დავით კოპერფილდი
თავი: 40 - 61
თავი მეორმოცე
განვლილი გზის ერთხელ კიდევ
თვალის გადავლება
კვირეები, თვეები სწრაფად მიჰქრიან. მხიარულად მიჩხრიალებს მდინარე ზაფხულის მზის შუქზე, მწვანე ნაპირებს შუა, სადაც კვირაობით მე და დორა ვსეირნობთ, მაგრამ, აი, დაუბერა შემოდგომის ქარმა, ააბობოქრა ტალღები და უფრო სწრაფად, ვიდრე ოდესმე, გაეშურა მდინარე ზღვისკენ. კიდევ ცოტა ხანი - და მდინარე დიდი ხნით დაიმალა ყინულის სქელი კანის ქვეშ.
მაგრამ არავითარი ცვლილება არ მომხდარა იმ პატარა სახლში, სადაც ორი იადონი - დები ცხოვრობდნენ. შეუწყვეტლივ წიკწიკებს საათი ბუხრის თავზე და ბარომეტრი წყნარად ჰკიდია სასტუმროში, სულ ერთსა და იმავე ადგილას.
მე მივაღწიე სრულწლოვანებას. ოცდაერთი წლის ვარ. დრო ყველას აჯილდოებს ამით; მაგრამ ვნახოთ, რისი გაკეთება მოვასწარი ამ ხნის განმავლობაში.
ტრედელსის რჩევით შილინგად და ექვს პენსად ვიყიდე განთქმული წიგნი, რომელშიც დაწვრილებით იყო დალაგებული ყველა წესი და კანონი სტენოგრაფიის საოცარი ხელოვნებისა, და იმწამსვე ჩავიყურყუმელავე ყველა ამ უცნაური ხრიკების ზღვაში, რომელთაც რამდენიმე კვირის მანძილზე კინაღამ არ გამაგიჟეს. ახირებული ცვალებადობა წერტილებისა, რომელნიც ამა და ამ მდგომარეობაში ამა და ამ საგანს აღნიშნავენ, მაშინ როდესაც მეორე მდგომარეობაში, რამდენადმე შეცვლილი, ნიშნავენ ამა და ამას, სრულებით საწინააღმდეგო იდეას; ცნებათა საოცარი ხლართები, გამოსახული ნახევარი რგოლებით; აურაცხელი შედეგები, გამომდინარე სხვადასხვანაირი ნიშნებიდან, რომელნიც ბუზის ფეხებს ჰგავდნენ; საშინელი მოქმედება მოხრილისა, დახრილისა, გადახრილისა და გადმოხრილისა, ჩანიშნულებისა უალაგო ალაგას, - ყოველივე ეს გუნებას მიშლიდა არ ამარტო დღის განმავლობაში, არამედ ღამეც სიზმრებს მიშხამავდა. როდესაც, ბოლოს, როგორც იყო, ხელების ფათურით გავიარე ყველა ეს წინასწარი სიძნელე და დავეუფლე სტენოგრაფიულ ანბანს, რომელიც თავისთავად უკვე წარმოადგენდა ძველი ეგვიპტური საკერპო ტაძრის მსგავს რაღაცას, ამის შემდეგ თვალუწვდენელ პერსპექტივაში გადაიშალა ჩემს თვალწინ ახალი საშინელებანი, რომელთაც ეწოდებოდათ პირობითი ემბლემები, მოკლებულნი ყოველგვარ გონივრულ მნიშვნელობას და ლოგიკურ აზრს. ამ ემბლემების მიხედვით უმოწყალო სახელმძღვანელო ბრძანებდა, მაგალითად, რომ უაზრო ფიგურა, აბლაბუდას მსგავსი, ნიშნავდა მოლოდინს, მაშინ როდესაც შუშხუნასმაგვარი ნაჯღაბნი ნიშნავდა ზედშესრულს: ეს იყო ლაბირინთი უაღრესად დესპოტურ სახეებისა; და როდესაც ვიტენიდი თავში ამ მახინჯებს, გულის კანკალით ვამჩნევდი, რომ ამ დროს ჩემი თავიდან ჰქრებოდა სხვა ნიშნები, ასე რომ, იძულებული ვხდებოდი, ხელახლა დამეწყო და ისევ ხელახლა დამევიწყა. როცა ვაგროვებდი ემბლემებს, ვკრავდი ეგრეთ წოდებულ ხასიათებს და პირუკუ, ერთსა და მეორე შემთხვევაშიც თავი მიჭექავდა და გული გასკდომაზე მქონდა.
და გამოსკდებოდა კიდეც, თუ არა დორა, რომელიც ჩემთვის იმედისა და ხსნის ღუზა იყო ამ აბობოქრებულ ზღვაზე. ყოველი ნაფხაჭნი სახელმძღვანელოში მეჩვენებოდა მოუდრეკელ მუხად სიძნელეთა გაუვალ ტყეში, და ყოველი ნაჯღაბნი - ფეხისმოსატეხ ქვად ამ გაუვალ გზაზე. მაგრამ მაინც წინ მივდიოდი; ვჩეხავდი და ვკაფავდი ძირიანად ხეს ხეზე ისეთი წარმატებით და გამარჯვებით, რომ მალე ჩემ გზაზე არ დარჩა არც ერთი ჯირკი. დაახლოებით ოთხი თვის შემდეგ უკვე შემეძლო გამომეცადა ჩემი თავი დოქტორთა კოლეგიის ერთ-ერთ ჭახჭახა ორატორზე. ნუთუ დამავიწყდება ოდესმე საზარელი წუთი, როდესაც ამ ჭახჭახა ორატორმა მოუსვა და გამისწრო თვალუწვდენელ მანძილზე, ვიდრე წერას შევუდგებოდი. ჩემმა სუსტმა ფანქარმა დაიწყო ხტომა ქაღალდზე, როგორც თავრეტდასხმულმა, და დარცხვენილმა უარი ვთქვი ჩემს პირველ ცდაზე.
ცხადად დავინახე, რომ ასე არ ვარგოდა. მეტისმეტად მაღლა ავფრინდი და საფრთხე მელოდა, რომ ჩამოვვარდებოდი და მთლად დავიჩეხებოდი. რა მექნა? ტრედელსს მივმართე რჩევისათვის, ტრედელსმა თავისი არაჩვეულებრივი გულკეთილობით იკისრა ეკარნახა ჩემთვის ორატორების სიტყვები, აუჩქარებლად, სათანადო დასკვნებითა და პაუზებით, როგორც ამას მოითხოვდა ჩემი სტენოგრაფიული სისუსტე. სიხარულით მივიღე ეს მეგობრული წინადადება და ამის შემდეგ თითქმის ყოველღამეს, როდესაც ვბრუნდებოდი დოქტორ სტრონგისაგან, ჩვენთან იმართებოდა კერძო საპარლამენტო კრება ბუკინგემის ქუჩაზე.
ეს იყო მეტად საინტერესო და სრულებით ორიგინალური პარლამენტი. პაპიდა და მისტერ დიკი, გარემოებათა და გასარჩევ საქმეთა მნიშვნელობის მიხედვით, წარმოადგენდნენ სამინისტროს ან ოპოზიციას, ხოლო ტრედელსი, ორატორების სიტყვათა კრებულით შეიარაღებული, ჰქუხდა მათ წინააღმდეგ გამაყრუებელი ფილიპიკებით. ჩვეულებრივ, იგი იდგა მაგიდასთან და თითი დადებული ჰქონდა წიგნის ფურცელზე, რომ არ დაჰკარგვოდა სადეკლამაციო პუნქტი; პათეტიკურად იქნევდა მარჯვენა ხელს, სწორედ ისე, როგორც მისტერ პიტი, ფოქსი, შერიდანი, ბორკი, ლორდი კასტელრი, ვიკონტი სიდმაუსი, ან მისტერ კანინგი. აღფრთოვანებული პულიტიკური პათოსით იგი აყვედრიდა პაპიდას გაფლანგვასა და ანგარებას. მე, მოკრძალებული სტენოგრაფი, ვიჯექი კათედრის შორიახლოს, ჩასაწერი რვეული მუხლებზე მედო და მთელი ძალ-ღონით ვცდილობდი, არ გამომპარვოდა არც ერთი სიტყვა მჭერმეტყველი ორატორის პირიდან. ვერც ერთი სახელმწიფო მოღვაწე ევროპული პოლიტიკის ასპარეზზე ვერ შეედრებოდა ტრედელსს პოლიტიკურ რწმენათა მერყეობასა და შეუსაბამობაში. სულ რაღაც ერთი კვირის განმავლობაში მან წარმოუდგენელი თავქარიანობით გამოამჟღავნა ყოველნაირი პოლიტიკური აზრები და მოასწრო გამოეკიდა თავის ანძაზე ყველა ფერისა და სახელწოდების დროშა. პაპიდა ამ დროს, უძრავი და შეუდრეკელი თავის პოზაში, როგორც სახელმწიფო კანცლერი, შეაწყვეტინებდა ხოლმე შთაგონებულ ორატორს სიტყვას რეპლიკით, როგორც, მაგალითად: “ერთი მოუსმინეთ!” “არა!” ან “ჰო!”, იმისდა მიხედვით, თუ რას მოითხოვდა სიტყვის შინაარსი. მისტერ დიკი, როგორც ნამდვილი პროვინციალი, მაშინვე აიტაცებდა პაპიდას სიტყვებს და აუცილებლად ღიღინით იმეორებდა მათ მხიარული კილოთი.
პარლამენტის ეს დებატები ძალიან ხშირად შუაღამემდე გრძელდებოდა, სანამ არ დაიწვოდა სანთლები. ამ გულმოდგინე მუსაობის შ დეგი ის იყო, რომ ცოტ-ცოტათი კვალში ჩავუდექი და თან მივყვებოდი ტრედელსის დეკლამაციას. ამგვარი წარმატება სავსებით შეიძლებოდა დამაკმაყოფილებლად მჩვენებოდა, თუ ოდნავ მაინც შესაძლებელი იქნებოდა გარკვევა ჩემს ნაწერში. მაგრამ, საუბედუროდ, მათი აზრი ჩემთვის სრულ საიდუმლოებად რჩებოდა. ეს იყო ჩემთვის იგივე, რაც ჩინური წარწერების წაკითხვა ჩაის შეკრულაზე, ანდა ამოცნობა ოქროს ფიგურებისა, რომლებიც დახაზულია ხოლმე წითელსა და მწვანე შუშებზე, ქიმიურ მაღაზიებში რომ არის გამოფენილი.
ისევ მელოდა მძიმე აუცილებლობა - დავბრუნებულიყავი უკანდა ახლად შევდგომოდი ამ მოლიპულ გზას. ეს ძნელიც იყო და საწყენიც; მაგრამ გავიმაგრე გული, მოვიკრიბე ძალ-ღონე და წავჩანჩალდი ლოკოკინის სიმძიმით ისევ იმავე გზით, ვცერდებოდი მეთოდურად ყოველ წინწკალზე და სასოწარკვეთილი გულმოდგინებით ვცდილობდი, გავრკვეულიყავი ამ ნიშნების ახირებული ცვალებადობის ყველა წვრილმანში.
ბოლოს სავსებით დავიუფლე ეს ველური სტენოგრაფიული საიდუმლოებანი და ამის საშუალებით საგრძნობელი შემოსავალი გამიჩნდა. მე ვითვლებოდი საუკეთესო სტენოგრაფად, ვმუშაობ “დილის გაზეთისათვის”, რომლისთვისაც ვწერ პარლამენტის კამათს. ყოველ საღამოს ყურში ჩამესმის პოლიტიკური წინასწარმეტყველებანი, რომელთაც არასოდეს არ უწერიათ განხორციელება პოლიტიკურ სამყაროში, და მუდამ მესმის ღრმააზროვანი განმარტებანი, რომელთა ერთადერთი მიზანია კაცობრიობის მოდგმის მისტიფიკაცია.
მე მეორე ასპარეზზედაც გამოვედი. შიშითა და თრთოლვით მოვკიდე ხელი მწერლის კალამს. საიდუმლოდ დავწერე პატარა წერილი, გავგზავნე ჟურნალში და იგი დაბეჭდეს. ამის შემდეგ დავწერე მრავალი პატარა წერილი და ამჟამად საგრძნობელ გასამრჯელოს ვღებულობ ჩემი ლიტერატურული შრომისთვის. საზოგადოდ, ჩემი საყოფაცხოვრებო მდგოარეობა მტკიცე საფუძველს დაემყარა.
ჩვენ გადავსახლდით ბუკინგების სასახლიდან მშვენიერ პატარა კოტეჯში, ლონდონის მიდამოში. პაპიდას არ უნდა ჩემთან ერთად ცხოვრება. მან აირჩია თავისთვის ჩემს ახლოს პაწაწინა სახლი. რას ნიშნავს ეს ყველაფერი? ჩემს ცოლის შერთვას ხომ არა? დიახ!
დიახ! მე ვირთავ დორას! მის ლავინიამ და მის კლარისამ გამოაცხადეს ბოლოს თავიანთი თანხმობა.
დღეს მე და ტრედელსი მივედით დოქტორთა კლეგიაში. ორივეს აღელვებული სახეები გვაქვს. რაშია საქმე? ჩემი ბავშვური ოცნება განხორციელდა. მე ვიღებ ლიცენზიას კანონიერ შეუღლებისათვის.
- იმედი მაქვს, ძვირფასო მეგობარო, რომ მეორე ჯერზე უკვე შენ მოხვალ დოქტორთა კოლეგიაში იმავე საჭიროებისათვის, რამაც დღეს მე მომიყვანა აქ, - ვუთხარი ტრედელსს. - და იმედი მაქვს, რომ ეს ძალიან მალე მოხდება.
- გმადლობ კეთილი სურვილისათვის, ძვირფასო კოპერფილდ, - მიპასუხა ტრედელსმა, - მე თვითონაც იმედი მაქვს, რომ ეს მალე მოხდება. დიდი ბედნიერებაა, როდესაც იცი, რომ ის თანახმაა გელოდოს, რა დრომდისაც გინდა.
- როდის უნდა წახვიდე დილიჟანსების კანტორაში მის დასახვედრად? - ვეკითხები მე.
- შვიდ საათზე, - მიპასუხა ტრედელსმა, - მის ვიკფილდიც ხომ ამ დროს უნდა მოვიდეს?
- ცოტა უფრო გვიან.
თავის დროზე სოფი, ტრედელსის საცოლე, მოდის დორას ნათესავების სახლში. მას მართლაც მეტად სასიამოვნო სახე აქვს. არ შეიძლება ითქვას, რომ სოფი ნამდვილი ლამაზი იყოს, ამ სიტყვის სრული მნიშვნელობით, - არა; მაგრამ მისის სახე პირველივე შეხედვაზე იზიდავს ადამიანის გულს. იგი ეკუთვნის სადა, საყვარელ და გულუბრყვილო არსებათა რიცხვს.
მე გადმოვსვი აგნესა კენტერბერის დილიჟანსიდან და მივიყვანე პუტნიში, სადაც ახლა ყველანი სტკბებიან მისი მხიარული და მშვენიერი სახის ცქერით.
და მაინც არ მჯერა ყოველივე ეს. საღამო მშვენიერია, ჩვენ ყველანი ისეთი ბედნიერები ვართ, რომ მეტის წარმოდგენაც შეუძლებელია. მაგამ არაფერი მჯერა. სული ვერ მომიბრუნებია, გონს ვერ მოვსულვარ ძლიერ შთაბეჭდილებათაგან. ბედნიერების სიჭარბე მაწვება და რაღაც უცნაური ბურუსი მიდგას თვალწინ. მეჩვენება, თითქოს გავიღვიძე დილაადრიან, ორი კვირის წინ, და მას შემდეგ აღარ დავწოლილვარ. ვერ წარმომიდგენია, როდის იყო გუშინდელი დღე, და ისე მეჩვენება, თითქოს იურიდიული ნებართვა ქორწინებისა უკვე სამი თვეა, რაც ჯიბეში მიდევს.
ყველაფერი მეეჭვება, არაფერი მჯერა, და ვბრუნდები ჩემს ბინაზე, რომელიც ახლა მიჭირავს პუტნის ახლოს. ვდგები დილაადრიანად და მივდივარ ჰაიგეტის გზაზე პაპიდას წამოსაყვანად.
არასოდეს არ მინახავს პაპიდა ასეთი გაბრწყინებული. მშვენიერი აბრეშუმის კაბა ეცვა და თეთრი ქუდი ხურავს. მისი დანახვა პირდაპირ მაოცებს. ჯენეტა, რომელიც ჩაცმაში შველოდა პაპიდას, თვალებდაჭყეტილი მიცქერს. პეგოტი მზად არის ეკლესიაში წასასვლელად; იგი აპირებს ზევიდან უყუროს ჯვრისწერას. მისტერ დიკს, რომლის მოვალეობაა დღეს ჩამაბაროს ჩემი ყმაწვილი ცოლი საკურთხევლის წინ, მშვენივრად დაუხვევია თმები. ტრედელსი, რომელსაც წინასწარ შეთანხმებით თემსარის ბიჭებთან შევხვდი, წარმოადგენს თავისი პერსონით დამაბრმავებელ შეერთებას ნაღებისა და ისასამნის ფერებისას. ისიც და მისტერ დიკიც საკვირველ შთაბეჭდილებას სტოვებენ თავიანთი ხელთათმანებით.
აი უკვე მივდივარ ღია ეტლით და სიბრალულით ვუცქერი საცოდავ ხალხს, რომელსაც არა აქვს საშუალება მონაწილობა მიიღოს ჩემს ქორწილში, ჰგვის დუქნებს და მიდის საყოველდღეო სამუშაოზე.
ყველაფერი დანარჩენი სიზმარია, უთავოლო, გაურკვეველი.
მე ვხედავ ამ სიზმრისებურ ჩვენებაში, როგორ შემოდის დორა თავისი ამალით, როგორ გვაყენებს საკურთხევლის წინ ეკლესიის დარაჯი ქალი.
და მელანდება, თითქოს ბოლოს მოდის პასტორი. იწყება ჯვრისწერის წესი, საზეიმოდ ისმის პასტორის ხმა და ჩვენ ყველანი დიდი ყურადღებით ვუსმენთ.
მეჩვენება, თითქოს მის ლავინია, რომელიც პატარძლის მეგობართა შორის იმყოფება, პირველი იწყებს ხმამაღლა ტირილს და ამგვარად იგონებს დაუვიწყარ მისტერ პიკერს, მისი ლურჯი ცხვირით. მის კლარისა სპირტსა სუნავს; აგნესა დორას უვლის; პაპიდა წარმოადგენს შეურყეველი სიმტკიცის ნიმუშს, თუმცა ცრემლები ჩამოსდის ორივე ლოყაზე; პაწაწა დორა ჩვეულებრივ აძლევს პასუხს პასტორს.
და ვხედავ, ისევ სიზმარში, როგორ მიმყავს ხელიხელგაყრილი ჩემი პაწაწა ცოლი აუარებელ ხალხში, როგორ ვამბობ რაღაც სიტყვას, მაგრამ რას, - არავინ იცის და ყველაზე ნაკლებად თვითნ მე. ყველანი თავს ბედნიერად და კმაყოფილად გრძნობენ, - ჯიპიც კი, რომელსაც მისცეს საქორწინო ნამცხვრის ნაჭერი.
დგება გადამჭრელი წუთი, მე და დორა მივდივართ ერთად, ხელიხელჩაკიდებულები, მაგრამ დორა ჩერდება, უკან იხედება და იძახის ხმამაღალი ტირილით:
- თუ ვაწყენინე ვისმეს, დაივიწყეთ!
და, აი, ვხედავ, თითქოს, ბოლოს, გამოვდივართ ოთახიდან; იგი ერთხელ კიდევ დგება, იხედება, მიისწრაფის აგნესასკენ, მოეხვევა მას და ჰკოცნის, რადგან აგნესა ყველაზე ძალიან უყვარს.
საფოსტო ცხენები დაიძრნენ ადგილიდან. ჩვენ მივდივართ და ვფხიზლდები ძილისაგან. ეს კი სიცხადეა: აი, გვერდით მიზის ჩემი პატარა ცოლი, რომელიც სულითა და გულით მიყვარს.
- ბედნიერი ხარ ახლა, ჩემო სულელო ბიჭუნა? - მეკითხება დორა. - დარწმუნებული ხარ, რომ არ ინანებ?
იმ დღეთა აჩრდილებმა გაიქროლეს ჩემს წინ ბურუსიან წარსულში და მე განვაგრძობ ჩემი ცხოვრების ამბავს.
თავი ორმოცდამეერთე
ჩვენი ოჯახი
გათავდა ქორწილი, პატარძლის მეგობრები წავიდ-წამოვიდნენ. მე და დორა მარტონი დავრჩით ჩვენს პატარა სახლში.
აი ჩვენ ორნი ვართ და სხვას არავის აღარ ეკითხება ჩვენი საქმე, რადგან ჩვენი სიცოცხლის რომანი დასრულდა. აღარავის ვეწონებით... ესე იგი, ახლა მხოლოდ ერთმანეთს უნდა მოვეწონოთ, სხვას არავის, მთელი ჩვენი სიცოცხლის განმავლობაში.
როდესაც ზოგჯერ კარგა დაგვიანებით ვბრუნდებოდი პარლამენტის სხდომის შემდეგ, მეტად უცნაურად მეჩვენებოდა ხოლმე, რომ სახლში დორა მომელოდა. აი მე ვახშამს მივუჯექი და დორა ფეხაკრეფით მოიპარება ჩემთან სალაპარაკოდ, - რა შეიძლება იყოს ამაზე საკვირველი?
როგორც წესია, ჩვენ მოახლეც გვყავდა. მთელი სახლი მას ებარა. საშინელი დრო გამოვიარეთ ამ მერი-ანას ხელში:
მერი-ანას ატესტატი ჰქონდა, უზარმაზარი და მქუხარე, როგორც პროკლამაცია. იგი სიცოცხლის აყვავების ასაკში იმყოფებოდა, იყო მძიმე, სრული, ცოტათი მკაცრი. ჰყავდა (როგორც წესია) ბიძაშვილი, ჰუსარი, ისეთი გრძელფეხება, რომ შეიძლებოდა გჩვენებოდათ ადამიანის საღამო დროის წაგრძელებულ ჩრდილად. ჩვენი პატარა სახლი უფრო პატარავდებოდა მისი მუდამ იქ ყოფნის გამო.
ატესტატში აღნიშნული იყო, რომ მერი-ანა პატიოსნებისა და სიფხიზლის იშვიათი ნიმუშია. მაშასადამე, ვალდებული ვიყავი დამეჯერა, რომ მას შემთხვევით წაუვიდა გული, როდეაც ერთთხელ სამზარეულოში, დიდი ქვაბის ქვეშ, უგონოდ მდებარე ვიპოვეთ და როდესაც ერთხელ უეცრად დაგვეკარგა ჩაის კოვზები, უნდა მივხედრილიყავი, რომ ისინი მოიარა მომსვლელმა მუშამ, რომელსაც ნაგავი გაჰქონდა.
მერი-ანამ ტყვედ ჩაგვიგდო უმოწყალოდ და შეუბრალებლად. ვგრძნობდით ჩვენს გამოუცდელობას და სრულებით მოკლებულნი ვიყავით საშუალებას, რაიმე წინააღმდეგობა გაგვეწია მისთვის. ეს ქალი, ყოვლად შეუბრალებელი, მშვენივრად სარგებლობდა თავისი მდგომარეობით. მერი-ანა იყო მიზეზი ჩვემი პირველი უთანხმოებისა.
- როგორ გგონია, - ვუთხარი ერთხელ დორას, - მერი-ანა რაიმე ანგარიშს უწევს დროს?
- განა რა მოხდა, დოდი? - მითხა დორამ და თავისი უმანკო თვალები მოაშორა ნახატს.
- აი, უკვე ხუთი საათია, და ჩვენ კი საათზე ვსადილობთ.
დორამ მზრუნველობით შეხედა საათს და მითხრა, რომ საათი, საფიქრებელია, ცოტათი წინ მიდის.
- პირიქით, გენაცვალე! საათი უკან რჩება რამდენიმე წუთით, - შევნიშნე მე, როდესაც ჩემს საათს დავხედე.
ჩემს დასამშვიდებლად ჩემი პატარა ცოლი დამიჯდა მუხლებზე და ცხვირის ბოლოზე ფანქარი გამისვა. ეს ძალიან სასაცილო იყო, მაგრამ მაინც მშიერი დავრჩი.
- ყური დამიგდე, დორა, ნუ ბავშვობ. შენ უეჭველია, გახსოვს, რომ გუშინ სადილიდან ავდექი და გუშინწინ ავადაც კი გავხდი, რადგან იძულებული ვიყავი, მეჭამა ხბოს უმი ხორცი. დღეს კი სრულებით არ ვსადილობ. ისიც იცი, როგორი ჩაით გაგვიმასპინძლდა დღეს მერი-ანა. არც კი შეიწუხა თავი, რომ წყალი აედუღებინა. აზრად არ მაქვს გისაყვედურო, ჩემო კარგო, მაგრამ დამეთანხმე, რომ ეს არაა კომფორტაბელური.
- აჰ, შე გულქვა, გულქვა, სასტიკო ბიჭო! - შესძახა დორამ. - მე მეუბნება, რომ ცუდი ცოლი ვარ!
- შენ იცი, გენაცვალე, რომ ეს არასოდეს არ მითქვამს.
- შენ სთქვი, რომ კომფორტაბელური არა ვარ.
- სრულებით არა, მე ვთქვი, რომ ჩვენს ოჯახში არ არის კომფორტი.
- განა ეს ერთი და იგივე არ არის? - შესძახა დორამ.
დორას პატარა გულმა საგრძნობი ჭრილობა მიიღო, იგი ვერასგზით ვეღარ დავამშვიდე, მისი ტირილი და ქვითინი ისეთი ღრმა სევდით იყო სავსე, თითქოს უსაშინლესი წყენა მივაყენე. საჩქაროდ გავედი სახლიდან. მთელი იმ ხნის განმავლობაში, ვიდრე სახლში დავბრუნდებოდი, სინდისი საშინლად მტანჯავდა და ჩემს თავს ვთვლიდი ბოროტმოქმედად, რომელმაც შეიწირა უმანკო მსხვერპლი.
უკვე ღამის ორი თუ სამი საათი იყო, როდესაც სახლში დავბრუნდი. სასტუმრო ოთახში პაპიდა იჯდა და მელოდა.
- ხომ არაფერი მოხდა, პაპიდა? - ვკითხე უნებური თრთოლვით.
- არაფერი, ტროტ! - მიპასუხა პაპიდამ წყნარი კილოთი. - დაჯექი, ჩემო კარგო, დაჯექი. პატარა ყვავილი გუნებაზე არ იყო ამ საღამოს და მინდოდა, ცოტათი გამემხიარულებინა. მეტი არაფერი.
- თქვენ ვერ წარმოდიგენთ, პაპიდა, როგორ ვიტანჯებოდი მთელი ამ ხნის განმავლობაში, როდესაც დორას მდგომარებაზე ვფიქრობდი, - ვუთხარი მე. - მაგრამ აზრადაც არ მომსვლია მისი შეურაცხყოფა. მინდოდა მხოლოდ მეგობრულად და გულახდილად მოვლაპარაკებოდი ჩვენს შინაურს საქმეებზე.
პაპიდამ თავი დამიქნია თანხმობის ნიშნად.
- შენ ცოტა მეტი მოთმინება უნდა იქონიო, ტროტ, - მითხრა მან. - საქმე იმაშია, რომ პატარა ყვავილი მეტად ნაზი ყვავილია, როგორც იცი, და ქარის ოდნავი ქროლვა მისთვის საგრძნობი ხდება.
გუნებაში მადლობა გადავუხადე პაპიდას ასეთი სინაზისთვის ჩემი ცოლისადმი, და მან წაიკითხა ეს მადლობა ჩემს თვალებში.
- როგორ გგონიათ, პაპიდა, - ვუთთხარი მე და თან ბუხარში ვიყურებოდი, - თქვენ რომ დროდადრო ურჩიოთ ხოლმე დორას... ჩვენი საერთო სიკეთისათვის...
- ტროტ, - მიპასუხა პაპიდამ ერთგვარი აღლვებით, - არა, ნუ მთხოვ მაგას! შენ ჯერ ბავშვი ხარ, ტროტ... დიახ, ჩემო კარგო! - განაგრძო პაპიდამ. - მე რომ ჩავერიო თქვენ საქმეებში, ვინ იცის, როგორი განხეთქილება მოხდეს თქვენს შორის და როგორ დაიტანჯება ამისგან პატარა ყვავილი. ამაზე ლაპარაკიც მეტია. მე მინდა, მას ვუყვარდე და მუდამ მხიარული იყოს, როგორც პეპელა. მოიგონე მეორე ცოლ-ქმრობა შენს მშობლიურ სახლში და ნუღარ მიმართავ ნურც მას, ნურც მე იმ შენიშვნებით, რასაც ახლა გულისხმობდი.
უეცრად მივხვდი ამგვარი მსჯელობის მთელ საფუძვლიანობას და პაპიდას დიდსულოვან აზრებს ჩემი ცოლის შესახებ.
- დრო ჯერ ბევრია წინ, ტროტ, თქვენი ცხოვრება მხოლოდ ახლა იწყება, - განაგრძო პაპიდამ. - შენი არჩევანი თავისუფალი იყო (კაეშნის ღრუბლებმა, როგორც მეჩვენა, ერთი წუთით დაჩრდილა მისი სახე) და შენ ამოირჩიე ლამაზი, მოსიყვარულე, ნაზი არსება. შენი ვალია და, ამასთან, სასიამოვნო მოვალეობაც, პატივი სცე და დააფასო ის ღირსებანი, რომელიც მასში ჰპოვე, და არა ისინი, რომელიც მას ჯერ არ აქვს. თუმცა ყოველივე ეს თვთონაც იცი და სრულებით არ ვაპირებ გაკვეთილის კითხვას, მაგრამ გახსოვდეს, ჩემო კარგო, რომ მთელი თქვენი მომავალი მხოლოდ და მხოლოდ თქვენს ხელთ არის და თქვენზე არის დამოკიდებული. არავის სხვას არ შეუძლია თქვენი შველა. ეცადეთ, თვითონ მოაწყოთ თქვენი ბედი. ამაშია ცოლქმრობა, ჩემო კარგო ტროტ! თქვენ ახლა ისეთ მდგომარეობაში ხართ, როგორც ორი ბავშვი ტყეში.
და ამ სიტყვებით, რომელიც მხიარული კილოთი იყო წარმოთქმული, პაპიდამ ნაზად მაკოცა, რომ ამრიგად მტკიცედ ექცია თავისი სურვილი.
როდესაც მარტო დავრჩი, დორა გამოვიდა ჩემთან თავისი პატარა ქოშებით. იგი ქვითინით გადამეხვია და მითხრა, რომ სასტიკად მოვიქეცი და რომ ისიც, თავის მხრივ, განებივრებული და ზვიადი ბავშვია. შევრიგდით და გადავწყვიტეთ, რომ ეს პირველი უსიამოვნება უკანასკნელიც იქნებოდა ჩვენს ცხოვრებაში.
ოჯახური მოუწყობლობა ისევ გრძელდებოდა. ყველას, როგორც ეტყობოდა, პირი შეეკრა ჩვენს მოსატყუებლად და გასასულელებლად. როდესაც დუქანში მივიდოდით, ვაჭარი უსათუოდ ცდილობდა, გაესაღებინა უვარგისი საქონელი. თუ ზღვის კიბოს ვყიდულობდით, იგი მთლად წყლით იყო სავსე. ხორცი მუდამ ხესავით მაგარი იყო, და პური, რომელიც სუფრაზე მოჰქონდათ, მუდამ გამხმარ ქერქებად იქცეოდა ხოლმე.
იმ ანგარიშის მიხედვით, რომელსაც წარმოგვიდგენდა ხოლმე მეწვრილმანე-ვაჭარი, შეიძლებოდა ეფიქრა ადამიანს, რომ ჩვენ შემოვიღეთ ექსცენტრიული ჩვეულება - ერბო მოგვესვა იატაკზე მთელ ქვედა სართულში, იმდენს ვხმარობდით თურმე ამ სანოვაგეს. იმხანად არ მომიხდა ოფიციალური ანგარიშების წაკითხვა, რომელსაც ადენს შინაგან გადასახადთა დეპარტამენტი, და არ ვიცი, რა ზომამდე აიწია მაშინ მოთხოვნილებამ პილპილზე, მაგრამ თუ ჩვენმა მოთხოვნილებამ ცხადი გავლენა მოახდინა პილპილით ვაჭრობაზე, ეს იმას ნიშნავს, რომ მრავალმა ოჯახმა სრულებით უარი სთქვა პილპილის ხმარებაზე; და ყველაზე საკვიველი აქ ის გარემოება იყო, რომ არასოდეს არ მინახავს ეს მასალა ჩემს სახლში ან ჩემს სუფრაზე.
მოსარეცხე დროგამოშვებით აგირავებდა დუქანში ჩვენი სარეცხის ნაწილს და შემდეგ მოდიოდა ჩემთან ბოდიშის მოსახდელად სრულებით მთვრალი. მაგრამ ამაზე აღარას ვამბობ, რადგან ამგვარი ამბები ყველას ემართება.
პირველი ჩვენი შინაური წვეულება იყო პატარა სადილი ტრედელსის პატივსაცემად. როდესაც სუფრაზე დავსხედით, ზალიან მინდოდა, ჩვენთვის ადგილი ყოფილიყო. არ ვიცი როგორ გამოდიოდა ეს, მაგრამ ჩვენ მუდამ ადგილი არ გვყოფნიდა, მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ ორნი ვცხოვრობდით. ეს, როგორც საფიქრებელია, იმიტომ ხდებოდა, რომ არც ერთი ნივთი არ იდგა ჩვენს სახლში თავის ადგილას.
