების მიმართულებით. მიაჭენებდნენ, მიაჭენებდნენ. მაშინ კი დედა, როგორც იქნა მიხვდა და უსაზღვრო სიცარიელემ დაისადგურა მის გულში. მიხვდა ქურთუკის ამბავს, შვილის მოწყენილობას და მით უმეტეს იმას, თუ ვინ იყო ის იდუმალი არსება, მოლოდინით აღსავსე ნელ-ნელა რომ დაიარებოდა ქუჩაში აქეთ-იქით, თუ ვინ იყო ის კარს მიღმა მდგარი პერსონაჟი, ასე ძლიერ მომთმენი რომ აღმოჩნდა. იმდენად გულისხმიერი და მომთმენი, რომ დედასთან გამოსამშვიდობებლად ჯოვანის გამოჰყვა ძველ სახლში (სანამ მარადიულობის გზაზე გაუძღვებოდა); რომ ის, მთელი ქვეყნის განმგებელი, ამდენი ხანი გარეთ იცდიდა, ჭიშკრის მიღმა, ფეხზე მდგარი, მტვერში, როგორც მშიერი მათხოვარი.
ორი მძღოლი
დღესაც, დიდი ხნის შემდეგ, კიდევ ერთხელ ვეკითხები ჩემს თავს, თუ რაზე საუბრობდა დახურული ფურგონის ის ორი მძღოლი, სანამ გარდაცვლილი დედაჩემი შორეულ სასაფლაოზე გადაჰყავდათ.
შორი გზა გვქონდა გასავლელი, სამას კილომეტრზე მეტი. ის ავბედითი მანქანა კი ძლივს მიიზლაზნებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ გზა თავისუფალი იყო. ჩვენ, შვილები ასიოდე მეტრის მოშორებით სხვა მანქანით მივყვებოდით უკან. სპიდომეტრი სამოცსა და სამოცდათხუთმეტს შორის მერყეობდა. იქნებ, ეს იმის გამო ხდებოდა, რომ ის ფურგონები ნელი სვლისთვის იყო გათვლილი; მე კი ვფიქრობ, ასე იმ ჩვეულების გამო იქცეოდნენ, რომლითაც სიჩქარე მიცვალებულისთვის თითქოსდა შეურაწმყოფელი იქნებოდა. რა აბსურდია! დავიფიცებდი კიდეც, რომ დედაჩემს ასი კილომეტრით საათში ქროლა ესიამოვნებოდა. სიჩქარე, სხვა თუ არაფერი, მას იმის ილუზიას მაინც შეუქმნიდა, თითქოს ეს ზაფხულის ჩვეულებრივი უდარდელი მგზავრობა ყოფილიყოს ბელუნოში ჩვენს სახლში ჩასასვლელად.
ივნისის გასაოცარი დღე იყო, ზაფხულის პირველი ტრიუმფი, გარშემო გადაშლილი ულამაზესი სოფლებით,რომლებიც, ვინ იცის, მას რამდენჯერ გადაუკვვეთავს, ეხლა კი მათი დანახვა აღარ შეეძლო. მზე უკვე მაღალზე იდგა, ავტოსტრადას ბუღი ასდიოდა, რის გამოც შორეული მანქანები ჰაერში გამოკიდებულებს ჰგავდნენ.
სპიდომეტრი სამოცსა და სამოცდათხუთმეტს შორის მერყეობდა; ჩვენ წინ მიმავალი ფურგონი თითქოს უმოძრაოდ იყო. გვერდით კი დიდი სიჩქარით მიჰქროდნენ ლაღი და თავისუფალი მანქანები, სიცოცხლით სავსე ქალები და კაცები, კაბრიოლეტებში ახალგაზრდა ყმაწვილებთან ერთად ქარისაგან თმაგაწეწილი მომხიბვლელი გოგონები. დამკრძალავი ფურგონი იმდენად ნელა მიდიოდა, რომ მისაბმელიანი სატვირთო მანქანებიც კი გვისწრებდნენ. ჩემთვის ვფიქრობდი, თუ რა სისულელე იყო ეს ყველაფერი: ჩემი გარდაცვლილი დედის მიმართ თავაზიანობა იქნებოდა მისი შორეულ სასაფლაოზე ცეცხლოვანი წითელი ფერის საოცარი სპორტული მანქანით ბოლომდე დაჭერილი აქსელერატორით გადაყვანა. ყველაფრის მერე ეს მისი ჭეშმარიტი ცხოვრებისთვის მცირედი დანამატი მაინც იქნებოდა, მაშინ როცა ასფალტის ლენტაზე ეს ნელი ბობღვა ზედმეტად ჰგავდა დაკრძალვას.
