დედილოს განძი
მოხუც ქალს ფეხები ლოგინიდან გადმოეყო და ხელისგულებით თვალებს ისრესდა. სახლში უკვე შემოჭრილიყო სასტიკი და ულმობელი სინათლე და ღია კარის წინ იატაკს მართკუთხა შუქს ფენდა. ფეხები რომ არ დასწვოდა, ქალმა მზის შუქს გვერდით ჩაუარა და სუფთა ჰაერის ჩასასუნთქად გარეთ გავიდა. თითოეულ ჩასუნთქვას გულმოდგინედ ასრულებდა – წინასწარ შეგუებული იყო იმ აზრს, რომ ადრე თუ გვიან ფილტვების გამოშრობა დაეწყებოდა, ამიტომ ცოტა ჟანგბადის მიღება არ აწყენდა. ამ პაპანაქებაში ზოგი ალბათ სახეზე ჩამოყრილ თმას გადაიწევდა, ზოგს კისერსა და იღლიებში ოფლი გამოუვიდოდა, სხვები უფალს მადლობას შესწირავდნენ წარბების ბოძებისათვის შუბლიდან ჩამოდენილ მარილიან სითხეს რომ აკავებდა და ადამიანებს თვალების წვისაგან იცავდა.
მას “Mamacita”-ს (დედილოს) ან “Abuela”-ს (ბებოს), “პატარა დედას” ანდა “დიდედას” ეძახდნენ, მხოლოდ ამ სახელებით თუ გამოხატავდნენ მისდამი სათანადო პატივისცემასა და სიყვარულს. მისი ნამდვილი სახელი უკვე დიდი ხანია ყველას დავიწყებოდა, ზოგჯერ თვითონაც ვერ იხსენებდა. მას ისეთი ბედნიერება ხვდა წილად, რომ მთელი ცხოვრების მანძილზე საჭირო პიროვნებად ითვლებოდა, თუმცა ახალგაზრდობისდროინდელი არცერთი მისწრაფება არ ასრულებოდა. ქმარი არასოდეს ჰყოლია, ფულიც არასოდეს ჰქონია, კითხვაც არასოდეს უსწავლია და დომიციანოს პატარა ქალაქიდანაც შორს არასოდეს გასულა. მეორეს მხრივ, მან ბავშვების სამ თაობას აჩუქა სიცოცხლე, ამ ხნის განმავლობაში არც შიმშილი უგრძვნია ოდესმე და არც მტერი გაუჩენია.
დედილო თავისი საწოლის კიდეზე ჩამომჯდარიყო და საკუთარ დალაქავებულ, დანაოჭებულ ხელებს დაჰყურებდა. უცებ ერთი ხელი ასწია, რომ მწველი სინათლისაგან თვალები მოეჩრდილა და თვითონვე გაკვირვებული დარჩა – ხელს გამჭირვალობაც შენიშნა. ძვლებისა და სისხლის კაპილარების დანახვაც ადვილად შეიძლებოდა. კანკალის მოთოკვას შეეცადა, რაც ბოლო ათი წელია აწუხებდა. იმაზე ჩაფიქრდა, თუ რა ძლიერი და ღონიერი ხელები ჰქონდა უწინ, რა ადვილად შეეძლო დედის საშოდან ჩვილების გამოყვანა. თითქოს ამ ხელებმა მასზე უკეთ იცოდნენ თავიანთი საქმე, რისი გაცნობიერებაც ყოველთვის უჭირდა. ამქვეყნად ისეთი არავინ ეგულებოდა, მისი მძლავრი ხელების ალერსი რომ არ გამოეცადა საკუთარ თავზე. ეს სიამოვნება უამრავ ცხოველსაც ხვდომია წილად, რადგან ხანდახან, როცა მაკე ცხენს დახმარება დასჭირდებოდა, პატრონი დედილოს ეძახდა ხოლმე. თუმცა, უფრო ხშირად ქალებს შველოდა ძნელი მშობიარობისას.
ჯადოქრობასა ან ბოროტებაში დედილო არასოდეს დაუდანაშაულებიათ, მაშინაც კი, როცა ისე მომხდარა, რომ ბავშვი ან დედა დაღუპულა. სხვათაშორის, ქალი იმითაც იყო ცნობილი, რომ სხვების სიცოცხლე ბევრჯერ გადაურჩენია. ერთ-ერთი ასეთი შემთხვევა დონ ბალკაზარს უკავშირდებოდა. ამ კაცს მემკვიდრე იმდენად სდომებია, რომ თანხმობა განუცხადებია ბავშვის გადასარჩენად დედა შეეწირათ. დედილოს წინააღმდეგობა გაუწევია და უთქვამს, თუ დედას მოსაკლავად გაიმეტებდა, ბავშვი არანორმალური დაიბადებოდა და ცხოვრებაში დაწყევლილი იქნებოდა. ამოტომ დედილოს თხოვნით დონ ბალკაზარი თავის ძმებს ცოტახნით სახლიდან გაუყვანიათ, რათა მას საშუალება ჰქონოდა მომაკვდავი ქალისთვის სიცოცხლე შეენარჩუნებინა. როცა ოთახიდან დედილოს ყველა დაუთხოვია, ჩვილი საშოში ნაწილებად დაუჭრია, შემდეგ ნელ-ნელა გამოუღია და პირსახოცზე ერთ მთლიანობად უქცევია. თვითონვე გაჰკვირვებია, როცა ეშმაკის სხეული უხილავს – თავზე რქებითა და მაიმუნის კუდით. ამ ამბავს დონ ბალკაზარი იმდენად შეუძრავს, რომ ზღვა გადაულახავს და სანტიაგო დე კომპოსტერის აკლდამაში პილიგრიმად წასულა. უკან დაბრუნებულს ისევ ოჯახისთვის მოუკიდია ხელი და ექვსი ნორმალური ბავშვიც შესძენია. ესპანეთიდან დედილოსათვის ვერცხლის ჯვარცმა ჩამოუტანია და უჩუქებია. ქალს ეს ერთადერთი ღირებული საგანი, რაც კი ოდესმე ჰბადებია, საწოლთან ჩამოუკიდია. ახლა რელიკვიად ქცეული დედილოს ჯილდო მწუხარე ქალბატონად წოდებული დომიციანოს ეკლესიის შიდა სამრეკლოში ჰკიდია. გვერდით გაყვითლებული და დაგრაგნილი ქაღალდის ნაგლეჯი აქვს გაკრული, სადაც ჯვრის წარმოშობაა ახსნილი და იმ არანორმალური ჩვილის ისტორიაც წერია.
ამ მცხუნვარე დღეს კი დედილო იჯდა და ფიქრობდა, რატომ იყო, რომ მშრალ სეზონებზე ყველა წვიმას ნატრულობდა, წვიმიან სეზონებზე პირიქით – მწველ მზეს. ირგვლივ მტვრის ბუღი იდგა, თუმცა ამასაც ჰქონდა თავისი დადებითი ნიშანი – ადამიანს ხატვის საშუალება ეძლეოდა. ქალი ფეხზე წამოდგა და მაგიდისკენ გაემართა. მერე დაიხარა და შუქზე შეამოწმა, მართლა იყო თუ არა ზედ მტვერი. დასარწმუნებლად რამდენიმე ხაზიც გაავლო. შემდეგ ტუჩები მოპრუწა და სიზმარში ნანახი რუკის დეტალების ხატვას შეუდგა. მაგიდის მეორე მხარეს თეფში, პატარა ფინჯანი და ფოლადის სირჩა ჩამოდო.
ერთხანს ასანთს ეჩალიჩებოდა, მერე ნავთქურის ორი კამფორა აანთო. ერთ-ერთ მათგანზე პურისა და სიმინდის ფქვილისაგან დამზადებული “tortilla” (ბლითი) გახუხა. მეორეზე კი პაწაწინა ქვაბი დაადგა, რომელშიც ერთდროულად “panela”-ს (ბისკვიტი) ნაფხშვენები და ყავის მარცვლები ჩაყარა. სახლში ისეთი არომატი დატრიალდა, რომ მკვდარ ცხენსაც გააცოცხლებდა. შემდეგ ქალი ჭურჭლის კარადასთან მივიდა და არყის ნახევრამდე გავსებული ბოთლი გამოიღო. ამ “agurdiente”-ს (სასმელი) ანისის გემო ჰქონდა. ფოლადის სირჩაში ჩამოასხა. მერე ერთი ამოსუნთქვით გადაჰკრა – ცარიელ კუჭში ძლიერი ალკოჰოლის ჩაშვებით კვლავ ნაცნობი გრძნობა დაეუფლა, სწორედ ისეთი, ზრდასრულობის ასაკში ყოველდღე რომ განიცდიდა. არაყი გემრიელი იყო და ამავდროულად მძაფრიც. ყველა ოჯახში ეს დილის რიტუალად ითვლებოდა, თან ნაწლავური პარაზიტების განადგურების შესანიშნავი ხერხი იყო. განადგურების თუ არა, დაშინების მაინც. ამ მცირე რევანშებს ჯანმრთელობაზე დადებითი ეფექტის მოხდენა შეეძლოთ.