არანაკლებად ვნატრობდი, რომ ჯიპს ერთხელ და სამუდამოდ აკრძალული ჰქონოდა სუფრაზე სეირნობა სადილობის დროს. უკვე მარტო მისი მაგიდაზე ყოფნა არღვევდა სურფის ერთგვარ წესიერებას. ამ შემთხვევაში, როგორც ჩანდა, დარწმუნებული იყო, რომ მას ევალებოდა ტრედელსის შეშინება. უყეფდა ჩემს ძველ მეგობარს და ყოველ წამში იერიში მიჰქონდა მის თეფშზე ისეთი დაუცხრომელი სიჯიუტით, რომ მთელი უფლება ლაპარაკისა სადილის დროს მხოლოდ მას დარჩა.
და მიუხედავად ყოველივე ამისა, არავითარი შენიშვნა არ გამიკეთებია, რადგან ვიცოდი დორას მგრძნობიარე გულის ამბავი, რომელიც მზად იყო სასოწარკვეთილებამდე მისულიყო საყვარელი ფინიას უფლებათა ოდნავი შელახვის გამო. ამგვარივე მოსაზრებით არაფერი მითქვამს იმ არევდარევის შესახებ, რომელიც სუფრაზე სუფევდა და რომლის მიზეზით თეფშები იატაკზე ეყარა. სადილის ჭურჭელი მაგიდაზე იდგა, მაგრამ იდგა მთვრალივით და ადამიანს შეიძლებოდა ეფიქრა, რომ ყველას ეს ბოთლი და შუშა მომდურავად არიან ერთმანეთთანო. ტრედელსს ამ დროს მთლად მიყრილი ჰქონდა წინ ჭიქები და თეფშები, თითქოს გადავწყვიტეთ მისი ალყის შემორტყმა. როდესაც მოიტანეს ცხვრის ფეხი, რომელიც მე უნდა დამეჭრა, გაოცებით დავეკითხე ჩემს თავს, რად იღებს ყოველნაირი ხორცი ჩვენს სახლში ასეთ უცნაურ სახეს, და ნუთუ ყასაბმა გარდაუვალ წესად დაადგინა, მოეცა ჩემთვის ეს ყველაზე მახინჯი ცხვარი, რომელიც კი ბრიტანეთის ბაზარზე მოიპოვება-მეთქი.
ჩვენ ვჭამდით ცხვრის ხორცს... ესე იგი, ცხვრის ხორცის იმ ნაწილს, რომელიც ვარგოდა საჭმელად. თუმცა ტრედელსი, ჩვენთვის რომ ესიამოვნებინა, მზად იყო ველურად გადაქცეულიყო და ეჭამა გაურჩევლად უმი ხორცი, მაგრა სრულებით არ მინდოდა, რომ მას ასეთი მსხვერპლი მოეტანა მეგობრობის სამსხვერპლოზე. საბედნიეროდ, საკუჭნაოში ინახებოდა ლორი და ამითი გავუმასპინძლდი ჩემს მეგობარს.
ჩემი პატარა ცოლი საშინელ შიშში იყო, რომ გავუჯავრდებოდი, მაგრამ მით უფრო დიდი იყო მისი სიხარული, როდესაც დაინახა, რომ არ ვაპირებდი გაჯავრებას. წუთიერმა წყენამ, რომელიც მოახდინა უწესო სადილმა, სწრაფად გაიარა და ძალიან სასიამოვნო საღამო გავატარეთ.
როდესაც ტრედელსი წავიდა და მისი გაცილების შემდეგ სასტუმრო ოთახში დავბრუნდი, დორამ მოსწია ჩემსკენ სკამი და გვერდზე დამიჯდა.
- მე ნაღვლიანად ვარ, - მითხრა მან. - ხომ არ გინდა მასწავლო, დოდი?
- მე ჯერ თვითონ უნდა ვისწავლო, რადგან ისეთივე გამოუცდელი ვარ, როგორც შენ, დორა.
- კი, მაგრამ შენ შეგიძლია ისწავლო, დოდი, რადგან შენ ჭკვიანი ხარ, ძალიან ჭკვიანი!
- სისულელეა, გენაცვალე, სისულელე!
- როგორ მწყინს, - დაიწყო ჩემმა ცოლმა ხანგრძლივი სიჩუმის შემდეგ, - როგორ მწყინს, რომ არ მომიხდა აგნესას გვერდით ცხოვრება ერთი წელი მაინც!
იგი დაეყრდნო ნიკაპით ხელებს, რომლებიც ჩემს მხარზე ედო და მისი ცისფერი თვალები უძრავად მომჩერებოდნენ თვალებში.
- მე მინდა, დოდი, რომ შენ რამე განსაკუთრებული სახელი მიწოდო, - მითხრა დორამ პოზის გამოუცვლელად.
- როგორი, მაგალითად? - ვკითხე მე ღიმილით.
- ეს, რასაკვირველია, სულელური სახელია, - თქვა მან და გაიქნია კულულები, - პაწაწინა ცოლი!
გავიცინე და ვკითხე ჩემს პაწაწინა ცოლს, რად მოუვიდა თავში ასეთი უცნაური სურვილი. მისი ცისფერი თვალები ახლა უფრო ახლოს იყვნენ ჩემთან, რადგან ხელი მოვხვიე ყელზე.
- მე სრულებით არ მინდა, სულელო ბიჭუნა, რომ ეს სახელი შენ მიწოდო დორას მაგივრად, სრულებითაც არა! მე მხოლოდ მინდა, რომ შენ ამგვარად იფიქრო ჩემს შესახებ. თუ შენ აზრად გექნება - მე გამიჯავრდე, წინასწარ უთხარი შენს თავს: “ეს ხომ ჩემი პაწაწინა ცოლია!” თუ მე მომეწყინება ხოლმე, შენ ისევ სთქვი: “მე დიდი ხანია ვიცოდი, რას უნდა მოველოდე ამისთანა პაწაწინა ცოლისაგან”. თუ შენ ვერ იპოვი ჩემში ყველა იმ თვისებას, რომელიც, როგორც მგონია, მე არასოდეს არ მექნება, შენ იფიქრე ცოტათი და სთქვი: “მაინც ჩემს სულელ პაწაწინა ცოლს ძალიან ვუყვარვარ!” იმიტომ რომ, მართლაც ძალიან მიყვარხარ, დოდი!
დორას ამ მომართვამ უდიდესი შთაბეჭდილება მოახდინა ჩემზე. დაე მისი მშვენიერი, უმანკო სახე გამოვიდეს წარსულის წყვდიადიდან და დაე ისევ მომაპყროს თავისი მშვენიერი თვალები; ვაცხადებ, რომ ეს პატარა სიტყვა მუდამ ცოცხლობდა ჩემს მეხსიერებაში, შესაძლებელია, ვერ გავაკეთე ყველაფერი, რაც საჭირო იყო, რადგან თვითონაც ყმაწვილი და გამოუცდელი ვიყავი, მაგრამ არასოდეს არ დავრჩენილვარ უყურადღებოდ ამ უბრალო და სადა თხოვნისადმი.
წლოვანებით თვითონაც ყმაწვილი-ქმარი ვიყავი. თუ ბევრ შემთხვევაში შეცდომას ჩავდიოდი, ჩემი შეცდომის ნიადაგი იყო ცუდად გაგებული სიყვარული და ცხოვრების გამოუცდელობა.
ამრიგად, მე მხოლოდ ჩემს თავზე ავიღე მთელი სიმძიმე და შრომა ოჯახური ცხოვრებისა და არ მყავდა ამხანაგი ჩემს საკუთარ სახლში. ჩვენ მოუწყობლად ვცხოვრობდით, მაგრამ უკვე შევეჩვიე ამ შინაურ უწესობას და ძალიან მოხარული ვიყავი, რომ დორა აღარ ნაღვლობდა... იგი უწინდებურად მხიარული და ცელქი იყო, როგორც ბავშვი, ნაზად ვუყვარდი და სრულს ბედნიერებას პოულობდა ბავშვურ გართობაში.
როდესაც პარლამენტის თათბირი ძალიან გაგრძელდებოდა და გვიან ვბრუნდებოდი სახლში, დორა ყოველთვის გამოდიოდა ჩემს დასახვედრად, როგორც კი გაისმოდა ტალანში ჩემი ფეხის ხმა. უჩემოდ ჩემი პაწაწინა ცოლი არასოდეს არ წვებოდა. თუ არ იყო სტენოგრაფიული სამუშაო, რომელიც ასეთ საშინელ შრომად და მოთმინებად მიღირდა, ჩვეულებრივად ლიტერატურულ მუშაობას ვეწეოდა; დორა მუდამ იჯდა ჩემს პირდაპირ, უტყვი, როგორც თევზი. ზოგჯერ მეჩვენებოდა, რომ მას დაეძინა, მაგრამ ყოველთვის, როგორც კი თავს ავიღებდი, მისი ცისფერი თვალები მომანათებდა დაკვირვებული და წყნარი ყურადღებით.
- აჰ, როგორი დაუღალავი ბიჭუნა ხარ! - მითხრა დორამ ერთხელ ღამით, როდესაც უჯრას ვკეტავდი და მის თვალებს შევხვდი.
- როგორი დაუღალავი გოგონა! - ვუთხარი მე. - ეს უფრო სწორი იქნება. მეორეც, ჩემო სულიკო, გირჩევ, წახვიდე ხოლმე და დაიძინო. ნუღარ დამიწყებ ლოდინს. ეს მეტისმეტად გვიანია შენთვის.
- ო, არა, ნუ დამითხოვ, დოდი! - მევედრებოდა ჩემი პაწაწინა ცოლი და თან მეკვროდა. - ძალიან გთხოვ, ნუ დამითხოვ!
- დორა!
ჩემდა გასოცრად, მან ქვითინი დაიწყო ჩემს მკერდზე.
- შენ უქეიფოდ ხარ, ჩემო კარგო? უბედური ხარ?
- არა, დოდი! მე სრულებით ჯანმრთელად ვარ და ძალიან ბედნიერიც, ოღონდ შენ, გეთაყვა, მომეცი ნება - ვიჯდე შენს კაბინეტში და გიყურო, რდესაც წერ.
- რა სანახაობაა ეს შენი ჟუჟუნა, ნათელი თვალებისათვის ამ შუაღამეს?
- განა ჩემი თვალები ჟუჟუნაა? - მიპასუხა დორამ მხიარული სიცილით. - მე ისე მიხარია, რომ ჟუჟუნაა! თუ შენ ჩემი თვალები მართლაც ლამაზად მიგაჩნია, დოდი, მაშინ ნება მომეცი, მუდამ ვიჯდე და გიყურო, როგორ წერ. მართლა ლამაზად სთვლი ჩემს თვალებს?
- მშვენიერებაა!
- მაშ ვიჯდები შენს კაბინეტში და ვუყურებ შენს წერას!
- მეშინია, ჩემო კარგო, ამისგან თვალებს სილამაზე არ დაეკარგოს.
- არა, დოდი, არა, გარწმუნებ! შენ ხომ ჭკვიანი ბიჭუნა ხარ. იმედი მაქვს, მთლად არ მივიწყებ ამ მუსაობის დრეოს, როდესაც შენი თავი სავსეა ფანტაზიებით. იცი რა, დოდი? მინდა გთხოვო ერთი... ძალიან სულელური რამ, - მითხრა დორამ მორიდებით.
- ვნახოთ, რა საკვირველი თხოვნაა!
- ნება მომეცი, დოდი, კალმები გაგითალო ხოლმე. ხომ უნდა გავაკეთო რამე მთელი ამ ხნის განმავლობაში, სანამ შენ მიცემული ხარ შენს სამუშაოს. მაშ ნება მომეცი, კალმები გაგითალო, ჰა?
ამის შემდეგ ყოველთვის, როდესაც კი წერას დავიწყებდი, დორა დაჯდებოდა ხოლმე თავის ალაგას, კალმების უშველებელი კონით. ახლა იგი ამაყობდა იმით, რომ უშუალო მონაწილეობას იღებდა ჩემს შრომაში, და ძალიან უხაროდა, როდესაც კალამი დამჭირდებოდა. რომ მესიამოვნებინა მისთვის, ვიცვლიდი კალებს, რაც შეიძლებოდა ხშირად, და ჩემი პაწაწინა ცოლის აღტაცება თვით ჩემთვის იყო ახალი სიამოვნების წყარო. მოხდებოდა ხოლმე, რომ ისე მოვჩვენებდი, თითქოს ჩემთვის აუცილებელია, გადაწერა ხელნაწერის ერთი ან ორი გვერდისა. მაშინ იყო დორა დიდ ამბავში. ამ დიდი შრომის სამზადისში იგი იცვლიდა რამდენიმე წინსაფარს, მოჰქონდა სამზარეულოდან ჩვრები კალმებიდან მელნის მოსაშორებლად და ყოველ წამში ჩერდებოდა, რომ ეჩვენებინა თავისი ნამუშევარი ჯიპისთვის. იგი ღრმად დარწმუნებული იყო, რომ მისი შრომა დაუმთავრებელია, თუ ბოლოში თავის სახელსა და გვარს არ მოაწერდა. ხელის მოწერის შემდეგ იგი გამარჯვებული წარმომიდგებოდა ხომე თავის ნაშრომს სამსჯავროდ. და როდესაც შევაქებდი მის ნამუშევარს, პაწაწინა ცოლი ყელზე მეხვეოდა აღტაცებით გულაჩუყებული. ყველა ეს მოგონება, უბრალო და წვრილმანი სხვებისთვის, დაუფასებელია ჩემთვის.
მალე მან მიიღო თავის განკარგულებაში გასაღებების აბმულა და განუწყვეტლივ აჟღარუნებდა, როდესაც წინ და უკან დადიოდა მთელს სახლში. ბოლოს გამოირკვა, რომ ეს აბმულა მხოლოდ სათამაშოდ გამოადგა ჯიპს, და იშვიათად დამხვედრია დაკეტილი ის ადგილები, რომელთათვისაც ეს გასაღებები იყო დანიშნული. მაგრამ დორას ძალიან უხაროდა და მეც მიხაროდა მასთან ერთად. იგი სავსებით კმაყოფილი იყო დიასახლისობის ამ ფანტასტიკური აჩრდილებით და ჩვენ ორივენი ძალიან ვმხიარულობდით, თითქოს ბავშვების სათამაშოდ აგებულ ქაღალდის სახლში ვცხოვრობდით.
ასე დაიწყო და მიმდინარეობდა ჩვენი ოჯახის საქმეები. დორას შეუყვარდა პაპიდა, თითქმის ისევე, როგორც მე მიყვარდა, და ხშირად უამბობდა იმ დროზე, როდესაც წარმოდგენილი ჰყავდა პაპიდა, როგორც “ბრაზიანი, ბუზღუნა დედაბერი”. პაპიდას მოქცევამ საბოლოოდ დაკარგა უწინდელი სიმკაცრე და უკმეხობა. იგი უალერსებდა ჯიპს, თუმცა ჯიპი არასოდეს არ პასუხობდა ალერსით; ყოველდღე ყურს უგდებდა გიტარას, თუმცა წინათ არასოდეს შემინიშნავს მასში განსაკუთრებილი სიყვარული მუსიკისადმი. იგი ფეხით გადიოდა დიდ მანძილს, მხოლოდ და მხოლოდ იმისთვის, რომ ეყიდნა დორასთვის რაიმე საჩუქარი და ესიამოვნებინა მისთვის. ხშირად მთელს სახლში გაისმოდა პაპიდას მხიარული ხმა; იგი კითხულობდა:
- სად არის პატარა ყვავილი?
თავი ორმოცდამეორე
მისტერ დიკი ამართლებს პაპიდას იმედებს
უკვე დიდი ხანი იყო, რაც თავი დავანებე მუშაობას დოქტორ სტრონგთან. ჩვენ მეზობლად ვცხოვრობდით და ამიტომ საკმაოდ ხშირად ვხვდებოდი მას. ერთხელ თუ ორჯერ ჩვენ, მთელი ოჯახი, ვიყავით მათთან სადილზე და ჩაის დასალევად. ძველი ჰუსარი სამუდამოდ მოეწყო ბინაზე თავის სიძესთან. მისის მარკლჰემს უყვარდა საზოგადოებაში გამოჩენა და ყოველგვარი გასართობები გაცილებით მეტად. ვიდრე მის ქალს. იგი მზად იყო ემხიარულა ყოველთვის, თავს კი ისე აჩვენებდა, თითქოს ყოველივე ამას სჩადიოდა თავისი საყვარელი შვილის გულისთვის.
- ძალიან მინდა, ბედნიერად ცხოვრობდნენ, მაგრამ არა მგონია, რომ ამ საქმეში მათ უშველოს რამე ამ მეომარმა მეგობარმა (ასე ეძახდა პაპიდა ძველ ჰუსარს), - ამბობდა პაპიდაჩემი. სამაგიეროდ, მას მტკიცე რწმენა ჰქონდა მისტერ დიკისა.
- ამ ადამიანს, - ამბობდა პაპიდა, - რაღაც აქვს აზრად. ადრე თუ გვიან, თავს იჩენს როგორმე არაჩვეულებრივად.
მისტერ დიკი, მგონი, ეჭვითაც კი არ გრძნობდა, რომ ასეთი აზრი არსებობდა მის შესახებ. დოქტორსა და მის მეუღლესთან დამოკიდებულებაში იგი ერთ წერტილზე შეჩერდა და მე დარწმუნებული ვიყავი, რომ მისტერ დიკი სრულებით მოკლებული იყო ამ ადგილიდან დაძვრის უნარს.
მაგრამ ერთ საღამოს, ჩემი ჯვრისწერის რამდენიმე თვის შემდეგ, როდესაც მარტოკა ვიჯექი საწერ მაგიდასთან სასტუმრო ოტახში, მისტერ დიკმა მოულოდნელად თავი შემოყო კარებში და დიდმნიშვნელოვნად ჩაახველა, რომ მიექცია ჩემი ყურადღება.
- ტროტვუდ, - მითხრა მან მისალმების შემდეგ, - სანამ დავჯდებოდე, ერთი შენიშვნა: იცნობთ თქვენს პაპიდას?
- მგონია, რომ ცოტათი ვიცნობ, - ვუპასუხე მე.
- ეს ხომ ყველაზე საოცარი ქალია დედამიწის ზურგზე, სერ!
ამ სიტყვებით მისტერ დიკი სკამზე დაჯდა და შემომხედა.
- რა აზრის ხართ ჩემზე, სერ? - მკითხა დიკმა და გულხელი დაიკრიფა.
- მე გთვლით ჩემს ჭეშმარიტ მეგობრად, მისტერ დიკს, - ვუაპსუხე მე.
- გმადლობთ, ტროტვუდ, - მითხრა მისტერ დიკმა და იმწამსვე სკამიდან წამოხტა, რომ ხელი ჩამოერთმია ჩემთვის. - მაგრამ საქმე ამაში არ არის. - განაგრძო მან და ისევ მიიღო მშვიდი და დიდმნიშვნელოვანი გამომეტყველება, - მინდა ვიცოდე, რა აზრის ხართ თქვენ ჩემზე ამ მხრივ?
აქ მან თავის შუბლზე მიმითითა.
გამაკვირვა ამ კითხვამ და არ ვიცოდი, რა მეპასუხა, მაგრამ მისტერ დიკმა თვითონვე გამომიყვანა უხერხული მდგომაროებიდან.
- სუსტი ვარ? - იკითხა მან.
- დიახ, იქნებ ცოტაოდენ, - ვუპასუხე გაუბედავი კილოთი.
- მოვისულელებ! პაპიდა ამბობს, რომ არაფერია, არც კი უნდა ათხოვოს ყური ამას, მაგრამ მე ვიცი! იგი რომ არ იყოს ჩემი მეგობარი, ჩემი მფარველი, ჩამამწყვდევდნენ სადმე. მაგრამ მე ვიზრუნებ მისთვის! არაფერი არ დამიხარჯავს იმ ფულიდან, რომელიც მივიღე გადაწერაში. უკვე შევადგინე ანდერძი. ვუტოვებ მას მთელ ჩემს ქონებას!
მისტერ დიკმა ამოიღო ცხვირსახოცი და თვალები მოიწმინდა.
- აი, თქვენ, ტროტვუდ, - მითხრა მისტერ დიკმა, თქვენ ჭკვიანი კაცი ხართ, ძალიან ჭკვიანი. თქვენ იცნობთ დოქტორს და იცით, რომ იგი მეცნიერია. მერე? თქვენ თვითონ ჰხედავთ, როგორ პატივს მცემს იგი მე. იგი არ არის ამაყი, მიუხედავად იმისა, რომ სწავლულია; იგი თავმდაბალი, ალერსიანია, დიკთანაც კი რომელსაც არაფრისა გაეგება რა! მისი მშენიერი მეუღლე! - შესძახა უეცრად მისტერ დოკმა. - ო, ეს მნათობია, ბრწყინვალე მნათობი! მაგრამ... - აქ მან ახლოს მოსწია სკამი და ხელი მუხლზე დამადო, - ღრუბლები სერ, ღრუბლები.
- მათ ემჩნევათ დაშორიშორება ერთმანეთისგან, - ვუთხარი მე, - მათ აშორებთ ერთმანეთისაგან რაღაც უბედური გარემოება. შესაძლებელია, რომ ეს წელთა შეუფერებლობისაგან იყოს; მაგრამ შესაძლებელია, ეს დაშორება წარმოიშვა თანდათან, სრულიად უმნიშვნელო და შეუმჩნეველი მიზეზებისაგან.
ყოველი ამ დებულების შემდეგ მისტერ დიკი ჩაფიქრებული იქნევდა თავს. შემდეგ რამდენიმე ხნის განმავლობაში ხმაამოუღებლად იჯდა.
- დოქტორი უწყრება მას, ტროტვუდ? - იკითხა მან ბოლოს.
- პირიქით, სულით და გულით უყვარს.
- მაშ, ტროტვუდ, მე ვიცი, რაშიც არის საქმე, - შესძახა მისტერ დიკმა. იგი გაჩერდა ჩემს წინ, რაღაც აღტაცებით დაიქნია თავი და გულში ხელი ჩაირტყა.
- სულელი, სერ, - მითხრა მისტერ დიკმა, - სუსტი ჭკუის ადამიანი, ერთი სიტყვით, მე გავაკეთებ იმას, რის გაკეთებაც ვერ მოახერხა ჭკვიანმა ხალხმა. შევარიგებ უბედურ ცოლ-ქმარს. მე არ გამიწევენ წინაღმდეგობას, არ მიაქცევენ ყურადღებას, თუ რამე ისე არ გამოვიდა. მე მხოლოდ დიკი ვარ, და ვინ აქცევს ყურადღებას დიკს? რას ნიშნავს დიკი? სრულებით აარფერს! ფუ! - და მან ზიზღით შეუბერა, თითქოს თავისი თავი უნდოდა აღეგავა დედამიწის ზურგიდან.
მან ვერ მოასწრო საიდუმლოების გამჟღავნება, რადგან ამ დროს ბაღის კარებს მოადგა ეტლი, რომლიტაც ბრუნდებოდნენ სეირნობიდან პაპიდა და დორა.
ერთ მშვენიერ სარამოს მე და პაპიდა წავედით დოქტორის აგარაკზე. მისის სტრონგი ეს-ეს იყო დაბრუნებულიყო ბაღიდან, სადაც მისტერ დიკი, დანით ხელში, ჯერ კიდევ შველოდა მებაღეს სარების ჩასმას. დოქტორი გართული იყო რაღაც საქმეში ვიღაც სტუმრებთან, თავის კაბინეტში, მაგრამ მისის სტრონგმა დაგვარწმუნა, რომ სტუმრები მალე წავლენო, და გვთხოვა მოგვეცადნა.
რამდენიმე წუთის შემდეგ ოთახში შემოირბინა გაზეთით ხელში მისის მარკლჰემმა. იგი არაჩვეულებრივად აღელვებული იყო.
- აჰ, ანი, რატომ არ გამაფრთხილე, რომ კაბინეტში უცხო ხალხია? - შესძახა მისის მარკლჰემმა. - წარმოიდგინე ჩემი გრძნობა, როდესაც შევესწარი პატივცემულ დოქტრორს ანდერძის შედგენის დროს!
ამ სიტყვებზე მისი ქალი სწრაფად მობრუნდა ფანჯრიდან.
- დიახ, ძვირფასო ანი, - დაუმატა მისის მარკლჰემმა, - მე შევედი სწორედ იმ წუთში, როდესაც იგი აცხადებდა თავის უკანასკნელ ნებას და ხელს აწერდა ანდერძს. დაწვრილებით უნდა გიამბო, რომ სამართლიანად პატივი ვცე დაუფასებელ დოქტორ სტრონგს... “მაშასადამე, ჯენტლმენებო”, - თქვა დოქტორმა, - ანი, ჩემო კარგო, მიაქციე ყურადღება ყოველ სიტყვას: - “იმედი მაქვს, რომ აქ ნათლად არის გამოხატული ის სრული ნდობა, რომელიც მაქვს მისის სტრინგისადმი, და ჩემი სურვილი - გადავცე მას ყველაფერი უკლებლივ?” - ერთმა ჯენტლმენმა უპასუხა: - “ყველაფერი უკლებლივ!”
ამ წუთში გაისმა შემოსავალი კარის ზარის რეკა და ჩვენ გავიგეთ მიმავალი სტუმრების ფეხის ხმა.
მახსოვს, რომ მისტერ დიკი იდგა ოთახის ბნელ კუთხეში და კეცავდა დანას, როდესაც კაბინეტში შევედით. ჩვენ დავინახეთ დოქტორი უფრო ადრე, ვიდრე იგი შეგვამჩნევდა, თავის მაგიდასთან, საყვარელი ფოლიანტებით გარემოცული. იმავე წუთს კაბინეტში შემოვიდა მისის სტრონგი, ფერმკრთალი, მთრთოლვარე. იგი მოჰყავდა მისტერ დიკს ერთი ხელით; მეორე ხელი მან მხარზე დაადო დოქტორს და მოახედა. როდესაც პატივცემულმა მოხუცმა აიღო თვაი, მისი ცოლი მუხლებზე დაეშვა მის წინ და მუდარით გაუწოდა ხელები.
დოქტორის კეთილი სახე, მისი გაოცება, ვედრების პოზა ცოლისა, მისტერ დიკის ნაზი მონაწილეობა, სერიოზული კილო, რომლითაც პაპიდამ წარმოთქვა: “და ამ ადამიანს გიჟს უწოდებენ!” - ყოველივე ეს ისე ცხადად იხატება ჩემს მეხსიერებაში, თითქოს ამ წუთში ხდებოდეს, როდესაც ამ სტრიქონებს ვწერ.
- ანი! - შესძახა დოქტორმა. - ადექი, ძვირფასო ან!
- Gგთხოვ და გევედრებით, ნუ გახვალთ აქედან. მეუღლევ ჩემო და მამავ, მოუღეთ ბოლო ამ დუმილს. დაე ორივემ გავიგოთ ჩვენი გათიშვის მიზეზი.
- ანი! - უთხრა დოქტორმა სინაზით და ხელი მოჰკიდა თავის ცოლს. - ჩემო ძვირფასო მეგობარო! თუ ჩვენს ცხოვრებაში მოხდა რაიმე ცვლილება, ყოველ შემთხვევაში, შენ არ ხარ ამაში დამნაშავე. არა, დამნაშავე მე ვარ და მხოლოდ მე. ჩემს შენდამი პატივისცემაში, ჩემს სიყვარულში შენდამი არ მომხდარა არავითარი ცვლილება. გულწრფელად მიყვარხარ და პატივს გცემ. ადექი, ანი, გთხოვ, ადექი!
მაგრამ იგი არ ადგა. რამდენიმე წუთს ხმაამოუღებლად უცქეროდა ქმარს, შემდეგ ახლო მიიწია, დაეყრდნო მის მუხლებს, დაღუნა თავი, მიმართა იქ მყოფთ და თქვა:
- თუ არის აქ ადამიანი, რომელიც პატივს სცემს ჩემს მეუღლეს და გრძნობს ჩემდამი თუნდ ოდნავ კეთილგანწყობას, ადამიანი, რომელმაც იცის რაიმე გარემოება, ჩვენი მდგომარეჰობის ამსახველი, - თქვას! ვემუდარები მას, როგორც მეგობარს!
სრული სიჩუმე, მოკლე, მაგრამ მწვავე ბრძოლის შემდეგ ჩემს თავთან, გადავწყვიტე, დამერღვია სიჩუმე.
- მისის სტრონგ, - ვუთხარი მე - ვიცი ერთი გარემოება, რომლის შესახებ ვდუმდი აქამდე თქვენი მეუღლის დაბეჯითებული თხოვნის გამო; მარამ ახლა, მგონია, ძალიან ცუდად მექნებოდა გაგებული ნდობისა და პატივისცემის წესები, თუ განვაგრძობ ამ საიდუმლოების დაფარვას; თქვენი თხოვნა მათავისუფლებს ამ მიცემული პირობისაგან.
ვუამბე მას, რა მოხდა ამავე ოთახში, თუმცა ცოტათი შევარბილე ური ჰიპის უხეში სიტყვები.
როდესაც გავათავე, ანი რამდენიმე წამს ჩუმად იყო, თავჩაღუნული, როგორც უწინ; შემდეგ სტაცა ხელი დოქტორის ხელს, ჩაიკრა იგი გულში და აკოცა. მისტერ დიკმა სიფრთხილით ააყენა მისის სტრონგი.
- ყველაფერი, რაც ჩემს გულში მოხდა მას შემდეგ, რაც გავთხოვდი, - თქვა მან დაბალი, მორჩილი, ნაზი ხმით, - ყოველივე ეს მინდა გულახდილად გამოვთქვა. ახლა, მას შემდეგ, რაც გავიგე, შეუძლებელია ვცოცხლობდე და გულში საიდუმლოებას ვატარებდე.
“როდესაც ჯერ ბავშვი ვიყავი, ჩემი პირველი მოგონებანი განუყრელად დაკავშირებული იყო კეთილ სათნო, ალერსიან მეგობართან და მასწავლებელთან, განსვენებული მამის ამხანაგთან, რომელიც მუდამ ძვირფასი არსება იყო ჩემთვის. როდესაც მოვიზარდე, მას იგივე ადგილი ეჭირა ჩემს გულში. ვამაყობდი იმისი ყურადღებით და მიყვარდა ღრმად, ნაზად. ვუყურებდი როგორ მამას, როგორც უპირველეს ჩემს ხელმძღვანელს. თქვენ იცით, დედა, როგორი ყმაწვილი და გამოუცდელი ვიყავი, როდესაც მოულოდნელად წარმომიდგინეთ იგი, როგორც ჩემი საქმრო.
“ეს ისეთი დიდი ცვლილება იყო, ამას ისეთ დიდ მოვლენად ვთხვლიდი, რომ აღელვებული და მოწყენილი ვიყავი. ამის შემდეგ უკვე შეუძლებელი იყო იგი იმადვე დარჩენილიყო ჩემთვის, რაც უწინ იყო. მაგრამ ვამაყობდი იმ დიდი პატივით, რომელიც მან მაღირსა, და ჩვენ ჯვარი დავიწერეთ.
“არასოდეს მიფიქრია, - განაგრძო ანიმ და მისი ლოყები ალისფრად აენთო, - რაიმე ამქვეყნიურ ანგარიშებზე ამ გათხოვებასთან დაკავშირებით. ჩემი ყმაწვილი გულისთვის რომელიც აღსავსე იყო სიყვარულით და უღრმესი პატივისცემით საქმროსადმი, უცხო იიყო რაიმე წვრილმანი ანგარიში. დედა, მაპატიეთ, თუ ვიტყვი, რომ თქვენ პირველმა ჩამინერგეთ აზრი ამგვარი ეჭვის შესაძლებლობის შესახებ, რომელიც შეურაცხმყოფელი იყო ჩემთვისაც და ჩემი ქმრისთვისაც.
“ეს იყო პირველი უბედურება ჩემს ახალ ცხოვრებაში, - ამბბდა ანი, - პირველი საბაბი ყველა იმ ტანჯვისა, რომელიც გამოვცადე შემდეგში. ეს ტანჯვა ბოლოს ისე გახშირდა, რომ შეუძლებელია მისი ჩამოთვლა. საკუთარი პიროვნების დამცირება, იმის ფიქრი, რომ მე უნდა მთვლიდნენ არსებად, რომელმაც გაყიდა თავისი სიყვარული, - ეს ფიქრი დამაწვა მძიმე და დაუმსახურებელ ტვირთად.
“ამ დროს დედა ძალიან ცდილობდა ჩემი ბიძაშვილის მალდონის მოწყობას. ოდესღაც ძალიან მიყვარდა ეს კაცი, - თქვა მან ნელა, მაგრამ სრულებით აღუშფოთებლად, - ჩვენ შორის პატარაობიდან არსებობდა ბავშვური სიყვარული. გარემოებას რომ სხვა მიმათულება მიეღო, ჩვენ ჯვარს დავიწერდით და უბედური ვიქნებოდი მთელ ჩემს სიცოცხლეში: ცოლქმრობაში უთანასწორობის მიზეზი წარმოსდგება აზრებისა და სურვილების სხვადასხვაობისაგან. ჩვენს შორის არა იყო-რა საერთო. ეს დიდი ხანი შევნიშნე. სხვა მიზეზი რომ არ მქონდეს მადლიერი ვიყო ჩემი მეუღლისა, ჯერ მარტო ის, რომ მან გადამარჩინა გამოუცდელი გულის პირველი შეცდომისაგან, ჩამინერგა ეს გრძნობა, მაგრამ მაინც არ ვიყავი ცუდი აზრისა მალდონის შესახებ იმ საღამომდეს, როდესაც იგი ინდოეთში მიდიოდა. მაშინ დავრწმუნდი მისი გულის ვერაგობაში და ჩავწვდი იმ ორაზროვანი გამოხედვის აზრს, იმ საღამოს მისტერ ვიკფილდის თვალებში რომ ეწერა.