ამიტომაც ვეკითხებოდი ჩემს თავს, თუ რაზე საუბრობდა ის ორი მძღოლი. ერთი მათგანი ასე მეტრა ოთხმოცდახუთის იქნებოდა, - უშველებელი გოლიათი გულკეთილი სახით, მას ღონით არც მეორე ჩამორჩებოდა. მათ თვალი გამგზავრებისას მოვკარი: იერით ამ საქმიანობას სულ არ შეესაბამებოდნენ, მათთვის ჯართის გადასატანი სატვირთო მანქანა ბევრად უფრო შესაფერისი იქნებოდა.
ვფიქრობდი, თუ რაზე ლაპარაკობდნენ ისინი, იმიტომ რომ ეს იყო ადამიანთა უკანასკნელი საუბარი, ცხოვრებაში უკანასკნელი სიტყვები, რომლებიც დედაჩემს შეეძლო გაეგო. იმ ორს კი, რომლებიც არამზადები სულაც არ იყვნენ, ასეთი ხანგრძლივი მგზავრობისას თავისთავად გაუჩნდებოდათ საუბრის მოთხოვნილება. მათთვის არავითარი მნიშვნელობა არ ჰქონდა იმ ფაქტს, რომ მათ ზურგს უკან, რამდენიმე სანტიმეტრის მოშორებით ჩემი გარდაცვლილი დედა ესვენა, ეს გასაგებიცაა, რადგან ამას უკვე მიჩვეულნი იყვნენ, წინააღმდეგ შემთხვევაში ამ საქმიანობას ხელს არ მოჰკიდებდნენ.
ეს იყო ადამიანთა უკანასკნელი სიტყვები, რომელიც დედაჩემს შეეძლო მოესმინა, იმიტომ რომ ჩასვლისთანავე სასაფლაოს ეკლესიაში მიცვალებულისთვის წესის აგება უნდა დაწყებულიყო, და იმ წუთიდან ხმები, ბგერები და სიტყვები ამ ქვეყნის უკვე აღარ იქნებოდა, ისინი საიქიოს განეკუთვნებოდნენ, რომელიც მისთვის უკვე იწყებოდა.
რაზე საუბრობდნენ ნეტავ? სიცხეზე? იმაზე, დაბრუნებისას როგორ დროს გაატარებდნენ? თავიანთ ოჯახებზე? ფეხბურთის გუნდებზე? თუ ერთმანეთს გზის გასწვრივ მიმოფანტულ საუკეთესო ტრატორიებსა და დუქნებს უჩვენებდნენ, ბრაზმორეულნი, რომ იქ შეჩერება არ შეეძლოთ? იქნებ ავტომობილებზე მსჯელობდნენ როგორც ამ საქმის მცოდნეები? ბოლოსდაბოლოს ფურგონთა მძღოლებიც ხომ ძრავთა სამყაროს ეკუთვნიან, და მანქანები მათაც იტაცებთ. ან იქნებ ერთმანეთს თავის სასიყვარულო თავგადასავლებს ანდობდნენ? გახსოვს ის ქერათმიანი ბენზინგასამართის ახლოს რომ ბარია, იქიდან? იმ ბენზინგასამართის, სულ რომ ვჩერდებით ხოლმე საწვავის შესავსებად. აი, ზუსტად ის ქერა. ჰა, მიდი, მოყევი, თორემ არ მჯერა. ენა გამიხმეს, თუ ... იქნებ უბრალოდ უწმაწურ ანეკდოტებს უყვებოდნენ ერთმანეთს? განა ეს ჩვეულებრივი მოვლენა არ არის ორ მამაკაცს შორის, რომლებიც მარტო მგზავრობენ მრავალი საათის განმავლობაში? ის ორი თავის სიმარტოვეში ხომ სრულებით დარწმუნებული იყო; რადგან ის, რაც მათ ზურგს უკან ფურგონში იყო ჩაკეტილი, მათთვის არც კი არსებობდა, - იგი სრულიად დავიწყებული ჰქონდათ.