დედილომ ბანანი თხლად დაჭრა და სიმინდის ზეთში შეწვა. მერე თბილ “tortilla”-ში გაახვია და ნელა ღეჭვას შეუდგა. კბილები არ ჰქონდა, საჭმელი ღრძილებს სტკენდა და სახე ეჯღანებოდა. ყოველ დილით ერთიდაიგივე საჭმლის მიღება რატომღაც შვებას გვრიდა. როცა დონ აგოსტინის მოსანახულებლად წავიდოდა, ის უთუოდ რამდენიმე ავოკადოს გამოატანდა. დედილოც გემრიელად მიირთმევდა – არც გაშავებას დააცდიდა და არც გადამწიფებას. ამის გაფიქრებისას პირზე ნერწყვი მოადგა.
დედილომ ტკბილი და ძლიერი ყავა ისე მადიანად მოხვრიპა, რომ გეგონებოდათ მთელ თავის ქვეყანას უსინჯავს გემოსო: ცნობილს ტირანული წვიმებითა და ამაყი მიწით, თავნება სავანეებითა და შეუპოვარი ჯუნგლებით, ქედმაღალი მთებითა და მხიარული მდინარეებით. სიგარას მოუკიდა – ბოლმა ტვინის ყველა უჯრედში სასიამოვნოდ დაუარა.
როცა საუზმეს მორჩა, დღის სინათლეს მიაშურა, პირში ისევ “puro” (ჰავანის სიგარა) გაეჩხირა. წუთით თვალები მილულა. მერე ნელ-ნელა წაჩანჩალდა, გვერდით ქათმებს ჩაუარა, რომლებიც სიბინძურეში რაღაცას კენკავდნენ და ერთმანეთს ეძიძგილავებოდნენ. დედილო პატარა მაღაზიაში შევიდა, სადაც კონჩისტა ალკოჰოლურ სასმელებსა და ასანთს ყიდდა. ქალებმა ხელები ასწიეს და ერთმანეთს მიესალმნენ: “Buen ΄dia”.
-ფანქარი და ფურცელი მინდა – უთხრა დედილომ. – კარგი ფანქარი მომეცი, ფურცელიც კარგი იყოს.
-ფურცელს უფასოდ მოგცემ, კარგი ფანქარი კი ორიდან ათ პესომდე ღირს, სიგრძის მიხედვით. აი, კარგი ფანქარიც – თქვა კონჩისტამ და უჯრიდან ფანქარი დააძრო. – კარგად თუ წათლი, დიდხანს გეყოფა. ვინ იცის, იქნებ ერთი წელიც გაგიძლოს. სულ ოთხი პესო დაგიჯდება.
დედილომ ფანქარი ეჭვით შეათვალიერა. გამოცდილი ქალის შთაბეჭდილება უნდა მოეხდინა. ფანქარი თითებში აათამაშა და ბოლოს დასძინა: “გინდა, დონ აგოსტინის “finca”-დან (მამული) ავოკადოს მოგიტან. ჯერ არა მაქვს, მაგრამ მალე მექნება.
კონჩისტამ ამოიოხრა. წლების განმავლობაში იმას ცდილობდა, რომ კლიენტებში ნაღდი ფულის გადახდა დაეწესებინა. მაგრამ სოფელი მიყრუებულ ადგილას მდებარეობდა, სხვა სოფლებთან კავშირი ხალხს ჯერ ახალი დამყარებული ჰქონდა და ძველი ჩვევების მოშლა მათთვის ადვილი საქმე როდი იყო. თუმცა ავოკადო კარგად ჟღერდა და ქალმაც უპასუხა: “კარგი, იყოს ავოკადო. მხოლოდ, რაც შეიძლება დიდი მომიტანე.”
-დიდს მოგიტან – დაეთანხმა დედილო, თან “puro”-ს წვერს ღეჭავდა – ფურცელის მოცემაც არ დაგავიწყდეს – ბოლოს დაამატა.
კონჩისტა დაიხარა და მაგიდას ქვეშიდან სპირალზე აკინძული სკოლის რვეული ამოაძვრინა. ერთი ფურცელი ფრთხილად ამოხია და მოხუც ბებიაქალს მიაწოდა. დედილომაც ცერითა და საჩვენებელი თითით ნაზად გამოართვა. - ფურცელი – ისეთი საზეიმო ტონით წარმოთქვა, გაგანია სიცხეში თავსხმა წვიმის მოსვლა რომ უხარიათ ხოლმე.
თავის პატარა ქოხში დაბრუნებისას, დედილომ მაგიდაზე მტვერში დახატული რუკა ფრთხილად გადმოიხატა ფურცელზე. ეს პროცესი რთული აღმოჩნდა. ფანქარს თუ მაგრად დააწვებოდა, თითები მუშტად ეკუმშებოდა და ვეღარ ამოძრავებდა, ხოლო თუ მსუბუქად დააჭერდა, ხაზები მკრთალი და უსწორმასწორო გამოსდიოდა. სწორი ხაზის გავლება უჭირდა და მინიშნებულ ადგილას ვერ აჩერებდა. “Hijo’s puta” (ნაბიჭვარი) – თავისთვის ილანძღებოდა და კმაყოფილებით ტკბებოდა. როცა მარტო იყო უხამს სიტყვებს თავისუფლად ამბობდა, ხალხში კი მსგავსი რამ არასოდეს წამოსცდენია.
დასრულებული ნამუშევარი დედილომ უკმაყოფილოდ შეათვალიერა. ერთის მხრივ, საკუთარი გაუნათლებლობა აწუხებდა, მეორეს მხრივ კი, თამბაქოს მწარე გემო ენაზე. მხედველობაც ისეთი კარგი აღარ ჰქონდა, როგორც უწინ. ერთ ადგილას თუ დიდხანს მიაშტერდებოდა, თვალები უჭრელდებოდა და ყველაფერს ორმაგად ხედავდა. “არა უშავს. რაღაცა მაინც გამოვა. თუ მოინდომებს, დონ აგოსტინი თავადვე შეასწორებს. ღმერთმა უშველოს!” – თავისთვის წარმოთქვა.
რუკა “mochila”-ში (ზურგჩანთა) ჩაიდო, რომელიც მხარზე გადაიკიდა. ის მთისძირას მცხოვრები ინდიელების მიერ, თეთრი ტილოს მძიმე ნაჭრისაგან იყო შეკერილი. ზემოთ შესაკრავთან ორი ლამაზი ზოლი გასდევდა: წაბლისფერი და მწვანე. ქალი ერთხელ კიდევ გავიდა მზეზე და დონ აგოსტინის “hacienda”-სკენ (მამული) მიმავალ გრძელ ბილიკს დაადგა. აქეთ ლერწმიანი ჭაობი იყო, სადაც პატარა კაიმანები დაზოზინებდნენ და ერთმანეთს უბღვერდნენ, წყლის ზედაპირზე მხოლოდ დინგები და თვალის დახრილი უპეები უჩანდათ. იქით მინდორი გადაჭიმულიყო, ხეები წაქცეულიყო და დონ აგოსტინის ფაშატი თავის კვიცთან ერთად თავისუფლად დანავარდობდა. დედილომ “mochila” ბალახზე ჩამოდო. წითელი გველების საწინააღმდეგო ლოცვა ჩაიბუტბუტა და ზედ ჩამოჯდა. ის ვეღარ მოიფიქრა, რომ ასე შეიძლებოდა რუკა დაჭმუჭნილიყო. მერე დონ აგოსტინის ტრაქტორს დაუწყო ლოდინი, რომელსაც მძღოლი ფერმის სხვადასხვა მხარეს, წინ და უკან დღეში რამდენჯერმე ჩამოატარებდა ხოლმე.
დონ აგოსტინის სახლამდე ქალი დედოფალივით მიბრძანდა. ტრაქტორი სათანადოდ მოვლილი, საკმაოდ მოზრდილი, კაშკაშა წითელი ფერის მასეი-ფერგუსონის მარკის გახლდათ. დღეს წინ ხაპია დაემაგრებინათ, რომელიც მიწის ამოსათხრელად გამოიყენებოდა. მაღლა აწეულ ამ ხაპიაში დედილო ნამდვილი ქალბატონივით იჯდა და გარემოს ზემოდან ათვალიერებდა. ეს უეჭველად საშიში იყო – ერთხელ თუ ორჯერ კინაღამ დაბალ ბარდებშიც გაიხლართა, მაგრამ მის წინ ისეთი მშვენიერი ხედი იშლებოდა, პატარა უსიამოვნებებს არად აგდებდა. გზადაგზა რამდენიმე ლიმონის, ერთი მოზრდილი გრეიპფრუტისა და ორი ავოკადოს მოწყვეტაც მოახერხა. იცოდა – ეს ქურდობად არ ჩაეთვლებოდა, რადგან დონ აგოსტინი ამას ყურადღებასაც არ მიაქცევდა. თან ამ მცხუნვარე დღეს გრილმა სიომ იმდენად კარგად იმოქმედა მასზე, რომ მსგავსი რამეები აღარ ადარდებდა.
რამდენიმე ბიძგმა დედილო მიწამდე დასცა, მაგრამ ხაპიას კიდეს მაგრად ჩაებღაუჭა, ღირსება შეინარჩუნა და სიგარის წევა უდარდელად განაგრძო. “Vaquero”-ებმა (მენახირეები), რომლებიც პონებსა და ჯორებს თავლაში ერეკებოდნენ, დედილოს ირონიულად გაუღიმეს. მიწაზე გადმოსვლისას ქალმა ცოტათი დაიმორცხვა, მაგრამ მაინც ღიმილითვე უპასუხა. კაცებს თვალწინ დედილოს ახალგაზრდობა წარმოუდგათ, როცა გოგონას ღამით ფანჯარასთან ბიჭები “ranchero”-ებს (სერენადები) უმღეროდნენ, მამამისი კი გამოვარდებოდა და ყველას ერთიანად დევნიდა.