“ამ დროიდან ველაპარაკებოდი მას მხოლოდ მაშინ, როდესაც შენ ჩვენთან იყავი. დახმარება, რომელსაც შენ უწევდი მას და რომლის შესახებ მაცნობებდი საიდუმლოდ, რათა გესიამოვენებინა ჩემთვის, დამიჯერე, უფრო მეტად ამძიმებდ ჩემი საიდუმლოების ტვირთს”.
იგი ნელა დაეშვა მუხლებზე დოქტორის წინ და უთხრა ცრემლმორეულმა:
- ნუ შემაწყვეტინებ! მომეცი საშუალება ყველაფერი გამოვთქვა! კარგად მოვიქეცი თუ ცუდად, არ ვიცი, მხოლოდ ვგრძნობ, რომ ისევ ისე მოვიქცეოდი, იმ მდგომარეობაში რომ მომიხდეს ყოფნა. მეტად ყმაწვილი ვიყავი და არვინ მყავდა გვერდით ისეთი, ვისაც შეეძლო მოეცა ჩემთვის მხსნელი რჩევა. დედასა და ჩემს შორის ყველაფერში, რაც კი შენ გეხებოდა, უზარმაზარი უფსკრული არსებობდა. თუ გულში ჩავიმარხე სამარცხვინო აზრი, ჩემდამი რომ გააჩნდათ, ეს მხოლოდ იმიტომ, რომ ისე ძლიერად გცემდი პატივს და ისე ძალიან მინდოდა დამემსახურებინა შენი პატივისცემა!
- ანი, წმინდა არსებავ! - თქვა დოქტორმა. - ჩემო საყვარელო მეგობარო!
- მე ეჭვი შემეპარა, რომ არ ვვარგივარ მეგობრად ასეთი ჭკვიანი და განსწავლული ადამიანისათვის. თუ ყოველივე ამას მაიძულა გულჩათხრობილი ვყოფილიყავ, იმის მაგივრად, რომ გამეზიარებინა შენთვის ჩემი ტანჯვა, ეს მხოლოდ იმიტომ, რომ ღრმად პატივსა გცემდი და იმედი მქონდა, ოდესმე დადგებოდა დღე, როდეაც მეც ვეღირსებოდი შენს პატივისცემას.
- ეს დღე დიდი ხანია დადგა ანი, - უთხრა დოქტორმა, - მას შეიძლება მოჰყვეს მხოლოდ დაუსრულებელი ღამე, ჩემო კარგო.
- მიზეზი იმ ცვლილებისა, რომელიც შევნიშნე შენში ამ ბოლო დროს, ცხადი გახდა ჩემთვის, და ახლა ბედნიერი შემთხვევის გამო, გავიგე მთელი სიდიადე შენი ნდობისა ჩემდამი, მიუხედავად ყველა ამ გაუგებრობის.ა არ მაქვს იმედი, რომ უღრმეს სიყვარულს, გულწრფელს ერთგულებას შეძლოს აგინაზღაუროს შენი დიდსულოვნება და გამხადოს შენი ნდობის ღირსი!
მან მოხვია ხელი დოქტორს, რომელმაც მიაყრდნო თავი, და მისი ჭაღარა თმები შეერივნენ ყმაწვილი ქალის მუქ-წაბლისფერ კულულებს.
პაპიდა დინჯად, სრულებით აუჩქარებლად მივიდა დიკთან, სინაზით მოეხვია და აკოცა ლოყაში. ეს დიდი ბედნიერი გარემოება იყო დიკისთვის, რადგან გადაარჩინა იგი თავის შერცხვენას: შევნიშნე, რომ სწორედ იმ წუთში იგი აპირებდა ფეხზე დადგომას, რათა ღირსეულად გამოეხატა თავის აღტაცება.
- თქვენ შესანიშნავი ადამიანი ხართ, დიკ! - უთხრა პაპიდამ.
პაპიდამ ხელი ჩამოსწია დიკს სახელოზე, თავი დაიქნია. სამივენი ნელა გამოვედით ოთახიდან და სახლში წავედით.
- სასურველია, ზოგიერთმა დედამ თავი დაანებოს თავის ქალს მისი გათხოვების შემდეგ. შენ რას ფიქრობ ამის შესახებ, ტროტ? - მკითხა პაპიდამ.
ვფიქრობდი იმის შესახებ, რაც ნათქვამი იყო წეღან, და გონებაში ვიმეორებდი ზოგიერთ სიტვებს, გაგონილს დოქტორის კაბინეტში; “ცოლ-ქმრობაში უთანასწორობის მიზეზები წარმოდგება სურვილთა და აზრთა სხვადასხვაობისაგან”... “პირველი ცრუ გატაცება გამოუცდელი გულისა”...
თავი ორმოცდამესამე
ცნობა
ჩემი დაქორწინების შემდეგ გაიარა წელმა, ან დაახლოებით ამდენმა დრომ, თუ არ მატყუებს მეხსიერება, რომელიც რიცხვებს არც ისე კარგად იხსომებს. საღამო იყო. მე ვბრუნდებოდი სახლში სეირნობის შემდეგ და ვფიქრობდი ჩემს თხზულებაზე (ამ დროს მე ჩემს პირველ რომანს ვწერდი). გავიარე მისის სტირფორდის სახლის წინ, რაც ახლა, მას აქეთ, რაც ჰაიგეტში დავსახლდი, ხშირად მიხდებოდა ხოლმე.
ამ შენობას მუდამ სევდიანი და მოღუშული შეხედულება ჰქონდა. არც ერთი სადარბაზო ოთახი არ გამოდიოდა ქუჩისკენ. ვიწრო, უშნო, ძველებური ფანჯრები თითქოს სამუდამოდ მიეხურათ და ფარდა ჩამოეფარებინათ. არ მახსოვს, შემინიშნავს თუ არა როდისმე სინათლე ამ სახში.
სევდიანმა მოგონებებმა გამიტაცა და ფიქრებში გართული განვაგრძობდი გზას. უეცრად შემაკრთო ხმამ, რომეიც ჩემს ახლოს გაისმა. ვიცანი მისის სტირფორდის მოახლე.
- ხომ არ ინებებთ, სერ, შემობრძანდეთ ჩვენსას და მოელაპარაკოთ მის დარტლს?
- განა მის დარტლმა გამოგგზავნათ ჩემთან? - ვკითხე მე.
- დღეს არა, მაგრამ ეს სულ ერთია. მის დარტლმა ორჯერ შენიშნა, რომ საღამოობით თქვენ ჩაივლით ხოლმე ჩვენი სახლის წინ, და მიბრძანა დაგხვედროდით გამოსვლისას, რომ მეთხოვნა, მობრძანებულიყავით მასთან ორიოდე სიტყვისთვის.
შესვლის იმალვე გამიყვანეს ბაღში, სადაც ამ დროს იმყოფებოდა მის დარტლი. ყმაწვილი ლედი იჯდა სკამზე ტერასის ბოლოში, საიდანაც იშლებოდა უზარმაზარი ქალაქის სურათი.
მან შენიშნა ჩემი მიახლოება და ადგა. სახე საშინლად გაუფითრდა, ელვარე თვალები თითქოს უწინდელზე მეტად უელავდნენ და ჭრილობის ნიშანი უფრო მკაფიოდ აჩნდა უფერულ სახეზე.
- გადმომცეს, მის დარტლ, რომ გსურთ ჩემთან ლაპარაკი, - ვუთხარი მე.
ხელის მოძრაობით მთხოვა დაჯდომა, მაგრამ მოვერიდე ეს მისი თავაზიანობა დამეკმაყოფილებინა.
- ერთი მიბრძანეთ, გამოჩნდა ის ქალი? - მკითხა მის დარტლმა.
- არა.
- მე კი ვიცი, რომ გაიქცა.
შევნიშნე, რომ ტუჩები უთრთოდა ლაპარაკის დროს.
- გაიქცა? - გავიმეორე მე.
- გაექცა მას, - თქვა მან ჩაცინებით. - თუ აქამდის არ გამოჩენილა, შესაძლებელია, სულაც აღარ გამოჩნდეს. უეჭველია, იგი ცოცხალიც აღარ არის!
იგი წამოდგა, რაღაც ბოროტი ღიმილი სახეზე დასთამაშებდა, გადადგა რამდენიმე ნაბიჯი ხშირი ნარის ღობისაკენ, რომელიც ბაღის ამ ნაწილს ქალაქისაგან ღობავდა, და დაიძახა ხმამაღლა:
- ეი! აქეთ!
მან შემომხედა მხარს იქიდან უწინდელი გამომეტყველებით და დაუმატა:
- თქვენ, რასკვირველია, აქ თავს შეიკავებთ შურისძიებისაგან, მისტერ კოპერფილდ!
დავინახე თავი, თუმცა არ ვიცოდი, რაზე მელაპარაკებოდა.
იგი დაბრუნდა რესპექტაბელური მისტერ ლიმიტერის თანხლებით. ლიმიტერმა თავი დამიკრა ისე, რომ არაფრით არ დაუმცირებია თავის რესპექტაბელურობა, და დადგა მის დარტლის უკან.
- უამბეთ მისტერ კოპერფილდს ამ გაქცევის ამბავი, - უთხრა მას მის დარტლმა.
- მისტერ ჯემსი და მე, ქალბატონო...
- მე ნუ მომმართავთ! - გააწყვეტინა მან და წარბები შეკრა.
- მისტერ ჯემსი და მე, სერ...
- გთხოვთ, მე ნუ მომმართვათ, - ვუთხარი მე.
მისტერ ლიმიტერი სრულებით არ დაიბნა და დაუყოვნებლივ მორჩილებით გამოაცხადა, რომ ყველაფერი, რას სასიამოვნოა ჩვენთვის, სასიამოვნოა მისთვისაც. მან განაგრძო:
- მისტერ ჯემსი და მე ვიყავით საზღვარგარეთ ყმაწვილ ქალთან ერთად, მას აქეთ, რაც დავტოვეთ იარმაუთი. ჩვენ მოვიარეთ მრავალი ადგილი და მრავალი მხარე ვნახეთ. ვიყავით საფრანგეთში, შვეიცარიაში, იტალიაში - ერთი სტყვით, თითქმის ყველგან. მისტერ ჯემსი არაჩვეულებრივად შეეჩვია ამ ყმაწვილ ქალს და გაცილებით უფრო მეტად იყო კმაყოფილი თავისი მდგომარეობით, ვიდრე ოდესმე, მას აქეთ, რაც მასთან ვმსახურობ. ამ ქალში ყოვლად შეუძლებელი იყო უწინდელი სოფლის ქალის ცნობა. შევნიშნე, რომ ყველგან, სადაც კი მივდიოდით, მას გაკვირვებით შეჰყურებდნენ. არ ვიცი, მისი მორთულობის ბრალი იყო, თუ ჰაერისა და მზისა, ან იმისი, რომ მას ასე უსაზღვროდ ანებივრებდნენ, მაგრამ ასე იყო თუ ისე, მისი ღირსებანი მართლაც საყოველთაო ყურადღებას იქცევდა.
მაგრამ ხშირად იგი ცუდ გუნებაზე იყო ხოლმე; ეს ცოტათი მობეზრდა მისტერ ჯემსს და ჩვენი საქმეები ძალიან ცუდად წავიდა. რაც უფრო მოუსვენრად იყო მისტერ ჯემსი, მით უფრო ცუდ გუნებაზე იყო ქალი.
ბოლოს, მრავალი ლაპარაკისა და ყვედრების შემდეგ, მისტერ ჯემსმა ერთ მშვენიერ დილას დატოვა ნეაპოლის მიდამოები, სადაც ჩვენ ვილა გვქონდა. იგი დაჰპირდა ქალს, რომ ორი დღის შემდეგ დაბრუნდებოდა, მაგრამ მე დამავალა, გამომეცხადებინა მისთვის, რომ ორივეს კეთილდღეობისათვის გადაწყვიტა, სამუდამოდ დაშორებოდნენ ერთმანეთს. თუმცა უნდა შევნიშნო, მისერ ჯემსი ძალიან კეთილშობილურად მოიქცა წასვლისას; დამავალა მერჩია ქალისთვის, რომ იგი გათხოვილიყო ადამიანზე, მეტად რესპექტაბელურზე, რომელიც თანახმა იყო, არ მიექცია ყურადღება მისი წარსულისათვის. უკეთეს ქმარს იგი ვერასდროს ვერ იშოვიდა ამგვარ მდგომარეობაში, რადგან ისიც უბრალო ოჯახის შვილი იყო.
დარწმუნებული ვიყავი, რომ ეს არამზადა თავისთავზე ლაპარაკობდა.
- მე უნდა გამომეცხადებინა მისთვის ეს გარემოებაც. როდესაც ყმაწვილმა ქალმა გაიგო, რომ მისტერ ჯემსი სამუდამოდ წავიდა, მისმა სასოწარკვეთილებამ ყოველ მოლოდინს გადააჭარბა. კინაღამ ჭკუაზე არ შესცდა, ასე რომ, საჭირო გახდა ზომების მიღება, თორემ იგი, დანის უქონლობის ან ზღვაში გადავარდნის შეუძლებლობის გამო, თავს გაიტეხდა მარმარილოს სვეტზე. მაგრამ, როდესაც გამოვიცხადე დავალებული მეორე ნაწილი, ამ ქალმა სრულებით დაჰკარგა გონი. არასოდეს არ მინახავს ადამიანი ამ ზომამდე გაცოფებული.
- ეს ამართლებს მას ჩემს თვალში, - ვთქვი აღშფოთებით.
მისტერ ლიტიმერმა დახარა თავი, თითქოს უნდოდა ეთქვა: “მართლა სერ? თუმცა თქვენ ისეთი ყმაწვილი ხართ!” - და ისევ განაგრძო:
- მოკლედ რომ მოვჭრა, აუცილებელი იყო, მომეშორებინა მისთვის ყველა საგანი, რომლითაც კი შეეძლო ვნება მიეყენებინა თავისი თავისთვის და სხვისთვისაც, და დაკეტილში მყავდა რამდენიმე ხანს. მიუხედავად ამისა, ერთ ღამეს გამოტეხა ფანჯრის ჩარჩო, რომეიც საკუთარი ხელით გავამაგრე, და გაიქცა; იგი ჩამოცოცებულიყო კედელზე ახვეულ ვაზზე. მას აქეთ მის შესახებ აღარა გაგვიგია რა.
როდესაც აღარ დარჩა არავითარი ეჭვი, რომ მისი პოვნა შეუძლებელია, წავედი მისტერ ჯემსთან და გამოვუცხადე, რაც მოხდა. შემეძლო ამეტანა, და კიდევ ვიტანდი მისტერ ჯემსისაგან მეტად ბევრ უსიამოვნებას, მაგრამ ამ ჯერზე მან გადააჭარბა: მეტად დიდი შეურაცხყოფა მომაყენა. ვინაიდან ვიცოდი ამბავი დედაშვილის საუბედურო განხეთქილებისა, წარმოდგენილი მქონდა დედის შიში შვილის ბედის შესახებ და ამიტომაც გავბედე ინგლისში დაბრუნება, რათა მეამბნა...
- ფულით, რომელიც ჩემგან მიიღო, - შენიშნა მის დარტლმა ჩემსკენ მომართვით.
- დიახ, ქალბატონო... გავბედე მეამბნა ყველაფერი, რაც კი ვიცოდი. მეტი, მგონია, არაფერი აღარ ვიცი, - დაუმატა მისტერ ლიტიმერმა წუთიერი სიჩუმის შემდეგ.
მის დარტლმა შემომხედა, თითქოს უნდოდა გაეგო, ხომ არ მინდოდა მიმეცა რაიმე კითხვა. ამ დროს მომაგონდა ერთი გარემოება და ამიტომ ვთქვი:
- მე მინდოდა გამეგო მისგან... ხომ მიიღო ის წერილი, რომელიც იმ უბედურ ქალს სახლიდან გაუგზავნეს?
ლიტიმერი ჩუმად იდგა და მიწისკენ მიეპყრო თვალები.
- უკაცრავად, ქალბატონო, - თქვა მისტერ ლიტიმერმა ერთხანს ჩაფიქრების შემდეგ. - მე მსახური ვარ, რასაკვირველია, მაგრამ მეც მაქვს თავმოყვარეობა. მისტერ კოპერფილდი ის არ არის, ქალბატონო, რაც თქვენ ბრძანდებით. თუ მისტერ კოპერფილდს სურს გაიგოს რაიმე ჩემგან, გავბედავ მოვაგონო, რომ მას შეუძლია პირადად მე მომმართოს კითხვით.
- თქვენ გაიგეთ ჩემი კითხვა; ჩათვალეთ იგი თქვენდამი მომართულად. რას იტყვით საპასუხოდ?
- სერ, - მიპასუხა მან, გასწია ხელები და ისევ შეაერთა თითების ბოლოები. - არ შემიძლია მოგცეთ პირდაპირი პასუხი. გაწბილება მისტერ ჯემსის ნდობისა მისი დედის გულისთვის - ეს სრულებით არ არის იგივე, რომ ვუღალატო მას თქვენი გულისათვის. მე მგონია, მისტერ ჯემსი არ იყო მომხრე ასეთი წერილების მიღებისა, რომელთაც შეეძლოთ გაეძლიერებინათ ამ ქალში ცუდი გუნება, დანარჩენი კითხვებისაგან, სერ, მე ვისურვებდი გათავისუფლებული ვყოფილიყავი.
- ეს ყველაფერია? - მკითხა მის დარტლმა?
მე ვუპასუხე ხელის მოძრაობით, რომ მეტი აღარა დამრჩენია სათქმელი.
- ერთი რამის აღნიშვნა კიდევ არის საჭირო, - დავუმატე მე, როდესაც შევნიშნე, რომ მან წასვლა დააპირა. - კარგად მესმის ამ კაცის მონაწილეობა ამ ბოროტ საქმეში. ვურჩევ მას - არ გამოჩნდეს ქალაქის ქუჩებში, რადგან აზრად მაქვს, - ვაცნობო ყველაფერი იმ პატიოსან ხალხს, რომელიც მამის მაგივრობას უწევდა ბავშვობაში იმ უბედურს.
როგორც კი ლაპარაკი დავიწყე, იგი შეჩერდა და მისმენდა ჩვეულებრივი აღუშფოთებელი სიმშვიდით.
- გმადლობთ, სერ. მაგრამ მაპატიეთ, თუ შევნიშნავ, რომ ინგლისის კანონები სასტიკად უკრძალავენ ყოველგვარ თვითგანსჯას. აი ამიტომ სრულებით არ მეშინია ამგვარი მუქარის და ვივლი, სადაც მომესურვება!
მან ზრდილობიანად დაგვიკრა თავი - ჯერ მე, შემდეგ მის დარტლს, და გავიდა ბაღიდან იმავე გზით, რა გზითაც მოვიდა. მის დარტლი და მე ვიდექით რამდენიმე ხანს ხმაამოურებლად და ერთმანეთს შევცქრეოდით.
- გარდა ამისა, იგი ამბობს, - შენიშნა მის დარტლმა და ტუჩები ოდნავ შეუკრთა, - რომ მისის ბატონი დასეირნობს ახლა ესპანეთის ნაპირებთან და შემდეგ აპირებს თავი მისცეს საყვარელ გატაცებას - ზღვაზე მოგზაურობას, სანამ ეს საქმე არ მობეზრდება. ამ ორ ამაყ არსებათა - დედასა და ვაჟს შორის ახლა უფრო დიდი უფსკრულია გათხრილი, ვიდრე უწინ. თითქმის არავითარი იმედი არ არის, რომ ოდესმე გათავდება ეს საუბედურო განხეთქილება. ორივეს ერთი და იგივე ხასიათი აქვს და დრო უფრო გააკაჟებს და შეუპოვრად გახდის მათ ბუნებას. ამ გარემოებას, რასაკვირველია, თქვენთვის არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს, მაგრამ ეს შესავალია იმისა, რაც მე მინდა გითხრათ. თუ ის ქალი ცოცხალია, თქვენ, უეჭველია, მოისურვებთ, რომ ასეთი ძვირფასი საუნჯე მოიძებნოს, და მიღირებთ მას თქვენი მფარველობის ქვეშ. ეს ჩვენთვის სასურველია, რომ ჯემსს აღარ მოელოდეს ხიფათი, ისევ მისი მსხვერპლი გახდეს. აი რად მოგიწვიეთ, რომ მეცნობებინა თქვენთვის ყველაფერი დაწვრილებით. ახლა თქვენ იცით ყველაფერი, რაც საჭიროა, იცოდეთ.
მისი სახის გამომეტყველების ცვლილებაზე მივხვდი, რომ ვიღაც გვიახლოვდებოდა. ის იყო მისის სტირფორდი. მან გამომიწოდა ხელი უფრო ცივად, იდრე უწინ. საშინლად გამოცვლილიყო მას შემდეგ, რაც უკანასკნელად ვნახე: წერწეტი წანი ოდნავ მოხროდა; მშვენიერ სახეზე ღრმა ნაოჭები დასჩენოდა; თმები გასთეთრებოდა, მაგრამ თვალებში ჯერ კიდევ მოუჩანდა ის ამაყი, მედიდური ცეცხლი, რომელიც ისე მიტაცებდა ჩემს მოწაფეობის წლებში.
- მისტერ კოპერფილდმა ყველაფრი იცის, როზა?
- ყველაფერი.
- მან თვით ლიტიმერს მოისმონა?
- დიახ, მე ავუხსენი, რად გსურდათ თქვენ ეს.
- თქვენ კეთილი ქალი ხართ, - უთხრა მან მის დარტლს და მერე მე მომიბრუნდა. - დროგამოშვებით მიწერ-მოწერას ვაპირებ თქვენს ყოფილ მეგობართან, სერ, მაგრამ ეს სრულებით არ აღვიძებს მასში დედაშვილურ გრძნობას. აი, ამიტომ, ამ შემთხვევაში, მე არა მაქვს სხვა მიზანი, გარდა იმისა, რომლის შესახებაც გელაპარაკათ როზა. შესაძლებელია რომ ყოფილიყო, ცოტათი მაინც შეემსუბუქებინა ტანჯვა იმ საბრალო ადამიანისა, რომელიც თქვენ აქ მოიყვანეთ, და ჩემი შვილიც მეხსნა განსაცდელისაგან, რომელიც, შესაძლებელია მოელოდეს იმავე მაცდურ ქალისაგან, რათა კვლავ ხელთ იგდოს იგი, კარგი იქნებოდა.
იგი წელში გასწორდა და გაშტერებული გაჰყურებდა სივრცეს.
- ქალბატონო, - მივმართე პატივისცემით, - მესმის თქვენი. დარწმუნებული ბრძანდებოდეთ, რომ ყოველივე ნათქვამი ცუდად არ გაგიგეთ, მაგრამ მე ამ შეურაცხყოფილ ოჯახს ბავშვობიდან ვიცნობ და თავს ნებას მივცემ, მოგახსენოთ - თუ თქვენ არ მიგაჩნიათ, რომ ის გოგონა სასტიკად არის მოტყუებული, ცდებით! მე ღრმად გახლავართ დარწმუნებული, რომ ათასჯერ სიკვდილს არჩევდა, ვიდრე თუნდაც ერთი ჭიქა გამოწვდილ წყალს აიღებდა თქვენი შვილის ხელიდან.
- არაფერია, როზა, არაფერი! - მიმართა მას მისის სტირფორდმა, რაკი შეატყო, რომ იგი ლაპარაკში ჩარევას ცდილობდა. - ამას არა აქვს მნიშვნელობა, დაე ასე იყოს. ამბობენ, თქვენ ცოლი შეირთეთ, სერ?
მე დავუდასტურე.
- და ბედნიერი ხართ? იშვიათად მესმის ახალი ამბები, მაგრამ გავიგე, რომ სახელს იხვეჭთ.
- დიახ, - ვუპასუხე მე, - ჟურნალები ერთგვარი ქებით მიხსენიებენ.
- თქვენ არ გყავთ დედა? - მკითხა მან ოდნავი შეცვლილი ხმით.
- არა!
- ძალიან სამწუხაროა... იგი იამაყებდა ასეთი შვილით. მშვიდობით!
ჩამოვართვი გამოწვდილი ხელი. ამ ქალის სიამაყეს შეეძლო თვით პულსის ძგერაც კი შეეჩერებინა და ჩამოეფარებინა სახეზე სიმშვიდის საბურველი.
ცოტაოდენი ფიქრის შემდეგ გაგონილის შესახებ საჭიროდ ვცანი მეცნობებინა ყველაფერი მისტერ პეგოტისთვის.
მას ისევ ის პატარა ოთახი ეჭირა მეწვრილმანის დუქნის თავზე, უნგერსფორდის ბაზარზე. გამოვკითხე სხვა მდგმურებს მის შესახებ, გავიგე, რომ ჯერ არ გასულიყო სახლიდან და რომ მისი ნახვა შეიძლებოდა მის პატარა ოთახში.
როდესაც შევედი, იგი ფანჯრასთან იჯდა და წიგნს კითხულობდა. მას არ გაუგია კარზე დაკაკუნება და მხოლოდ მაშინ აიღო თავი, როდესაც ხელი დავადე მხარზე.
- მისტერ პეგოტი, - ვუთხარი და ჩამოვართვი სკამი, რომელიც მომაწოდა, - ბევრს ნუ მოელით, მაგრამ მივიღე ზოგიერთი ცნობა.
- ემილიას შესახებ?
მან თრთოლვით მიიდო ტეჩებზე ხელი, გაფითრდა და თვალებში შემომხედა.
- არ იციან, სად არის იგი, ოღონდ მასთან აღარ არის!
მან ყურადღებით მომაპყრო თვალები და ხმაამოუღებლად მოისმინა ჩემი თხრობა. არ შემიძლია დავივიწყო გამომეტყველება ღირსებისა, სილამაზისაც კი, და მშვიდი სიამაყისა მის სახეზე. მას არ შევუჩერებივარ არც ერთი კითხვით.
- რას ჰფიქრობთ ამის შესახებ, მასტერ დევი? - მკითხა ბოლოს.
- მე ვფიქრობ, რომ ის ცოცხალია, - ვუპასუხე მე.
- ვინ იცის, იქნებ მეტად ძლიერი იყო ეს ზარი და მღელვარე გულმა ვერ აიტანა!
მან ჩაფიქრებით წარმოთქვა ეს წყნარი ხმით და გაიარ-გამოიარა პატარა ოთახში.
- ამავე დროს, მასტერ დევი, - დაუმატა მან, - მაინც ვგრძნობ, რომ ცოცხალია! რაღაც მეუბნება სიზმარში და ცხადლივ, რომ ვიპოვი ჩემს საუნჯეს!
მან მაგრად დააჭირა ხელი მაგიდას და მისმა აღელვებულმა სახემ მტკიცე გამომეტყველება მიღო.
- დიახ, ჩემი დისწული ემილია ცოცხალია, სერ! - მითხრა დაბეჯითებით. - არ ვიცი, რა გზით და სად გავიგე ეს, მაგრამ იგი ცოცხალია! ემი ცოცხალია, დარწმუნებული ვარ ამაში.
- ძალიან შესაძლებელია, რომ იგი ლონდონში დაბრუნდეს, რადგან აქ მისთვის ყველაზე ადვილია თავისი უბედურების დამალვა ცნობისმოყვარე ხალხისაგან; სხვა მიზანი არ ექნება, თუ არ აპირებს სახლში დაბრუნებას, - ვუთხარი მე.
- იგი არასგზით არ დაბრუნდება სახლში, - მიპასუხა მან და სევდიანად გაიქნია ტავი. - აი, თვითონ დაენებებინა თავი, საკუთრი ნებით, მაშინ, შესაძლებელია, მოსულიყო მშობლიურ თავშესაფართან. თორემ ახლა არასოდეს არ დაბრუნდება, სერ!
- თუ აქ მოვა, - განვაგრძე მე, - სახეში მყავს ერთი ქალი, რომელსაც ყველაზე ადვილად შუძლია იპოვოს თქვენი დისწული. გახსოვთ მართა?
- ჩვენებური?
- იცით, რომ ახლა ლონდონშია?
- შემხვედრია ქუჩებში, - მიპასუხა ათრთოლებულმა.
- მაგრამ თქვენ არ იცით, - ვუთხარი მე, - რომ ემილიამ გაქცევამდე დახმარება გაუწია მას ქამთან ერთად. თქვენ არ იცით აგრეთვე, რომ ერთხელ ღამით, როდესაც მე და თქვენ შევხვდით ერთანეთს ქუჩაში და ვლაპარაკობდით სასტუმროში, ეს ქალი ყურს გვიგდებდა კარს უკან.
- მასტერ დევი! - შესძახა მან გაკვირვებით. - იმ ღამეს ხომ არ იყო, როდესაც ისე საშინლად თოვდა?
- სწორედ იმ ღამეს. არასოდეს მას აქეთ აღარ მინახავს ეს ქალი. როდესაც გამოგემშვიდობეთ, გავყევი უკან, მაგრამ უკვე ვეღარ ვიპოვე. არ მინდოდა მაშინ მისი ხსენება ისევე, როგორც ახლა, მაგრამ ჩვენთვის აუცილებელია მისი პოვნა, გესმით?
- საუკეთესოდ, სერ, - მიპასუხა მან.
თითქმის ჩურჩულით ვლაპარაკობდით და ამ კილოთი განვაგრძობდით საუბარს.
- თქვენ აბობთ, რომ შეხვედრიხართ რამდენიმეჯერ. იმედი გაქვთ, რომ შეხვდებით ისევ?
- მე მგონია, მასტერ დევი, რომ ვიცი, სად უნდა ვეძებო.
- უკვე ბნელა. ხომ არ გავემგზავროთ მის საძებნელად ახლავე?
იგი დამეთანხმა და დაიწყო მზადება გამოსასვლელად. ისეთი სახე მივიღე, თითქოს არ ვამჩნევდი, რას აკეთებდა. თვითონ მიალაგა თავისი პატარა ოთახი, დადგა მაგიდაზე სანთელი. მერე გაშალა ლოგინი, ამოიღო უჯრიდან თავისი დისწულის კაბა და ქუდი, რომელშიც, როგორც მახსოვს, რამდენჯერმე მინახავს ემი. ეს ნივთები, ახლა წესიერად დაკეცილი, ელაგა ემის ტანისამოსის სხვა მორთულობასთან ერთად. პეგოტიმ ფრთხილად ამოიღო ეს ნივთები და დააწყო მაგიდაზე. ძნელი მისახვედრი არ იყო, რომ ყველა ეს კუთვნილება ქალის ტანისამოსისა ეწყობოდა ამავე წესით, ყოველ ღამეს, თავისი პატრონის მოლოდინში.
გზაში ვიკითხე ქამის ამბავი, რომ საუბრის მასალა გვქონოდა, და ნაწილობრივ ცნობისმოყვარეობითაც. მისტერ პეგოტიმ მიპასუხა თითქმის იმავე სიტყვებით, როგორც უწინ, რომ ამი ისევ ისეთია, “მუშაობს წინანდებურად და არაფრად აგდებს თავის სიცოცხლეს”. მაგრამ ყველას უყვარს ქამი და იგი თითქოს მორჩილებით იტანს უბედურებას.
ჩვენ შევედით სიტიში ტემპლის გზით. მისტერ პეგოტიმ თავი დაანება ლაპარაკს. ბლეკფრაიერის ხიდის ახლოს იგი უეცრად მიბრუნდა და მიჩვენა მარტოდ მდგომი ქალის ფიგურა, რომელიც ქუჩის მეორე მხარეზე ჩანდა. იმწამსვე ვიცანი მართა.
გავყევით მას უკან, ცოტა მოშორებით, და არ ვკარგავდით მხედველობიდან, თუმცა არ მივსულვართ მაინცდამაინც ახლოს, რომ არ მიგვექცია მისი ყურადღება.
ბოლოს მან რომელიღაც ბნელ ქუჩაში შეუხვია.
- ახლა კი, - ვუთხარი მე, - შეგვიძლია დაველაპარაკოთ. - და ფეხი ავუჩქარეთ.
თავი ორმოცდამეოთხე
მართა
ახლა ჩვენ ვესტმისტერში ვიყავით. მაგრამ მალე იძულებული გავხდით, უკან წამოვსუიყავით, რადგან მართა უეცრად, გამობრუნდა. იგი ძალიან სწრაფი ნაბიჯით მიდიოდა. ჩვენ მივდევდით ქუჩის მეორე მხარეზე, ჩუმად, სახლების ჩრდილში.
მდინარის ნაპირას იდგა და, როდესაც ამ სტრიქონებს ვწერ, ახლაც დგას პატარა დანგრეული სახლი, უეჭველია, მენავის ძველი, მიტოვებული ქოხი. როდესაც მივიდა ამ შენობამდე და წყალი დაინახა, შეჩერდა, თითქოს თავისი მგზავრობის მიზანს მიაღწია; შემდეგ აჰყვა მდინარის ნაპირს და თან დაჟინებით უცქეროდა მის მღვრიე ტალღებს.
არა მგონია, რომელიმე ადგილი ლონდონის მახლობლად წარმოადგენდეს უფრო ნაღვლიან, უსიცოცხლო სურათს. აქ არ იყო არც ნავსაშენები, არც სახლები, ამ სევდიან, უდაბურ გზისპირას. მღვრიე არხი ჩაუდიოდა ციხის კედლებს თავისი ჭუჭყიანი ტალღებით. ერთ ადგილას მოჩანდა დაუმთავრებელი სახლების ნანგრევები; მეორე ადგილი სავსე იყო დაჟანგებული რკინეულის ნაყარნუყარით, ქვაბებით, თვლებით, მილებით, ღუმელებით, ნიჩბებით, ღუზებით, წიქვილის ფრთებით და ათასი სხვა საგნებით, რომელთა სახელები არც კი ვიცი. ჩაქუჩების რახარუხი სამჭედლოებში, წითელი ალი და მძიმე შავი ბოლის ბოლქვები არღვევდნენ ღამის მყუდროებას. საფლობი და მიხვეულ-მოხვეული ბილიკები იკლაკნებოდნენ ძველი ხის ბოძების გარშემო, რომელთაც გარს ეხვია დამპალი ჭაობის რაღაც მცენარეები და ზედ ეკრა განცხადების ნაგლეჯები დამხრჩვალთა გადარჩენისათვის ჯილდოს გაცემის შესახებ. ეს ბილიკები, ჭუჭყიან და ლამიან ნიადაგის გადასერით, მიემართებოდა მდინარის დაბალ ნაპირისაკენ. არსებობდა თქმულება, თითქოს აქ იყო ის ორმო, რომელშიც შავი ჭირის დროს მარხავდნენ მკვდრებს. ასე გეჩვენებოდათ, თითქოს მოშხამული ჰაერის გამხრწნელი გავლენა აქედან მთელ მიდამოს ეფინებოდა.