ესმოდა კი დედაჩემს მათი საუბარი და სიცილი? რა თქმა უნდა, ესმოდა, და მისი გატანჯული გული კიდევ უფრო იკუმშებოდა. არა, იმიტომ კი არა, რომ ის ორი ადამიანი არ მოსწონდა, უბრალოდ საწყენი იყო, რომ ამ ქვეყნად, რომელიც მას ასე ძლიერ უყვარდა, უკანასკნელი ხმები მის შვილებს კი არა ამ ორ უცნობს ეკუთვნოდა.
მახსოვს, უკვე თითქმის ვიჩენცაში ვიყავით ჩასულები, შუადღის სიცხე იმდენად ძლიერი იყო, რომ საგნები მკაფიო მოხაზულობას კარგავდნენ, თითქოს კანკალებდნენ. მაშინ გავიფიქრე, თუ რაოდენ მცირე დროს ვატარებდი ხოლმე დედაჩემთან ერთად ამ ბოლო ხანებში, და მკერდში ის მწვავე და ბასრი ტკივილი ვიგრძენი, რომელსაც ჩვეულებრივ სინდისის ქეჯნას ეძახიან. ზუსტად იმ წუთს – ვინ იცის, დაწყევლილი მეხსიერების ეს ზამბარა ამდენ ხანს როგორ არ გასკდა – მისი ხმის ექო შემომესმა, მისი სიტყვები, როდესაც მასთან ოთახში შევდიოდი ხოლმე სახლიდან გასვლამდე: “როგორ ხარ?” “წუხელ მეძინა” (აბა რა! მას ხომ ინიექცია გაუკეთეს). “მე მივდივარ” “კარგად”
დერეფანში ორ-სამ ნაბიჯს გადავდგამდი ხოლმე და მისი ჩახშობილი ხმა მეწეოდა: “დინო” უკან ვბრუნდებოდი. “საუზმეზე მოხვალ?” “კი” “სადილზე?”
“სადილზე?” ღმერთო ჩემო. როგორი უცოდველი და დიდი, და ამავე დროს პატარა სურვილი იყო მის შეკითხვაში. არ მთხოვდა, არ მოითხოვდა, უბრალოდ ინფორმაციას მეკითხებოდა.
მაგრამ მე სულელური, კრეტინული პაემნები მქონდა გოგოებთან, რომლებსაც არ ვუყვარდი, და რომლებსაც, სინამდვილეში, ფეხებზე ვეკიდე. ცხრის ნახევარზე კი მოწყენილ, სიბერითა და ავადმყოფობით მოწამლულ და უკვე სიკვდილითაც დასნეულებულ სახლში დაბრუნების აზრი უბრალოდ მაძრწუნებდა. რატომაც არ უნდა გეყოს სივაჟკაცე ამ საშინელების აღიარებისთვის, თუკი ეს სიმართლეა? “არ ვიცი” ვპასუხობდი მაშინ, “დაგირეკავ”. ვიცოდი, რომ უარის სათქმელად დავურეკავდი. ამას ისიც მაშინვე ხვდებოდა და მის “ნახვამდის”-ში უსასრულოდ დიდი სევდა ჟღერდა. მაგრამ მე შვილი ვიყავი, ეგოისტი, როგორიც მხოლოდ შვილი შეიძლება იყოს.
მაშინ სინდისის ქეჯნა და მონანიების გრძნობა არ მაწუხებდა. დაგირეკავ-თქო, ვეუბნებოდი. მას კი მშვენივრად ესმოდა, რომ სადილზე არ მივიდოდი.