დედილო ქვაფენილს გაჰყვა, რომელსაც “bouganvillea”-ს (უზარმაზარი სახლი, ვილა) ჩრდილი ედგა და კარის ჩარჩოზე დააკაკუნა. მწვანე ბადის მიღმა, რომელიც მწერებისგან დასაცავად და ამ ტროპიკულ ჯოჯოხეთში სარკმელადაც გამოიყენებოდა, დედილომ სასადილო მაგიდასთან, ქაღალდზე დაყუნცული დონ აგოსტინი შენიშნა. იქით სამზარეულოში მზარეულსაც მოჰკრა თვალი, რომელიც სავარაუდოდ “iguana”-ს (ცხოველი ხვლიკისებრთა ოჯახისა) ატყავებდა.
დაკაკუნებაზე დონ აგოსტინს თავიც არ აუწევია, ისე იყვირა მობრძანდითო. ეს ჟესტი დედილოს ძალიან მოეწონა. თავადაც ბევრჯერ უცდია დაკაკუნებაზე რეაქცია არ ჰქონოდა, მაგრამ ამის რეფლექსი უკვე გამომუშავებული ჰქონდა და ყოველთვის იხედებოდა. ალბათ მხოლოდ მნიშვნელოვან პირებს შეეძლოთ სხვის დაკაკუნებაზე ცივი გამომეტყველების შენარჩუნება.
დედილო სახლში შევიდა. დონ აგოსტინიც სალმით მიეგება. ახალგაზრდობაში ქარაფშუტა და თავაშვებული ბიჭი იყო, მაგრამ ახლა ორმოცდახუთი წლის ასაკში თავაზიანი და დახვეწილი გახდა. დედილოს ხელზე ორჯერ ეამბორა. “abuela, რა სასიამოვნოა შენი ნახვა” – წარმოთქვა და ხელის ელეგანტური მოძრაობით ქალს სკამზე მიუთითა. მერე კი სამზარეულოში მოსამსახურეს გასძახა: “ემა, სტუმარს დოქით “guarapo” (შაქრის ლერწმის წვენი) მოართვი”. შემდეგ დედილოს მოუბრუნდა. “კიდევ ერთი ჯოჯოხეთური დღეა” – აღნიშნა და პერანგის კიდით შუბლი მოიწმინდა.
დედილომ მბრუნავ ვენტილატორს გადახედა და გულცივად წარმოთქვა – “რა კარგია, მაგრამ ასეთი ყველას რომ გვქონდეს, უფრო კარგი იქნებოდა. ეს სიცხე ცხოვრებას გვიწამლავს” – ბოლოს დააყოლა.
-ხასიათსაც გვიფუჭებს, არა? – დაეთანხმა დონ აგოსტინიც. -სახელმწიფო გუბერნატორს ვეჩხუბე და ძლივს მოვქრთამე, რომ სოფელს ელექტროენერგია მაინც მიაწოდონ. მალე ყველა სახის ტექნიკა გვექნება, მაცივრებიც კი.
-ამბობენ, რომ კარგი მოსარჩლე ხარ – თქვა დედილომ.
-ძალიან კარგი, ძალიან კარგი. თუმცა ჩემს ნაკლოვანებებსაც ხშირად მახსენებენ – უპასუხა დონ აგოსტინმა.
-შენ პატარა ნაბიჭვრებს მაინც ერევი. ბევრი ამასაც ვერ აკეთებს – უთხრა დედილომ უკმეხად.
დონ აგოსტინს სახე აელეწა, მაგრამ არ შეიმჩნია. “აბა, რით შემიძლია გემსახურო? იცი “abuela”, როდესაც საქმე ჩემს ამქვეყნად მომვლინებელს ეხება უმნიშვნელო თუ მნიშვნელოვანი საქმეები უკვე აღარ მაინტერესებს.”
დედილო პირდაპირ საქმეზე გადავიდა. -იმისათვის მოვედი, რომ სიზმარი მოგყიდო – გამოტყდა.
-სიზმარი? – გაიკვირვა დონ აგოსტინმა.
-ჰო, რაღაც დამესიზმრა და ვფიქრობ მისი გამოყენება მხოლოდ შენ შეგიძლია, რადგან ლენდ როვერი გყავს.
დონ აგოსტინი დაინტერესდა. განათლება კალის საუკეთესო სკოლაში ჰქონდა მიღებული და ოჯახის ფერმისადმი პასუხისმგებლობას რომ არ შეეწუხებინა, ნებისმიერი ქვეყნის ინტელექტუალურ წრეში თავისუფლად მოხვდებოდა. ფილოსოფიიდან ციტატების მოყვანა და ნერუდას აზრების გადმოცემაც შეეძლო. ამ წყალწაღებულ “campesino”-ებს (სოფლელები) კი ცალი ყურით უსმენდა ხოლმე. მათ სინკრეტისტულ რელიგიას შეეჩვია, ფანტასტიკურ წარმოდგენებსა და უცნაურ რიტუალებსაც ეგუებოდა, ამასთანავე პატიოსნად აღიარებდა, რომ მათ ზოგი ისეთი რაღაც იცოდნენ, რაც წიგნებში არ ეწერა. განა საკუთარი თვალით არ იხილა, როგორ განკურნა მისი ნახირი უცნაური ეპილეფსიისგან ვიღაც მოხეტიალე შარლატანმა? მან ცხოველებს პირზე აკოცა, ყურში რაღაც საიდუმლოება ჩასჩურჩულა და ასე მოარჩინა. როგორც ჩანს, მსოფლიოს სხვადასხვა მხარეს ბუნების განსხვავებული კანონები არსებობდა. ევროპული ძროხის კოცნით განკურნვა მეცნიერულ პრინციპებს არ ემორჩილებოდა.
-და სიზმარი რის შესახებ არის? ბუნებრივია, სანამ იყიდი, საქონელი უნდა შეამოწმო – დასძინა კაცმა.
-ოქრო დამესიზმრა – უპასუხა ქალმა. -ვიცი, სადაც არის.
-მერე “Abuela” შენთვის არ გინდა დაიტოვო? რატომ თავად არ მიდიხარ მის მოსაძებნად?
დედილომ ხელი მთისწინეთისკენ გაიშვირა. -აი, იქ არის ძალიან შორია. ლენდ როვერის გარეშე ვერ წახვალ. თანაც მე ძალიან მოხუცი ვარ. ამიტომ ვიფიქრე სიზმარი შენთვის მომეყიდა.
-ეს შემთხვევით “huaca”-სკენ (ინდიელების წმინდა სამარხები) ხომ არ არის? - შეეკითხა დონ აგოსტინი და იმ დიდი ურნებისკენ მიუთითა, სადაც ინდიელები თავიანთ მიცვალებულებს მარხავდნენ.
-არ ვიცი – თქვა დედილომ. -მაგრამ ერთი რამ ცხადია. ზუსტად ეგ ადგილი დამესიზმრა. ზედ ანგელოზის ოქროსფერი სინათლე დანათოდა.
-სასაცილოა. ყოველთვის მეგონა, რომ ანგელოზის სინათლე ვერცხლისფერი იყო და არა ოქროსფერი. სასაცილო აზრები მაწუხებს.
-შესაძლოა იქ ვერცხლიც იყოს – თქვა მოხუცმა ქალმა. თავის “მოცჰილა”-ში ხელი ჩაყო და დაჭმუჭნილი ქაღალდი ამოიღო. -რუკა დავხაზე. მზად ვარ მოგყიდო.
-რამდენი გინდა?
-ორიათასი პესო და ნაპოვნი განძიდან წილი – მტკიცედ განაცხადა, თან ტუჩის კუთხიდან უკვე ჩამქრალი სიგარა გამოეშვირა.
-კაცმა დაუსტვინა და იკითხა: -ორიათასი? ეს იგივეა, რაც მენახირეების ათი კვირის ჯამაგირი. წილი რამდენი გინდა?
დედილომ ათი თითი ასწია და შვიდი ჩამოსწია. -ათიდან სამი მინდა. სამი ღვთიური ციფრია და იღბლიანია. თან ერთზე ორის დამატებითაც სამი მიიღება. შესანიშნავი ციფრია.
დონ აგოსტინი ცნობისმოყვარეობამ შეიპყრო და თავი ვალდებულადაც კი იგრძნო. რამდენჯერ უთქვამს დედამისს მისთვის, რომ ამ ქალის გარეშე მშობიარობას ვერ შესძლებდა. თურმე ხელზე ქონი წაუსვია და ბავშვი საშოდან ისე გამოუსრიალებია. ორიათასი პესო არც ისე დიდი თანხა იყო, ამ მოხუცი ქალისთვის დახმარება რომ გაეწია. ალბათ კვირაში ასი პესოც უნდა მიეცა. ნათქვამია: “სიკეთის მკეთებელი იმქვეყნად ცხონდებაო.” მერე ქალს მიუბრუნდა და სინანულის გარეშე უთხრა: - სამიათას პესოს მოგცემ და განძის მეოთხედ წილს.