ქალი რომელსაც მივყვებოდით, ჩავიდა თვით მდინარესთან. იდგა მარტო, გაუნძრევლად და თვალები წყლისთვის მიეშტერებინა.
ვანიშნე მისტერ პეგოტის, რომ იგი გაჩერებულიყო თავის ადგილას, და გამოვედი ჩრდილიდან იმ განზრახვით, რომ მაშინვე დამეწყო მასთან ლაპარაკი. შიშით მივუახლოვდი მართას.
მგონია, იგი თავის თავს ელაპარაკებოდა. თითქოს მოჯადოებულს წყლის ცქერით, ჩამოშლოდა მხრებიდან შალი და ხელში აწვალებდა ისეთი უაზრო, ფეთიანი გამომეტყველებით, რომ მთვარეულს ჰგავდა. მე ხელში ვტაცე ხელი და ვუთხარი:
- მართა!
მან შეჰკივლა შეშინებულმა და ცდილობდა, ხელიდან გამსხლტომოდა, მაგრამ ხელი, უფრო ღონიერი, ვიდრე ჩემი, მოეჭიდა მას ამ წუთში. უბედურმა ერთხელ კიდევ გაიბრძოლა, მაგრამ შემდეგ, ღონემიხდილი მიწაზე დაეცა. ჩვენ მოვაშორეთ იგი წყალს და გადავიტანეთ უახლოეს ადგილას, სადაც რამდენიმე მშრალი ქვა იდო. ერთ ხანს იგი იჯდა სახეზე ხელებმიფარებული.
- ო, მდინარე! - შეჰყვირა მან სასოწარკვეთილებით. - ო, მდინარე!
- ნელა, ნელა! - ვუთხარი მე. - დაწყნარდით!
მაგრამ ისევ იმ სიტყვებს იმეორებდა: “ო, მდინარევ, ო, მდინარევ!” სხვა მეგობარი არ ჰყავს ჩემისთანა ქალს! მოდის იგი შორი, ნათელი მხრიდან, სადაც ანკარა და წმინდა იყო მისი ზვირთები, და აი, ახლა მიიზლაზნება მოღუშული, მღვრიე, ჭუჭყიან, საცოდავ ქუჩებში. იგი მიისწრაფის ბობოქარი ზღვისკენ. ჩემი გზაც იქით არის!
მისტერ პეგოტი წატორტმანდა, თითქოს მზად იყო, დაცემულიყო, და როდესაც ხელი ვტაცე, რადგან მისი მდგომარეობა მაშინებდა, ხელები ცივი ჰქონდა, როგორც მკვდარს.
- ბოდავს! - წავჩურჩულე მე. - რამდენიმე წუთის შემდეგ სულ სხვანაირად ილაპარაკებს.
ჩვენ ორივენი ჩუმად ვიდექით, სანამ მართა ცოტათი არ დაწყნარდა.
- მართა, - ვუთხარი მე შემდეგ და მივეშველე ადგომაში. - იცით, ინ არის ეს? ვისთან ვარ მე?
მან მიპასუხა ძალაგამოლეული ხმით.
- ვიცი!
- დამშვიდდით? - ვკითხე მე. - შეგიძლიათ გველაპარაკოთ იმ საკითხის შესახებ, რომელიც, საშინლად გათავდა?
იგი კვლავ აქვითინდა და რამდენიმე სიტყვა წაილაპარაკა მადლობისა, რომ არ გავაგდე მაშინ.
- არ არის საჭირო ლაპარაკი ჩემს შესახებ, - თქვა მან რამდენიმე წამის შემდეგ. - მე სოაცდავი, დაღუპული არსება ვარ. მაგრამ უთხარი მას, ისე, თუ კი ღირსად მთვლით ამგვარი დახმარებისა, რომ არასოდეს არ ვყოფილვარ მისი უბედურების მიზეზი.
- არავინ არც გამტყუნებთ ამაში, - ვუპასუხე ამავე სერიოზული კილოთო.
- ჯერ კიდევ თვლიან ღამემდე, - განაგრძობდა მართა, - გავიგე ყველაფერი, რაც მოხდა. ყველაზე მეტად ეს ფიქრი მაწუხებდა: ხალხი მოიგონებს, რომ ეს დიდსულოვანი ქალი მე მელაპარაკებოდა, და უეჭველია, იტყვიან, რომ მე შევაცდინე იგი. ო, სიხარულით მოვიკლავდი თავს, რომ დავუბრუნო მას კეთილი სახელი. მე არ ვადარებ მას ჩემს თავს... მაგრამ მინდა ვთქვა, რომ მიუხედავად მთელი ჩემი დამცირებისა და დაცემისა, მუდამ ვიქნები მისდამი აღსავსე სიყვარულითა და მადლობით, ნუ იფიქრებთ, რომ სრულებით დავკარგე სიყვარულის უნარი! ხელი მკარით ზიზღით, მომკალით, მაგრამ ნუ იფიქრებთ, რომ მადლობისა და სიყვარულის გრძნობა სრულებით გაქრა ჩემში!
მისტერ პეგოტი სევდიანად შეჰყურებდა ამ მომუდარე ქალს და ალერსიანად ააყენა, როდესაც იგი გაჩუმდა.
- მართა! - უთხრა მან. - მე არ ვარ შენი მსაჯული! მე არ ვარ შენი გამკიცხავი, საბრალო, უბედურო ქალო!
საცოდავი ქალი მორიდებით იდგა მის წინ და, როგორც ჩანდა, ეშინოდა მისი თვალების შეხვედრისა; მაგრამ მისი მწვავე ნაღველი მიყუჩდა და მართა დადუმებული იყო.
- აი, თუ შენ მოისმინე, - უთხრა მას მისტერ პეგოტიმ, - რასაც ვლაპარაკობდით მე და მისტერ დევი იმ რამეს, როდესაც ისეთი სშინელი თოვლი მოვიდა, ალბათ იცი, რომ მოვიარე თითქმის მთელი ქვეყანა და ყველგან ვეძებდი ჩემს ძვირფას დისწულს. დიახ, ძვირფასს, - გაიმეორა მან სიმტკიცით, - იგი ახლა უფრო ძვირფასია ჩემთვის, ვიდრე უწინ იყო.
მართა შეკრთა. მისტერ პეგოტიმ აიღო მიწიდან შალი და მზრუნველობით მოაფარა იგი ქალს მხრებზე.
- შენ აბობ, რომ კეთილი და ალერსიანი იყო შენდამი. ეჭვი არა მაქვს ამაში. იგი მუდამ ასეთი იყო ყველასთან. მადლობასა და სიყვარულსა ჰგრძნობ მის მიმართ? მაშ გვიშველე, რომ ვიპოვნოთ.
მართამ სწრაფად შეხედა მოხუცს პირველად.
- მერე? თქვენ მენდობით? - იკითხა ჩუმად გაოცებული კილოთი.
- სავსებით! - უპასუხა მისტერ პეგოტიმ.
- და თქვენ მავალალებთ დაველაპარაკო მას, თუ შემხვდება, შევიფარო იგი, თუ მექნება თავშესაფარი, მავალებთ, ბოლოს შეგახვედროთ მასთან?
ორივემ ერთხმად ვუპასუხეთ: “დიახ!”
ასწია თვალები და დაიფიცა, რომ მზად არის აასრულოს ეს დავალება, რომ არასოდეს არ შეასუსტებს ძებნას, არ აუხვევს მიზანს, სანამ დარჩება თუნდ მცირეოდენი იმედი.
საჭიროდ დავინახეთ შეგვეტყობინებინა მისთვის ყველაფერი, რაც კი ვიცოდით. იგი გვისმენდა დიდი ყურადღებით. დროდადრო თვალები ცრემლებით ევსებოდა, მაგრამ თავს იკავებდა. როგორცა ჩანდა, მასში სრული გარდატეხა მოხდა. იგი ცდილობდა, დამშვიდებული გვძინებოდა.
როდესაც გავათავე, მან გვკითხა, სად შეეძლო ჩვენი ნახვა, თუ საჭირო იქნებოდა. მივედი ფარნის მკრთალ შუქთან გზის პირას და დავუწერე მისამართი - ჩემი და მისტერ პეგოტისა... მე ვკითხე, სად ცხოვრობდა თვითონ ის. ცოტა ხნის დუმილის შემდეგ მიპასუხა, რომ არსად არ ცხოვრობს დიდი ხნობით და რომ ამის შესახებ უკეთესია ნუ მეკითხებითო.
მისტერ პეგოტიმ მანიშნა ჩურჩულით ერთი გარემოება, რომელიც თვითონაც მომივიდა თავში. ამოვიღე ქისა, მაგრამ ვერასგზით ვერ დავიყოლიე ეს უბედური, მიეღო ჩემგან ცოტაოდენი ფული. იმაზედაც კი ვერ დავითანხმე, რომ დამპირებოდა - შემდეგში მაინც მიეღო ჩვენი დახმარება. იგი შეუპოვარი დარჩა.
მან გაიწოდა მთრთოლვარე ხელიდა შეეხო მისტერ პეგოტის, თითქოს მასში მკურნალი ძალა იყო; შემდეგ წავიდა ჩვენგან უდაბურის გზით.
შუაღამე იყო, როდესაც სალხში ვბრუნდებოდი. ჩემდა გასაოცრად, შევნიშნე, რომ პაპიდას სახლში კარი ღია იყო და იქიდან გზისკენ მკრთალი სინათლე გამოდიოდა. როდესაც სახლს მივუახლოვდი, დავინახე ვიღაც კაცი, რომელიც ბაღში იდგა.
მას ხელში ბოთლი და ჭიქა ეჭირა. საჩქაროდ შევცერდი ხის ხშირი ტოტების ქვეშ. მალე ვიცანი სწორე ის ადამიანი, რომელსაც ოდესღაც მისტერ დიკის ოცნების ნაყოფად ვთვლიდი და რომელიც დაგვხვდა ერთხელ მე და პაპიდას ლონდონის ქუჩებში.
იგი არა მარტო სვამდა, სჭამდა კიდეც, და სჭამდა დიდი სიხარბით. იგი დაიხარა რომ მიწაზე დაედგა ბოთლი, შეხედა ფანჯარას და დაიწყო გარშემო ცქერა, მაგრამ რაღაც იდუმალებითა და მოუთმენლობით, თითქოს უნდოდა რაც შეიძლება მალე გასულიყო იქიდან.
რამდენიმე წამით შესავალში სინათლე დაბნელდა და კარებში პაპიდა გამოჩნდა. იგი აღელვებული იყო და ფული გადაუთვალა უცნობს. მე მესმოდა ფულის შხარუნის ხმა.
- ეს ცოტაა! - თქვა უცნობმა.
- მეტის მოცემა არ შემიძლია, - უპაუხა პაპიდამ.
- მაშინ არ წავალ, - უთხრა მან, - აჰა, აი, შეგიძლია უკან წაიღო შენი ფული.
- რა საძაგელი ადამიანი ხარ, - უთხრა პაპიდამ აღელვებით. - განა შეიძლება ამგვარად მოქცევა ჩემთან? მაგრამ რას ვკითხულობ! შენ ასე იმიტომ იქცევი, რომ იცი ჩემი სისუსტე. როგორ მოგიშორო თავიდან? ადრე თუ გვიან, იძულებული ვიქნები, მიგაგდო ბედის ანაბარად.
- მერე? რაღას ელი? - ჰკითხა მან.
- კიდევ მეკითხები? - უპასუხა პაპიდამ. - რა გული აქვს ამ ადამიანს!
კაცი იდგა უკაყოფილო და ფულებს აჩხარუნებდა; შემდეგ თავი გაიქნია და თქვა:
- მაშ მეტს არაფერს მომცემ?
- სულ ეს არის, რის მოცემაც შემიძლია, - უპასუხა პაპიდამ. - შენ ხომ იცი, რომ ქონება დავკარგე და გავღარიბდი. უკვე გიამბე ეს.
- რა გულკეთილი ხარ! მაგრამ, რაც არის, არის, ამ ჯერზე ასე იყოს, დავყაბულდები იმას, რაც მივიღე.
იგი მძიმე ნაბიჯით გავიდა ბაღიდან. საჩქაროდ გადავდგი რამდენიმე ნაბიჯი, თითქოს ახლა მოვდიოდი, და შესავალთან შევეფეთე მას. ჩვენ მტრული თვალით დავათვალიერეთ ერთმანეთი.
- პაპიდა, - ვუთხარი საჩქაროდ, - ეს კაცი ისევ გაწუხებთ. ვინ არის? მე მოველაპარაკები მას!
- შვილო! - მითხრა პაპიდამ და ხელი მტაცა. - წამო ჩემთან. ნუ მელაპარაკები ათი წუთის განმავლობაში.
ჩვენ სასტუმროში დავსხედით. პაპიდა მოეფარა ძველ მრგვალ, მწვანე თერჯს, რომელიც სავარძლის ზურგზე იყო მომაგრებული, შემდეგ გამოვიდა იქიდან და დაჯდა ჩემს გვერდით, სავარძელზე.
- ტროტ, - მითხრა პაპიდამ წყნარად, - ეს ჩემი ქმარია!
- თქვენი ქმარი, პაპიდა? აკი მოკვდაო?
- მოკვდა ჩემთვის, - მიპასუხა მან, - მაგრამ ჯერ ცოცხალია.
შევყურებდი მას ჩუმი გაოცებით.
- ბეტსი ტროტვუდი არ ჰგავს ისეთ არსებას, რომელსაც შეიძლება ჰქონდეს ნაზი გრძნობები, - მითხრა პაპიდამ მტკიცე, მშვიდი სახით, - მაგრამ იყო დრო, ტროტ, როდესაც იგი სავსებით მიენდო ამ ადამიანს, როდესაც უყვარდა იგი სულით და გულით; როდეაც მაგ ადამიანის გულისათვის მზად იყო, ყოველგვარი მსხვერპლი გაგეღო ერთგულების დასამტკიცებლად. მან იმით გადაუხადა მადლობა, რომ გაფლანგა მისი ქონება და მოუკლა გული.
- კეთილო, ძვირფასო პაპიდა!
- მას მშვიდად გავშორდი, - განაგრძო პაპიდამ და, ჩვეულებისამებრ, ხელი ხელზე დამადო. - იგი ისეთი სისასტიკით მექცეოდა, რომ შემეძლო გაყრის დროს მიმეღო საუკეთესო პირობები, მაგრამ არ მიმიმართავს ამ ზომისათვის. მან მალე გაფლანგა ყველაფერი, რაც კი მივეცი, და სულ უფრო და უფრო დაბლა ეცემოდა. თუ არ ვცდები, ცოლი შეირთო ქაღალდის მოთამაშე, გაიძვერა. როგორია, ახლა შენ თვითონ ჰხედავ, მაგრამ ძალიან ლამაზი იყო, როდესაც გავთხოვდი მასზე, - მითხრა პაპიდამ ისეთი კილოთი, რომელშიც ჯერ კიდევ ისმოდა ძველი სიყვარულისა და აღტაცების ანარეკლი, - და მას ვთვლიდი... მე ხომ სულელი ვიყავი მაშინ... პატიოსნების იდეალად.
ხელზე ხელი დამიკრა და თავი გაიქნია.
- ახლა იგი ჩემთვის არაფერია, ტროტ, უფრო ნაკლებიც, ვიდრე არაფერი, მაგრამ არ მინდა დაისაჯოს თავის ბოროტმოქმედებათათვის (ეს კი აუცილებლად მოხდება, თუ დაიწყებს ხეტიალს ამ ადგილებში). აი ამიტომ, დროგამოშვებით, როდესაც გამომეცხადება ხოლმე, ვაძლევ გაცილებით მეტ ფულს, ვიდრე საშუალება მაქვს, ოღონდ აქედან წავიდეს. სულელი ვიყავი, როდესაც მივთხოვდი და მიყვარდა, ტროტ, როგორც კი შეუძლია სიყვარული ქალს.
პაპიდამ ამოიოხრა და გაჩუმდა.
- ასე, ჩემო მეგობარო! - მითხრა მან. - ახლა შენ იცი დასაწყისი, შუაგული, ბოლო, ყველა წვრილმანი ჩემი ამბისა, მეტს ნუღარ ვახსენებთ მას, და შენ, რასაკვირველია, ამას არავის უამბობ. დაე ჩვენ შორის დარჩეს ეს სულელური ამბავი ჩემი ცხოვრების, ტროტ!
თავი ორმოცდამეხუთე
შინაური საქმეები
გამოვიდა, ბოლოს, ჩემი პირველი წიგნი. მას დიდი გამარჯვება ერგო. მაგრამ ქებამ, რომელმაც დაიგუგუნა ჩემს ყურებში, სრულებით არ გააბრუა ჩემი, მწერლის თავმოყვარეობა, თუმცა დიდი ყურადღებით ვუსმენდი მას და პირადად დიდი აზრის ვიყავი ჩემი ოცნების შემოქმედებაზე.
მაგრამ არ ვაპირებ აქ ჩემი ლიტერატურული საქმეებისა და მათი წარმატების შესახებ სრული ანგარიშის წარმოდგენას, თუმცა ყველა სხვა მხრივ ეს წიგნი უნდა იყოს ჩემი ცხოვრების სწორი ანასახი. ჩემმა ლიტერატურულმა ნაწარმოებებმა თვითონ უნდა ილაპარაკონ თავიანთ შესახებ - და დაე თვითონვე ილაპარაკონ. ამ შემთხვევაში მათ ვახსენებ მხოლოდ იმდენად, რამდენადაც ისინი ჩემი ცხოვრების ნაწილს შეადგენენ.
მე წარმატებით ვწერდი გაზეთებში და სხვა გამოცემებშიც, მაგრამ, როდესაც ნამდვილად გავიმარჯვე, როგორც დიდი წიგნის ავტორმა, თავს ნება მივეცი თავი დამენებებინა პარლამენტის მოსაწყენი კრებებისათვის. ამიტომ ერთ მშვენიერ საღამოს უკანასკნელად დავალაგე პარლამენტის მიკიბულ-მოკიბული სიტყვები ჩემს სტენოგრაფიულ ნოტებზე და ამის შემდეგ ამ მუსიკას არასოდეს აღარ შეუწუხებია ჩემი ყურთასმენა.
დაახლოებით წელიწადნახევარმა გაიარა მას შემდეგ, რაც ცოლი შევირთე. მრავალი უხეირო ცდის შემდეგ თავი დავანებეთ შინაურ საქმეებზე ზრუნვას, როგორც ყოვლად გამოუსადეგარ შრომას. ოჯახური საქმეები თავისთავად მიდიოდა; მოსამსახურისათვის დასახმარებლად კი დავიქირავეთ პაჟი, რომელიც ჩვენს სახლში ცხოვრობდა და თავის უპირველეს მოვალეობად სთვლიდა მზარეულთან ჩხუბსა და ლანძღვას.
ეს უბედური პაჟი, რაღაც ეშმაკად დაქირავებული ჩემს მიერ, ექვს გირვანქად და ათ შილინგად წელიწადში, დაუსრულებელი შიშის საგანი გახდა ჩემთვის. ვაკვირდებოდი მის ზრდას, - იზრდებოდა კი იგი ცერცვის სისწრაფით, - და საშინელი შიში ამიტანდა ხოლმე იმ დროის მოლოდინში, როდესაც წვერის პარსვას დაიწყებდა, შემდეგ გათეთრდებოდა, გაქაჩლდებოდა... არავითარი იმედის შუქი ამ ტვირთის თავიდან მოშორების არ ჩანდა.
ბოლოს ჩემს მტარვალს მიუსაჯეს სამშობლოდან გადასახლება ქურდობისათვის. იგი განუწყვეტლივ გვწერდა წერილებს ციხიდან და ისეთ ცხარე სურვილს აცხადებდა დორას ნახვისას წასვლის წინ, რომ დორა გაემგზავრა ციხეში და, რასაკვირველია, მაშინვე გული წაუვიდა, როგორც კი რკინის მოაჯირის იქით მოხვდა. მოკლედ რომ ვთქვათ, არ მქონდა არც ერთი მოსვენებული წუთი, სანამ ეს ბიჭი არ გადაასახლეს და მწყემსად არ დააყენეს (როგორც ეს შემდეგში გავიგე) სადღაც “ზღვის გაღმა”, სად, ნიშანდობლივ არ ვიცი.
ყოველივე ამან სერიოზულად დამაფიქრა და ახალი სახით წარმომიდგა ჩვენი ოჯახური საქმეების აწეწილობა. მიუხედავად ჩემი სიყვარულისა დორასადმი, არ შემეძლო არ გამეზიარებინა მისთვის ჩემი აზრები ამის შესახებ.
- გენაცვალე, - ვუთხარი ერთ საღამოს, - საფიქრელადაც საშინელია, რომ ჩვენი უვიცობა ოჯახურ საქმეებში მავნებელი ხდება არა მარტო ჩვენთვის, ვინც უკვე მივეჩვიეთ ამას, არამედ სხვებისთვისაც.
- შენ მთელი ამ ხნის განმავლობაში ისეთი დამშვიდებული იყავი, დოდი, რაღად გინდა ისევ გამიჯავრდე? - მითხრა დორამ.
- სრულებითაც არა, ჩემო მეგობარო, გარწმუნებ. მომეცი ოღონდ საშუალება, უფრო ნათლად გამოვთქვა ჩემი აზრი.
- მერე, რად მინდა ვიცოდე შენი აზრი? - მითხრა დორამ. - სრულებითაც არ მსურს ვიცოდე, რა გაქვს თავში.
- კი, მაგრამ მე მინდა, დორა, რომ შენ გაიგო, რაშია საქმე.
მისმა მშვენიერმა სახემ სრულებით სერიოზული გამომეტყველება მიიღო.
- სამქე იმაშია, ჩემო კარგო, რომ ჩვენ რაღაც ჭირი გვჭირს, და ეს ჭირი გადადის ყველაზე, ვინც კი ჩვენ გვეკარება.
მე ასე დავიწყე და განვაგრძობდი ამგვარ ფიგურალურ ლაპარაკს, მაგრამ დორას შეშინებულმა სახემ დამანახა, რომ ხუმრობაგაშვებით შეეშინდა და, მგონი, ფიქრობდა, რომ ვაპირებდი ყვავილის აცრის ან ამის მაგვარი ახალი საშუალების შემოღებას ჩვენი საშინელი სენის წინააღმდეგ. ამიტომ გამოვიცვალე კილო და ვეცადე, რაც შეიძლებოდა მარტივად გამომეთქვა ჩემი აზრი.
- გენაცვალე! - ვუთხარი მე. - ჩვენი უზრუნველყოფის გამო ვკარგავთ არა მარტო ფულს, კომფორტს და დროგამოშვებით სულის სიმშვიდეს, არამედ ვდგებით პასუხისგებაში სინდისის წინაშე; ჩვენ ხომ პირდაპირ ვხრწნით ჩვენს მოსამსახურეებს! საუბედუროდ, აქ მარტო ისინი არ არიან დამნაშავეები; ხალხი ირყვნება, რადგან ჩვენ თვითონ არ ვცდილობთ, გამოვასწოროთ ჩვენი ნაკლი!
- ო, რა საშინელი ბრალდებაა! - შესძახა დორამ და შემომხედა გაოცებული თვალებით. - თქმა იმისა, რომ მე საათს ვიპარავ, ო რა საშინელებაა!
- ჩემო კარგო! - ვუთხარი მე. - როგორ შეიძლება ამგვარი სისულელის თქმა? განა მე რამე ვთქვი საათის შესახებ?
- რასაკვირველია, სთქვი! - მითხრა დორამ. - შენ თვითონ იცი ეს. შენ პირადად შემადარე მას!
- ვის?
- ვის და იმ საძაგელ ბიჭს, - მითხრა დორამ ქვითინით. - რატომ შერთვამდე არ გამომიცხადე შენი აზრი? რატომ მაშინვე არ სთქვი, რომ მე გადასახლებულ პაჟზე უარესი ვარ? ო, რა საშინელებაა!
- დამშვიდდი, ჩემო კარგო, გემუდარები. ერთხელ მაინც მიაქციე ყურადღება იმას, რასაც ვამბობ და რის თქმასაც ვაპირებ ჩვენი საერთო სარგებლობისათვის. სანამ თვითონ არ შევიგნებთ ჩვენ მოვალეობას მოსამსახურეთადმი, მანამდე მათაც არ ეცოდინებათ თავიანთი მოვალეობა ჩვენდამი. ჩვენ უნდა ვიფიქროთ ამის შესახებ. აი ის, რაც უნდა მეთქვა. კარგი, დამშვიდდი, ჩემო კარგო!
დიდხანს ქვითინებდა ჩემი პაწაწა ცოლი და არ მაძლევდა ნებას მომეშორებინა ცხვირსახოცი მის თვალთაგან. იგი მალავდა სახეს და ბუტბუტებდა, რომ სრულებით არ უნდა შემერთო ცოლი, თუ ასეთი უბედური ვარ. რაკი ასეა, რატომ არ ვგზავნი მას მამიდებთან პუტნიში, ან ჯულია მილსთან ინდოეთში? ჯულიას გაუხარდება მისი ნახვა და არ დაუძახებს მას გადასახლებულ პაჟს; ჯულიას არასოდეს არ უწოდებია მისთვის ასეთი საძაგელი სახელი! ვხედავდი სრულ უსარგებლობას ყოველგვარი ახალი ცდისას ამ სახით და გადავწყვიტე, სხვა ზომებისათვის მიმემართა. მაგრამ რა? “ცოლის ჭკუის განვითარება”. - ეს სიტყვები ძალიან სასიამოვნოა სმენისათვის და გამამხნევებელი იერი აქვს. გადავწყვიტე დორას ჭკუის განვითარება.
ამას დაუყოვნებლივ შევუდექი. დორა ცელქობს, როგორც ბავშვი, და თვითონაც ძალიან მინდა მასთან ერთად თამაშობა; მაგრამ ვიღებ სერიოზულ სახეს და ვარღვევ მის მხიარულებას - და ჩემსასაც აგრეთვე. ვებაასებოდი მას ისეთ საგნებზე, რომლებიც იტაცებდნენ ჩემს ოცნებას, ვუკითხავდი შექსპირს და ვქანცავდი საბრალოს უკიდურესობამდე. ვცდილობდი, გადამეცა მისთვის, თითქოს შემთხვევით, ზოგიერთი სასარგებლო ცნობები. მას ეშინოდა მაგვარი დარიგებისა და ყოველნაირად ერიდებოდა მათ, თუკი რაიმე საბაბს იშოვიდა. ჩემი პაწაწინა ცოლის ჭკუის განვითარებას დიდი სიფრთხილით შევუდგებოდი ხოლმე, მაგრამ იგი, როგორც ჩანდა, მუდამ გრძნობდა, საით მიმყავდა ლაპარაკი; ისიც ცხადი იყო, რომ შექსპირი მას წარმოდგენილი ჰყავდა რაღაც საშინელ არსებად. განვითარება ძალიან მძიმედ მიიწევდა წინ.
განვითარების ამ ცდაში ტრედელსიც ჩავითრიე, ისე, რომ მას ეჭვიც არ აუღია. როგორც კი ტრედელსი მოვიდოდა ხოლმე ჩვენსას, ვაფეთქებდი მის წინ ჩემს ნაღმებს დორას ჭკუის სასწავლებლად. პრაქტიკული სიბრძნის რაოდენობა, რომელიც შევატყობინე ტრედელსს ამგვარად, უზარმაზარი იყო, მაგრამ დორაზე ყოველივე ამან არავითარი გავლენა არ მოახდინა გარდა იმისა, რომ მუდამ რაღაც ნერვიულ შიშს განიცდიდა.
ჯერ კიდევ იმედი მქონდა, რომ დადგებოდა დრო, როდესაც ჩემ და დორას შორის სრული თანხმობა დამყარდებოდა, ამიტომ დაუღალავად მივისწრაფოდი ჩემი მიზნისაკენ რამდენიმე თვის განმავლობაში. მაგრამ ყოველივე აქედან არა გამოვიდა რა. მაშინ, სინდისის დასამშვიდებლად გადავწყვიტე, რომ დორას ჭკუა საბოლოოდ განვითარებული იყო!
უარი ვთქვი ჩემს პედაგოგიურ გეგმაზე, რომელიც ძალიან მიმზიდველი იყო სიტყვიერად, ამგრამ ყოვლად უსარგებლო გამოდგა საქმეში. გადავწყვიტე, დავკმაყოფილებულიყავი ჩემი ცოლის ბავშვური, გულუბრყვილო ხასიათით და უკვე აღარ ვცდილობდი, მომეხდინა მასში რაიმე ცვლილება. თვითონაც საშინლად მომბეზრდა მუდამ ღრმააზროვანი ბრძენის როლის თამაში და დორას სახეზე მოწყენილობისა და ძალდატანების გამომეტყველების ცქერა. ამიტომ ერთ მშვენიერ დღეს ვიყიდე წყვილი საუცხოო საყურე დორასთვის და საყელო ჯიპისთვის და დავბრუნდი სახლში მტკიცე გადაწყვეტილებით - აღმედგინა ჩემი წარსული ბედნიერება.
დორას გაუხარდა ეს პატარა საჩუქრები და აღტაცებით გადამკოცნა, მაგრამ მაინც რაღაც ჩრდილი ჯერ კიდევ დარჩა ჩვენს შორის და გადავწყვიტე, უსათუოდ გამეფანტა იგი.
მივუჯექი დორას სოფაზე და გავუკეთე საყურეები. მერე ვუთხარი, რომ ბოლო დროს ისე კარგად არ ვცხოვრობდით, როგორც წინათ, და რომ ამაში მე ვარ დამნაშავე. ამაში ღრმად ვიყავი დარწმუნებული.
- საქმე იმაშია, - ვუთხარი მე, - რომ მთელი ამ ხნის განმავლობაში მინდოდა ბრძენი ვყოფილიყავი.
- და მეც ბრძენი გაგეხადე - მითხრა დორამ მორიდებით. - არა, დოდი?
მე თავი დავუქნიე ამ მომხიბლავი კითხვის პასუხად, რომელიც გამოიხატა აწეული წარბებით, და დავუჭირე ტუჩები, რომელიც ჩემი კოცნის აცილებას ცდილობდნენ.
- აქედან არავითარი სარგებლობა არ გამოვა, - განაგრძო დორამ და თავი გაიქნია: - შენ თვითონ იცი, როგორი ბავშვი ვარ! და არ დაგვიწყებია, რასაკვირველია, რა სახელიც უნდა დამიძახო. და თუ შენ აღარ გინდა მიწოდო შენი პაწაწინა ცოლი, ეს იმას ნიშნავს, ჩემი აზრით, რომ არასოდეს არ გყვარებივარ. შენ, ალბათ, არასოდეს არ მოგსვლია თავში აზრად, რომ უკეთესი იქნებოდა... რომ...
- რა რომ, ჩემო კარგო? - ვკითხე მე, რადგან იგი უეცრად შეჩერდა. - რომ რა?
- არაფერი, - მითხრა მან.
იგი მომეხვია ყელზე და დამალა თავისი მშვენიერი სახე ჩემს მხარზე.
- დარწმუნებული ვარ, უკეთესი იყო, სრულებით არაფერი არ გამეკეთებინა, ვიდრე ის, რომ ვცდილობდი, განმევითარებინა ჩემი პაწაწინა ცოლის ჭკუა, - ვუთხარი მე სიცილით. - ასე არ არის? ღმერთმანი, მე დარწმუნებული ვარ ამაში.
- მაშ, აი რასა ცდილობდი! - შესძახა დორამ. - აჰ, შე სულელო ბიჭუნა!
- ამის შემდეგ აღარ ვიზამ, - ვუთხარი მე. - მე მიყვარს იგი ისეთი, როგორიც არის.
- მართლა - იკითხა დორამ.
- რად უნდა გამოვცვალო, რაც ასე მომწონდა ამდენი ხნის განმავლობაში, - ვთქვი მე. - შენ ყველაზე მშვენიერი ხან შენი ახლანდელი სახით, ჩემო კარგო, ისევ ვიცხოვროთ ძველებურად და ბედნიერები ვიყოთ.
- და ბედნიერები ვიყოთ! - დაადასტურა დორამ. - დიახ, ბედნიერები მთელ ჩვენს სიცოცხლეში! შენ არასოდეს არ იფიქრებ, რომ საქმე ისე არ მიდის, როგორც წესია?
- არასოდეს, არასოდეს! - ვუთხარი მე. - ვიცხოვროთ, როგორც გვეცხოვრება.
- და შენ არასოდეს აღარ იტყვი, რომ ჩვენ ვაფუჭებთ ხალხს? - მითხრა დორამ ალერსით. - არა? შენ ხომ თვითონაც იცი, რა ცუდია ეს.
- სჯობს, რომ შენ დორა იყო, ვიდრე სხვა ვინმე, ვინც არ უნდა იყოს მთელ დედამიწის ზურგზე.
- მთელ დედამიწის ზურზე? ჰა, დოდი? ეს ხომ უზარმაზარი ადგილია?
მან გაიქნია თავი, მომანათა თავისი აღტაცებული, ნათელი თვალები, გადამკოცნა, გადაიკისკისა მხიარულად და გაიქცა, რომ ჯიპისთვის ახალი საყელო გაეკეთებინა.