მოხუცი, ავადმყოფი და განადგურებული დედაჩემი აცნობიერებდა, რომ დასასრული ახლოვდებოდა. სადილზე რომ მივსულიყავი, იგი თავს ისე მოწყენილად აღარ იგრძნობდა, და მაინც კმაყოფილი იქნებოდა, თუნდაც არც ერთი სიტყვა არ მეთქვა, თუნდაც უხეში და ბრაზიანი ვყოფილიყავი ჩემი დაწყევლილი საქმეების გადამკიდე. საწოლში მყოფი, რადგან ადგომა არ შეეძლო, თავს იმით მაინც დაიმშვიდებდა, რომ მე იქვე, სასადილო ოთახში ვიყავი.
მე კი, იდიოტი, პირიქით ვიქცეოდი. მეგობრებთან ერთად მილანში დავდიოდი გასართობად, მათთან ერთად ვხუმრობდი და ვიცინოდი მაშინ, როდესაც ჩემი ცხოვრების საძირკველი, ჩემი ერთადერთი და საიმედო საყრდენი, ერთადერთი არსება, ვისაც ჩემი გაგება და სიყვარული შეეძლო, ერთადერთი გული, რომელსაც ჩემს გამო სისხლი სდიოდა (და მის მსგავსს ვერასდროს ვიპოვიდი, თუნდაც სამასი წელი მეცხოვრა) სიკვდილის პირას იყო.
მისთვის ხომ სულ ცოტაც კი საკმარისი იქნებოდა: ორი-სამი სიტყვა სადილის წინ, მე, მისი საწოლის წინ პატარა დივანზე მჯდარი, მცირე ინფორმაცია ჩემი ცხორებისა და სამსახურის შესახებ. სადილის მერე კი თავისუფლად მიმიშვებდა ჩემს ნებაზე, არც ეწყინებოდა, პირიქით, უხაროდა ხოლმე, თუ გართობის საშუალება მქონდა. ოღონდაც ღამით, სახლიდან გასვლამდე, მის ოთახში უნდა შევსულიყავი და უკანასკნელად მომეკითხა: \"ნემსი უკვე გაიკეთე?\" \"კი, იმედი მაქვს, ამაღამ დამეძინება\".
ისე ცოტას ითხოვდა. მე კი იმასაც არ ვუსრულებდი, ჩემი საზიზღარი ეგოიზმის გამო. მე ხომ შვილი ვიყავი და ჩემი შვილური ეგოიზმით არ მინდოდა გამეგო, თუ რაოდენ ძლიერად მიყვარდა. ეხლა კი, ცხოვრების უკანასკნელი შტრიხივით, აი თქვენ იმ ორი უცნობი მძღოლის ჭორაობა, ანეკდოტები და სიცილი. ესეც თქვენ უკანასკნელი საჩუქარი, რომელიც მას ცხოვრებამ უძღვნა.
მაგრამ ახლა გვიანია, საშინლად გვიანი. მისი საფლავის ქვა უკვე თითქმის ორი წელია რაც ჩვენი ოჯახის მიწისქვეშა სასაფლაოში დევს, სადაც სიბნელეში, ერთი მეორეზე, მშობლების, ბებია-ბაბუებისა და სხვა წინაპრების კუბოები აწყვია. მიწა უკვე ამოვსებულია, აქა იქ პატარ-პატარა ბალახ-ბულახი ამოდის. რამდენიმე თვის წინ ბრინჯაოს ლარნაკში ჩადებულმა ყვავილებმა ფერი და ფორმა დაკარგეს, - მათ უკვე ვეღარც კი იცნობთ. არა, ის დღეები, როდესაც იგი ავად იყო და გრძნობდა, რომ კვდებოდა, უკან აღარასდროს დაბრუნდება. ის დუმს, არ მკიცხავს, ალბათ, მაპატია კიდეც, იმიტომ რომ მისი შვილი ვარ, მეტიც, ნამდვილად მაპატია. მიუხედავად ამისა, როდესაც ამაზე ვფიქრობ, სიმშვიდეს ვკარგავ.