-ძალიან ბევრია – უთხრა მხცოვანმა მეანმა, თან ტუჩები ააცმაცუნა და წყლიანი თვალებიც ააკვარკვარა.
-დაჟინებით მოვითხოვ – არ შეეპუა აგოსტინიც.
-აბა, მე ვინა ვარ ჩვენს მოსარჩლეს რომ შევეწინააღმდეგო?! თანახმა ვარ, თუმცა ეს მე არ მითხოვია – უპასუხა ქალმა.
-მართლაც დიდბუნებოვანი ადამიანი ხარ – აღნიშნა კაცმა.
-მაგრამ მინდა, რომ ყველაფერი ოფიციალურად დამოწმდეს, მოსამართლის მიერ.
-მოსამართლე მე თვითონ ვარ – შეახსენა ცოტათი განაწყენებულმა დონ აგოსტინმა – ქალი მის სიტყვას რომ არ ენდო. სიმანდვილეში კი დედილოს უბრალოდ ისე მოეწონა ქაღალდებში ქექვა, რომ მოუნდა ერთი ოფიციალური დოკუმენტიც ჰქონოდა.
-მაპატიე დონ აგოსტინ, დამავიწყდა. მაგრამ ერთი ქაღალდი მაინც მინდა რომ მქონდეს.
დონ აგოსტინმაც ფურცლების ქვეშიდან მუყაოს დასადები გამოაძვრინა და ლამაზი, დახრილი ასოებით წერას შეუდგა.
-მე. დონ აგოსტინ ლეონალდო იესუს დე სანტაინა ვამოწმებ, რომ ამ დღეს... აქ შეჩერდა და ქალს ჰკითხა: -მაპატიე ჩემი მხრიდან, მაგრამ შენი ნამდვილი სახელი არ ვიცი. ოფიციალურ დოკუმენტზე დედილოს ხომ არ დავწერ.
-ლილიანა – თქვა მოხუცმა. -ლილიანა მორალესი, მაგრამ დედილო მირჩევნია.
აგოსტინმა წერა განაგრძო – “ლილიანა მორალესისაგან, რომელიც არის ამავე სოფელში მცხოვრები შინაბერა და ბებიაქალი, ვიყიდე რუკა. მასზე მინიშნებულია განძის ადგილმდებარეობა. ეს უკანასკნელი მან სიზმარში იხილა და სამიათას პესოდ მომყიდა. ზემოხსენებული განძის მაღალი მსყიდველობითი საფასურიდან მას ერგება მეოთხედი წილიც, რა თქმა უნდა, თუკი ქონება ნაპოვნი იქნა. ეს დოკუმენტი დამოწმებულია ღმერთისა და ზემოხსენებული ლილიან მორალესის მიერ.” შემდეგ თარიღი მიუთითა, ხელიც დიდი გულმოდგინებით მოაწერა, ლამაზად ჩაახუჭუჭა და პატრონს გადასცა. -მწერების საწინააღმდეგო ფხვნილის მოყრა არ დაგავიწყდეს. კარგად შეინახე, თორემ ტერმიტებმა თუ შეჭამეს, ჩვენი შეთანხმება ჩაიშლება. ახლა რუკას ხომ ვერ მანახებდი? – ბოლოს ჰკითხა.
დედილომ რუკა მიაწოდა. დონ აგოსტინმა შეამოწმა. გაოცებული და მოტყუებული დარჩა – ეს რუკა კი არა, რაღაც ობობას ქსელი იყო. -მგონი ახსნა-განმარტება მოგიწევს – დააყოლა კაცმა.
დედილო დაიხარა და აკანკალებული საჩვენებელი თითი ფურცელს დაადო. ახსნა-განმარტებას შეუდგა. -აი, ეს წყაროა. ეს თხის ბილიკი. ეს კიდევ ქვის ლოდი, რომელიც კაცს წააგავს. ეს დამწვარი და გამხმარი ბუჩქია. ეს კი შავი ლოდი, რომელიც იაგუარს ჰგავს. აქ ცხენის ჩონჩხს იპოვი. აქედან მზე ამოდის. ამ ადგილას, შუაში კი განძს აღმოაჩენ.”
ეს ყველაფერი კაცმა რუკაზე აღნიშნა და დაასათაურა. -ალბათ მანძილიც უნდა მიმანიშნო – უთხრა დედილოს.
ქალმა საჩვენებელი თითი ნაჯღაბნს გააყოლა და ისევ დაიწყო: -აქედან აქამდე ათი ნაბიჯი იქნება, დიდი კაცი ხუთ წუთში მივა. აქედან აქამდე კი ზუსტად იგივე მანძილია, რაც ჩანჩქერამდე. ესეც მზის ჩასვლამდე ერთი საათით ადრე ლიმონის ხის ჩრდილის სიგრძეა.
-სავსებით გასაგებია – ირონიულად თქვა დონ აგოსტინმა, თუმცა დედილოს არ შეუნიშნავს. კაცი ფანქრით თავის ფხანას მოჰყვა.
დედილო წამოდგა და აგოსტინს ხელი გაუწოდა. კაცი ისევ ეამბორა, თუმცა უწინდელთან შედარებით ნაკლები თავაზიანობით. ეჭვი აღარ ეპარებოდა, რომ მოატყუეს და გაამასხარავეს. დედილომ შეახსენა: -ოთხიათასი პესო არ დაგავიწყდეს.
-სამიათასი არ იყო? და განძის მეოთხედი – შეახსენა კაცმა.
-ჰო, მაპატიე მე ბებერს. მართალი ხარ.
-გასაგებია შენი შეცდომა – თქვა და დონ აგოსტინი ოთახიდან გავიდა. რამდენიმე წუთში ხუთპესოიანი ბანკნოტების შეკვრით დაბრუნდა და მოხუცს მიაწოდა. ქალს ამდენი ფული ცხოვრებაში არ ენახა. უსიცოცხლოდ გადათვალა და “mochila”-ში ღრმად ჩადო. -კიდევ ერთი რაღაც მინდა გთხოვო. გავიგე ავოკადოს კარგი მოსავალი გაქვს და...
-რა თქმა უნდა. შეგიძლია წაიღო, რამდენიც გენებოს - თქვა და მზარეულს გასძახა: “ემა, რამდენიმე ავოკადოს ხომ ვერ მოიტანდი? ლამაზები აარჩიე, გაფუჭებული არ იყოს.”
დედილო სოფელში ისევე დაბრუნდა, როგორც მოვიდა. პირდაპირ კონჩისტასკენ გაეშურა. კონჩისტამ ავოკადო გამოართვა და შემფასებლურად შეათვალიერა. -რამდენიმე საათში მშვენიერი იქნება. გმადლობთ, Abuela.
-შემიძლია ფანქარიც მოგყიდო. მგონი აღარ დამჭირდება. თუკი დამჭირდა, მოვალ და ისევ ვიყიდი. სამ პესოდ მოგყიდი, მხოლოდ ერთი ფურცელი კიდევ უნდა მომცე. ეს ფანქარი კი ისევ ოთხ პესოდ გაყიდე.
-ოჰ, შენ ბებერო მელაკუდა – აღფრთოვანება ვერ დამალა კონჩისტამ.
ამ საქმიდან კი, აი რა გამოვიდა: დონ აგოსტინი მუშებთან ერთად დამქანცველ ექსპედიციებში რამდენჯერმე გაემართა მთისწინეთისკენ. გონება აერია, როცა ასობით ლოდს წააწყდა იაგუარისა თუ კაცის გამოსახულებით. სიცხით გათანგული და მილასლასებული, მწერებისაგან დაკბენილი, “armadillo”-ებისგან (ჯავშნოსნები) შეშინებული და ეკლებისაგან დაკაწრული განძის მაძიებელნი ერთი გავარვარებული ლოდიდან მეორეს აწყობდნენ. გამხმარ და გაცრეცილ მიწას ამაოდ ურტყამდნენ წერაქვს. ყველა იმ ადგილს თხრიდნენ, რომელიც პროპორციულად სწორი ეგონათ.
თხის უამრავი ბილიკი ნახეს, ბევრი წყარო, გამხმარი ბუჩქი და ცხენის ჩონჩხი აღმოაჩინეს. მათ შორის საქონლის, ვირების, ჯორებისა თუ პუმების ჩონჩხებიც. ბოლოს მუმიად ქცეული, ერთი ჟღალთმიანი მამაკაცის გვამიც იპოვეს, რომელსაც ტყავის ტანსაცმელი ეცვა – ალბათ ძველი მონადირე თუ იყო. დონ აგოსტინი კი იმდენად დარწმუნებული გახლდათ განძის არსებობაში, რომ დედილოსაც ვეღარ ადანაშაულებდა შეცდომაში მისი შეყვანისათვის. გრძნობდა, ოდესმე განძს მართლა იპოვიდა. კიდევ რამდენჯერმე სცადა ბედი, მაგრამ ყველა ცდა ფუჭი აღმოჩნდა.
რაც შეეხება მოხუც ბებიაქალს, ასეთი სოლიდური თანხა უცებ არ დაუხარჯავს, თიხის პატარა ქოთანში შეუნახავს და სახლის უკანა ეზოში, ორი მტკაველის სიღრმეზე ჩაუფლავს. მეორე ფურცელზე იმგვარივე დახლართული და დაკლაკნილი ხაზებით მისი ადგილმდებარეობა მიუთითებია. მერე კი, დონ აგოსტინის კონტრაქტთან ერთად ტერმიტებისაგან დაცულ უჯრაში ჩაუდია. ეს მანამ მომხდარა, სანამ კონჩისტასთან წავიდოდა და ფანქარს სამ პესოდ მიჰყიდდა.