ამგვარად დასრულდა ჩემი უკანასკნელი ცდა ცოლის გარდაქმნისა. ჩემმა მეცადინეობამ უნაყოფოდ ჩაიარა. უწინდელი მძიმე გრძნობა ჯერ ისევ ჩრდილავდა ჩემს არსებობას. იგი ღრმად მქონდა გამჯდარი და არავითარი არსებითი ცვლილება არ მომხდარა მასში. უწინდებურად იგი გამოურკვეველი იყო, და თითქოს რაღაც სევდიან ხმას მოჰქონდა ჩემთან შუაღამეში. გულწრფელად მიყვარდა ჩემი ცოლი და ბედნიერად ვთვლიდი თავს, მაგრამ ეს ის ბედნიერება არ იყო, რომელიც ოდესღაც ეხატებოდა ჩემს ოცნებას. რაღაც მენანებოდა და რაღაც აკლდა ჩემს სრულს კეთილდღეობას.
როდესაც ვფიქრობდი ჩემი სიჭაბუკის შეუსრულებელ ოცნებებზე, გონებაში წარმომიდგებოდა ხოლმე ის საუკეთესო ხანა, რომელიც წინ უძღვის ვაჟკაცობას, - ის ასაკი, რომელიც გაქრა ჩემთვის სამუდამოდ, - და მაშინ მაგონდებოდა ბედნიერი დღეები, გატარებული აგნესასთან ერთად, საყვარელ ძველ სახლში.
ზოგჯერ მომივიდოდა აზრი, - რა იქნებოდა, მე და დორას რომ არასოდეს გვენახა ერთმანეთი? მაგრამ დორა ისე მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ჩემს არსებობასთან, რომ ამგვარი აზრი სისულელედ მიმაჩნდა, და მალე ქრებოდა.
ყოველთვის მიყვარდა ჩემი პაწაწინა ცოლი. ის, რაზედაც მე ახლა ვლაპარაკობ, თვლემდა ჩემი გულის სიღრმეში და მხოლოდ დროგამოშვებით იღვიძებდა ოდნავ შესამჩნევად. რომ ისევ ჩაეძინა ღრმა ძილით. არასოდეს არ წარმომიდგენია ეს ფიქრები ცხადად, გარკვეული სახით, და არა მგონია, მათ ჰქონოდათ რაიმე გავლენა ჩემს სიტყვებზე ან მოქმედებაზე. მარტო ვებრძოდი და ვერეოდი ჩემს პატარა დარდებს და ჩემს საკუთარ გეგმებს. მე ვწერდი, დორა კალმებს მითლიდა, და ორივენი ვგრძნობდით, რომ ყოველი ჩვენთაგანი ასრულებს იმ მოვალეობას, რომელიც წილად ერგო. დორას გულწრფელად ვუყვარდი და ამაყობდა ასეთი ქმრით.
“პირველი შემცდარი გატაცება გამოუცდელი გულისა”, - ეს სიტყვები წარმოთქმული დოქტორ სტრონგის მეუღლის მიერ, ყოველ წუთში მაგონდებოდა და თითქოს არ მშორდებოდა. ხშირად ამ სიტყვებით ვიღვიძებდი შუაღამისას.
“ცოლქმრობაში უთანასწორობის მიზეზები წარმოსდგება სურვილების, აზრებისა და გემოვნების სხვადასხვაობისაგან”, ეს აზრიც არ მანებებდა თავს. ვცდილობდი, შემეფარდებინა ერთმანეთისთვის დორას და ჩემი აზრები, მაგრამ დავინახე, რომ ეს შეუძლებელი იყო. ერთიღა დამრჩენოდა, - თვითონ შემეთვისებინა დორას აზრები; გამენაწილებინა მასთან ის, რაც შესაძლებელი იყო, და ბედნიერი ვყოფილიყავი; ჩემი საკუთარი ზურგით გადამეტანა ის, რაც აუცილებელი იყო, და მაინც ბედნიერი ვყოფილიყავი. ვცდილობდი, მივჩვეოდი ამ აზრს, და ამიტომ მეორე წელიწადი ჩემი ოჯახური ცხოვრებისა გაცილებით უფრო ბედნიერი იყო, ვიდრე პირველი.
მაგრამ როდესაც ეს წელი ბოლოს უახლოვდებოდა, დორას ჯანმრთელობა შესამჩნევად შესუსტდა. იმედი მქონდა, რომ ხელები, ჩემს ხელებზე უფრო ნაზი, შესძლებდნენ ახალი ცხოვრების შექმნას, და რომ ბავშვის ღიმილი, მშვენიერი დედის მკერდზე, ნამდვილად ქალად აქცევდნენ ჩემს პაწაწინა ცოლს. მაგრამ ყოველივე ამას არ ეწერა ასრულება.
ძვირფასო დორა! როდესაც იგი შემდეგ კვირას ჩამოვიდა სადილად და გაუხარდა ჩვენი ძველი მეგობრის ტრედელსის ნახვა (იგი ყოველ კვირა დღეს სადილობდა ჩვენთან), ყველამ გადავწყვიტეთ, რომ ერთი-ორი დღის შემდეგ ისევ ძველებურად დაიწყებდა სირბილს ყველა ოთახში, მაგრამ შემდეგ გვითხრეს, რომ უნდა მოვითმინოთ რამდენიმე დღე, მერე ისევ გვაცდევინეს, და დორას ჯერ არ შეეძლო არც სირბილი, არც სიარული.
იგი მხიარული და მშვენიერი იყო, როგორც კვლავ, მაგრამ მისი ფეხები, ოდესღაც რომ ასეთი სისწრაფით ცეკვავდნენ ჯიპის გარშემო, ახლა სუსტი და უძრავი იყო.
ახლა, ყოველ დილას, მე ჩამომყავდა დორა ხელში აყვანილი. საღამოს ისევ ამყავდა ზევით. იგი ხელებსა მხვევდა ყელზე და იცინოდა, თითქოს გასართობად დამყავდა. ჯიპი ჰყეფდა და ტრიალებდა ჩვენს გარშემო; წინ მირბოდა და უკან იხედებოდა, თან ქშიტინებდა სიბერისაგან. პაპიდა, რომელიც ყოველ მოწყალების დაზე უკეთესად უვლიდა ავადმყოფს და არასოდეს არ ჰკარგავდა მხიარულებას, მოიჩქაროდა ჩვენს უკან უამრავი სალებითა და ბალიშებით. მისტერ დიკი ქვეყანაზე არავის არ დაუთმობდა თავის მოვალეობას - გაენათებინა ჩვენთვის გზა. ტრედელსი ხშირად იდგა ხოლმე კიბის ძირში, გვიცქეროდა და იღებდა სასაცილო დავალებებს დორასაგან თავის საცოლისათვის გადასაცემად. ჩვენ მხიარულ პროცესიას შევადგენდით და ყველაზე მხიარული ჩემი პაწაწინა ცოლი იყო.
მაგრამ ზოგჯერ, როდესაც ხელში ავიყვანდი, ვამჩნევდი, რომ დღითი დღე მსუბუქდებოდა, და რაღაც საშინელი გულსაკლავი გრძნობა ამიტანდა ხოლმე. მეშინოდა, დამერქვა ამ გრძნობისათვის რაიმე სახელი, და ვერ ვბედავდი ანგარიში მიმეცა ჩემი თავისთვის. ერთხელ საღამოს, როდესაც ჩვეულებისამებრ, ვუჯექი საწერ მაგიდას, ეს გრძნობა განსაკუთრებული სიმძიმით შემომაწვა და პირველად მეწყინა საშინლად პაპიდას სიტყვები, როდესაც, დორასთან გამოთხოვების დროს, მან უთხრა: “ღამე მშვიდობისა, პატარა ყვავილო!” რა საბედისწერო სახელია! ყვავილი ჭკნება თავის ღეროზე!
თავი ორმოცდამეექვსე
მისტერ მიკობერის საიდუმლო
ერთ მშვენიერ დილას მივიღე ფოსტით წერილი კენტერბერიდან, შემდეგი მისამართით: “დავით კოპერფილდს, ესკვაირს, დოქტორთა კოლეგიაში მოსამსახურეს”. ერთგვარი გაკვირვებით წავიკითხე შემდეგი სტრიქონები:
“ჩემო ძვირფასო სერ!
ათასგვარი გარემოება, ჩემგან სრულებით დამოუკიდებელი, იშვიათად მაძლევს ნებას, გონების თვალით ჩავიფიქრდე წარსულ ამბებსა და შემთხვევებს; მაგრამ თუ კიდევ, უამრავ იურიდიულ საქმეთა და მოვალეობათა შორის, იშვიათად ვპოულობ ზოგიერთ შესაძლებლობას ჩემს თავს დავუბრუნდე ხოლმე, ამ ბედნიერ წუთებში ჩემი სული ივსება და მუდამ სავსე იქნება სოცოცხლის ბოლომდე გამოუთქმელი ნეტარებით იმის ფიქრში, რომ ოდესღაც მქონდა დიდი პატივი, მესარგებლა თქვენი ძვირფასი მეგობრობით, თქვენ უმორჩილეს მონას. ვაგლახ! ბედმა ისურვა ჩვენი განშორება დიდი ხნით და დადო გარდაუვალი ზღუდე ჩვენს შორის!
ჩემს საკუთარ შეცდომათა და სხვადასხვა არასასურველ გარემოებათა გამო ადამიანი, რომეიც ამ წუთში მოგმართავთ წერილით, იმყოფება, თუ ნებას მიბოძებთ, ასე ვთქვათ, ქარიშხალით დამსხვრეული გემის მდგომარეობაში.
თუ რაიმე საქმე არ დაგიშლით, შეხედოთ ყურადღებიანი და მოწყალე თვალით ამ საცოდავ წერილს, სუსტი და გამოუცდელი კალმით დაჯღაბნილს, თქვენ, წინა სტრიქონების წაკითხვის შემდეგ, უეჭველია, მომცემთ კითხვას: რამ მაიძულა მომემართა თქვენთვის ამ წერილით?
სრულებით არ ვგულისხმობ არც პირდაპირ, არც გადაკვრით, რომ შემიძლია მეხის ისარი ვტყორცნო და მოვსპო ბოროტება და სიმდაბლე სასჯელის შთანმთქმელის ალით; მხოლოდ შევნიშნავ გაკვრით, რომ მხიარული და ნათელი ოცნება ჩემი სიცოცხლისა სამუდამოდ გაჰქრა, და ვაგლახ! აღარ არის ჩემში აღარც სულის სიმშვიდე, აღარც საზოგადოების გამხიარულების უწინდელი ნიჭი! მე თვითონ ვთქვი უარი ჩემს საკუთარ პიროვნებაზე და უკვე აღარ შემიძლია, ვუცქირო თვალებში ჩემს ახლობლებს საკუთარი ღირსების გრძნობით! სასოწარკვეთილების მატლი ბუდობს ჩემს გულში და ღრღნის ჩემს სიცოცხლეს, ოდესღაც ენერგიით სავსეს, და ლამის დაღუპოს თავისი მსხვერპლი, მაგრამ რაც იქნება, იქნება! წილი ნაყარია და, რაც უფრო მალე მოეღება ბოლო ყოველივეს, მით უკეთესი!
სასოწარკვეთილებამ ამიტანა იმ ზომამდე, რომ ყოველი ძალა დაეკარგა მისის მიკობერის გავლენასაც კი, რომელსაც იგი მუდამ ახდენდა ჩემს ენერგიულ ხასიაათზე, რგორც ქალი, მეუღლე და ჩემი ბარტყების დედა. აი ამიტომ მინდა ცოტათი გავერთო, დავივიწყო ჩემი ნამდვილი მდგომარეობა და აუცილებელი დაღუპვის პერსპექტივა. გადავწყვიტე, ვისარგებლო თავისუფალი დღით, რომ ვნახო სატახტო ქალაქში ადგილები, ჩემთვის წარსული ბედნიერების მოგონებით. გაცნობებთ, რომ ზეგ, სწორედ საღამოს შვიდ საათზე, ვიქნები უბედურ მოვალეთა დატუსაღების ადგილს სამხრეთ კედელთან, - ეს არის ერთადერთი მიზანი წინამდებარე წერილისა ჩემი სიყმაწვილის მეგობართან.
ვერ გავკადნიერდები იმდენად, რომ იმედი ვიქონიო, თითქოს ჩემი უწინდელი მეგობარი მისტერ კოპერფილდი და ჩემი ძველი მეგობარი თომას ტრედელსი დათანხმდებიან მნახონ და განაახლონ, რამდენადაც შესაძლებელია, ჩვენი მეგობრული ურთიერთობა. მხოლოდ შევნიშნავ, რომ დანიშნულ საათსა და დანიშნულ ადგილას იქნება საცოდავი ნაშთი.
ვილკინს მიკობერისა.
ა.შ. საჭიროდ ვთვლი დავუმატო, რომ მისის მიკობერი სრულებით არ არის ჩახედული ჩემს საქმეში”.
რამდენჯერმე გადავიკითხე ეს წერილი. მხედველობაში რომ მივიღოთ მისტერ მიკობერის ჩვეულება მაღალფარდოვანი სიტყვების ხმარებისა და მისი გატაცება გრძელი წერილებით, ყველა შესაძლებელ შემთხვევაში, მაინც არ შეიძლებოდა, არ ეფიქრა ადამიანს, რომ რაღაც საიდუმლოება, მართლაც, იმალება მთელ ამ მაღალფარდოვან სიტყვათა და წინადადებათა ქაოსში. ამ დროს შემოვიდა ტრედელსი და ამ გაჭირვებულ მდგომარეობაში მნახა.
- წარმოიდგინე, ტრედელს! საკვირველი წერილი მივიღე მისტერ მიკობერისაგან.
- რას მელაპარაკები? - შესძახა ტრერედელსმა. - გარემოებათა როგორი უცნაური დამთხვევაა! მე კი სწორედ ახლა მივიღე წერილი მისის მიკობერისაგან!
ამ სიტყვებთან ერთად ტრედელსმა ამოიღო ჯიბიდან გახსნილი კონვერტი და ჩვენ შევცვალეთ წერილები.
აი რას წერდა მისის მიკობერი:
“მაქვს პატივი გამოვუცხადო ჩემი უდიდესი პატივისცემა მისტერ თომას ტრედელსს. თუ ამ ჯენტლმენს არ დავიწყებია არსება, რომელსაც ოდესღაც ბედნიერება ჰქონდა მისი ნაცნობობისა, ეს პიროვნება ბედავს, სთხოვოს მას რამდენიმე წუთი თავისუფალი დრო. შემიძლია დავარწმუნო მისტერ თომას ტრედელსი, რომ არასოდეს არ შევაწუხებდი ამგვარი თხოვნით, სასოწარკვეთილებამდე რომ არ ვიყო მისული.
ჩემდა უაღრეს სამწუხაროდ, უნდა გამოვაცხადო, რომ ამ წერისა და თხოვნის მიზეზი არის მისტერ მიკობერის უცნაური გაგარეულება ცოლისა და ოჯახისაგან, - ცვლილება, მომხდარი ადამიანში, რომეიც მუდამ აღსავსე იყო უნაზესი სიყვარულით ოჯახისადმი. მისტერ ტრედელსი ვერც კი წარმოიდგენს კარგად ამ ცვლილებას, რომელიც მოხდა მისტერ მიკობერის ქცევაში; ეს ოდესღაც ნაზი და მოსიყვარულე ოჯახში თავი გადაიქცა თავდაუჭერელ, ველურ, სიფიცხითა და სიმკაცრით აღსავსე ადამიანად. ეს უბედური სულის მდგომარეობა თანდათან გაძლიერდა მასში და მიიღო ბოლოს სრული სიგიჟის სახე. გულჩათხრობილობა გახდა განსაკუთრებული თვისება ჩემი მეუღლისა და შეცვალა უზომო ნდობა ცოლისადმი. მცირეოდენი მიზეზი, თვით ისეთი კითხვაც კი, თუ რა გავაკეთოთ სადილად, იწვევს მისტერ მიკობერში გაყრის სურვილს. წუხელ საღამოს პატარა ტყუპებმა სთხოვეს ორი პენსი ტკბილი კვერის საყიდლად; გაცოფებულმა მამამ უჩვენა ქარქაშიდან ამოღებული დანა და სიკვდილით დაემუქრა ამ ბავშვური, გულუბრყვილო თხოვნის საპასუხოდ.
ადვილი არ არის მოსიყვარულე მეუღლის ფხიზელი თვალის მოტყუება. ვიცი, რომ მისტერ მიკობერი ლონდონში მოდის. დილიჟანსი გაჩერდება ვესტ-ენდში, “ოქროს ჯვარის” სასტუმროსთან. გავბედავ და ვთხოვ მისტერ ტრედელსს - ინახულოს ჩემი მეუღლე! ვემუდარები მისტერ ტრედელსს - სცადოს აღადგინოს თანხმობა მისტერ მაკობერსა და მის გაუბედურებულ, სასოწარკვეთილებაში მყოფ ოჯახს შუა! თუმცა არა! ამგვარი თხოვნა მეტისმეტი კადნიერება იქნება ჩემგან!
თუ მისტერ კოპერფილდს ახსოვს ადამიანი, მოკლებული ყოველგვარ სახელსა და დიდებას, მისტერ ტრედელსი ინებებს და შეატყობინებს მას ჩემს მისდამი გარდაუვალ პატივისცემას. დაე, მისტერ ტრედელსმა დამდოს პატივი და შეატყობინოს თავის მეგობარს ჩემი უმორჩილესი თხოვნა - ინახულოს ჩემი უბედური მეუღლე! ყოველ შეთხვევაში, მისტერ ტრედელსმა კეთილი ინებოს და საიდუმლოდ შეინახოს ეს ცნობა და არ ახსენოს იგი, გადაკვრითაც კი, მისტერ მიობერთან. საჭიროდ ვთვლი დავუმატო, რომ წერილს, გამოგზავნილს კენტერბერის ფოსტის კანტორაში, ლიტერებით: “ე.მ.” მოთხოვნამდე, არავითარი ხიფათი არ მოელის, რაიც აუცილებლად მოჰყვებოდა, წერილი რომ გამომიგზავნოს პირდაპირ იმ პიროვნების სახელზე, რომელსაც აქვს პატივი, იყოს მისტერ თომას ტრედელსის მავედრებელი და პატივისმცემელი მეგობარი.
ემი მიკობერი”.
მე და ტრედელსმა შევადგინეთ ამ წერილის პასუხი და ორივემ მოვაწერეთ ხელი. ამის შემდეგ წავედით ქალაქში წერილის ჩასაგდებად ფოსტის ყუთში და დიდხანს ვილაპარაკეთ პატივცემულ მეუღლეთა შესახებ; თან ათას რამეს ვფიქრობდით, რის მოყვანაც არც კი ღირს. ნასადილევს პაპიდასაც ვუამბეთ ეს ამბავი. მთელი ჩვენი თათბირი იმით დამთავრდა, რომ გადავწყვიტეთ, არ დაგვეყოვნა, გამოვცხადებულიყავით მისტერ მიკობერთან პაემანზე დანიშნულ დროს.
ჩვენ თხუთმეტი წუთით ადრე მივედით დანიშნულ ადგილას. მისტერ მიკობერი უკვე იქ იყო. იგი იდგა გულხელდაკრეფილი და მიეპყრო თვალები ციხის წვეტიანი კედლებისათვის. მას ეცვა ძველი სერთუკი და ნახმარი ვიწრო შარვალი; აღარ ეტყობოდა ყოფილი ამაყი გამომეტყველება!
- ძვირფასო კოპერფილდ! - მითხრა მან და ხელი ჩამომართვა. - დიდად გმადლობთ ასეთი სიკეთისათვის.
- იმედი მაქვს, რომ თქვენი მეუღლე კარგად ბრძანდება?
- გმადლობთ, - მიპასუხა მიკობერმა, თითქოს არც ისე კმაყოფილმა ამ კითხვით, - ჩემი მეუღლე ჩვეულებრივად არის. აი ვალის ციხეც, - თქვა მან და ნაღვლიანად დახარა თავი. - აქ, პირველად, რამდენიმე წლის შეწუხების შემდეგ, დაცხრა მომაბეზრებელი ხმები მევალეებისა; მათი ბრბო აღარ აწუხებდა ჩვენი სახლის შესავალ კარებს და აღარ აწამებდა სმენას მუდმივი რახუნით. ჯენტლმენებო, - განაგრძო მისტერ მიკობერმა, - როცა რკინის მოაჯირის ჩრდილი ეფინებოდა ხოლმე გზას, მე ხშირად მიცქერია, როგორ თამაშობდნენ ჩემი ბავშვები ამ მოაჯირის ჩრდილში. ყოველი ქვა აქ ძვირფასია ჩემთვის მოგონებით, და თქვენ, რასაკვირველია, მიხვდებით და მაპატიებთ ჩემ გულჩვილობას.
- თქვენ გუნებაზე ვერ ბრძანდებით, მისტერ მიკობერ? - ჰკითხა ტრედელსმა.
- დიახ, სერ, - უპასუხა მისტერ მიკობერმა.
- როგორ ბრძანდება ჩვენი მეგობარი ჰიპი, მისტერ მიკობერ? - ვკითხე რამდენიმე ხნის სიჩუმის შემდეგ.
- ძვირფასო კოპერფილდ! - მიპასუხა მისტერ მიკობერმა სიბრაზით და გაფითრდა აღშფოთებისაგან. - თუ პატრონს თქვენს მეგობრად ასახელებთ, - ძალიან მებრალებით, მაგრამ თუ თქვენ კითხულობთ მას, როგორც ჩემს მეგობარს, არ შემიძლია არ გავიცინო სარდონიკულად.
ბოდიში მოვიხადე, რომ უნებურად შევეხე თემას, რომელმაც იგი ასეთ აღშფოთებაში მოიყვანა.
- თუ ნებას მიბოძებთ, - ვუთხარი მე, - ის, რომ არ ჩავიდინო ახალი უხერხულობა, მოვიკითხავ ჩემს ძველ მეგობრებს: მისტერ და მის ვიკფილდს.
- მის ვიკფილდი, - მიპასუხა მისტერ მიკობერმა და გაწითლდა თმის ძირამდე, - მის ვიკფილდი ყოველთვის იყო და იქნება ბრწყინვალე განსახიერება ყოველგვარი ქალური სათნოებისა, ძვირფასო კოპერფილდ! ეს არსება ერთადერთი ნათელი სხივია ჩემი არსებობის მოღრუბლულ ცაზე. გამიყვანეთ ცოტა განზე, - მითხრა მისტერ მიკობერმა, - ვეღარ ვიკავებ თავს.
ჩვენ შევუხვიეთ ვიწრო შესახვევში. მისტერ მიკობერმა ამოიღო ჯიბდან ცხვირსახოცი და კედელს მიეყრდნო ზურგით.
- ასეთი ბედის ვარ, - გვითხრა მისტერ მიკოერმა და აქვითინდა გულწრფელი ცრემლებით. - ასეთია ჩემი ბედი, ჯენტლმენებო, რომ ყველაზე კეთილშობილური გრძნობანი ადამიანის გულისა ჩემთვის საშინელი ტანჯვის წყაროდ ხდება. ჩემი ერთგულება მის ვიკფილდისადმი იმის მიზეზი გახდა, რომ ათასი ისარი დაესვა ჩემს უბედურ გულს!
მისტერ მიკობერმა ჩაიდო ცხვირსახოცი ჯიბეში, აიწია პერანგის საყელო და, გამვლელების ყურადღება რომ არ მიექცია თავის სევდისათვის, გვერდზე მოიგდო ქუდი და დაბალი ხმით რაღაც მხიარული სიმღერაც კი დაიღიღინა. მაშინ შევნიშნე, რომ დიდი სიამოვნებით გავაცნობდი მას პაპიდას, თუ გამოგვყვებოდა ჰაიგეტში, სადაც ღამის თავშესაფარსაც იშოვიდა.
- ჯენტლმენებო, - გვიპასუხა მისტერ მიკობერმა, - რაც გსურდეთ, ის მიყავით. მე ჩალა ვარ, რომელიც მიცურავს უფსკრულისაკენ სტიქიონებს მინებებული.
გზაში რაღაც უხერხულობას ვგრძნობდი. არ ვიცოდი, რა მეთქვა ან რა მექნა; როგორც ჩანდა, ტრედელსიც ასეთ მდგომარეობაში იყო. მისტერ მიკობერი თითქმის მთელი გზის განმავლობაში ღრმა სევდას მისცემოდა.
ჩვენ პირდაპირ პაპიდას სახლში შევედით, რადგან დორა ავად იყო. პაპიდა ალერსიანად დახვდა მიკობერს. მისტერ მიკობერმა აკოცა მას ხელზე, ამოიღო ცხვირსახოცი და ფანჯარას მიუახლოვდა.
მისტერ დიკი სახლში იყო. იგი ბუნებით ისეთი მგრძნობიარე იყო სხვისი სევდისადმი და ისეთი ალღო ჰქონდა ამ მხრივ, რომ ხუთი წუთის განმავლობაში ექვსჯერ მაინც ჩამოართვა ხელი მისტერ მიკობერს. მისტერ მიკობერს ისე გაუკვირდა ასეთი თანაგრძნობა უცნობისაგან, რომ ყოველ ახალ ხელის ჩამორთმევაზე იმეორებდა: “სერ, მაოცებთ თქვენი გულკეთილობით!”
- როგორ გრძნობთ თავს? - ჰკითხა მისტერ დიკმა და თანაგრძნობით შეხედა.
- არც კარგად, არც ავად, სერ, - უპასუხა ოხვრით მისტერ მიკობერმა.
- თქვენ უნდა დამშვიდდეთ და გამხიარულდეთ, შეძლებისდაგვარად, - უთხრა მისტერ დიკმა.
სხვა დროს და სხვა გარემოებაში ამგვარი სცენა სასაცილო და გასართობი იქნებოდა ჩემთვის, მაგრამ ამ წუთში ვგრძნობდი, რომ ყველანი რაღაც უხერხულ, გულდამძიმებულ სულიერ განწყობილებაში ვიმყოფებოდით. მისტერ მიკობერი, როგორც ჩანდა, მერყეობდა და არ იცოდა, გაემჟღავნებინა, თუ დაეფარა თავისი საიდუმლო.
- თქვენ ძველი მეგობარი ხართ ჩემი შვილიშვილისა, მისტერ მიკობერ, - უთხრა პაპიდამ, - ძალიან მწყინს, რომ აქამდის არ მინახიხართ!
- ქალბატონო! - უპასუხა მისტერ მიკობერმა. - დიდად ვწუხვარ, რომ არ მქონდა ბედნიერება თქვენი გაცნობისა უწინ; ყოველთვის როდი ვგავდი დამტვრეულ გემს, როგორადაც ამჟამად მხედავთ.
პაპიდა დაეყრდნო პატარა მაგიდას, რომელსაც უჯდა ჩვეულებრივად, ყურადღებით დაუწყო სინჯვა მისტერ მიკობერს. ვხედავდი, რომ კრიზისი ახლოვდებოდა. მისტერ მიკობერი უეცრად წამოხტა, ამოიღო ჯიბიდან ცხვირსახოცი და მწარედ აქვითინდა.
- რა მოგივიდათ, მისტერ მიკობერ? - ვუთხარი მე. - რას ნიშნავს თქვენი ასეთი სასოწარკვეთილება? მიყავით სიკეთე, ამიხსენით. თქვენ ხომ ძველ მეგობართა შორის იმყოფებით!
- მეგობართა შორის, სერ! - გაიმეორა მისტერ მიკობერმა და ყველაფერი, რაც გულში ჰქონდა, უეცრად ამოხეთქა. - ღმერთო ჩემო! სწორედ ამიტომ ვიტანჯები ასე საშინლად! ნუ მკითხავთ, რაშია საქმე! უსინდისობაში, სისაძაგლეში, - აი, რაშია საქმე! და ყველა ამის სახელია - ჰიპი!
პაპიდა და ჩვენ ყველანი თავზარდაცემულები ვისხედით.
- გათავდა ბრძოლა! - თქვა მისტერ მიკობერმა და თან გამწარებული აფრიალებდა ცხვირსახოცს. დროგამოშვებით იგი ისე იქნევდა ხელებს, თითქოს ებრძოდა წინააღმდეგობას, რომეიც აღემატებოდა ადამიანის ძალას. - აღარ მინდა ვათრიო სიცოცხლის საშინელი ტვირთი.
არასოდეს არ მენახა ადამიანი ამ ზომამდე გამწარებული. მე ვცდილობდი, დამემშვიდებინა მაგრამ მიკობერი უფრო და უფრო მეტად გამოდიოდა მოთმინებიდან.
- მე არავის ჩამოვართმევ ხელს, - თქვა მისტერ მიკობერმა ხვნეშით. არავის არ ჩამოვართმევ ხელს, სანამ არ გავსრისავ... იმ საძაგელ ქვემძრომს... ჰიპს! არასოდეს არ მივცემ თავს ნებას... ვისარგებლო სტუმართმოყვარეობით, სანამ არ ამოვახეთქინებ... ვეზუვის... ცხელ ლავას... ამ არამზადა... ჰიპზე! მე... არავის... არ მინდა... გავცე ხმა... სანამ,, სანამ არ გავანადგურებ... ამ უსინდისო ორპირ... ჰიპს!
უკვე შემეშინდა, რომ მისტერ მიკობერი იქვე არ მომკვდარიყო. საშინელი სანახავი იყო, როგორი წვალებით ამბობდა ამ ოდნავ გასარჩევ სიტყვებს. ბოლოს, ღონემიხდილი დაეცა სკამზე. მივეშველე საჩქაროდ, მაგრამ უარჰყო ყოველგვარი დახმარება ჩემის მხრით.
- არა, კოპერფილდ! დამანებეთ... თავი... არ შემიძლია მივიღო... არავითარი დახმარება... სანამ არ გავასწორებ მის უბედურებას... რომელიც მის ვიკფილდს მიაყენა იმ... არამზადა... უსინდისო… ჰიპმა.
სრულებით დარწმუნებული ვიყავი, რომ იგი სამი სიტყვის თქმასაც კი ვერ ესაძლებდა, ჰიპის სახელს რომ არ მიეცა მისთვის განსაკუთრებული ენერგია.
- საიდუმლო... ყველასთვის... უკლებლივ... სწორედ... ერთი... კვირის შემდეგ... დილით... ყველა აქ დამსწრე... და მის ტროტვუდიც... და ეს კეთილი... ჯენტლმენიც... სასტუმროში... კენტერბერიში... სადაც მე და მისის მიობერი ვმრეროდით... იდესღაც შოტლანდიურ სიმღერებს... იქ ნიღაბს მოვგლეჯ ამ არამზადა... ჰიპს!
ამ მაგიური სიტყვით, რმელიც ბოლოს წარმოთქმული იყო განსაკუთრებული ძალით, მისტერ მიკობერი გავარდა ოთახიდან და ყველანი გაოცებული და შეწუხებული დაგვტოვა. მაგრამ აქაც არ უღალატა თავის თავს და იმ დროს, როდესაც ყველანი კერ კიდევ თავზარდაცემულები ვისხედით, შემოგვიტანეს წერილი.
აი, იგი:
“სრულებით საიდუმლოდ.
ჩემო ძვირფასო სერ!
გთხოვთ ბოდიში მოიხადოთ ჩემს მაგივრად თქვენი პაპიდას წინაშე ჩემი აღელვებისათვის. აფეთქება მოხდა შინაგანი ბრძოლის გამო, რომელსაც უფრო ადვილად მიხვდება, ვიდრე აღწერს ადამიანი...
იმედი მაქვს, რომ საკმარისი სიმარტივით გამოვთქვი სურვილი, გნახოთ ერთი კვირის შემდეგ, დილით, ქალაქ კენტერბერიში, სწორედ იმ სასტუმროში, სადაც მისის მიკობერი და მე ვმღეროდით ოდესღაც თქვენთან ერთად შოტლანდიურ სიმღერებს.
როდესაც მე ავასრულებ მოვალეობას, როდესაც გამოვამჟღავნებ მოტყუებასა და ვერაგობას, ისევ მექნება უფლება, ვუცქირო თვალებში ჩემს ახლობლებს, და მაშინ ჩემი სურვილი იქნება. მომიწყონ მეც ერთი უბრალო კუთხე იმ სამუდამო განსასვენებელში, სადაც
სოფლის წინაარნი მყუდრო კუბოებში
აწ განისვენებენ მარადი ძილით...
ალალი ხელმოწერით
ვილკინს მიკობერი”.
თავი ორმოცდამეშვიდე
კოპერფილდი
გაიარა რამდენიმე თვემ მას აქეთ, რაც ჩვენ მართა ვნახეთ მდინარის პირას. მასუკან აღარც ერთხელ აღარ მინახავს ეს ქალი, თუმცა დროგამოშვებით ხვდებოდა მისტერ პეგოტის. მართალი რომ ვთქვა, უკვე იმედი დავკარგე ემილიას კვალის აღმოჩენისა და თანდათან ვრწმუნდებოდი უბედური ქალის სიკვდილში.
მისტერ პეგოტის წრმენა შეურყეველი იყო. რამდენადაც შემეძლო შემენიშნა, არასოდეს შეჰპარვია ეჭვი, რომ იპოვნიდა საყვარელ დისწულს.
გამსჭვალული მტკიცე რწმენით, რომ ბედი, ადრე თუ გვიან, დაკარგულ დისწულს დაუბრუნებდა, მისტერ პეგოტი მაინც არ იჯდა უსაქმოდ. ზოგჯერ იგი წავიდოდა ხოლმე შუაღამისას იარმაუთში, იმ ვარაუდით, რომ იქნებ, რაიმე შემთხვევის გამო, სანთელი არ არის გამოდგმული ძველი ნავის ახლის ფანჯარაშიო. ზოგჯერ, როდესაც წაიკითხავდა გაზეთში რაიმე განცხადებას, რომელსაც შეეძლო ჰქონოდა რაიმე კავშირი ემილიასთან, ხელში იღებდა ყავარჯენს და მიდიოდა შორ გზაზე დაკარგული ქალის კვალის საძებნელად. როდესაც გაიგო, თუ რა მიამბო მის დარტლმა, იგი წავიდა ზღვით ნეაპოლში და დაბრუნდა უკან. მოგზაურობისას ძალიან მკაცრ პირობებს იტანდა და ყოველ გროშს უფრთხილდებოდა, რომ დაეზოგა დისწულის პოვნამდე. არასოდეს არ გამიგია, რომ მას დაეჩივლოს ან ძებნის სიძნელე ან დაღლა.