ყოველი ჭეშმარიტი ტკივილი რაღაც განსაკუთრებულ, იდუმალ ქვაზე დაწერილი გვეწვევა ხოლმე, რომელთან შედარებით გრანიტიც კი კარაქივით რბილია. მის წასაშლელად უსასრულობაც არ იქნება საკმარისი. მრავალი საუკუნის მერეც იარსებებს დედაჩემის ის ტანჯვა და სიმარტოვე, რომელიც მასში მე გამოვიწვიე. ვერფერს ვეღარ გამოვასწორებ, ერთადერთი, რაც დამრჩენია ჩემი სინანულის გამოხატვაა, იმ იმედით, რომ დამინახავს.
მაგრამ ის არ მხედავს. აღარ არის ცოცხალი. იგი მკვდარი და განადგურებულია. მტვრად იქცა მისი ავადმყოფობითა და ცხოვრების ავბედითობით გატანჯული და დამცირებული სხეული. მისგან აღარაფერი დარჩა.
აღარაფერი? ზუსდად რომ აღარაფერი. ნუთუ დედაჩემისგან არაფერი აღარ არსებობს?
ვინ იცის. დროდადრო, განსაკუთრებით ნაშუადღევს, როცა მარტო ვარ ხოლმე, რაღაც უცნაური გრძნობა მეუფლება. თითქოს რაღაც, რაც რამდენიმე წამის წინ არ იყო, ჩემში აღწევს, თითქოს ჩემში რაღაც უსასრულო ბუდობს, ჩემი არ არის, მაგრამ ამავე დროს მაინც მე მეკუთვნის; და უკვე აღარ ვარ მარტო, ყოველ ჩემს ჟესტს, ყოველ ჩემს სიტყვას თითქოს იმ იდუმალი სულის დასტური ახლავს. ის არის! მაგრამ მოჯადოება ცოტა ხანს გრძელდება, საათი და ნახევარი, მეტი არა. მერე კი ცხოვრება კვლავ ჩემს ჭეჭყვას აგრძელებს თავისი უხეში ბორბლებით.
შვიდი მაცნე
მამაჩემის სამეფოს შესაცნობად გავემგზავრე, დღითიდღე ვშორდები ქალაქს, ჩემამდე ახალი ამბები სულ უფრო და უფრო იშვიათად აღწევენ. ოცდაათ წელზე ოდნავ მეტის ვიყავი, როდესაც მოგზაურობა დავიწყე. მას შემდეგ, რაც განუწყვეტლივ წინ მივიწევ, რვა წელზე მეტმა განვლო, ზუსტად რვა წელმა, ექვსმა თვემ და თხუთმეტმა დღემ. მეგონა, სამეფოს საზღვრებამდე რამდენიმე კვირაში ადვილად მივაღწევდი, მაგრამ ახალი ხალხისა და სოფლების ხილვა დაუსრულებლად გრძელდებოდა, ყველგან სადაც კი მოვხვდებოდი, ჩემს ენაზე მოლაპარაკე ადამიანები, ქვეშევრდომობას აღმითქვამდნენ. ჩემი კომაპასი მწყობრიდან გამოვიდა, გზის გაგრძელებას მერიდიანის მიმართულებით ვფიქრობდი, სინამდვილეში წრის გარშემო ვბრუნავთ და სრულიადაც არ ვზრდით მანძილს დედაქალაქს რომ დავშორდეთ. მხოლოდ ასე შეიძლება აიხსნას, რატომ ვერ მივაღწიეთ სამეფოს მიჯნას. სულ უფრო მეტად მტანჯავს ეჭვი, რომ ეს საზღვარი არ არსებობს, რომ სამეფო კიდეების გარეშეა განფენილი და რაც არ უნდა წინ წავიდე ბოლოს ვერასოდეს მივაღწევ. მოგზაურობა ოცდაათზე მეტის რომ ვიყავი მაშინ დავიწყე, ალბათ მეტისმეტად გვიანია. მეგობრები, ოჯახის