დედილოს გარდაცვალების შემდეგ კონტრაქტი მისმა ძმისშვილებმა იპოვეს. ერთი კი გაიფიქრეს, ნეტავ ამდენი ფული სად უნდა წაეღო მოხუცსო, მაგრამ დაჯღაბნილ ქაღალდზე ვერც თავი გაარკვიეს და ვერც ბოლო – მასზე მხოლოდ დაკლაკნილი ხაზები და უსწორმასწორო რგოლები დაინახეს. ერთ-ერთმა ძმისშვილმა სახლის უკან რაღაც ეძება, მაგრამ ვერაფერი იპოვა და ქაღალდი სანაგვე ორმოში მოისროლა.
ერთ დილით, დედილოს დასაფლავებიდან რამდენიმე ხნის შემდეგ, კონჩისტამ გამოიღვიძა. სიზმარში ნახა, ვითომ იმ ადგილას, სადაც დედილო ცხოვრობდა, დიდი განძი იყო ჩამარხული. ისიც ტრაქტორზე დაჯდა და დონ აგოსტინის “hacienda”-სკენ გაემართა, რათა გულქვა სკეპტიკოსად ქცეული ამ კაცისათვის თავისი სიზმარი მიეყიდა.
იმ პერიოდში ვიზრდებოდი, როცა ელექტროენერგია უკვე არსებობდა, მაგრამ ტელევიზია ჯერ არა. ხალხს ნელ-ნელა თავის შექცევა უნდა ესწავლა, ამიტომ ჰობის ტენდენცია მომძლავრდა. ადამიანებმა ასანთის კოლოფებისგან ნამდვილი სოფლები გააშენეს, თავად ასანთის ღერებისგან კი საომარი გემების კეთებას მიჰყვეს ხელი. ამზადებდნენ თვითმფრინავის მაკეტებს, ქარგავდნენ პალტოს სახელოებიან ანაფორებს წმინდანთა მოწამეობრივი სცენებით, აგროვებდნენ დაპრესილ ყვავილებს. მაგალითად, ბაბუაჩემი წინდებს საკუთარი ხელით იქსოვდა, ხის სათამაშოებს თლიდა, ბაღში მდებარე ფარდულის ობობებსაც კი უმეგობრდებოდა, კროკეტის თამაშისას ოსტატურად იტყუებოდა და ბოლოს თოფის ვაზნების დატენასაც შეუდგა. ბებიაჩემის ჰობი ყვავილების მოვლა იყო. საზოგადოებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით კი მაღალი წრის ხალხს უახლოვდებოდა. დედა ხან სასულიერო ჰანგებს აჟღერებდა ფორტეპიანოზე, ხან ავეჯის გადასაკვრელ ახალ შალითებს კერავდა ან გაჭირვებულთათვის შალის ქუდებს ქსოვდა. ბიძაჩემი თავისივე მოყვანილი და მოვლილი თამბაქოს ფოთლისგან სიგარებს ახვევდა. მეორე ბებია კი თავის ბედნიერ წუთებს ბოსტანში ატარებდა, იმ ხუთცენტიან ჟეტონებს აგროვებდა, ალბათ სამზარეულოს გისოსებიდან რომ უვარდებოდა და რომლებსაც იქვე, დამჭკნარ ფოთლებში ჩაბუდებული, მოზრდილი გომბეშოები ყლაპავდნენ ხოლმე.
ჩემი დების ჰობი “პრანჭიაობა” გახლდათ. ორივენი სხვენზე ძვრებოდნენ, ძველ სკივრებში იქექებოდნენ და წინაპრების დანატოვარი, უცნაური ტანსაცმლით ირთვებოდნენ. შემდეგ ქუჩაში გამოდიოდნენ, გაჭირვებული, მოხუცი ქალების იერს იღებდნენ და გამვლელებს ემათხოვრებოდნენ. ერთ-ერთმა მათგანმა, აღარ მახსოვს რომელმა, დედაჩემსაც კი გამოსტყუა ფლორინი. რა თქმა უნდა, დედამ საკუთარი შვილი ვერ იცნო. იმ ფულით გამოსასვლელი ჩანთები, შარბათები და რამდენიმე “ჯამპინგ ჯექსი” ვიყიდეთ. ეს საშიში შუშხუნები იყო, რომლებიც ხელად ძროხების ბაგასა და ჭიშკარზე დავაყენეთ. თან პანიკის მოლოდინში მხიარულად თვალყურს ვადევნებდით. ამ ოინბაზობის გამო მხოლოდ მე გამტყიპეს, რადგან გოგონები ასეთ აშკარად ბიჭურ საქციელში ვერ დაადანაშაულეს.
რაც შეეხება ჩემს ჰობის, ჯერ კიდევ ციცქნა ვიყავი, გასართობთა მთელი წყება რომ მქონდა მოგონილი. პირველად “დილა მშვიდობისა” ავიკვიატე. ერთი მოჩვარული, თეთრი ქუდი მეხურა ხოლმე, რომელსაც დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, ყველა ნაცნობის დანახვაზე კულტურულად ვიძრობდი და სადღესასწაულო ტონით “დილა მშვიდობისა”-ს ვამბობდი. ამით მამასაც ვბაძავდი და ქორეპისკოპოსსაც, რომლის სევდიანმა ხმამაც ეტყობა ძალიან მომხიბლა. შემდეგ ინტერესი მილსადენებმა აღმიძრა. ჩავუჯდებოდი და ჯოხით ვუჩხიკინებდი: ხან ვაშლის ნაფრცქვენებს გამოვჩიჩქნიდი, ხანაც კომბოსტოს ნარჩენებს, რომლებიც ჩანს, სამზარეულოს გისოსებიდან ვერ ეტეოდა. მერე ფოთლებზე დაკვირვება დავიწყე: მივხვდი, შემოდგომით ნაცრისფერდებოდნენ. ადამიანის თმამაც დამაინტერესა: ტალახში ამოსვრილი ბღუჯები ერთმანეთს თურმე ადვილად ეწებებოდნენ. ამის შემდეგ ძაღლის განავლითაც დავინტერესდი – სხვათა შორის, დღემდე ვერ გამიგია, რატომ იყო ის ზოგჯერ თეთრი ფერის. დღესდღეობით ასეთ ფეკალურ ალბინიზმს ვეღარ შეხვდებით. ჩემი მეუღლე იხსენებს, რომ ბავშვობაში ეგონა – ასეთი რამ მხოლოდ თეთრ პუდელებს ემართებოდათ.
ასაკთან ერთად ინტერესთა რაოდენობაც მემატებოდა: ვაკეთებდი შურდულებს, ვაწვალებდი კატას, ვიქცეოდი კოვბოურად, ვამზადებდი ყუთებს, რომლებსაც ნახვრეტს ვუტოვებდი, რათა შემძლებოდა შიგ ჩაჭყეტვა და მუხლუხოების ჭუპრებად გადაქცევისთვის ცქერა. მქონდა ბიპლანების მოდელებისა და მინიატურული მანქანების დიდი კოლექცია, ასევე ვაგროვებდი ნიჟარებს, მარმარილოს ქვებს, თოლიის ბუმბულებსა და გოლფის ბურთების რბილ ჩასადებებსაც კი. ერთხანს ლოცვამაც გამიტაცა და სახლის ყველა გარდაცვლილი ცხოველის საფლავთან დაჩოქილი ხშირად ვლოცულობდი.
გარდატეხის ავადმყოფურმა ასაკმა ახალი გასართობი საშუალებები მომცა. ერთ-ერთი მათგანი მკვდარი ცხოველებისგან ფიტულების გაკეთება გახლდათ. ამასთანავე, საათობით ვიტანჯებოდი ერთდროულად რამდენიმე უკარება გოგონას ალმოდებული და დაუცხრომელი სიყვარულის გამო. ვკითხულობდი ბიგელსის ყველა წიგნს, რომელსაც ხელში ჩავიგდებდი. ასევე ვალტერ სკოტის რომანებს. თუმცა მაშინ ვერ ვაცნობიერებდი, რომ ეს კლასიკა იყო. ვიზეპირებდი უამრავ ბინძურ შარადასა და მორაგბეთა სიმღერას, რომელთა გახსენება დღესაც უშეცდომოდ შემიძლია. ეროტიკულ სიზმრებს კი დღისითაც ვხედავდი.
ბევრ ჩემს მეგობარს ე.წ საიდუმლო ჰობი ჰქონდა, ისეთი, როგორიცაა სიგარეტის კოლოფებისა და ყველის შესაფუთების შეგროვება, ჭრაჭუნა პაკეტების ღუმელში დამალვა, მატარებლისა და ავტობუსის გამოცნობანას თამაში, კვერცხების გატეხვა, ორიგამი, ბამბუკის უკან ერთმანეთის ავლადიდების თვალიერება, აფრიკული მარკების კოლექციონერობა, ბაღის ლოკოკინების ვივარიუმში მოშენება. ერთი ჩემი ძმაკაცი თხუნელებითაც კი დაინტერესდა და სკალპელის დახმარებით, რბილი ხიდან შესანიშნავად თლიდა მათ გამოსახულებებს. მეორემ პატარა ჩიტების ფრთების შენახვა დაიწყო. როცა თავისივე შაშხანით მოკლული ფრინველების ას ორმოცდაათი წყვილი ფრთა მოაგროვა, სინდისმა ისე შეაწუხა, რომ ბოლოს ჩიტების დაცვის სამეფო საზოგადოებაში გაწევრიანდა. სხვათა შორის, ის ერთ-ერთი იმ მცირეთაგანი გახლდათ, ვინც ციმბირის მგალობელი ჩიტი თავისი თვალით იხილა. საუბედუროდ, ეს ფრინველი მიმინოს გაუგლეჯია, რასაც სამალავში ჩასაფრებული ცამეტი მოთვალთვალე მეტად შეუძრწუნებია.