ჩემი ქორწინების შემდეგ დორა ხშირად ხედავდა ხოლმე მას და მუდამ უხაროდა მისი მოსვლა. მოხდებოდა, რომ იგი შემოივლიდა ჩვენთან ბინდისას. მივიწვევდი სახლში ჩიბუხის მოსაწევად და ორნი ვბაასობდით, თან წყნარად დავსეირნობდით ბაღის ხეივანში.
ერთ საღამოს მიამბო, რომ წინა რამით სახლის კარებთან მართა დახვდა. იგი ელოდებოდა მას და სთხოვდა, არ გასულიყო ლონდონიდან მის უნახავად.
- ხომ არა უთქვამ-რა, როდის გნახავთ კვლავ? - ვკითხე მე.
- არა, მასტერ დევი, - მიპასუხა მან და ჩაფიქრებულმა ჩამოისვა ხელი სახეზე. - ვკითხე ამის შესახებ, მაგრამ დამარწმუნა, რომ არ შემიძლია გიპასუხო ამ კითხვაზეო.
ორი კვირის შემდეგ, საღამო ჟამს, მარტო დავსეირნობდი ბაღში. მთელი დღის განმავლობაში წვიმდა და ჰაერი სინესტით იყო გაჟღენთილი. სველი, დამძიმებული ფოთლები ჩამოშვებულიყვნენ ხეებზე; ცა ჯერ კიდეც ღრუბლებით იყო დაფარული, თუმცა აღარ წვიმდა და ჩიტები მხიარულად ჟღურტულებდნენ ნათელი ცის მოლოდინში. ნელ-ნელა ბინდი ჩამოეშვა; ფრინველების ნაზი ხმა შეწყდა ბუჩქებში და ღრმა სიჩუმე ჩამოვარდა, როგორც იცის ხოლმე ამგვარ საღამოს ქალაქგარეთ, როდესაც არ ირხევა არც ერთი ფურცელი და მხოლოდ იშვიათად ისმის ჩამოვარდნილი წვეთი ხმა.
ჩვენი აგარაკის გვერდით იყო ფათალოთი დაბურული ხეივანი. იგი გზაზე გადიოდა, სახლის წინ, ღრმად ჩაფიქრებული დავსეირნობდი და, როდესაც შემთხვევით გავიხედე გზისაკენ, დავინახე ვიღაც ქალი, რომელიც თავს მიქნევდა და ხელით მეძახდა.
- მართა, - ვუთხარი მე და მივუახლოვდი.
- შეგიძლია გამომყვეთ? - მკითხა მან ჩურჩულით. - ვიყავი მასთან, მაგრამ სახლში არ დამხვდა. ბარათი დავუტოვე მაგიდაზე, რომ წამოვიდეს დაუყოვნებლივ. შეგიძლიათ გამომყვეთ ახლავე?
პასუხის ნაცვლად დაუყოვნებლივ გავედი ჭიშკარში. მართა წავიდა ლონდონისკენ, საიდანაც, რამდენადაც შესაძლებელი იყო ეფიქრა ადამიანს მისი ტანისამოსის მიხედვით, იგი საჩქაროდ მოსულიყო ჩემთან ფეხით.
ვკითხე - ლონდონში ხომ არ მივდიოდით. მან თავი დამიქნია. გზაზე ცარიელი ეტლი შეგვხვდა, რომელიც დავიქირავე.
- საით წავიდეს მეეტლე? - ვკითხე მე, როცა ეტლში ჩავსხედით.
- “ოქროს სკვერისკენ”, - მიპასუხა მან, - ოღონდ მალე წავიდეს.
ჩვენ გავცერდით მისი ნიშნით “ოქროს სკვერის” ერთ შესავალთან. ვუბრძანე მეეტლეს დაეცადნა, იმ განზრახვით, რომ იქნებ ეტლი დაგვჭირდებოდა. მართამ ხელი ჩამავლო სახელოში და წამიყვანა ერთ ბნელ ქუჩაში, როგორც ცოტა არ არის ქალაქის ამ ნაწილში. სახლები აქ ოდესღაც ძალიან ლამაზს, კერძო საცხოვრებლებს წარმოადგენდნენ, სადაც თითო ოჯახი ცხოვრობდა. მაგრამ ახლა ისინი უკვე დიდი ხანია, რაც დაძველებულიყვნენ და ქირავდებოდნენ ცალ-ცალკე ოთახებად. ჩვენ შევედით ერთ-ერთი ამგვარ სახლის კარებში, მართამ ხელი გამიშვა და მანიშნა, რომ ავყოლოდი კიბეზე.
ჩვენ ავდიოდით სულ ზემო სართულში. ბინდბუნდში რამდენჯერმე მომეჩვენა, თითქოს ჩვენ წინ მიდის ვიღაც, ქალის ტანსაცმელში. როდესაც კუთხეს შევუხვიეთ, რომ ავსულიყავით უკანასკნელ საფეხურზე, ისევ ის ქალი წარმოგვიდგა; ერთი წუთით შეჩერდა კარების წინ, შემდეგ მოჰკიდა ხელი კარის სახელურს და შევიდა ოთახში.
- ეს რას ნიშნავს? - იკითხა მართამ ჩურჩულით. - იგი ჩემს ოთახში შევიდა. სრულებით არ ვცნობ, ვინ არის.
სამაგიეროდ, მე ძალიან კარგად ვიცნობდი ამ ადამიანს. პირველივე შეხედვაზე მის დარტლი ვიცანი.
ავუხსენი ჩემს თანამგზავრს, რომ მინახავს ეს ლედი წინათ. ის იყო მოვასწარი ამის თქმა, რომ ოთახში ახლადმოსულის ხმა გაისმა, მაგრამ ჩვენ არ გვესმოდა მისი სიტყვები. მართამ გაკვირვებთ შემომხედა და ნელა წამიყვანა კიბეზე. შემდეგ მიუახლოვდა პატარა კარებს მეორე მხრიდან; ამ კარს კლიტე არ ჰქონდა და ერთი ხელის კვრაზე გაიღო. ჩვენ შევედით ვიწრო, ცარიელ საკუჭნაოში. ამ საკუჭნაოსა და იმ ოთახს შუა, რომელსაც მართა თავისას უწოდებდა, პატარა კარი იყო, ამჯერზე ოდნავ გაღებული. ჩვენ აქ შევჩერდით, ძლივს მოვითქვით სული დაღლილობისაგან. ჩემი თანამგზავრი ოდნავ შეეხო ტუჩებს თავისი ხელით. შემეძლო მხოლოდ დამენახა, რომ მეზობელი ოთახი საკმაოდ ფართო იყო, რომ იქ იდგა ლოგინი და კედლებზე გემების სურათები ეკიდა. მე ვერ ვხედავდი მის დარტლს, ვერც მას, ვისაც იგი ელაპარაკებოდა.
რამდენიმე ხნის განამვლობაში სამარისებური სიჩუმე სუფევდა.
- რა მენაღვლება, რომ სახლში არ არის, - თქვა როზა დარტლმა მედიდურად. მას არც კი ვიცნობ, და არც მსურს ვიცნობდე. მე თქვენთან მოვედი.
- ჩემთან? - უპასუხა ნაზმა ხმამ.
ამ ხნის გაგონებაზე თრთოლვამ გამირბინა მთელს ტანში; მე ვიცანი ემილიას ხმა!
- დიახ! - უპასუხა მის დარტლმა. - განგებ მოვედი თქვენს სანახავად. რაო? თტქვენ, მგონია, არ გრცხვენიათ გამოაჩინოთ თქვენი სახე?
სიძულვილი და თავდაჭერილი გაშმაგება ისმოდა ამ ხმაში.
- მე მოვედი, რომ მენახა ჯემს სტირფორდის სათამაშო, - თქვა მან, - მენახა გოგო, რომელიც გაიქცა მასთან ერთად, რომელიც სამშობლოში გახდა დაბალი ბრბოს ყბედობის საგნად, უტიფარი, თავხედი, გამოქნილი მეგობარი ჯემს სტირფოდისთანა ხალხისა.
გაისმა ხმაური, თითქოს უბედური ქალი, რომელსაც უმასპინძლდებოდნენ ამ დაცინვით, მივარდა კარებს და სასტიკმა მტარვალმა გადაუღობა გზა. შემდეგ ხანმოკლე სიჩუმე ჩამოვარდა.
მის დარტლმა პირველმა დაილაპარაკა.
- არ დაიძრათ ადგილიდან, - უთხრა მან და ფეხი დაჰკრა იატაკს, - ან არადა, დავიყვირებ მთელი სახლის გასაგონად, ვინც ხართ!
საშინელი სასოწარკვეთილების კივილი იყო ერთადერთიო პასუხი ამ სასტიკი შეურაცხყოფისა. ისევ სიჩუმე ჩამოვარდა. არ ვიცოდი, რა მექნა. თუმცა ძალიან მინდოდა შემეწყვიტა ეს პაემანი, მაგრამ ვფიქრობდი, რომ ნება არ მქონდა თვალით ვჩვენებოდი უბედურ ქალს. მხოლოდ მისტერ პეგოტის შეეძლო ენახა და დაეფარა თავისი დისწული.
- ასე! - თქვა მის დარტლმა და ზიზღით გაიცინა. - ძლივს არა ვნახე იგი! და ის საცოდავი ადამიანი მოჰყვა ამის ქსელში! ოინბაზი!
- ო, შემიბრალეთ! - შესძახა ემილიამ. - ვინც არ უნდა იყოთ, თქვენ იცით ჩემი უბედური ბედი. შემიბრალეთ, თუ გინდათ, რომ თქვენც შეგიბრალონ!
- რომ მე შემიბრალონ! - უთხრა მან სიამაყით. - რა შეიძლება იყოს საერთო შენსა და ჩემს შუა?
მის დარტლი სკამზე დაჯდა, ოდნავ გაღებული კარის წინ, და დაბლა იყურებოდა, თითქოს ემილია ფერხთით იყო გართხმული. ახლა ვხედავდი მის მთრთოლვარე ტუჩებს და სასტიკ თვალებს, რომელნიც ერთ წერტილს მისჩერებოდნენ აღტყინებული გამარჯვების გამომეტყველებით.
- ყური მიგდეთ, რას გეტყვით. - შეჰყვირა მან, - ნუთუ გგონიათ, რომ გულს მომილბობთ თქვენი ცრემლებით? იტირეთ, თუნდ იცინეთ, - ეს ჩემთვის სულ ერთია, გათახსირებულო მონავ!
- ო, შემიბრალეთ ოდნავ მაინც! - შესძახა ემილიამ. - მოიღეთ მოწყალება უბედურისადმი, თორემ გავგიჟდები და მოვკვდები სასოწარკვეთIლებისაგან!
- ეს არ იქნება დიდი სასჯელი! - უთხრა როზა დარტლმა. - იცით, რა მოახდინეთ? გიფიქრიათ ოდესმე იმ უბედურ სახლზე, რომელიც დაობლდა თქვენი მეოხებით?
- ო, არ ყოფილა არც ერთი წუთი, არც ცხადლივ, არც სიზმარში, რომ თვალწინ არ მქონოდა ეს ძვირფასი სახლი იმ სახით, რა სახითაც დავტოვე იგი სამუდამოდ, იმ უბედურ დღეს. ო, ჩემო მშობლიურო კერავ! ო, საყვარელო, დაუვიწყარო ძიავ! შენ რომ წარმოდგენილი გქონოდა, რა სატანჯველს მომაყენებდა შენი სიყვარული ჩემი დაცემის პირველი წუთიდანვე, ეცდებოდი, დაგეფარა შენი გრძნობა, თუნდაც ეს ძალიან ძნელი ყოფილიყო შენთვის! შენ გამიჯავრდებოდი ერთხელ მაინც სიცოცხლეში, რომ გადამდვილებოდა ჩემი სირცხვილის ატანა. არა, არა, ჩემთვის არ არის არავითარი ნუგეში ამქვეყნად, იმიტომ, რომ ყველა მათ მეტისმეტად ვუყვარდი, ყოველთვის, ყოველთვის.
როზა დარტლი იჯდა უძრავად, როგორც ქანდაკება, და მიეპყრო უბედური ქალისთვის თავისი შეუბრალებელი თვალები.
- რაში მეკითხება შენი სახლი? მე ვლაპარაკობ მის სახლზე! - თქვა მის დარტლმა. - გესმის? ვლაპარაკობ იმ სახლის შესახებ, სადაც მე თვითონ ვცხოვრობ. აი ღირსეული საგანი განხეთქილებისა ლედი-დედასა და შვილ-ჯენტლმენს შორის! - განაგრძობდა ამაყი ლედი და თან ზიზღით გაიწოდა ხელი და მიაპყრო მრისხანე თვალები გართხმულ ქალს. - გომბიო, რომლიც ღირსი არცკია მოსარეცხედ იყოს კეთილშობილ ოჯახში, ამყარებს ამ სახლში სიძულველს, მრისხანებას, სევდას, წყვეტს უწმინდეს კავშირს!
- ნუ მეუბნებით მაგას, - ქვითინებდა ემილია და თან ხელებს იმტვრევდა საშინელი სასოწარკვეთილებით. - როდესაც იგი პირველად შემხვდა ჩემი ცხოვრების გზაზე, - ო, ნეტავი არასოდეს არ გათენებულიყო ის საშინელი დღე! - მე აღზრდილი ვიყავი სათნოებით, როგორც თქვენ ან ყოველი სხვა ლედი, საცოლე ვიყავი კეთილი ყმაწვილი კაცისა, რომელიც ღირსი იყო შეერთო ცოლად საუკეთესო ლედი. თუ თქვენ თვითონ მის სახლში ცხოვრობთ და იცნობთ მას, თქვენ იქნებ იცით, რა საშინელი გავლენა შეუძლია იქონიოს ამ ადამიანმა სუსტ არსებაზე. არ ვიმართლებ თავს, მაგრამ კარგად ვიცი, და მან თვითონაც კარგად იცის, ან მიხვდება ამას, როდესაც აღელვებული სინდისი შეაწუხებს სიკვდილის წინ, მიხვდება, რომ მისი მხრით ყოველგვარი ხერხი იყო ნახმარი გამოუცდელი, გულუბრყვილო ქალის მოსატყუებლად და სახელის გასატეხად. მე დავუჯერე გულწრფელად და შემიყვარდა მთელი ჩემი გულით.
- თქვენ შეგიყვარდათ იგი? თქვენ? - დაიყვირა როზა დარტლმა და მუშტები მოკუმა.
პასუხი არ იყო. ემილია მიეფარა ჩემი თვალიდან.
- თქვენ ბედავთ და მეუბნებით ამას მე, უსინდისო არსებავ? - განაგრძო როზა დარტლმა. - ჩემს ხელთ რომ იყოს, ვუბრძანებდი სიკვდილამდე ეცემნათ ამ გომბიოსათვის.
იგი იზამდა ამას, მე დარწმუნებუი ვარ. არ იყო ქვეყანაზე წამება და სასჯელი, რომელსაც არ ინატრებდა მისთვის ამ წუთში როზა დარტლი.
- შეიძლება უცნაური ბუნება მაქვს, - განაგრძო როზა დარტლმა, - მაგრამ არ შემიძლია თავისუფლად ვისუნთქო იმ პაერით, რომლითაც თქვენ სუნთქავთ. ეს ჰაერი შემხუთავი და მოშხამულია პატიოსანი ხალხისათვის, მინდა გავწმინდო იგი თქვენი აქ ყოფნისაგან. ამიტომ, თუ ხვალამდის აქ დარჩებით, თქვენი ამბავი, ყველა საინტერესო წვრილმანებით, მთელ სახლს ეცოდინება. თუ ადგილს გამოიცვლით და ისურვებთ ამ ქალაქში დარჩენას, პატიოსანი ქალის სახით, დარწმუნებული იყავით, რომ ყოველგან და ყოველთვის ვიპოვნი საშუალებას მოჰგლიჯოთ ორპირობის ნირაბი. წადით თქვენისთანებთან და გარყვნილების ბუდეში იცხოვრეთ; მხოლოდ მაშინ იქნებით თავისუფალი ჩემი დევნისაგან. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჩემი რისხვა და შურისძიება თან გდევთ ყოველ ადგილას. და ამ ადგილს აღმომიჩენს ჯენტლენი, რომელიც ამ ცოტა ხნის წინათ ცდილობდა, თქვენი ღირსეული მეუღლე გამხდარიყო.
ო, ნუთუ არასოდეს არ მოვა მისტერ პეგოტი? ნუთუ დიდხანს მომიხდება ამ სცენის მოწმედ ყოფნა? შევძლებ კი მის ატანა?
- რა, რა ვქნა? - შეჰყვირა ემილიამ.
- რა ჰქნათ? - გაიმეორა მის დარტლმა, - თქვენ იპოვით, უეჭველია, ნეტარებას და ბედნიერებას საკუთარ ფიქრებში. შესწირეთ თქვენი არსებობა ჯემს სტირფორდის ნაზი ალერსის მოგონებას, - მას ხომ უნდოდა მიეთხოვებინეთ ერთ თავისი ლაქიასათვის, რომელიც მზად იყო მიეღო თქვენი თავი საჩუქრად თავისი ღირსეული ბატონის ხელიდან. იცხოვრეთ ამ ამაყი მოგონებით, აღტაცებაში მოდით თქვენი იშვიათი ღირსებისაგან და გიხაროდეთ ის ბედნიერი მდგომარეობა, რომელიც დაჭირეთ ყველას თვალში. მაგრამ, თუ ყოველივე ეს მაინც არ მოგიტანთ სასურველ ნუგეშს, მისთხოვდით იმ კეთილ კაცს, რომელზედაც ლაპარაკობდით, და ბედნიერი იყავით იმით, რომ ის შეგიბრალებთ. მაგრამ თუ ამანაც არ გიშველათ, მაშინ მოკვდით, - ეს ყველაზე უკეთესი იქნება.
კიბეზე მოისმა შორი ფეხის ხმა. ეს იყო მისტერ პეგოტის ნაბიჯი. მადლობა ღმერთს!
როდესაც როზა დარტლმა წარმოთქვა უკანასკნელი სიტყვები, ადგა თავისი ადგილიდან და მე უკვე ვეღარ ვხედავდი მას.
- მე თქვენ უკვე დამტვრეული სათამაშო მეგონეთ, რომელმაც საბოლოოდ დაკარგა თავისი შნო, მაგრამ შევცდი! თქვენ ჯერ ისევ პრიალებთ ოქროსავით და ნამდვილი ლედის სთაბეჭდილებას ახდენთ. მაშ გახსოვდეთ კარგად! - უთხრა მან და გააღო კარი გასასვლელად. - მე მძულხართ და გადავწყვიტე, გაგსრისოთ და გაგანადგუროთ, თუ არ მოიხსნით მაგ ნიღაბს და არ წახვალთ ერთ-ერთს გარყვნილების სახლში, სადაც ფეხს ვერ შესდგამს ვერც ერთი პატიოსანი ქალი. მეტი არაფერი მაქვს სათქმელი.
ფეხზე ხმა კიბეზე უფრო მკაფიოდ მოისმა. იგი სწრაფად უახლოვდებოდა ამ საშინელი სცენის ადგილს. როცა როზა დარტლმა გაიხურა კარი, ვიღაცამ ჩაუარა მას გვერდით და შევიდა ემილიას ოთახში.
- ძია!
შევჩერდი და შევიხედე ოთახში. მისტერ პეგოტის ეჭირა გულში ჩაკრული გულწასული დისწული. რამდენიმე წუთის განმავლობაში უყურებდა მას სახეში, შემდეგ დაიხარა მის საკოცნელად. ო, რა ნაზი იყო ეს კოცნა! მან დააფარა ემილიას სახეს თავისი ცხვირსახოცი.
- მისტერ დევი! - მითხრა მან მღელვარებისაგან ათრთოლებული ხმით. - სიზმარი ამიხდა!
გულწასულ, უგრძნობელ ემილიას სახეს ისევ ცხვირსახოცი ეფარა. მისტერ პეგოტიმ ჩაიკრა გულში და მძიმე, ფრთხილი ნაბიჯით დაიწყო ჩასვლა კიბეებზე ძვირფასი ტვირთით ხელში.
თავი ორმოცდამერვე
უფრო შორი მოგზაურობის დასაწყისი
მეორე დღეს, დილაადრიან, მე და პაპიდა ბაღში დავსეირნობდით; პაპიდა მუდამ დორას უვლიდა და ამიტომ ძალიან ცოტას დადიოდა. ამ დროს გადმომცეს, რომ მისტერ პეგოტის სურს ჩემი ნახვა. იგი თვითონ დამხვდა ბაღის ბოლოში. როდესაც მისტერ პეგოტიმ დაინახა პაპიდა, შორიდანვე მოიხადა ქუდი, რადგან დიდ პატივს სცემდა მას. ნაამბობი მქონდა პაპიდასათვის ყევლაფერი, რაც წინა დღეს მოხდა. მის ბეტსი ხმაამოუღებლად მივიდა მისტერ პეგოტისთან და გულითადი თანაგრძნობით ხელი დაჰკრა მხარზე. ეს იეთი ღრმა გამომეტყველებით იყო ჩადენილი, რომ ამჯერზე ეს უბრალო მოძრაობა ყველაზე მჭერეტყველური გადმოდგა. მისტერ პეგოტი მშვენივრად მიუხვდა პაპიდას, თიტქოს მას ათასი სიტყვა ეთქვას მისთვის.
- ტროტ! - მითხრა პაპიდამ. - წავალ და “პატარა ყვავილს” მივხედავ; მგონია, მალე გაიღვიძებს.
- იმედი მაქვს, ქალბატონო, რომ თქვენ ჩემი გულისთვის არ მიბრძანდებით? - შენიშნა მისტერ პეგოტიმ.
- თქვენ მოსალაპარაკებელი გაქვთ, ჩემო მეგობარო, - უპასუხა პაპიდამ. - უჩემოდ ეს თქვენთვის უფრო მოსახერხებელი იქნება.
- არა, ქალბატონო, - უთხრა მისტერ პეგოტიმ, - დიდად დამავალებთ, თუ დარჩებით ჩვენთან და ინებებთ ჩემი უბედობის მოსმენას.
- მართლა? მაშ დავრჩები, - უპასუხა პაპიდამ.
- გუშინ საღამოს, - დაიწყო მისტერ პეგოტიმ, - მე გადავიყვანე ჩემი ბავშვი ჩემს ოთახში, სადაც დიდი ხანია მოველოდებოდი და სადაც მისთვის უკვე ყველაფერი მზად იყო. დიდხანს, ძალიან დიდხანს ვერ მცნობდა და, როცა მიცნო, - ყველაფერში გამომიტყდა გულახდილად და გულწრფელად, თითქოს აღსარებას ამბობსო.
- როდესაც ემილია გაქცეულა იმ სახლიდან, - თქვა მისტერ პეგოტიმ მკაცრი და მრისხანე სახით, - სადაც, როგორც მასტერ დევიმ იცის, იმ გველს დაკეტილი ჰყავდა... წყეულიმც იყოს... საბრალო, ღამით გაპარულიყო. მირბოდა და თან ესმოდა თავისი კვნესა და ტირილი. ფეხები წვეტიან ქვებზე დაეჭრა, მაგრამ არაფერს არ გრძნობდა, თითქოს თვითონაც ქვისა ყოფილიყო. და მირბოდა სულ შორს, შორს. თვალები უელავდა, ყურები უწიოდა. უეცრად... ესე იგი, თქვენ გესმით, ასე მოეჩვენა, თითქოს გათენდა და დადგა დილა, ნოტიო, ქარიანი, იგი ქვიშაზე იწვა, ზღვის პირას, თავს ადგა ვიღაც ქალი და იქაურ ენაზე ეკითხებოდა, რა დაემართა...
- ემის თვალთ დაუბნელდა, - განაგრძო მისტერ პეგოტიმ, - მაგრამ როდესაც დააკვირდა ამ ქალის სახეს, იცნო ერთი იმ ქალთაგანი, რომელთანაც არა ერთხელ უსეირნია და ულაპარაკია ზღვის პირას. ემიმ უამბო თავისი უბედურება და ყმაწვილმა ქალმა წაიყვანა თავის სახლში... დიახ, წაიყვანა სახლში, - გაიმეორა მისტერ პეგოტიმ და ხელები მიიფარა სახეზე.
ამ კეთილმა საქციელმა, როგორ ჩანდა, ძალიან იმოქმედა მოხუცზე; არასოდეს არ მენახა მის სახეზე ასეთი გამომეტყველება.
- თქვენ წარმოიდგინეთ, - განაგრძობდა მისტერ პეგოტი, - ქოხი პატარა იყო, მაგრამ დიასახლისმა იშოვნა ადგილი ემისთვის... ქმარი ამ დროს წასული ყოფილა ზღვაზე... და იგი საიდუმლოდ ინახავდა ამ ამბავს. მეზობლები ცოტანი იყვნენ; ისინი, ვინც იყვნენ, დაიყოლია საიდუმლოს შესანახად. ემი ავად გამხდარა ცხელებით და იქაური ენა სრულებით დავიწყებია; მხოლოდ მშობლიურ ენაზე შეეძლო ლაპარაკი... და თითქმის მთელი ამ ხნის განმავლობაში ეჩვენებოდა, თითქოს ის, ვინც მიიყვანა იგი ამ მდგომარეობამდე, ვითომც ფანჯარასთან ყარაულობს, ხან ოთახში დგას, და ემი უყვიროდა დიასახლისს, არ დაენებებინათ იგი მისთვის; ამავე დროს გრძნობდა, რომ მისის ლაპარაკი არ ესმოდათ და სულ ეშინოდა, ვაითუ ახლავე მტაცონ ხელი და წამიყვანონო. დიდხანს იყო იგი ასეთ მდგომარეობაში თუ არა, არ ვიცი, ოღონდ მერე ძილი მოერია. ამ ძიმა დაასუსტა... მანამდე კი ზოგჯერ ისეთი ძალა მოეცემოდა, კარგად მყოფზე მეტი... ახლა კი დასუსტდა ბავშვივით.
იგი შეჩერდა, თითქოსდა უნდოდა შეესვენა საკუთარი მოთხრობის საშინელებისაგან, და ერთი წუთის სიჩუმის შემდეგ განაგრძო:
- ნათელი დღე იყო, საღამო ახლოვდებოდა, როდესაც გაეღვიძა. ჯერ მოეჩვენა, რომ იგი სახლშია და რომ კვირა დღეა; მაგრამ ვაზის ფოთლები ფანჯარასთან და მთები, რომლებიც მოჩანდნენ შორით, უცხონი იყვნენ და ეწინააღმდეგებოდნენ ამგვარ აზრს. ამ დროს შემოვიდა დიასახლისი და დაჯდა ემის ლოგინთან. ამას მოაგონა ემის, რომ იგი თავის სახლში არ არის და რომ შორს არის მისგან! მოაგონდა აგრეთვე, სად იწვა და რისთვის, და ატირდა ამ კეთილი ადამიანის მკერდზე...
მისტერ პეგოტის არ შეეძლო უცრემლოდ მოეგონებინა ეს კეთილი დედაკაცი. ტყუილად ეცადა, განეგრძო თხრობა; ცრემლები ისევ ახრჩობდნენ.
- როდესაც ემი მომჯობინდა, - განაგრძო მისტერ პეგოტიმ ცოტა ხნის სიჩუმის შემდეგ, - ეცადა, გამოსთხოვებოდა ამ კეთილ ადამიანს და სამშობლოში წამოსულიყო. ამ ქალის ქმარი სახლში დაბრუნდა და ორივემ ჩასვეს იგი გემში, რომეიც ლივორნოში მიდიოდა და იქიდან საფრანგეთში. მას თან ჰქონდა ცოტაოდენი ფული, მაგრამ ამ კეთილმა ხალხმა მცირედზე მცირედი გამოართვეს ყველაფრისათვის, რაც მისთვის გააკეთეს.
ემი მივიდა საფრანგეთში და დადგა მოახლედ სასტუმროში ნავსადგურთან. აქ ერთხელ უეცრად ისევ გაჩნდა ეს გველი... ერთი დამხვდეს სადმე! მე არ ვიცი, რას ვუზამ! როდესამ ემიმ დაინახა ის კაცი... მან ვერ მოასწრო მისი დანახვა... მთელი შიში და ზარი ისევ თავს დაატყდა და გამოექცა იმ ჰაერსაც კი, რომლითაც იგი სუნთქავდა. ემი მოვიდა ინგლისში და დუვრში გადმოვიდა ნაპირზე.
იგი მოვიდა ლონდონში, - განაგრძო მისტერ პეგოტიმ და ხმა დაიდაბლა, - იგი, რომელსაც არასოდეს სიცოცხლეში არ ენახა ეს ქალაქი, მოვიდა ლონდონში... უფულოდ... ყმაწვილი... ლამაზი... თითქმის იმწუთშივე, როგორც კი ემი გადმოვიდა ნაპირზე, მან იპოვა, როგორც მას ეგონა, კეთილი მეგობარი... პატიოსანი დედაკაცი, რომელიც ელაპარაკებოდა მკერაობის შესახებ და დაჰპირდა ბევრი სამუშაოს შოვნას; მან აღუთქვა თავშესაფარი თავის სალხში, დაჰპირდა აგრეთვე, გაეგო საიდუმლოდ ყველაფერი ჩემსა და ყველა დანარჩენის შესახებ. და როდესაც ჩემი ბავშვი, - დაუმატა მან ხმამაღლა, - როდესაც ჩემი ბავშვი იდგა უკვე უფსკრულის პირას, რომელსაც მე ვერ დავასახელებ და ვერც მოვიგონებ, მაშინ მართამ აასრულა თავისი სიტყვა და გადაარჩინა იგი.
მე ვერ შევიკავე სიხარულის ამოძახილი.
- მასტერ დევი, - მითხრა მისტერ პეგოტიმ და ჩამომართვა ხელი თავისი ძლიერი ხელით, - თქვენ პირველმა მომაგონეთ მართა. გმადლობთ, სერ! მან აასრულა თავისი დანაპირები. იგი, როგორც ნათელი სული, საჩქაროდ მივიდა, სადაც ემი იწვა და ეძინა და უთხრა: “ადექი! გაიქეცი! აქ შენ მგელის სიკვდილზე უარესი უბედურება! წამო, წამომყევი!” მან უამბო ემილიას, რომ მნახა მე, რომ ვაპატიე ყველაფერი და მიყვარს ძველებურად. მან საჩქაროდ ჩააჩვა კაბა, დაუჭირა ემის სუსტი და მთრთოლვარე ხელი, არ უსმენდა, რასაც ეუბნებოდნენ გარშემომყოფნი... მან ჩემს საბრალო ქალთან გამოარღვია ბრბო და ბნელ რამეში ბედნიერად გამოიყვანა შავი, აშმორებული ჯურღმულიდან.
- მთელი ღამე, - განაგრძო მისტერ პეგოტიმ, - მე და ემიმ ერთად გავატარეთ. საათების მიხედვით - თითქოს ბევრი არ გვიპალარაკია, უფრო ნაკლებად მოვასწარი მისი ძვირფასი სახის დანახვა, მაგრამ მთელი რამის განმავლობაში მისი ხელები ჩემს ყელს ეხვია და თავი აქ ესვენა; ჩვენ ახლა ვიცით, რომ ისევ შეგვიძლია მივენდოთ ერთმანეთს.
ჩვენ ყველანი ჩუმად ვისხედით. ყოველი ჩვენგანი გართული იყო საკუთარ ფიქრებში. ბოლოს მივმართე მისტერ პეგოტის და ვუთხარი:
- თქვენ, რასაკვირველია, უკვე გადაწყვეტილი გაქვთ მომავლის გეგმა, ძვირფასო მეგბარო? ამაზე, მგონია, ლაპარაკიც ზედმეტია.
- სრულებით გადაწყვეტილი, მასტერ დევი, - იპასუხა მან. - მე უკვე ვუთხარი ჩემს ემის, რომ აქედან შორს არის დიდი, დიდი მიწები. იქ, ავსტრალიაში, არავინ არას დააყვედრის ჩემს საუნჯეს, იქ ჩვენ ახალ ცხოვრებას დავიწყებთ.
- მე ვკითხე, დანიშნული გაქვს თუ არა წასვლის ვადა-მეთქი.
- დღეს დილით, - იპასუხა მან, - ვიყავი ნავსადგურში, რომ გამეგო გემების წასვლის დრო. ექვსი კვირის შემდეგ მიდის ერთი გემი. უკვე ვიყავი ამ გემზე. კარგი სამგზავროა.
- მერე, თქვენ მარტონი მიდიხართ? - ვკითხე მე.
- დიახ, მასტერ დვეი, - მიპასუხა მან, - ჩემ დას ისე უყვარხართ თქვენ და ყველა თქვენიანები და ისეა შეჩვეული მხოლოდ თავის სამშობლოზე ფიქრს, რომ არა მგონია, კარგი იყო მისი წაყვანა. ამას გარდა, არის კიდევ ერთი ადამიანი, რომელიც მას აბარია, მასტერ დევი, და ჩვენ ეს არ უნდა დავივიწყოთ.
- საბრალო ქამი! - შევძახე უნებურად.
- ჩემი და, ქალბატონო, უვლის მის სახლ-კარს და ქამს. ძალიან უყვარს, - განუმარტა მისტერ პეგოტიმ პაპიდას.
- მისის გუმიჯი? - ვიკითხე მე.