წევრები, ჩემს წამოწყებას ირონიულად უმზერდნენ, ცხოვრების საუკეთესო წლების უაზროდ გაფანტვად მიიჩნევდნენ. მხოლოდ რამდენიმე ახლობელი მამართლებდა, ვისაც ჩემი ნდობა გააჩნდა. უდარდელი ვიყავი, მართლაც ძალიან უდარდელი, მაგრამ ჩემს ძვირფას ადამიანებთან განშორებას მგზავრობის დროს მაინც ვწუხდი. ამიტომ სამხედრო ამალიდან შვიდი საუკეთესო მხედარი ამოვარჩიე, რათა მაცნეებად მომმსახურებოდნენ. ანგარიშმიუცემლად ვფიქრობდი, რომ შვიდი მაცნე ზედმეტი იქნებოდა. დროთა მსვლელობისას კი მივხვდი, რომ სასაცილოდ ცოტანი იყვნენ, მართალია არცერთი არ გამხდარა შეუძლოდ, არც ყაჩაღებს გადაყრიან შემთხვევით, არც ქანცი გაუწყვეტიათ ცხენებისათვის. შვიდივე შეუპოვრად და ერთგულად მემსახურებოდა, ძნელად თუ შევძლებ მადლიერების გამოხატვას. საქმის გასაადვილებლად მათი სახელები ანბანის პირველი შვიდი ბგერის მიხედვით განვალაგე: ალესანდრო, ბართოლომეო, კაიო, დომენიკო, ეტორე, ფედერიკო, გრეგირიო. მშობლიური სახლიდან იშვიათად მივემგზავრებოდი. მგზავრობის მეორე დღეს, როდესაც ორმოციოდე ლიე გვქონდა განვლილი, ალესანდრო გავგზავნე. მეორე საღამოს, რათა უწყვეტი კავშირი უზრუნველმეყო, დავადევნე მეორე, შემდეგ მესამე, მეოთხე, სანამ მერვე მგზავრობის დღემ არ მოაღწია, როდესაც გრეგორიო გაემართა. პირველი ჯერ კიდევ არ იყო დაბრუნებული. მეათე საღამომაც მოაღწია, სანამ ჩვენ უდაბურ ველზე ღამის გასათევს ვამზადებდით. ალესანდროსგან შევიტყვე, რომ მისი სიჩქარე მოსალოდნელს უსწრებდა. მეგონა, რომ იგი შესანიშნავ ბედაურზე ამხედრებული, შეძლებდა ორჯერ უფრო სწრაფად სვლას, მან კი მხოლოდ ერთნახევარჯერ შეძლო, ერთ დღეში ვიდრე ჩვენ ორმოც ლიეს გავდიოდით, მან სამოცზე მეტი ვერ განვლო. ასე დაემართა დანარჩენებსაც. ბარტოლომეო ქალაქისკენ გამომგზავრებიდან მესამე დღეს გაემართა, ჩვენამდე მეხუთე დღეს მოაღწია, კაიომ მეოთხე დღეს და მხოლოდ მეოცე დღეს დაბრუნდა. საკმაოდ მალე შევამჩნიე, რომ საკმარისი იყო იქამდე ხუთი დღით გაგვეზარდა, რომ გაგვეგო როდის მოაღწევდა მაცნე. რაც უფრო ვშორდებოდით დედაქალაქს მით უფრო ხანგრძლივდებოდა მაცნეთა მარშრუტი. თხუთმეტი დღის მგზავრობის შემდგომ მაცნეთა გამოჩენებს შორის ინტერვალი საგრძნობლად გაიზარდა, ვიდრე ამას თავიდან ვამჩნევდი. თავიდან ისინი მინდორზე, ხუთი დღის შუალედით ჩნდებოდნენ, ახლა ინტერვალი ოცდახუთს აღწევდა, ხმა ჩემი ქალაქიდან უფრო შორეული ხდებოდა, მთელი კვირები გადიოდა და მე კი არც ერთი ამბავი არ ვიცოდი.