ტელევიზიის გამოჩენამ, სხვა ბევრის მსგავსად, მეც უსაზღვრო აპათიასა და უმოქმედობაში ჩამაგდო. მალე საშინლად გავღიზიანდი და დეპრესია დამემართა. რამდენიმე წლის შემდეგ კი აღმოვაჩინე, რომ ცხოვრებაში ინტერესის არქონის გამო იმედგაცრუებული ვიყავი და ამიტომ აქეთ-იქით რაღაცეების ძებნა დავიწყე.
ერთ მშვენიერ დღეს, ჩვენთან კუთხეში მდებარე მაღაზიაში ყოფნისას, კატის საოცრად მომხიბლავ თვალებს წავაწყდი, რომელიც კონსერვის ქილაზე იყო გამოხატული. უცებ თავში აზრი მომივიდა – ასეთი ეტიკეტების კოლექცია შემეგროვებინა. დრო დადგებოდა, როცა მრეწველობის ისტორიკოსები ჩემს მიმართ გულისხმიერ ინტერესს გამოიჩენდნენ, რადგან კატის კონსერვის ეტიკეტმცოდნეობა საკმაოდ იშვიათ მოვლენად იქცეოდა. ეს კი თავისთავად პოპულარულსაც გამხდიდა, მაგრამ ამ იდიოტური ფიქრისაგან სასწრაფოდ გავთავისუფლდი და შინისაკენ გავწიე.
ერთი საათის შემდეგ კი სიცილისგან თავს ძლივს ვიკავებდი, რადგან ცდუნებას ავყევი და ის მომაჯადოებელი კატის სურათიანი კონსერვი შევიძინე. ქილა ჯიბეში ჩავიდე, კვლავ სახლში დავბრუნდი და ცხელი წყლით სავსე ქვაბში მოვათავსე, რათა ეტიკეტი ადვილად ამეძრო. წებოს გალღობა არ ვაცადე, ქაღალდი დროზე ადრე ავახიე და მთლიანად გავაფუჭე. მეორე ქილის საყიდლად წავედი. ამჯერად უფრო მეტი სიფრთხილე და მოთმინება გამოვიჩინე. ეტიკეტი თავისუფლად მოვაცილე და გასაშრობად თოკზე ჩამოვკიდე, რომელიც სამზარეულოში ცხელი წყლის მილიდან ფანჯრის ჩარჩომდე გადავჭიმე. შემდეგ საკანცელარიო მაღაზიისკენ გავემართე, რამდენიმე პატარა ე.წ წებოვანი ჯიბე და ფოტოების ალბომიც ვიყიდე. მთელი საღამო სახლში შეუსვენებლივ დავბორიალობდი, ეტიკეტის გაშრობას სულმოუთქმელად ველოდი. მთელი ღამე რული არ მომკარებია, ყოველ ათ წუთში ვდგებოდი და ქაღალდს ვამოწმებდი. დილით უძილობისგან თვალების სრესით წამოვდექი და მზა ეტიკეტი ალბომში ჩავაკარი, ქვეშ თეთრი მელნით თარიღიც მივაწერე. ამის შემდეგ კვლავ საყიდლებისთვის გავემართე: გამყიდველს თმის საშრობი ფენი და კატის საკვების ორი ქილა გამოვართვი.
როგორც ჩანდა, ყველა მწარმოებელს ეტიკეტის მიწებების თავისებური ხერხი ჰქონდა გამოყენებული. ზოგი ცოტა წებოს ხმარობდა, ხოგი კი საშინლად ბევრს. შესაბამისად, მეც ხან ადვილად ვაძრობდი ქაღალდს, ხან კი წყალში დალბობაც არ შველოდა და თეთრ სპირტში ვაჩერებდი ხოლმე. სათანადო გეგმაც კი შევიმუშავე, რათა ერთი შეხედვით განმესაზღვრა ეტიკეტის მოცილების საუკეთესო მეთოდი.
მალე ეტიკეტმომძვრალი იმდენი თუნუქის ქილა მომიგროვდა, რომ თავგზა ამებნა. ჩემთვის გავიფიქრე, იქნებ ვინმეს მოუნდეს მათი ერთიანად შესყიდვა-მეთქი, თუმცა შესაძლებელი იყო ცალობითაც მიმეცა, როგორც ჩვეულებრივ სუპერმარკეტში ყიდულობდნენ ხოლმე. მაგრამ ეს აზრი თავიდან ამოვიგდე და გადავწყვიტე, ქილები კატის მფლობელი მეგობრებისთვის დამერიგებინა. თავდაპირველად ყველამ ეჭვის თვალით შემომხედა, უარი განაცხადეს თავიანთი საყვარელი ცხოველებისთვის ისეთი საკვები მიეცათ, რომელიც შესაძლოა ფალსიფიცირებული ან სულაც გადახარშული პუდინგი ყოფილიყო. მხოლოდ მაშინ დაწყნარდნენ, როცა კატებმა საჭმელი სიამოვნებით მიირთვეს. მსგავსი რეაქცია ჰქონდათ კატის სახლების მეპატრონეებსაც, რომლებსაც უფრო მოზრდილი ქილები შევთავაზე. გარდა ამისა, ყველამ ალმაცერად ყურება დამიწყო, თითქოს დალაგებული ტვინის პატრონი არ ვყოფილიყავი. სიმართლე რომ გითხრათ, მოსაწვევ ბარათებსაც აღარ ვღებულობდი, რადგან სადილებზე ჩემი საუბარი თურმე მანიაკურად ჟღერდა. ყველაზე დიდი საშინელება კი ის იყო, რომ ცოლმა მიმატოვა, თან მითხრა: “სანამ ტუმბოდან ალბომებს არ მოაშორებ, მანამ არ დავბრუნდები”-ო. ცოტა ხანში სახლი ნაგვის ბუნკერს დაემსგავსა, რადგან დალაგების არაფერი გამეგებოდა. ბოლოს იქამდეც მივედი, რომ საკუთარ ცოლს კვირაში ერთხელ ფულს ვუხდიდი, რათა მოსულიყო და აქაურობა დაესუფთავებინა.
უცებ თავში ახალი აზრი მომივიდა: ეტიკეტების ხელში ჩაგდება გაცილებით გამიადვილდებოდა თუ ამ საჭმლის მწარმოებელ კომპანიებს დავუკავშირდებოდი და ვთხოვდი, ნიმუშები გამოეგზავნათ. ყველა მათგანი მაინტერესებდა – როგორც ძველი, ისე ახალი. მაგრამ ურთიერთთანამშრომლობაზე დადებითი პასუხი არ მიმიღია. საპასუხო წერილები თითქმის ერთმანეთს გავდა:
ძვირფასო სერ,
ჩვენი მენეჯერის სახელით დიდ მადლობას მოგახსენებთ ყურადღებისათვის და გარწმუნებთ, რომ თქვენმა წერილმა ძლიერ დაგვაინტერესა. თქვენ და თქვენს კატას კი გისურვებთ ყოველივე კარგს.
გულწრფელად თქვენი...AN
ამის შემდეგ მათგან არაფერი მსმენია.
ბევრს გააკვირვებს ის ფაქტი, რომ კატის საჭმლის ეტიკეტთა მრვალფეროვნება მართლაც უსაზღვროა. დავიწყოთ იქიდან, რომ ყველა მწარმოებელი მათ საკმაოდ ხშირად ცვლის და ერთი და იმავე პროდუქტს სხვადასხვა ეტიკეტით ამკობს. ამით მომხმარებლის ყურადღებასაც იპყრობს და სხვა ფირმებსაც უწევს მეტოქეობას. ასე რომ, როცა შავტუხა კატას ქერა ენაცვლება – საჭმელი მიმზიდველი ხდება. სპარსული ჯიშისას ციმბირული ცვლის და მაღალი ხარისხის შთაბეჭდილებაც გარანტირებულია. გარკვეული დროის შემდეგ ეტიკეტებს ისევ ცვლიან – ძუ კატის მსგავსად ახლა აზიურ ხვადს აკრავენ, რათა მოწონება ჰპოვოს იმიგრანტთა წარმატებულ ბაზარზე. ამას ჭრელი კატა მოჰყვება, რომ დასაფასებელი მუშათა კლასიც მოითაფლოს. ეტიკეტებს ხშირად ასეთ განცხადებებს უმატებენ: “გთავაზობთ განსაკუთრებულ საკვებს თქვენი ფისოსთვის” ანდა “მონაწილეობა მიიღეთ თავისუფალ შეჯიბრში.” ამ შემთხვევაში კატის სურათი ეტიკეტის ორივე მხარესაა გამოხატული. მე კი ორი ქილის შეძენა მიხდება, რათა ალბომში ორივე ფოტო მქონდეს.