- ჩვენ შორის რომ დარჩეს... ესე იგი თქვენს წინაშე... და თქვენს წინაშე რომ ითქვას, ქალბატონო... როდესაც მისის გუმიჯი დაიწყებს წუწუნს, შეიძლება ადამიანს არ ესიამოვნოს. მე რასაკვირველია, მესმის მისი ამბავი, მაგრამ ყველამ ხომ არ იცის ეს.
მე და პაპიდამ დავადასტურეთ მისი აზრი.
- ამას გარდა, - განაგრძო მისტერ პეგოტიმ, - ჩემს დას შეიძლება ეჩვენოს ზოგჯერ... მე არ ვამბობ, რომ უსათუოდ ეჩვენება, მაგრამ შეიძლება ეჩვენოს... რომ მისის გუმიჯი ზოგჯერ უსიამოვნო ადამიანია. ამიტომ არ ვაპირებ ჩემი დისა და მისის გუმიჯის ერთად დასახლებას; მას ვუშოვნი ბინას, სადაც იგი იდიასახლისებს, როგორც უნდა. ამისთვის წასვლის წინ, ვფიქრობ, დავუნიშნო მისის გუმიჯს პენსია, რომ ეყოს სიცოცხლეში. იგი ჩინებული დედაკაცია. თავისთავად ცხადია, ყოვლად შეუძლებელია, რომ იგი, საბრალო, სიბერის დროს დაწრიალებდეს და დაძრწოდეს გემზე და შორი ქვეყნის ტყეებსა და უდაბნოებში. აი, რა მოვიგონე მე მისთვის, - დაუმატა მისტერ პეგოტიმ.
მას არავინ დავიწყებოდა: იგი ზრუნავდა ყველაზე, გარდა თავისი თავისა.
- ემი, - განგარძო მან, - ჩემთან იქნება, საბრალო! მას სიწყნარე და სიმშვიდე ესაჭიროება, სანამ ჩვენ სავსებით არ მოვემზადებით ამ შორეული ზღვის გადაღმა მხარეში წასასვლელად, იმედი მაქვს, რომ განვლილი ტანჯვა დიდი ხნის წარსულად მოეჩვენება, როდესაც ისევ თავის მკაცრ, მაგრამ მოსიყვარულე ბიძის გვერდით იქნება.
პაპიდამ თავი დაუქნია ამ იმედის დასტურად, და ამ გამამხნევებელმა მოძრაობამ დიდად ასიამოვნა მისტერ პეგოტი.
- შემდეგ კიდევ აი რა, მასტერ დევი, - მიტხრა მან და ხელი ჩაიყო ჯიბეში, - აქ ფულია... ორმოცდაათი გირვანქა. ამას მინდა დავუმატო ის ფულიც, რომეიც ემის თან ჰქონდა გამოპარვის დროს... მე ვკითხე ფულზე, თუმცა არ ვუთხარი, რად მინდოდა გამეგო. მე მარჯვე არა ვარ თვლაში. ერთი გაისარჯეთ და დათვალეთ, სწორია თუ არა?
მან მომაწოდა ქაღალდის ფურცელი და თვალებში მიცქეროდა, სანამ ვითვლიდი. ანგარიში სწორი იყო.
- გმადლობთ, ასტერ დევი, - მითხრა მან, როდესაც დავუბრუნე ქაღალდი. - ამ ფულს, თუ ნებას მომცემთ, წასვლის წინ საქაღალდეში შევახვევ და დავაწერ, ვისთვის არის. ამას კი, მეორეს, მის დედას გავუგზავნი პატარა განმარტებით და წერილით.
მე ვუპასუხე, რომ სწორედ ასე საჭირო და რომ მას ყველაფერი მოუფიქრებია.
- მე ვთქვი, რომ ერთი საქმე დარჩა გასაკეთებელი, და ორი კი გამოდგა, - თქვა მან ნაღვლიანი ღიმილით. - როდესაც დღეს დილით გამოვდიოდი სახლიდან, არ ვიცოდი, შემეტყობინებინა თუ არა ქამისთვის, რაც მოხდა აქ. მერე დავწერე წერილი და ფოსტაში მივეცი. ამ წერილში ყველაფერი ვუამბე, როგორ იყო საქმე, და მივწერე აგრეთვე, რომ ხვალ მივალ იარმაუთთან საბოლოოდ გამოსათხოვებლად.
- და თქვენ გინდათ, მეც წამოგყვეთ? - ვკითხე მე, რადგან ვხედავდი, რომ მას კიდევ ჰქონდა სათქმელი რაღაც.
- თუკი შეგიძლიათ, ასე დიდად დამავალოთ, მასტერ დევი, - იპასუხა მან, - მე ვიცი, რომ თქვენი ნახვა ცოტათი გაამხიარულებს მას.
რადგან ჩემი პატარა დორა მშვენიერ გუნებაზე იყო და ძალიან უნდოდა, რომ წავსულიყავი, მივეცი სიტვა მისტერ პეგოტის გამეცილებინა იგი. მეორე დილით ჩვენ ჩავსხედით იარმაუთის დილიჟანსში და გავწიეთ ძველი გზით.
ცოტა ხანს ვიხეტიალე ქალაქში და შემდეგ ქამის სახლში მივედი. პეგოტის გაექირავებინა თავისი სახლი და მასთან გადასახლებულიყო. მე შევხვდი პეგოტის სუფთა სამზარეულოში; იქვე იყო მისის გუმიჯიც, რომელიც თვით მისტერ პეგოტის მოეყვანა ძველი ნავის სახლიდან. მეეჭვება, რომ სხვას ვისმე დაეძრა იგი თავისი სადარაჯოდან. როგორც ჩანდა, მისტერ პეგოტის უკვე ყველაფერი ეამბნა მათთვის. ქამი ის იყო გასულიყო, რომ ცოტა გაევლო ზღვის ნაპირზე. იგი მალე დაბრუნდა და ზალიან გაუხარდა ჩემი დანახვა.
ისე მეჩვენა, მას უნდოდა ჩემთან ცალკე ლაპარაკი. ამიტომ გადავწყვიტე, მეორე საღამოს გზაში დავხვედროდი, როდესაც სამუშაოდან ბრუნდებოდა. ამ რამეს პირველად აიღეს სანთელი ძველი ნავის სახლის ფანჯრიდან. მისტერ პეგოტი ქანაობდა იქ, თავის ჩამოკიდებულ საწოლზე და ქარი უწეწავდა ჭაღარა თმას.
მთელი მეორე დღე იგი მოუნდა ძველი სათევზაო ნავისა და მისი მოწყობილობის საქმის მოგვარებას. იგი ალაგებდა და ლონდონში გზავნიდა წვრილმან საოჯახო ნივთებს, რომელნიც თავისთვის გამოსადეგად მიაჩნდა, და სტოვებდა ისეთ ნივთებს, რომელიც მისის გუმიჯს გამადგებოდა. მისის გუმიჯმა მთელი დღე გაატარა მასთან ერთად შრომაში. რადგან მე სევდიანი მისწრაფება მქონდა ამ საყვარელი ძველი სახლისადმი და მინდოდა ერთხელ კიდევ მენახა იგი, ჩვენ შევთანხმდით, საღამოზე შევხვედროდით ერთმანეთს ამ სახლში. დრო ისე განვსაზღვრე, რომ ამაზე ადრე ქამი მენახა.
მისი პოვნა ძნელი არ იყო. მე ვიცოდი, სადაც მუშაობდა იგი. გავემართე იმის შესახვედრად და მართლაც შევხვდი შუაგზაზე. ჩვენ ცოტა გავიარეთ ერთად. მან მკიტხა ისე, რომ ჩემთვის არ შემოუხედავს.
- თქვენ ნახეთ იგი, მასტერ დევი?
- მხოლოდ ერთი წუთით, როდესაც გულწასული იყო, - ვუპასუხე მე.
ჩვენ გავიარეთ რამდენიმე ნაბჯი და მან თქვა:
- თქვენ გგონიათ, მასტერ დევი, რომ კვლავ ნახავთ?
- ეს, მე მგონია, ძალიან ძნელი იქნება მისთვის, - ვუპასუხე მე.
- მეც ასე ვფიქრობ, - დაუმატა მან, - დიახ, რასაკვირველია, ძალიან ძნელი ინქება.
- მაგრამ, ქამ, - ვუთხარი ხმადაბლა, - თუ საჭიროა მიწერა რისიმე თქვენი სახელით, იმ შემთხვევაში, თუ სიტყვიერად შეუძლებელი იქნება თქმა... ან იქნებ გადაცემა გსურთ რისამე ჩემი საშუალებებით, მე გავაკეთებ ამას.
- ამაში დარწმუნებული ვარ, მასტერ დევი. გმადლობთ, სერ. თქვენ ძალიან კეთილი ხართ, დიდად გმადლობთ, დიახ, არის რაღაც, რაც მე მინდოდა ან მეთქვა მისთვის, ან მიმეწერა.
- რა?
ჩუმად გავიარეთ რამდენიმე ნაბიჯი და შემდეგ მითხრა:
- ის კი არა, რომ მე მას ვაპატიე... არა, უფრო მეტი. მე მინდოდა მეთქვა მისთვის, რომ ვტხოვ მაპატიოს, ძალა რომ დავატანე და თავს მოვახვიე ჩემი სიყვარული. ზოგჯერ ვფიქრობ, მე რომ არ ჩამომერთმია მისთვის სიტყვა, წამომყოლოდა ცოლად, მეტი ნდობა ექნებოდა ჩემი და მეტყოდა, რაც აწუხებდა, მთხოვდა რჩევას და, შესაძლებელია, გადამერჩინა კიდეც.
ჩვენ ისევ გავიარეთ ხმაამოუღებლად.
- მე მიყვარდა იგი... და მიყვარს მისი ხსოვნა... ისე ძლიერად, ისე, რომ არ შემიძლია ვუთხრა, თითქოს ახლა ბენდიერი ადამიანი ვარ. მე შეიძლება ბედნიერი ვყოფილიყავ მხოლოდ მაშინ... როდესაც სრულებით დავივიწყებდი მას... მე კი მეშინია, რომ ვერ ავიტან, თუ მას ეტყვიან, რომ მართლაც დავივიწყე იგი. მაგრამ თუ თქვენ... თუ თქვენ შეგიძლიათ მოიგონოთ რამე ისეთი, რომ აფიქრებინოთ, თითქოს არც ისე ძალიან ვიტანჯები... და რომ ჯერ ისევ მასზე ვნაღვლობ... რამე ისეთი, რაც შეუმსუბუქებს მას საბრალო სულს და მაინც არ აფიქრებინებს თითქოს შესაძლებელია, რომ როდისმე ცოლი შევირთო ან ვინმე გახდეს ჩემთვის იგივე, რაც ის იყო ჩემთვის... მე გთხოვთ - უთხარით ყოველივე მას... იგი მუდამ საყვარელი და კეთილი იყო.
მე ჩამოვართვი ხელი მის ვაჟკაცურ ხელს და დავპირდი, რომ ავასრულებდი მის დავალებას, როგორც კი მოვახერხებდი.
- გმადლობთ, მასტერ დვეი, - მიპასუხა მან, - ეს დიდი პატივისცემაა თქვენის მხრით, რომ მოხვედით ჩემს შესახვედრად და ისეთი კეთილი ხართ, რომ ნუგეშსა სცემდით ბიძიას და ებაასებოდით მთელი ამ ხნის განმავლობაში. ესეც ხომ ბევრს ნიშნავს. ძალიან კარგად მესმის, მასტერ დევი, რომ მამიდა კი წავა ლონდონში, სანამ ისინი გამეგზავრებიან, და კიდევ ნახავენ ერთმანეთს წასვლამდის, მაგრამ მე ვეღარ ვნახავ ძიას. ეს მე ვიცი... ჩვენ არ ვეუბნებით ამას ერთმანეთს, მაგრამ ეს ასე იქნება, და უკეთესიც არის. როდესაც თქვენ უკანასკნელად ნახავთ ბიძაჩემს, სულ უკანასკნელად, გადაეცით მას ერთხელ კიდევ ჩემი სალამი და გულითადი მადლობა ობლისა, რომლისთვისაც იგი მშობელ მამაზე უკეთესი იყო.
მე ამასაც დავპირდი.
- ერთხელ კიდევ გმადლობთ, - მითხრა მან და მაგრად ჩამომართვა ხელი. - მე ვიცი, სად გინდათ წასვლა, მშვიდობით, მასტერ დევი.
მან ოდნავ გაიქნია ხელი, თითქოს უნდოდა ეთქვა, რომ არ შეუძლია იმ ადგილის ნახვა, და პირი მიიბრუნა. მე გავხედე მას, როდესაც მიდიოდა მთვარის შუქზე ამ უდაბურ ალაგას, და დავინახე, რომ რამდენჯერმე შეხედა მთვარის ვერცხლისფერ ზოლს, ზღვაზე გაწოლილს, და თანდათან მიეფარა ჩემს თვალებს.
კარი ღია იყო, როდესაც სახლს მივუახლოვდი. შესვლისას დავინახე, რომ ყველა ნივთი უკვე გატანილი იყო გარეთ, გარდა ძველი სკივრისა, რომელზედაც იჯდა მისის გუმიჯი კალათით ხელში და შესცქეროდა მისტერ პეგოტის.
- მოხვედით, როგორ სთქვით, მასტერ დევი, გამოვემშვიდობოთ ძველს ახლა, ჰა? - მითხრა მისტერ პეგოტიმ და სანთელი ასწია.
- მართლაც, თქვენ ყველაფრის ჩალაგება მოგისწრიათ, - ვუთხარი მე.
- ეჰ! რასაკვირველია, ჩვენ არ გვიზარმაცია! მისის გუმიჯი ისე გაისარჯა, ისე... როგორც, არ ვიცი, კიდევ ვინ გაისარჯებოდა ამგვარად, - მითხრა მისტერ პეგოტიმ, თან უყურებდა მისის გუმიჯს და არ იცოდა, კიდევ რა სიტყვა მოენახა საკმარისად საქებარი.
ყველაფერი ალაგებული იყო, - პატარა ლოკოკინების ჩარჩოიანი სარკეც კი. მომაგონდა, როგორ ვიწექი აქ, როდესაც მოხდა პირველი დიდი უბედურება ჩემს სახლში. მომაგონდა, ცისფერთვალება ბავშვი, რომელმაც მომხიბლა მაშინ, მომაგონდა სტირფოდი და მომეჩვენა, თითქოს იგი აქ იდგა, ახლოს, და შეიძლებოდა შემხვედროდა ყოველი კუთხის შესახვევში.
- დანიელ, - უთხრა მისის გუმიჯმა უეცრად, დადგა თავისი კალათა და ხელზე ჩამოეკიდა მისტერ პეგოტის. - ძვირფასო დანიელ! აი ჩემი უკანასკნელი სიტყვა, რომელსაც ვიტყვი ამ სახლში: შენ არ უნდა დამტოვო მე; ნუ იფიქრებ ჩემს აქ დატოვებას, დანიელ, ნუ იფიქრებ!
მისტერ პეგოტიმ შეხედა მისის გუმიჯს, შემდეგ მე, მერე ისევ მას, თითქოს ახლა გაიღვიძაო.
- გემუდარები, ძვირფასო დანიელ, ნუ იფიქრებ! - საჩქაროდ შესძახა მისის გუმიჯმა. - წამიყვანე თან, დანიელ, შენთან და ემისთან! მე თქვენი მოსამსახურე ვიქნები, მომთმენი და ერთგული. თუ არიან მონები იმ ქვეყნად, სადაც თქვენ მიდიხართ, თქვენი მონა გავხდები და ვიქნები, ოღონდ ნუ დამტოვებ აქ, დანიელ! შენ ისეთი კეთილი და საყვარელი ხარ!
- ჩემო კარგო! - უპასუხა მისტერ პეგოტიმ და თავი გაიქნია. - შენ არ იცი, რა შორია გზა და რა მძიმე იქნება იქ ცხოვრება.
- ო, რასაკვირველია, ვიცი, დანიელ! მე შემიძლია წარმოვიდგონო! - შესძახა მისის გუმიჯმა. - მაგრამ აი ჩემი უკანასკნელი სიტყვა ამ ჭერქვეშ: მე დავწვები აქ და მოვკვდები, თუ თან არ წამიყვანთ. არ მივეკარები იმ პენსიას, რომელიც შენ დამინიშნე; მოვკვდები, მაგრამ შენთან და ემისთან ერთად. ქვეყნის ბოლომდე წამოგყვებით, თუკი თან წამიყვანთ. ვიცი... რატომ... მე ვიცი, შენ ფიქრობ, რომ წუწუნა და ბუზღუნა ვარ, მაგრამ ძვირფასო, საყვარელო, ახლა ის აღარ ვარ, ტყუილად კი არ ვიჯექი აქ ამდენი ხნის განმავლობაში; ვყარაულობდი და ვფიქრობდი შენს უბედურებაზე, უსარგებლოდ არ დავმჯდარვარ, მასტერ დევი! უთხარით რამე ჩემს შესახებ. მე ვიცი ყველა მისი ჩვეულება და ნაღველი. ზოგჯერ შემიძლია ვანუგეშო, და ვიმუსავებ ბეთიტად. დანიელ! კეთილო დანიელ! ნუ დამანებებ თავს!
მისის გუმიჯმა სტაცა ხელი და აკოცა მას.
ჩვეე გამოვათრიეთ სკივრი, ჩავაქრეთ სანთელი, დავკეტეთ კარი გარედან და დავტოვეთ ძველი ნავის სახლი. მეორე დილას, როდესაც დილიჟანსით ლონდონში მივედით, მისის გუმიჯსა და მის კალათას ეჭირათ ერთი საუკეთესო ადგილთაგანი. მისი გუმიჯი ბედნიერი იყო!
თავი ორმოცდამეცხრე
აფეთქება
როდესაც დრო, ასეთი საიდუმლოებით დანიშნული მისტერ მიკობერის მიერ, მხოლოდ ოცდაოთხი საათით იყო დაშორებული, შევეკითხე პაპიდას, როგორ მოვქცეულიყავით, რადგან პაპიდას არასგზით არ უნდოდა დორას თავის დანებება.
- მე ხმას არ გაგცემთ, - გამოუცხადა დორამ პაპიდა და შეარხია თავისი კულულები. - გაგაჯავრებთ, მოგისევთ ჯიპს, რომ მთელი დღე გიყეფოთ. დარწმუნებული ვიქნები, რომ მართლაც ბებერი, ბრაზიანი ლედი ხართ, თუ არ წახვალთ.
- ჩემო ყვავილო, - უპასუხა პაპიდამ სიცილით, - შენ ხომ იცი, რომ უჩემოდ არ შეგიძლია ყოფნა.
- რას მელაპარკებით! - უთხრა დორამ. - სრულებით არ მჭირდებით. განა თქვენ ჩემი გულისათვის დარბიხართ მთელი დღის განმავლობაში ზევით და ქვევით კიბეებზე? განა თქვენ ზიხართ ჩემს გვერდით და მიამბობთ დოლის ამბავს, როგორ მოვიდა იგი თქვენთან დაგლეჯილი ფეხსაცმელებით და მთლად მტვრიანი... აჰ, როგორი საბრალო, საძაგელი ბიჭი იყო! თქვენ ხომ არასოდეს არ სჩადიხართ იმას, რაც მე მესიამოვნება, - მართალი არა ვარ? ხომ ასეა, ძვირფასო პაპიდა?
ამ სიტყვებით საჩქაროდ აკოცა პაპიდას დაუმატა:
- ო, რასაკვირველია, თქვენ ყველაფერს აკეთებთ! მე ხომ ვხუმრობ! მაგრამ ახლა ყური მიგდეთ, - განაგრძობდა დორა და თან ეალერსებოდა. - თქვენ აუცილებლად უნდა წახვიდეთ. გამოვიგონებ თქვენთვის ათასგვარ უსიამოვნებას, ჯიპიც ამას იზამს. თქვენ ძალიან ინანებთ, რომ არ გამექცეთ. ამას გარდა, - დაუმატა დორამ და გაკვირვებით შემოგვხედა ჯერ მე და შემდეგ პაპიდას, - რატომ არ უნდა წახვიდეთ ორივენი? განა ისე მძიმედ ვარ ავად?
- რას ლაპარაკობ! რა საკითხავია! - შეჰყვირა პაპიდამ.
- რა სისულელეა, - დავუმატე მე.
- თქვენ დაბრუნდებით და იმდენ ახალ ამბავს მოიტანთ თან, რომ მთელი კვირა დაგჭირდებათ საამბობლად და ასახსნელად. ვიცი, რონ ასე ადვილად ვერ მივხვდები, თუ რამე საქმიანია. და თუ კიდევ თვლაც დამჭირდება, მე არ ვიცი, როგორ მოვახერხებ. აბა! ახლა ხომ წახვალთ, არა? თქვენ ხომ მხოლოდ ერთ ღამეს არ გაათევთ სახლში, უთქვენოდ კი ჯიპი დამიცავს. წასვლის წინ დოდი ამიყვანს ზევით და თქვენს მოსვლამდე არ ჩამოვალ.
საღამოს ჩვენ ოთხივენი, ესე იგი: პაპიდა, მისტერ დიკი, ტრედელსი და მე გავემგზავრეთ დუვრის საფოსტო კარეტით კენტერბერიში.
სასტუმროში, სადაც მისტერ მიკობერმა პაემანი დაგვინიშნა და რომელშიც ჩვენ შევედით შუაღამისას, დამხვდა ბარათი ცნობით, რომ იგი გამოცხადდება დილით, სწორედ ათის ნახევარზე.
დილაადრიან მე დავდიოდი ძველ, საყვარელ, წყნარ ქუჩებში. ყვავები თავს დასტრიალებდნენ კოშკებს და თვით კოშკები, ნაცნობ მიდამოებზე ამართულნი, ადგნენ ნათელი დილის სივრცეში ისე მშვიდად, თითქოს დედამიწაზე არც კი არსებობდა ის მოვლენა, რომელსაც ცვლილება ეწოდება.
ათის ნახვერის მოახლოებასთან ერთად მატულობდა ჩვენი მღელვარებაც. პაპიდამ დაიწყო წინ და უკან სიარული ოთახში; ტრედელსი იჯდა დივანზე და გაზეთს კითხულობდა, თუმცა მისი თვალები არ იღებდნენ მონაწილეობას ამ კითხვაში, რადგან რაღაცას ეძებდნენ ჭერზე. მე ფანჯარაში ვიყურებოდი, რომ დროზე მეცნობებინა მისტერ მიკობერის მოსვლა. დიდხანს არ მომიხდა ლოდინი: საათის რეკვასთან ერთად იგი გამოჩნდა ქუჩაში.
- მოდის! მოდის! - შევძახე მე.
- დილა მშვიდობისა, ქალბატონო, დილა მშვიდობისა, ჯენტლმენებო, - გვითხრა მისტერ მიკობერმა. - თქვენ მეტად კეთილი ბრძანდებით, სერ, - დაუმატა მან და მიმართა მისტერ დიკს, რომელიც, რაც ძალი და ღონე ჰქონდა, ხელს უჭერდა.
- ისაუზმეთ კიდეც, სერ? - ჰკითხა მისტერ დიკმა. - ხომ არ ინებებთ კატლეტს?
- არაფრის გულისათვის, მისტერ დიკსონ! - შესძახა მიკობერმა. - მადა და მე, უკვე დიდი ხანია, რაც გავშორდით ერთმანეთს.
“მისტერ დიკსონს” ისე გაუხარდა თავისი ახალი სახელი და, როგორ ჩანდა, ისეთ დიდ პატივისცემად მიიღო, რომ ისევ მაგრად ჩამოართვა ხელი მისტერ მიკობერს და გაიცინა ბავშვივით.
- დიკ! - უთხრა პაპიდამ.
მისტერ დიკი გაწითლდა და მოჭკვიანდა.
- აბა, სერ! - უთხრა პაპიდამ მისტერ მიკობერს და ხელთათმანები ჩაიცვა, - ჩვენ მზად ვართ.
- იმედი მაქვს, ქალბატონო, რომ მოკლე ხანში თქვენ მოწამე იქნებით აფეთქებისა, - უპასუხა მიკობერმა. - მისტერ ტრედელს, მგონია, ნებას მიბოძებთ, გამოვაცხადო აქ, რომ ჩვენ თანხმობით ვმოქმედებთ.
- ეს მართალია, კოპერფილდ, - მითხრა ტრედელსმა, რომელსაც გაკვირვებით შევხედე, - მისტერ მიკობერმა მთხოვა რჩევა და მე მივეცი ეს რჩევა.
- ჩვენ სავსებით გენდობით, მისტერ მიკობერ, - ვუთხარი მე, - და შევასრულებთ ყველაფერს, რასაც თქვენ მოისურვებთ.
- თქვენი ნდობა, მისტერ კოპერფილდ, ამ შემთხვევაში არ იქნება გაწბილებული, - მიპასუხა მისტერ მიკობერმა. - მინდა ხუთი წუთით თქვენზე ადრე წავიდე, რომ მიგიღოთ - მის ვიკფილდის სტუმრები - ვიკფილდისა და ჰიპის კანტორაში, სადაც დაქირავებულ კლერკად ვმსახურობ.
მე და პაპიდამ შევხედეთ ტრედელსს, და მან თანხმობის ნიშნად თავი დაგვიქნია.
- მეტი არა მაქვს-რა სათქმელი, - დააბოლოვა მისტერ მიკობერმა. ამ სიტყვებთან ერთად დიდი თავაზიანობით დაგვიკრა თავი და გაჰქრა. როდესაც ხუთმა წუთმა გაიარა, ტრედელსმა შესთავაზა პაპიდას ხელი და ჩვენ ყველანი წავედით ძველი სახლისაკენ; გზაში არავის ხმა არ ამოგვიღია.
მისტერ მიკობერი კანტორაში დაგვხვდა. კანტორის დიდი სახაზავი ჟილეტში გაერჭო და ერთი ადლით მაინც ამოეყოფებინა თავი, თითქოს რაღაც ახალი ჯურის ჟაბო არისო.
მე მომეჩვენა, თითქოს ჩემგან მოელოდნენ ლაპარაკის დაწყებას.
- მის ვიკფილდი სახლშია, მისტერ მიკობერ? - ვკითხე მე.
- მისტერ ვიკფილდი ლოგინად არის ჩავარდნილი, ნეკრესის ქარებით იტანჯება, - მიპასუხა მან, - მაგრამ მის ვიკფილდს, უეჭველია, ძალიან გაუხარდება ძველი მეგობრების ნახვა. ხომ არ ინებებთ შესვლას, მისტერ კოპერფილდ?
იგი წინ წაგვიძღვა, გააღო ვიკფილდის კანტორაში კარის ორივე ნახევარი და ხმამაღლა წარმოსთქვა:
- მის ტროტვუდი, მისტერ დავით კოპერფილდი, მისტერ თომას ტრედელსი და მისტერ დიკსონი!
მე არ მენახა ური ჰიპი მას შემდეგ, რაც სილა გავარტყი. ჩვენმა მისვლამ, როგორც ჩანდა, გააოცა იგი.
- ჭეშმარიტად! - შეჰყვირა მან. - აი სრულებით მოულოდნელი სიხარული! ხედავ, ასე ვთქვათ, ყველა მეგობარს ერთად!
- იმედი მაქვს, თავისუფალი ბრძანდებით, მისტერ ჰიპ? - ჰკითხა ტრედელსმა.
- დიახ, მისტერ ტრედელს, - უპასუხა ჰიპმა, - საქმე გაცილებით ნაკლებია, ვიდრე სასურველია; თუმცა მე და მიკობერს საკმარისი საქმე გვაქვს, რადგან ვიკფილდი თითქმის აღარავითარი საქმისათვის აღარ ვარგა. მიუხედავად ამისა, მუსაობა მისთვის ნამდვილი სიამოვნებაა. თქვენ, მისტერ ტრედელს, მგონია, არ ხართ ისე დაახლოებული მისტერ ვიკფილდთან? მგონია, მხოლოდ ერთხელ მქონდა ბედნიერება მენახეთ მასთან?
- დიახ, მართალს ბრძანებთ! აქამდის არ მქონდა არავითარი საქმე მისტერ ვიკფილდთან, - უპასუხა ტრედელსმა, - თურემ, რასაკვირველია, ჩვენ უკვე დიდიხნის ნაცნობები ვიქნებოდი, მისტერ ჰიპ!
აგნესას შემოსვლამ, რომლის მოსაყვანად წავიდა მიკობერი, შეწყვიტა ეს საუბარი.
მე ვხედავდი, როგორ უთვალთვალებდა ური აგნესას, როდესაც იგი ჩვენ გვესალმებოდა. ამ დროს მიკობერმა რაღაც ანიშნა ტრედელსს და იგი ყველასათვის შეუმჩნევლად გავიდა ოთახიდან.
- თქვენ აქ მეტი საქმე არ გაქვთ, მიკობერ, - უთხრა ურიმ, მაგრამ მისტერ მიკობერი უძრავად იდგა კარებთან და სახაზავი გულთან ეჭირა.
- რაღას ელით, მიკობერ? - ჰკითხა ურიმ. - განა ვერ გაიგეთ, რომ აქ საქმე აღარა გავქთ-რა?
- გავიგე, - უპასუხა ერთ ადგილზე გაქვავებულმა მიკობერმა.
- მაშ რაღას ელით? - ჰკითხა ურიმ.
- იმას, რომ... მოკლედ რომ ვთქვა, მე ასე მომწონს, - უპასუხა მიკობერმა მოუთმენლად.
ურის სახე დაემანჭა. მან დაკვირვებით შეხედა მიკობერს.
- გასწით აქედან! მალე მოგელაპარაკებით.
- თუ არის ქვეყანაზე არამზადა, რომელსაც უკვე მეტისმეტად დიდი ხანია, რაც ველაპარაკები, - შეჰყვირა მიკობერმა გაშმაგებით, - ამ არამზადის სახელი ჰიპია!
ური ისე გადახტა, თითქოს დაარტყესო. ნელა მოგვავლო თვალი ყველას და თქვა დაბალი ხმით:
- ოჰო! ეს ხომ შეთქმულებაა! მათ პირობა შეუკრავთ, რომ აქ მოეყარათ თავი. ისინი ჩემს მსახურთან ერთად მუხანათობენ ჩემს წინააღმდეგ. არა, კოპერფიდ? მაშ კარგი! მიფრთხილდით მიკობერ! გასწით აქედან! მე ახლავე გაგისწორდებით!
- მისტერ მიკობერ, - ვუთხარი მე, - მოიქეცით ისე, როგორც ღირსია.
- რა კარგ ხალხში ჩავვარდი, - წაისისინა ურიმ. - მის ტროტვუდ, თქვენ უკეთესს იზამთ, თუ უბრძანებთ, რომ აქ შეჩერდნენ, თორემ მე თქვენს მეუღლეს ისეთ “გაჩერდის” ვუბრძანებ, რომ არც თქვენ გაიცინებთ. დამეთანხმეთ, ჩემთვის არ არის სასიამოვნო ჩავრიო ასეთ საქმეებში ასეთი პატივცემული ხნიერი ლედის ამბავი. მის ვიკფილდ, თქ თქვენ გიყვართ მამათქვენი, გთხოვთ, აქ ნუ ჩაერევით. მე გავაღატაკებ მას, თუ არ დამიჯერებთ! აბა, გადით ახლა! სად არის დედა? - იკითხა მან უეცრად და მხოლოდ მაშინ შენიშნა ტრედელსის იქ არ ყოფნა. - ეს კარგი ამბავია! და ყველაფერი ეს ჩემს საკუთარ სახლში!
- მისის ჰიპი აქ არის, მისტერ ჰიპ, - უთხრა ამ დროს ტრედელსმა, რომელიც ოთახში შემოვიდა ღირსეული შვილის ღირსეულ დედასთან ერთად, - გავბედე და თვითონ გავაცანი ჩემი თავი.
- მერე, ვინ მოგცათ უფლება ძალით გასცნობოდით მას? - შეჰყვირა ურიმ. - ვინ ბრძანდებით? რა გნებავთ აქ?
- მე გახლავართ მისტერ ვიკფილდის აგენტი და მეგობარი სერ, - უპასუხა ტრედელსმა საქმიანი ადამიანის მშრალი, წყნარი კილოთI, - და აქ, ჯიბეში, მაქვს სრული მისი მინდობილობა - ვიმოქმედო მის მაგივრად ყველა მის საქმეში.
მიკობერმა, რომელსაც ძლივს ვაკავებდი ჩხუბისაგან, ახლა გამოიღო სწრაფად უბიდან სახაზავი, ამოიღო ჯიბიდან დაკეცილი ქაღალდი და დაიწყო შემდეგის კითხვა:
- “უღირსეულესო მის ტროტვუდ და თქვენ ჯენტლმენებო...”
- ღმერთმა ნუ ქნას! - მითხრა პაპიდამ დაბალი ხმით. - თუ ბოროტმოქმედება დიდია, მან, უეჭველია, ერთი ოზმა ქაღალდი მაინც დახარჯა!
მიკობერს არ გაუგია ეს შენიშვნა. იგი განაგრძობდა:
- “ვინაიდან მე გამოვდივარ თქვენს წინაშე, რათა ბრალი დავდო და ვამხილო, უეჭველია, ყველაზე შესანიშნავი არამზადა, რომელიც კი ოდესმე არსებულა დედამიწის ზურგზე... (აქ მიკობერმა, თვალებაუღებლად სახაზავით, როგორც ჯადოსნური კვერთვით, ური ჰიპზე მიუთითა), გთხოვთ უმორჩილესად, არ მომაქციოთ ყურადღება პირადად მე. იმ დგომარეობაში, როდესაც სირცხვილმა, გაჭირვებამ და სასოწარკვეთილებამ უმაღლეს წერტილს მიაღწიეს, შევედი ვიკფილდისას... და ჰიპის ფირმის კანტორაში, თუმცა ნამდვილად მას მართავდა მხოლოდ ჰიპი. ჰიპი და მხოლოდ ჰიპია ამ მანქანის ჩარხი. ჰიპი და მხოლოდ ჰიპია მატყუარა და გაიძვერა!”