აღმოვაჩინე, რომ ექვსი დღე გავიდა, უკვე გადავლახეთ ფაზანის მთები. შუალედი მაცნეთა ერთი ჩამოსვლიდან მეორემდე ახლა კარგა ოთხი თვით გაიზარდა. ისინი ახლა უკვე მიგზავნიდნენ შორეულ ამბებს, ბარათები ჩემამდე დაკუჭული, ნესტისაგან დალაქულები აღწევდენენ, რადგან ის ვისაც ეს წერილები ჩემამდე მოჰქონდა, მთელი ღამეები გაეტარებინა ღია ცის ქვეშ. კვლავ წინ მივიწევდით. ამაოდ ვცდილობდი საკუთარი თავი დამერწმუნებინა, რომ მცურავი ღრუბლები, ისეთივენი იყვნენ, როგორებიც ჩემს ბავშვობაში, რომ შორეული ქალაქის ცა, არ განსხვავდებოდა ჩემს ზემოთ არსებული გუმბათისაგან, რომ ჰაერიც, ქარის ქროლვაცა და ფრინველთა ჭიკჭიკიც უცვლელი იყო. ღრუბლები, ცა, ჰაერი, ქარი, ჩიტები, მე მართლაც ახლებურად, სხვაგავარად მეჩვენებოდნენ, მე თავს უცხოდ ვგრძნობდი.
წინ, წინ უნდა გავწიო! მოხეტიალენი, რომელნიც მე დაბლობზე მხვდებოდნენ, მატყონინებდნენ, რომ საზღვარი არ იყო შორს. მე მოვუწოდებდი ჩემს თანამგზავრებს, რომ არ დანებებულიყვნენ, ვაქარწყლებდი მათი ბაგეებიდან წარმოთქმულ უიმედო სიტყვებს. უკვე ოთხი წელი გავიდა ჩემი გამომგზავრებიდან; რაოდენ რთულია! დედაქალაქი, ჩემი სახლი, მამაჩემი, უცნაურად შორეულები გახდნენ, არც კი მჯეროდა. მაცნეთა მორიგ გამოჩენებში, მდუმარებასა და სიმარტოვეში ოც თვეზე მეტი მიილია. ჩემთან მოქონდათ საინტერესო ბარათები, დროთა მსვლელობისაგან გაყვითლებულნი, სადაც აღმოვაჩენდი ხოლმე დავიწყებულ სახელებს, გამოთქმის უცხო ფორმებს, გრძნობებს, რომლებიც გულთან ახლოს ვერ მიმქონდა. ერთი ღამით შესვენების შემდეგ, მომდევნო დილას, როცა ჩვენ მგზავრობას შევუდგებოდით ხოლმე, მაცნე საპირისპირო მხარეს მიემართებოდა, ქალაქში მიქონდა წერილები, რომელთაც საკმაო ხანი ვწერდი.
რვა წელიწადნახევარმა გაირბინა. გასულ საღამოს ჩემს კარავში, მარტო ვვახშმობდი, როდესაც დომენიკო შემოვიდა, თუმცა ძლიერ მოღალული კი გახლდათ, მაინც იღიმებოდა. თითქმის შვიდი წელი არ მენახა. ამ გრძელი პერიოდის მანძილზე ის შეუწყვეტლივ მიმოდიოდა მინდვრებზე, ტყეებსა და უდაბნოებზე, იცვლიდა სწრაფმავალ რაშებს, ვინ იცის მერამდენედ, რომ ჩემთვის კონვერტების შეკვრა მოეტანა, რომელთა გახსნის სურვილი დღემდე არ მქონია. იგი უკვე დასაძინებლად წავიდა, ხვალ ალიონზე კვლავ გაემგზავრება.
დომენიკო უკანასკნელად გაემგზავრება. უბის წიგნაკში გამოვთვალე, რომ თუ ყველაფერი რიგზე იქნება, თუ მე ჩემსას და ის თავის სვლას ძველებურად გააგრძელებს, დომენიკოს ოცდათოთხმეტი წელი ვეღარ ვნახავ. ოცდათოთხმეტი წლის შემდეგ (უფრო ადრე, გაცილებით ადრე) დომენიკო მოულოდნელად შეამჩნევს კვამლს, ჩემი ბანაკიდან, გაოცდება, ამ ხნის მანძილზე რატომ განნვლე ასე ცოტა. როგორც გასულ საღამოს, ერთგული მაცნე კვლავ შემოვა ჩემს კარავში, დროთა მსვლელობისაგან გაყვითლებული წერილებით, რომლებიც სავსენი იქნებიან უკვე გარდასული დროის აბსურდული ამბებით. ის ზღურბლზე შეჩერდება, როდესაც ბინძურ ქვეშაგებზე უმოძრაოდ მწოლარეს დამინახავს, ორივე მხრიდან ჩირაღდნებიანი ჯარისკაცები იდგებიან, გარშემო სიკვდილი იქნება გამეფებული. ისევ გაუდექი გზას დომენიკო, ბოროტებაში არ დამდო ბრალი. უკანასკნელი სალამი გადაეცი ქალაქს, სადაც მე ვშობილვარ. შენ ერთად-ერთი ცოცხალი არსება ხარ, იმ სამყაროსთან მაკავშირებ, რომელიც ერთ დროს ჩემიც იყო. ახლახანს მაცნეებმა შემატყობინეს, რომ ბევრი რამ შეიცვალა, მამა გარდაიცვალა, გვირგვინი ჩემს უფროს ძმაზე გადავიდა, მე დაკარგულად მიმიჩნევენ, მაღალი ქვის სასახლეები აღმართეს, უწინ იქ მუხები იდგნენ, მათ ჩრდილში სათამაშოდ დავდიოდი. მაგრამ რაც არ უნდა მოხდეს, ჩემი სამშობლო მუდამ ჩემს ძველისძველ სამშობლოდ დარჩება.