ამასთან ერთად, ყველა სუპერმარკეტს თავისი საკუთარი ნიშანი აქვს. თითოეული მწარმოებელიც გამუდმებით ზრდის თავის დიაპაზონს: ადრე თუ მხოლოდ “ფელიქსს,” “ვისკასს,” “ტოპქეთსა” და სხვა დასახელების პროდუქტს უშვებდა, ახლა მათ კურდღლის, თინუსის, მწყერის, ორაგულის, მტრედის, ტრიუფელისა და ხბოს ღვიძლის არომატებიც დაუმატა. თითოეულ მათგანს კი შესაბამისად ეტიკეტებიც შეუცვლია. ყველამ იცის, რომ საჭმელი, უმეტესწილად, იაპონელი მეცნიერ-მკვლევარების მიერ ამოხოცილი ვეშაპებისგან მზადდება. ასევე იყენებენ ბურღულს, ფრანგული ჯიშის ცხენებს, ღონემიხდილ ვირებსა და სხვა ცხოველების პიკანტურ ნაწილებსაც კი, რომელთაც ხალხის უმეტესობა არ ეტანება. კატის მფლობელები ისეთი საკვების ყიდვისკენ ისწრაფიან, მათ მშვენიერ არსებებს რომ მოსწონთ, ამიტომ მწარმოებლები პროდუქტში, თანდათანობით საუკეთესო ხორცის სულ უფრო და უფრო დიდ რაოდენობას უმატებენ. ასე რომ, ქილებში შესაძლოა, ღვიძლისა და კურდღლის ნამდვილი ნაჭრებიც აღმოაჩინოთ.
ზუსტად მაშინ, როცა ჩემმა კოლექციამ საერთაშორისო სტანდარტების დონეს მიაღწია, ფინანსურ გასაჭირში ჩავვარდი. რამდენიმე წლის განმავლობაში სასამართლო ბოქაულად ვმუშაობდი. ზორბა ტანი და დამთრგუნველი იერი მაქვს, რაც საქმეში ძალიან მეხმარებოდა. ხარჯების შეზღუდვით როგორღაც თავის გატანას ვახერხებდი. სახლი ნაწილებად მეშლებოდა, ბაღი გამივერანდა, მანქანაც დამიძველდა. ხუთი წლის მანძილზე ახალი ტანსაცმელი არ შემიძენია, თმას კი სამზარეულოს მაკრატლით ვიჭრიდი. ერთხელაც დავჯექი, ალბომები გადავშალე და გამოვიანგარიშე: კატის საჭმელზე თურმე ორი წლის ხელფასი დამიხარჯავს, გაკოტრებით კი არ გავკოტრებულვარ.
მაგრამ საფრანგეთში გამგზავრებამ ყველაფერს ბოლო მოუღო. ესეც სამსახურთან იყო დაკავშირებული – ვალის გადაუხდელობის გამო ერთ პიროვნებას დავეძებდი. ერთხელაც სუპერმარკეტ “ჩემპიონ”-ში შევედი – ჩემთვის ხორცის კონსერვი მინდოდა, მაგრამ თავი გადამავიწყდა, როცა ულამაზეს სურათებიან კატის საჭმელების რიგს წავაწყდი. მათ უმრავლესობას გამორჩეული, ორნამენტული წარწერა ამშვენებდა. ეს ერთი ნახვით შეყვარებას ჰგავდა. თითო-თითო ყველანაირი ქილა შევიძინე. ამითაც არ დავკმაყოფილდი და სხვა მაღაზიებსაც ჩამოვუარე. შინისკენ მომავალ გზაზე კი ჩემს მანქანას უკანა ბუქსირი გაუფუჭდა და თუნუქის ქილების ეს ხროვა საბოლოოდ ავტომობილების ასოციაციის თავაზიანი მომსახურების წყალობით ჩამოვიტანე.
ეს საშინელება, რა თქმა უნდა, თვეობით გაგრძელდა. ყოველ უიკენდზე საფრანგეთს ვსტუმრობდი და უკან “ლუქსოჩეტის,” “პუპოჩესა” და “მინიტკონტენტის” ქილებით დახუნძლული ვბრუნდებოდი. ამის შემდეგ ავადმყოფობის მომიზეზებით, უფროსობას რამდენიმე ხნით დავეთხოვე და ესპანეთში ნამდვილი საგანძური აღმოვაჩინე: “სენიორიტო გატიტო,” “მინინო,” “მიჩო მიაუ” და “რონრორეო.”
შინ ბედნიერებითა და სიხარულით აღსავსე ჩამოვედი, თან გერმანიაში გამგზავრებაც დავგეგმე. მაგრამ ჩემი ილუზიები მალევე გაიფანტა. თურმე ყველაფერი გამოაშკარავებულა და სამსახურიდან გამოვუგდივარ. ზუსტად მაშინ მომივიდა ელექტროენერგიის, გაზისა და ტელეფონის გადასახადები. ახლადშეძენილი ტელევიზორის ფულიც უნდა გამესტუმრებინა. როცა ალბომებსა და ესპანური ქილების მთას გადავხედე, მივხვდი, რა უბედურებაშიც ჩავვარდი. ჯერ ხელები წავიშინე თავში, მერე დაგრეხილი გაზეთი ვირტყი, სასოწარკვეთილი თვალები ზეცას მივაპყარი, ამოვიოხრე, ფეხები ავაბაკუნე და სადილის თეფში სამზარეულოს იატაკზე დავანარცხე. გონს მოსულმა მთელი კოლექციის განადგურების საბოლოო გადაწყვეტილება მივიღე.
ნაგვისა და ძველი შეზლონგებისაგან ბაღში მოზრდილი კოცონი გავაჩაღე. მერე სახლში ალბომების გამოსატანად შევვარდი. დიდხანს ვიქექებოდი სურათებში, თან ვარჩევდი – “მოდი ამას შევინახავ, ეს ქილა ერთადერთი მაქვს ჩინური ეტიკეტით. ანდა ამას – ცისფერი “ვისკასია” – ათი წლის წინათ ნაყიდი, სანამ ცოლი მიმატოვებდა. სანტიმენტალურ გრძნობებს აღმიძრავს.” ალბათ საჭირო აღარაა იმის თქმა, რომ დასაწვავად ვერცერთი მათგანი ვერ გავიმეტე. უბრალოდ ავდექი და ესპანური ქილებიდან ეტიკეტების აძრობა დავიწყე.
უმუშევრობის დახმარება ვერც პირად ხარჯებს მიფარავდა და ვერც ახალი ქილების შეძენის საშუალებას მაძლევდა. ბოლოს იქამდე დავეცი, რომ საფუნთუშეში გამხმარ პურებს ვყიდულობდი და ხორცის მაღაზიიდან წამოღებული ძვლებისგან წვნიანს საკუთარი ხელით ვამზადებდი. პურს ხერხით თხელ ნაჭრებად ვჭრიდი და ძვლიდან ტვინის გამოფხეკას ვიქტორიანების დროინდელი კორპსაძრობით ამაოდ ვცდილობდი. მალე შიმშილისგან დავუძლურდი, წონაში დავიკელი და უზომო ნერვიულობისგან თმაც დამცვივდა. ერთხელ უბედურმა, ქილა გავხსენი, ხორცი დავყნოსე და ჩემთვის გავიფიქრე – “ეს ხომ სტერილიზირებულია. ვეტერინარმა კი მითხრა, რომ ადამიანის საკვებზე უფრო მაღალ სტანდარტებს შეესაბამებაო. მასში არეულია ცხოველების გატარებული ყვერები, ტუჩები, ჯიქნები, ნაწლავები და სასქესო ორგანოები, მაგრამ ძეხვშიც მსგავსი ინგრედიენტებია და ყველა სიამოვნებით მიირთმევს. ღორის ხორცის ღვეზელზე რაღას იტყვით, შიგ თეთრი რაღაცეები რომ აქვს და თოფისწამლის გემო დაჰყვება? ხორცს სულაც არა ჰგავს. ამასთანავე კატები ცნობილები არიან, როგორც აზიზი და ფაქიზი მჭამელები, თუმცა ჩიტების ბუმბულებსაც მიირთმევენ, მაგრამ ისე გემრიელად, რომ ადამიანებსაც მოანდომებენ.
ჩაის კოვზი მოვძებნე და ხორცში ღრმად ჩავასე. მერე ცხვირთან ახლოს მივიტანე და ვუყნოსე – მადის აღმძვრელად გამოიყურებოდა. თავს ძალა დავატანე და კოვზი პირში ჩავიდე. კინაღამ ვარწყიე, მაგრამ მოვითმინე. პატარა ნაჭერი სასასთან გავიჩერე და ნელ-ნელა ღეჭვას შევუდექი. ვერ გავუძელი, გავიქეცი და ზიზღისგან დაღმეჭილმა ნიჟარაში გადმოვაფურთხე. იქვე ჩამოვჯექი – ერთბაშად სინანულითა და სიძულვილით აღვივსე. მერე რომანტიკული სიკვდილი მომინდა, ზუსტად ისეთი თინეიჯერობის ასაკის შემდეგ რომ აღარ მინატრია. თვალწინ მთელი ჩემი ცხოვრება წარმომიდგა. სიცოცხლესა და არსებობაზე ზუსტად ისეთივე მელანქოლია დამეუფლა, როგორც მაშინ, სიუზან ბოროუდეილმა კინოში წამოსვლაზე უარი რომ მტკიცა. მის მაგივრად კი ჩემი დაიკო გამომყვა, რადგანაც ძალიან შევეცოდე.