დომენიკო, შენ ერთად-ერთი ხარ, ვინც მათთან მაკავშირებს. მეხუთე მაცნე ეტორე, ღთის ნებით წელიწადსა და რვა თვეში თუ დაბრუნდება, უკან ვეღარ გაემგზავრება რადგან ვეღარ მოასწრებს. შენს შემდეგ მდუმარებაა, ოჰ, დომენიკო ნეტავ ბოლოს მაინც თუ აღმოვაჩენ საოცნებო საზღვრებს. მაგრამ რაც უფრო წინ მივიწევ, მით უფრო ვრწმუნდები, რომ საზღვარი არ არსებობს.
ვეჭვობ, რომ ეს მიჯნა არ არსებობს, ყოველ შემთხვევაში ისეთი მაინც, როგორსაც ჩვენ მოვიაზრებთ. არ არსებობს გამმნიჯნავი კედელი, არც გამყოფი ველები, არც მთები ნაბიჯი რომ დაგვიბრკოლონ. შესაძლებელია ისე გადავლახო საზღვარი, რომ ვერც კი შევამჩნიო და წინსვლა გაუცნობიერებლად განვაგრძო. ამიტომ გადავწყვიტე, ეტორე და სხვა მაცნეები მას შემდეგ რაც კვლავ მომიახლოვდებიან, დედაქალაქისაკენ მიმავალ გზას კი აღარ გაუდგნენ, არამედ პირიქით წინ გამიძღვნენ, რომ წინასწარ ვიცოდე რა მელის.
საღამოობით, რამდენიმე ხანს უჩვეულო მღელვარება შემიბყრობს ხოლმე, აღარ მივსტირი წარსულ სიკეთეს, როგორც თავიდან, რადგან ცნობისმოყვარეობა მაწვალებს, უცნობი მიწებისაკენ მიბიძგებს.
უნდა ვაღიარო, ის რაც აქამდე არასოდეს მითქვამს, დიახ, უნდა ვაღიარო, დღითი-დღე, თანდათან რაც უფრო მივიწევ შეუძლებელი მიზნისაკენ, ცაზე უჩვეულო სხივი მესახება, რომელიც აქამდე სიზმარშიც კი არასოდეს მჩვენებია, მცენარეები, მთები, მდინარეები, რომელთაც ვლახავთ, თითქოს სხვა ესენციისაგან არიან შექმნილნი, ჩვენთვის უხილავი ნივთიერებისაგან, ჰაერშიც კი თითქოს ენით გამოუთქმელი წინათგრძნობა მიმოქრის. ხვალ დილას ახალი იმედი გაიღვიძებს ჩემში, რომელიც კვლავ წინ მიბიძგებს, იმ გამოუკვლევი მთებისაკენ, რომლებიც ღამის ჩრდილებში ინთქებიან. კიდევ ერთხელ შემოვივლი მინდვრებს, სანამ დომენიკო, საპირისპირო მხრიდან ჰორიზონტზე გამოჩნდება, რომ ჩემი უსარგებლო ბარათი შორეული ქალაქისაკენ წაიღოს.
×