ეს ფიქრები პირში დარჩენილმა სასიამოვნო გემომ გამიფანტა. ნერწყვიც კი მომივიდა. ფეხით თუნუქის ქილა გამოვწიე და ისევ დავყნოსე. “ამას ცოტა ნიორი და მწვანილი აკლია, თორემ ხორცის შესანიშნავი პასტილაა,” - გავიფიქრე.
საჭმელი სამზარეულოში გავიტანე და თეფშზე გადმოვიღე. სამი კბილი ნიორი გავარჩიე, დავჭყლიტე. შავი პილპილი რამდენიმე სახის მწვანილთან ერთად დავნაყე და ყველაფერი ხორცს შევურიე. შემდეგ მთლიანად მათლაფაზე გადმოვიტანე, ჩანგლით გავალამაზე, გავასწორე, სამი ცალი დაფნის ფოთლით გავაფორმე და ზემოდან გამდნარი კარაქიც მოვასხი, რათა მაცივრიდან გამოღებისას ნამდვილ “სეფე-კერძს” დამსგავსებოდა.
თხლად დაჭრილ, გაფიცხულ პურზე წასმული ეს ნაზავი რაღაც საოცრება იყო – სულიერი განცდის მსგავსი. ზუსტად ისეთი, მაშინ ერთი ნახვით შეყვარება რომ ვუწოდე – დიდი ხნის ძებნის შემდეგ სასურველს რომ პოულობ და მეცხრე ცაზე ხარ.
ჩემი ფირმიდან ვექილები კვლავ მაკითხავდნენ. თავს დამცირებულად ვგრძნობდი და ამის გამო საშინლად ვიტანჯებოდი, თუმცა ძველი მეგობრები კეთილსინდისიერად მომექცნენ, მხოლოდ ის ნივთები წაიღეს, რომლებიც დიდად არ მჭირდებოდა: უზარმაზარი, დასადგმელი საათი და ექსმეუღლის კუთვნილი თურქული ხალიჩა. ხელი არ ახლეს მაცივარს, გაზქურას, ხორცისგან მოსამზადებელი კერძების სარეცეპტო წიგნებს, ნივრის საჭყლეტებს, პილპილის საფქვავებს, ბალახ-ბულახსა და ფრანგული თუჯის ჭურჭელს. საქმის ნახევრად კეთება ჩვევად არა მაქვს, ყოველთვის სრული კოლექციები მიზიდავდა.
ჩემს ახალ გატაცებას საოცრად გულმოდგინედ მოვეკიდე. რაც უფრო ძვირი იყო კატის საჭმელი, მით უკეთესი სადილი და ხორცის ღვეზელი გამომდიოდა (მართლა შესანიშნავად ვამზადებ, ცომის ფენებში დიდ დაშორებებს არასოდეს ვტოვებ, სხვები ხშირად ჟელატინით რომ ავსებენ ხოლმე). შედარებით იაფფასიანი კონსერვები, რომლებიც ძირითადად ბურღულზეა დამზადებული, ისეთი გემრიელი არ არის. ხოლო თუ კვადრატებად დაჭრილ სოკოს ან ზეითუნის ზეთში მოხრაკულ ქათმის ღვიძლს ჩავუმატებთ, მაშინ ძალიან კარგი გამოდის. ინდაურის ღვიძლს საერთოდ არ ვიყენებ, რადგან ცოტათი მაგარია და უსიამოვნო გემოსაც ტოვებს. ის საჭმელები, რომლებიც თევზისგანაა დამზადებული, თითქმის არცერთი არ ვარგა – თინუსისა და ორაგულის გარდა. მათ ყოველთვის თან ახლავს კატის საჭმლის თავისებური სუნი, რაც ჩემი აზრით, გამოწვეულია კონსერვანტების და არომატიზატორების ჭარბი გამოყენებით. კატის ნებისმიერი პატრონი დამეთანხმა, რომ ისინი ცხოველებისთვისაც შემაწუხებელია და უკურნებელ გალიტოზს იწვევენ.
აი, ასე ჩამაგდო კატის საკვებმა გაჭირვებაში და მანვე გამომიყვანა იქიდან. დავიწყე ადგილობრივი გასტრონომების მომარაგებით და როცა ასპროცენტიანი მოგება ვნახე, თვითონვე გაკვირვებული დავრჩი. ნელ-ნელა შესაძლებლობები გავაორმაგე – კონსერვების ოხრახუშითა და ფორთოხლის თხელი ნაჭრებით გაფორმება შევისწავლე. ასევე დავხელოვნდი წიწაკისა და ასაფეტიდას გამოყენებაში. ამ სანელებელს კატის განავლის სუნი აქვს, მაგრამ ზოგ რეცეპტში ნივრის ფუნქციას ასრულებს, გემოთი კი პარმეზულ ყველს უახლოვდება, რომელიც, როგორც ყველამ იცის, ნარწყევის სუნით გამოირჩევა. მიუხედავად ამისა, ხორცის ფარშს ძალიან უხდება.
ასევე აღმოვაჩინე, რომ შვიდვარსკვლავიანი, ბერძნული ბრენდის დამატებით ნამდვილი შედევრი მიიღება. ამან კი ექსპერიმენტების ჩატარებისკენ მიბიძგა: ვაშლის ნორმანდიულ-ფრანგული ბრენდი, ირლანდიური ვისკი, ალუბლის უფერო ლიქიორი, გასკონური მუქი ბრენდი და აღმოსავლეთ ევროპისა თუ სკანდინავიის ყველა სახეობის უცნაური ლიქიორი ვცადე.
მაგრამ ის, რამაც ჩემს პროდუქტებს განსაკუთრებულობა შესძინა, ეტიკეტების ფრანგულ ენაზე დაბეჭდვა გახლდათ. ამან შანსი მომცა, ლონდონის მართლაც ძვირადღირებული დაწესებულებანი მომემარაგებინა. ბოლოს და ბოლოს, “Terrine de Lapin à l’ Ail” უფრო დახვეწილად ჟღერდა, ვიდრე “კურდღელი ნივრით.” შავი, ორნამენტული შრიფტით მშვენიერი ეტიკეტები დავაბეჭდინე.
მიუხედავად იმისა, რომ სამზარეულოში მარტო ვმუშაობ, საკმაოდ მოვიკეთე და ბედსაც არ ვუჩივი. ჩემს პროდუქტს მთელი ბრიტანეთის გასტრონომებსა და რესტორნებს ვაბარებ. რაც შეეხება საფრანგეთს, იქ მხოლოდ ერთ რესტორანს ვამარაგებ. ნაწარმმა, ხარისხის შესამოწმებლად, სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მიერ ჩატარებული ტესტიც გაიარა. გაგიკვირდებათ, მაგრამ ჩემი ერთადერთი ჩავარდნა, იხვის ხორცისგან მომზადებული პასტილა გახლდათ, რომელშიც კატის საჭმელი არც კი გამომიყენებია.
ამჟამად ევროპის გარშემო ხშირად მიწევს მოგზაურობა. თან კატის საუკეთესო კონსერვებს დავეძებ ლამაზი ეტიკეტებით. ყოფილი ცოლიც ხშირად თან მახლავს, რომელიც წარმატების მიღწევის შემდეგ მაშინვე დამიბრუნდა. ეტიკეტების მოძრობაში ისიც გავწვრთენი და ჩემს მარჯვენა ხელად ვაქციე. ღვიძლის მომზადების მეთოდი, მაგალითად, მთლიანად მას ეკუთვნის. მწვანილების მოშენებაც თავად იკისრა.
ახლახან ორი წერილი მივიღე, რომელთაც ძალზე გამამხიარულეს. ერთი მათგანი ქ. ბათიდან იყო – ქალი იწერებოდა, რომ ხორცისგან მომზადებული ჩემი კერძი “მართლაც ღვთაებრივია” და თურმე მისი სპარსული ჯიშის ფისუნაც შესანიშნავად მიირთმევს. მეორე წერილს კაცი მწერდა, რომელიც ჩემი კონსერვების ეტიკეტებს აგროვებდა და მთხოვდა, მისთვის ადრინდელი თუ ახლანდელი ეტიკეტების ასლები გამეგზავნა. მე კი შემდეგი მივწერე:
ძვირფასო სერ,
ჩვენი მენეჯერის სახელით დიდ მადლობას მოგახსენებთ ყურადღებისათვის და გარწმუნებთ, რომ თქვენმა წერილმა ძლიერ დაგვაინტერესა.
რა თქმა უნდა, ამის შემდეგ მისთვის აღარც მიმიწერია და არც ეტიკეტები გამიგზავნია. სინდისი სულ არ მაწუხებს. კატის საკვებისაგან რაღაც უკეთესის დამზადება საკმაოდ ადვილია, მაგრამ ჩემი საჭმლის ასობით დაგროვილი ქილისგან ნეტავ რისი გაკეთება შეიძლება? ამ ამბავმა მთელი წყება ახალი დიზაინის ეტიკეტები დამაბეჭდინა მეორე მხარეს შეჯიბრების დეტალების აღწერით.
ბერნიერსი ლუის დე - Berniersi luis de
⏱️ 1 წთ.
👁️ 3
100%