ამ სიტყვებთან, ური, უფრო გალურჯებული, ვიდრე გაფითტებული, მივარდა მისტერ მიკობერს, რომ გამოეგლიჯა მისთვის ეს წერილი, მაგრამ მიკობერმა საოცარი ხელოვნებით ჩაარტყა მას სახაზავი გაწვდილს თითებში.
- ამასაც მოგაგონებ, დამაცადე! - შეჰყვირა ურიმ და დაიკლაკნა ტკივილისაგან.
- “ჯამაგირი, რომელსაც ვიღებდი... ჰიპის კანტორაში, არ აღემატებოდა უმნიშვნელო თანხას, ოცდაორ შილინგსა და აქევს პენსს კვირაში. მგონია, საჭირო არ არის იმის ახსნა, რომ მალე იძულებული გავხდი მიმემართნა... ჰიპისთვის ფულის სასესხებლად, მისის მიკობერისა და ჩვენი უბედური, მაგრამ მრავალრიცხოვანი ოჯახის გამოსაკვებად. მგონია, ეს აუცილებლობა წინასწარ ნავარაუდევი ჰქონდა... ჰიპს... საჭირო არ არის ამაზე ლაპარაკი, რომ ამ სესხს მაძლევდნენ თამასუქებით, სესხის წერილებით, ვალის საბუთებით, სახელმწიფოსაგან დადგენილი კანონების თანახმად, და, ამგვარად, მალე დავინახე, რომ გაბმული ვარ ბადეში, რომელსაც... ჰიპი თანდათან სწნავდა ჩემს გარშემო, ჩემს დასაღუპავად”.
ის ნეტარება, რომელსაც ჰგვრიდა მისტერ მიკობერს მისი ეპისტოლარული ნიჭი ამ საქმეთა უბედური მდგომარეობის აღწერაში, თითქოს ასკეცად უნაზღაურებდა მას მთელ იმ შიშსა და ნაღველს, რომელიც სინამდვილემ მიანიჭა! მან განაგრძო:
- “აი მაშინ... ჰიპმა დაიწყო გამოჩენა ჩემდამი სწორედ იმდენი ნდობისა, რამდენიც საჭურო იყო მისი ჯოჯოხეთური გეგმის სისრულეში მოსაყვანად. ჩემი დახმარება სწორედ იქ იყო მუდამ საჭირო, სადაც საქმე შეეხებოდა რაიმე სიყალბეს, ან სადაც ნავარაუდევი იყო შეცდომაში შეყვანა ერთი პიროვნებისა, რომელსაც დავასახელებ, როგორც მისტერ ვ-ს. როდესაც გადავჭერი შინაგანი ბრძოლა ჯამაგირიანობასა და უჯამაგირობასა, პურიანობასა და უპურიანობასა, სიცოცხლესა და სიკვდილს შორის, დავისახე მიზნად, მესარგებლა ყველა ამ შემთხვევით, რათა მემხილებინა და ნათელმეყო ყველა ის სისაძაგლე და ვერაგობა, რომელიც ჩაიდინა… ჰიპმა მისტერ ვიკფილდის დასაღუპად.
“ჩემი ბრალდება ჰიპის წინააღმდეგ, - კითხულობდა იგი, შემდეგ შეხედა თავის მოწინააღმდეგეს და ყოველი შემთხვევისათვის მოიმარჯვა სახაზავი იღლიის ქვეშ, - შემდეგია: ჯერ ერთი, - როდესაც მისტერ ვიკფილდის გონება და მეხსიერება, იმ მიზეზების გამო, რომელთა განხილვას აქ არც საჭიროება და არც ადგილი არ მოითხოვს, დასუსტდა და დაუჩლუნგდა... ჰიპმა აურია და გააფუჭა კანტორის ყველა საქმე. როდესაც მისტერ ვიკფილდს ყველაზე ნაკლებად სეეძლო ხოლმე საქმის მართვა... ჰიპი უსათუოდ სწორედ მაშინ გამოჩნდებოდა და მიაჩეჩებდა რაიმე ქაღალდს. ამგვარ შემთხვევებში... ჰიპი შოულობდა მისტერ ვიკფილდის ხელმოწერას დიდმნიშვნელოვან საბუთებზე, რომელთაც მოაჩვენებდა სრულიად უბრალოდ, შემოუდებდა მაგიდაზე, როგორც ყოვლად უმნიშვნელოს. ასე, მაგალითად, მან აიძულა მისტერ ვიკფილდი მიეცა მისთვის... ჰიპისთვის სრული მინდობილობა, რათა მას, ჰიპს, ჰქონოდა უფლება განკარგულება მოეხდინა და კანტორისათვის მინდობილი თანხა - ოცი ათას ექვსას თორმეტი გირვანქა - მოეხმარა ყალბი მოთხოვნილების დასაფარავად არარსებულ ვალდებულებების გამო და ვითომდა ნაკლული თანხების შესავსებად”.
- თქვენ აგებთ ამისთვის პასუხს, კოპერფილდ. თქვენ! - შეჰყვირა ურიმ მუქარით. - ამას არ დავტოვებ ასე თავის დროზე!
- ჰკითხეთ... ჰიპს, მისტერ ტრედელს, - უთხრა მიკბერმა და შეწყვიტა კითხვა. - ვინ ცხოვრობდა მის ბინაში მის შემდეგ? ჰკითხეთ, მოიღეთ მოწყალება.
- ცხოვრობდა რეგვენი, - უპასუხა ჰიპმა ზიზღით, - და იგი ახლაც იქ ბინადრობს!
- ჰკითხეთ... ჰიპს, - განაგრძობდა მიკობერი, - ჰქონდა თუ არა ამ სახლში უწინ წიგნაკი? გთხოვთ.
ურის გამხდარმა ხელმა უეცრად შეწყვიტა ნიკაპის ფხაჭნა.
- ან ჰკითხეთ, ხომ არ დაუწვავს-რა ამის მაგვარი? - დაუმატა მიკობერმა. - იგი იტყვის, რომ სწვავდა, და იკითხავს, სად არის ნაცარი, მიუთითეთ ვილკინს მიკობერზე, და იგი გაიგებს რაიმეს, არც ისე სასიამოვნოს თავისთვის.
მიკობერმა მედიდურად ჩადო თავისი ღაბაბი საყელოში და განაგრძო კითხვა:
- “მეორე, - ჰიპი, როგორც დანამდვილებით ვიცი და სინდისის ქვეშ ვამბობ, დავთრებში და საბუთებზე სისტემატურად ხელს აწერდა მისტერ ვიკფილდის მაგივრად. ამრიგად მოიქცია იგი ერთ შემთხვევაში, რომელიც შემიძლია დავამტკიცო სათანადო საბუთებით, სახელდობრ...”
და მიკობერმა ისევ დაატკბო თავისი სმენა სიტყვების რახარუხით, რომელიც, რასაკვირველია, სასაცილო და მეტიც იყო, მაგრამ, უნდა შევნიშნო, ეს გარემოება მხოლოდ მიკობერს არ ემართება. ჩემი სიცოცხლის განმავლობაში ბევრჯერ შემიშინავს ეს გატაცება ზედმეტი სიტყვებით. იგი რაღაც საერთო წესად არის ხოლმე მიღებული ყველა საზეიმო შემთხვევაში და მასზე ემყარება მრავალი ფორმალური და სასამართლოს საბუთი. მათი კითხვისა ან წარმოთქმის დროს ხალხი თითქოს განსაკუთრებით ტკბება, როდესაც შეხვდება ჭახაჭახა სიტყვების წყებას, რომელიც ერთსა და იმავე ცნებას აღნიშნავს, როგორც, მაგალითად: “მინდა, მოვითხოვ და მსურს”, ანდა კიდევ: “ვუტოვებ, ვუანდერძებ და განვსაზღვრავ” და სხვანი. ჩვენ ვლაპარაკობთ ენის სიძნელეზე და ჩვენვე კი ვაწამებთ ენას; გვიხარია, რომ გვაქვს ზედმეტი სიტყვების მარაგი, რმელიც შეგვიძლია მოვიხმაროთ საზეიმო შემთხვევაში, და გვეჩვენება, რომ ეს დიდებულია და კეთილხმოვანი.
მიკობერი განაგრძობდა კითხვას განსაკუთრებული ხალისით, პირის წკაპუნით.
- “სახელდობრ, ამრიგად, ესე იგი, ვინაიდან მისტერ ვიკფილდი მეტად მძიმე მდგომარეობაში იმყოფებოდა ჯანმრთელობის მხრივ და ძალიან ადვილად შესაძლებელი ყო, რომ მისი სიკვდილი გამოიწვევდა მრავალი სიყალბის გამომჟღავნებას და ჰიპის უფლების დამხობას ვიკფილდის ოჯახობაზე, როგორც მე, ქვემორე ხელისმომწერს, ვილკინს მიკობერსა მგონია, და რაც შეიძლება მომხდარიყო, თუ მისი ასულის მამისადმი სიყვარული არ იქნებოდა წინასწარდაჯერებული, რომ კანონიერ განხილვამდე არ მიიყვანოს ორივე ამხანაგის კანტორის საქმეები, - ამის გამო ამ დასახელებულმა ჰიპმა საჭიროდ დაინახა, ჰქონოდა მარაგად სესხის ვალდებულება ზემოაღნიშნული თანხის, ოცი ათას ექვსას თოთხმეტი გირვანქისა, პროცენტებით, რომელ ვალდებულებაშიც ნათქვამია, თითქოს ეს თანხა სესხად ჰქონდეს მიცემული ჰიპს მისტერ ვიკფილდისთვის, რათა გადაერჩინა იგი სირცხვილისაგან, თუმცა ეს თანხა სინამდვილეში არც გაცემულა არასდროს, არც არსებულა და არც მიღებულა. ხელმოწერა ამ საბუთზე, ვითომც შედგენილი მისტერ ვიკფილდის მიერ და შემოწმებული ვილკინს მიკობერის მიერ, - ყალბია. მე მაქვს უბის წიგნაკი, რომელშიც მრავალი ნიმუშია ამგვარი ყალბი ხელმოწერისა მისტერ ვიკფილდის მიერ”.
ური წამოხტა, ამოიღო ჯიბიდან გასაღებების აბმულა, გააღო მაგიდის უჯრა, მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა და არ ჩაუხედნია შიგ, ისევ მოგვიბრუნდა ჩვენ.
- საბუთი ჩემთან არის, - სთქვა მიკობერმა და გამარჯვებულივით გადმოგვხედა ყველას, - ესე იგი, დღეს დილით, როდესაც ეს წერილი იწერებოდა, იგი მე მწონდა, მაგრამ შემდეგ გადავეცი მისტერ ტრდელსს.
- სრული სიმართლეა, - დაადასტურა ტრედელსმა.
- ური, ური! დამორჩილდი და სთხოვე პატიება ამ ჯენტლმენებს! - ყვიროდა დედაბერი. - მე ვიცი, ჯენტლმენებო, რომ ჩემი შვილი დაგმორჩილდებათ, თუ ადროვეთ. მისტერ კოპერფილდ, თქვენ ხომ იცით, როგორი მორიდებული და მორჩილი იყო იგი მუდამ.
- დედი, გაჩუმდი! უკეთესს იზამდი, რომ თოფი აგეღო და გულში გესროლა ჩემთვის!
ური ერთი წუთით გაჩუმდა, შემდეგ წარბებებშეკრულმა შემომხედა და თქვა:
- აბა, კიდევ რა გაქვთ? არის კიდევ რამე? მოიტათ. რას მიყურებთ ასე?
მიკობერი ისევ შეუდგა თავისი ბრალდების კითხვას; იგი დიდი ხალისით დაუბრუნდა ამ საქმეს, რომელიც ამდენ სიამოვნებას ჰგვრიდა მას.
- “მე შემიძლია დავამტკიცო, რომ მთელი სისუსტე, ნაკლი და თვით სიკეთე, თვით მშობლიური სიყვარული და პატიოსნების გრძნობა უბედური, მოტყუებული და გაძარცვული მისტერ ვიკფილდისა რაიმდენიმე წლის განმავლობაში მხოლოდ იმას ემსახურებოდა, რომ ხელი შეეწყო ძუნწი, ქვაწვია და მუხანათი... ჰიპის გამდიდრებისათვის; რომ ჰიპის ერთადერთი მიზანი, გარდა გამდიდრებისა, იყო სურვილი სავსებით ხელში ჩაეგდო მისტერ ვიკფილდი და მისი ასული. მისტერ ვიკფილდმა, რომელსაც ეშინოდა, რომ მოელის გაკოტრება და პატიოსანი სახელის დაკარგვა, მთელი თავისი იმედი დაამყარა ამ ადამიანის სახეს მაჯლაჯუნაზე (მიკობერმა ეს ახალი გამოთქმა განსაკუთრებული რიხით წარმოსთქვა), ამ მაჯლაჯუნაზე, რომელმაც მოახერხა, საჭირო და აუცილებელი გამხდარიყო, და ამის საშუალებით მოამზადა თავისი კეთილისმყოფელის დაღუპვა. ყოველი ამის დამტკიცებას მე ვკისრულობ და, უეჭველია, უფრო მეტსაც დავამტკიუცებ”.
მე რამდენიმე სიტყვა წავჩურჩულე აგნესას, რომეიც ჩემს გვერდით იდგა და სიხარულისა და მწუხარების ცრემლებს ღვრიდა ერთსა და იმავე დროს. მსმენელთა შორის ატყდა მოძრაობა, თითქოს მიკობერმა დაამთავრა კითხვა, მაგრამ მან არაჩვეულებრივი ღირსებით წარმოსთქვა: “უმორჩილესად გთხოვთ, მაპატიოთ”, და ერთდროულად ღრმა სევდისა და უდიდესი აღტაცების გამომეტყველებით წაიკითხა:
- “მე გავათავე. დარჩენია მხოლოდ, დავამტკიცო ეს ბრალდება საბუთებით და შემდეგ, ჩემს ოჯახობასთან ერთად, სამუდამოდ მოვშორდე ქვეყანას, სადაც, როგორც ჩანს, ჩვენ მეტნი ვართ. ეს მალე იქნება შესრულებული. წარმომიდგენია, რომ ჩვენი ძუძუთა ბავშვი პირველი დაუტევებს სულს კვების უქონლობის გამო და რომ მას ჩვენი ტყუპები მიჰყვებიან. იყოს ნება ღვთისა! რაც შემეხება მე, ჩემმა კენტერბერიში გადმოსახლებამ უკვე გამოიღო ნაყოფი. ჩემი ჩამწყვდევა სავალო ციხეში, კანონიერ საფუძველზე, და შიმშილი დაამთავრებენ დანარჩენს. კმაყოფილი ვიქნები, თუ ჩემზე, როგორც ეს ნათქვამი იყო ერთ მამაც და განთქმულ ზღვის გმირზე, რომელთანაც თავის შედარებას მე, რასაკვირველია, ვერ გავბედავ, - იტყვიან, რომ შევასრულე ყოველივე ეს არა რაიმე ჯილდოს ან სახელის მოხვეჭის იმედით, არამედ მხოლოდ და მხოლოდ
ინგლისის, მამულისა და მშვენიერებისათვის.
ვილკინს მიკობერი”.
ვილკინს მიკობერმა დაკეცა ქაღალდი და მდაბალი თავის დაკვრით მიართვა იგი პაპიდას, როგორც ნივთი, რომელიც შესაძლებელია, ესურვა შეენახა.
ურიმ შეხედა მიკობერს, მივიდა და ხმაურით გააღო ორივე კარი. კარადა ცარიელი იყო.
- სად არის დავთრები? - შეჰყვირა მან ზარდაცემულმა. - ვინ მოიპარა?
- მე, - უპასუხა მიკობერმა, - მე ჩავიდინე, როდესავ ჩვეულებრივად ვიყავი თქვენთან გასაღებისათვის.
- ნუ შეწუხდებით - სთქვა ტრედელსმა, - დავთრები ჩემთან არის.
- მაშ თქვენ მოპარულ ნივთებს იღებთ? - შეჰყვირა ურიმ.
- ამგვარ სემთხვევაში - უსათუოდ, - უპასუხა ტრედელსმა.
მაგრამ როგორ გამიკვირდა და როგორ გავოცდი, როდესაც პაპიდა, რომელიც მთელი ამ ხნის განმავლობაში ღრმა დუმილში იყო წასული, უეცრად მივარდა ურის და ორივე ხელით სწვდა საყელოში.
- შენ იცი, რასაც ვთხოულობ? - შეჰყვირა მან.
- ტუსაღის ტანისამოსს, თუ რას? - უთხრა ურიმ.
- არა, ჩემს ქონებას!. აგნესა, ჩემო გულო! სანამ მეგონა, რომ მამაშენმა გაფლანგა იგი, ხმა არ ამომიღია იმის შესახებ, რომ ჩემი ფული აქ იყო მიცემული საწარმოოდ; ტროტისთვისაც კი, როგორც თვითონაც იცის, არაფერი მითქვამს; მაგრამ ახლა, როდესაც გავიგე, რომ ეს ადამიანი პასუხისგამცემი, ახლა მოვითხოვ ჩემს ქონებას. ტოტ, მიდი, გამოართვი, წაართვი!
ხომ არ ეგონა პაპიდას ამ წუთში, რომ მისი ფული ურის უბეში ედო. ამას ვერ ვიტყვი დანამდვილებით; მაგრამ იგი ისე აჯანჯღარებდა ურის, თითქოს ფული მას მართლაც თან ჰქონდა. საჩქაროდ დავარწმუნე პაპიდა, - ვეცდებით გამოვართვათ მას ყველაფერი, რაც კი მითვისებული აქვს მოტყუებით-მეთქი. ამ ლაპარაკმა და წუთიერმა დაფიქრებამ დაამშვიდა პაპიდა.
ამ დრო მისის ჰიპი ცრემლებით ევედრებოდა შვილს, დამორჩილებოდა ჯენტლმენებს; გვიჩოქებდა წინ თითო-თითოდ ყველას და გვპირდებოდა ათას უცნაურ რამეს. ბოლსო ურიმ დასვა იგი სკამზე, ბოროტებით სავსე თვალებთ შემომხედა და მითხრა.
- რა გინდათ ახლა?
- ახლავე გეტყით, რაც აუცილებელია, - უთხრა ტრედელსმა.
- განა კოპერფილდს ენა არა აქვს? - წაიბუტბუტა ურიმ. - მე ბევრს მოგცემდით, თუ მეტყოდით, რომ მას ენა მართლაც მოჭრილი აქვს.
- აი რა არის ამჟამად აუცილებელი, - თქვა ტრედელსმა. - უპირველეს ყოვლისა, ამ წუთშივე უნდა ჩამაბაროთ ხელშეკრულება თქვენი ამხანაგობაში შესვლის შესახებ და მოძრავი ქონების სავალო მოწმობა.
- კი, მაგრამ, ვთქვათ, რომ არ მაქვს ეს ხელშეკრულება, - გააწყვეტინა ურიმ.
- კი, მაგრამ თქვენ გაქვთ იგი, - უპასუხა ტრედელსმა, - ჩვენ არაფერი არ გვინდა ვიცოდეთ თქვენი წარმოდგენის შესახებ.
უნდა გამოვტყდე, რომ ამ წუთში პირველად დავაფასე სათანადოდ ნათელი გონება და მტკიცე, მომთმენი პრაქტიკული ჭკუა ყოფილი სკოლის ამხანაგისა.
- შემდეგ, - განაგრძო ტრედელსმა, - უნდა გადმოგვცეთ უკანასკნელ გროშამდე ყველაფერი, რაც კი ხელში ჩაიგდეთ. ყველა დავთარი, ყველა საბუთი კანტორის საქმეებისა ჩვენთან უნდა იყოს შესანახად, და აგრეთვე ყველა თქვენი წიგნი, ანგარში, ბარათი, - ერთი სიტყვით - ყველაფერი, რაც კი აქ არის.
- ვითომ ეს აუცილებელია? - უპასუხა ურიმ. - მე მჭირდება დრო, რომ მოვიფიქრო.
- სრული სიმართლეა, - შენიშნა ტრედელსმა, - მაგრამ საქმის გარჩევამდე ეს საბუთები ჩვენ გვექნება. გთხოვთ, არა-და, გაიძულებთ თქვენს ოთახში იჯდეთ და არავისთან არ იქონიოთ კავშირი.
- მაგას არ ვიზამ, - სთქვა ურიმ წყევლით.
- მაშინ ციხე საკმარისად საიმედო ბინაა, - შენიშნა ტრედელსმა, - და თუმცა კანონი, შესაძლეებლია, უფრო გვიან დაგვიბრუნებს ყველაფერს, რაც გვერგება, და იქნება მან ვერ გააკეთოს ეს ისეთი სისრულით, როგორც თქვენ თვითონ, სამაგიეროდ, არავითარი ეჭვი არ არის, რომ იგი დაგსჯით, ყოველ შემთხვევაში, ეს თქვენ ჩემზე უკეთ იცით. კოპერფილდ, გაისარჯეთ, წადით გილდჰოლში პოლიციელის მოსაყვანად.
- მოიცადეთ! დამიყვირა ურიმ. - ნუღარ ღრიალებ, დედი, დაე წაიღონ ხელშეკრულება. წადი, მოიტანე.
- მოეხმარეთ, მისტერ დიკ. გვიყავით წყალობა, - უთხრა ტრედელსმა.
მისტერ დიკმა, ამ დავალებით გაამაყებულმა, გააცილა მოხუცი. იგი მალე დაბრუნდა და მოიტანა არა მარტო ხელშეკრულება, არამედ ის ყუთიც, რომელშიც იგი იდო და რომელშიც ვიპოვეთ საანგარიშო დავთარი და სხვადასხვა ქაღალდები, რომლებიც ძალიან გამოგვადგა შემდეგში.
- კარგი, - თქვა ტრედელსმა. - ახლა, მისტერ ჰიპ, თქვენ შეგიძლიათ წაბრძანდეთ და მოიფიქროთ თქვენი მდგომარეობა, ამასთან, გაისარჯეთ და განსაკუთრებით იქონიეთ მხედველობაში, რომ... ამას გიცხადებთ ყველა აქ დამსწრის სახელით... თქვენ დაგრჩენიათ მხოლოდ ერთი გამოსავალი, რომელიც აგიხსენით, და რომ იგი აუცილებლად უნდა შეასრულდეს დაუყოვნებლივ.
ური თვალაუღებლად გაძვრა კარებში.
მიობერმა თვალით გააცილა იგი, სანამ ური არ მიიმალა კარებს უკან, და მაშინ წინადადება მომცა “მოწმედ ვყოფილიყავი ერთიერთ ნდობის აღდგენის დროს მისის მიკობერსა და მას შორის”. შემდეგ მთელი დანარჩენი საზოგადოებაც მიიწვია თავის სახლში.
აგნესა დაუბრუნდა ავადმყოფ მამას, ტრედელსი დარჩა ჰიპის საყარაულოდ, - ისე რომ, მხოლოდ მე, პაპიდა და მისტერ დიკი გავყევით მიკობერს.
მისი სახლი ახლოს იყო. მისტერ მიკობერი შევარდა სასტუმრო ოთახში ისეთი სისწრაფით, რაც მხოლოდ მისთვის იყო შესაძლებელი.
- ემი, ჩემო სიცოცხლევ! - შეჰყვირა მან და გადაეხვია მისის მიკობერს. - ემი, ჩვენი ურთიერთნდობა, ასე ხანგრძლივად არსებული ჩვენ შორის, ისევ აღდგენილია! ახლა მობრძანდეს სიღატაკე! - ყვიროდა მისტერ მიკობერი და თან ცრემლებს აფრქვევდა. - მოდით, შიმშილო, ძონძებო, სიცივევ და გლახის აბგავ! ურთიერთნდობა გაგვამხნევებს ბოლომდე!
მისის მიკობერს მღელვარებისაგან გული წაუვიდა და მისი გონს მოყვანა იყო საჭირო. პაპიდამ და მისტერ მიკობერმა იკისრეს ეს საქმე.
- მაპატიეთ, ძვირფასო მისტერ კოპერფილდ, - მითხრა საბრალო ქალმა და ხელი გამომიწოდა, - მაგრამ ღონე ცოტაღა შემრჩა, ხოლო გამორკვევა უკანასკნელი გაუგებრობისა ჩემსა და მიკობერს შორის ხუმრობა არ არის!
- ეს არის თქვენი ოჯახი? - იკითხა პაპიდამ.
- ჯერჯერობით მეტი არა გვყავს, - მიუგო მისის მიკობერმა.
- აჰ, რას ბრძანებთ, მე მაგაზე არ ვამბობ, მე ვკითხულობ - ყველა თქვენია ეს ბავშვები?
- ეს აზრი სწორია, ქალბატონო, - უპასუხა მისტერ მიკობერმა.
- ის უფროსი ყმაწვილი კაცი, - განაგრძო პაპიდამ, - რისთვის არის მომზადებული?
- როდესაც ჩვენ ამ ქალაქში გადმოვსახლდით, - უპასუხა მიკობერმა, - იმედი მქონდა, რომ ვილკინსი მგალობლად მოეწყობოდა ტაძარში. მაგრამ ვაკანსია არ იყო ტენორისთვის იმ პატივცემულ შენობაში, რომლის წყალობით ეს ქალაქი სარგებლობს ასეთი დიდი, ღისეულად დამსახურებულის სახელით, და... მოკლედ რომ ვთქვათ, მან ჩვეულებად გაიხადა სიმღერა მაღალი საზოგადოებისათვის.
პაპიდა ჩაფიქრდა დაახლოებით ერთი წუთით და უთხრა:
- მიკვირს, მისტერ მიკობერ, რომ ჯერ აზრად არ მოგსვლიათ ინგლისიდან გადასახლება.
- აჰ, ქალბატონო! - უპასუხა მიკბერმა. - ეს ოცნებაა ჩემი სიყმაწვილისა და უნაყოფო სურვილი ვაჟკაცობისა!
მე დარწმუნებული ვარ, რომ მთელ თავის სიცოცხლეში მას აზრად არ მოსვლია ეს!
- მართლაც, - თქვა პაპიდამ და მე შემომხედა, - ეს ხომ ძალიან კარგი იქნება თქვენთვისაც და თქვენი ოჯახობისთვისაც. მისტერ მიკობერ, გადასახლება რომ გადავწყვიტოთ. აი, დევი იცნობს ხალხს, რომლებიც ავსტრალიაში აპირებენ გამგზავრებას. თუ თქვენ გადაწყვეტთ გადასახლებას, რატომ არ უნდა წახვიდეთ ერთად? მოიფიქრეთ ეს, მისტერ და მისის მიკობერ, დრო ჯერ კიდევ არის, - კარგად აწონ-დაწონეთ.
- მე მსურდა მხოლოდ ერთი რამ მეკითხა, კეთილო მილედი, - თქვა მისის მიკობერმა, - როგორ გგონიათ, ჯანსაღი ჰავა არის იქ?
- უმშვენიერესი, - უპასუხა პაპიდამ.
- ამ შემთხვევაში, - განაგრძო მისის მიკობერმა, - ინდა ვიცოდე კიდევ, როგორია იმ ქვეყნის წყობილება, შეუძლია ისეთი ნიჭითა და უნარით აღსავსე ადამიანს, როგორიც მისტერ მიკობერია, იქონიოს იმედი, რომ ჯეროვან მდგომარეობას დაიჭერს საზოგადოებაში? მე აღარას ვამბობ ოლქის მმართველის ან სხვა ამგვარი ადგილის დაჭერის შესახებ, მაგრამ მოიპოვება, თქვენის აზრით, იქ პირობები მისი ნიჭის სათანადო განვითარებისათვის?
- არსად არ არის უკეთესი გარემოება და პირობები შრომისმოყვარე და წესიერი ადამიანისათვის, - უპასუხა პაპიდამ.
- შრომისმოყვარე და წესიერი ადამიანისათვის, - გაიმეორა მისის მიკობერმა მძიმედ, - სამართლიანია. ნათლად ვხედავ, ავსტრალია სწორედ სათანადო ადგილია მიკობერის მოღვაწეობისათვის.
- მეც დარწმუნებული ვარ, ქალბატონო, - დაუმატა მისტერ მიკობერმა – რომ დღევანდელ პირობებში მხოლოდ ეს მხარე ვარგა ჩემთვის და ჩემი ოჯახისათვის, და რომ იმ ნაპირებზე ჩვენი ბედი აუცილებლად მიიღებს სხვა, უკეთეს მიმართულებას და სახეს.
არასოდეს არ დამავიწყდება, როგორ უეცრად გაიტაცა იგი მომავალი კეთილდღეობის ოცნებამ, ასე რომ, გაცილების დროს იგი უყურებდა მიმავალ ხარებს უკვე ავსტრალიელი ფერმერის თვალებით.
თავი ორმოცდამეათე
განვლილი გზის ისევ თვალის გადავლება
მე იძულებული ვარ, ერთხელ კიდევ შევჩერდე, ო, ჩემო პაწაწინა ცოლო!
აი, იმ სახეებში, რომელნიც მწკრივად იშლებიან მოგონებაში ჩემს თვალწინ, ერთი სახეა, წყნარი და მშვიდი. იგი თავისი უმანკო სიყვარულით და ბავშვური მშვენიერებით მეუბნება: შეჩერდი, მომიგონე!
მე ავასრულე ამას. ყველაფერი დანარჩენი ბინდება და ჰქრება. ისევ დორასთან ვარ, ჩვენს პატარა სახლში, ლონდონის მიდამოში. არ ვიცი, დიდხანს იყო თუ არა იგი ავად. კვირებისა და თვეების ანგარიშით - ცოტა ხანს; მაგრამ იმის მიხედვით, რაც გამოვიარე, დრო იყო დიდი, ძალიან დიდი დრო.
თანდათან შემეპარა შიში, რომ არასოდეს აღარ დადგება ის დღე, როდესაც დავინახავ ჩემს პაწაწინა ცოლს, მზეზე რომ დარბოდეს ძველ მეგობარ ჯიპთან ერთად.
დორა წევს და გიღიმის. იგი აოცრად საყვარელია, და არ ისმის მისგან არც ერთი მოუთმენელი სიტყვა, არც ერთი საყვედური. იგი ამბობს, რომ ჩვენ ყველანი ძალიან კეთილები ვართ; რომ მან იცის, თუ როგორ იტანჯება მისი საყვარელი, კეთილი ბიჭუნა; რომ პაპიდა სულ ჰყარაულობს, სულ უვლის, სულ ფუსფუსებს, ემსახურება მას. ზოგჯერ ორი მოხუცი ლედი, დები - იადონები, მოდიან დორას სანახავად, და მაშინ ვიგონებთ ჩვენი ქორწილის დღეს და მთელ იმ ბედნიერ ხანას.
დილაა. დორა, პაპიდა მიერ მორთული, მიჩვენებს, როგორ ჯერ ისევ კულულებად იხვევა მისი მშვენიერი თმები გშლილ ბალიშზე, რა გრძელი და მბზინავია ისინი და როგორ უყვარს მას მათი ტარება ბადეში.
- იმიტომ კი არა, რომ აქამდე ვამაყობდე ჩემი თმებით, ჩემო ბიჭუნა, - მეუბნება იგი, როდესაც ვიღიმები, - არა, მხოლოდ იმიტომ, რომ ოდესღაც შენ მათ ლამაზად თვლიდი, და კიდევ იმიტომ, რომ, როდესაც პირველად დავიწყე ფიქრი შენზე, ჩავიხედე სარკეში და ჩემს თავს დავეკითხე: გაგეხარდება თუ არა, რომ მიიღო ამ თმების კულული! აჰ, რა სულელი ბავშვი იყავი, როდესაც გაჩუქე ასეთი კულული!
- ეს იმ დღეს იყო, როდესაც შენ ყვავილებს ხატავდი, მე რომ მოგიტანე, და როდესაც გითხარი, რომ მიყვარხარ, დორა.
- მაგრამ მაშინ სრულებით არავითარი სურვილი არ მქონდა მეამბნა შენთვის, როგორ დავტიროდი მათ, თვითონაც არ ვიცი, რატომ, - მითხრა დორამ. - როდესაც ისევ შევიძლებ სირბილს უწინდებურად, წავიდეთ და ვნახოთ ის ადგილები, სადაც ჩვენ ისეთი სულელები ვიყავით, არა დოდი?
- აუცილებლად. და ისევ გავატაროთ რამდენიმე ბედნიერი დღე. მაგრამ უნდა დაეჩქარო მორჩენას, გენაცვალე!
- ო, მე მალე მოვრჩები! შენ არ იცი, რამდენად უკეთ ვარ ახლა.
საღამოა. ვზივარ იმავე სკამზე, იმავე ლოგინთან და იგივე სახე მიყურებს მე. ჩვენ რამდენიმე ხანს ვდუმდით. მის სახეს ღიმილი დასთამაშებდა. აღარ დამაქვს ჩემი მსუბუქი ტვირთი კიბეზე, ზევით და ქვევით; იგი მთელი დღე აქ წევს.
- დოდი!
- რა, გენაცვალე, დორა?
- მე აგნესას ნახვა მინდა. ძალიან მინდა ვნახო იგი.
- მე მივწერ, ჩემო კარგო.
- მართლა მისწერ?
- ამ წამშივე მივსწერ.
- შენ ახლა ძალიან მოწყენილი ხარ, დოდი, როდესაც ქვევით ზიხარ ხოლმე? - იჩურჩულებს დორა და მეხვევა ყელზე.
- მაშ როგორ ვიქნები, გენაცვალე, როდესაც ვხედავ შენს ცარიელ სკამს.
- ჩემს ცარიელ სკამს! (იგი მაგრად მომეკრა და დაახლოებით ერთი წუთი დუმდა). - და შენ მართლა ამჩნევ ჩემს იქ არყოფნას, დოდი? - მეკითხება იგი ღIმილით და თვაელბში შემომყურებს.
- ჩემო სულო! მაშ ვისი არყოფნა იქნება ჩემთვის უფრო შესამჩნევი, ვიდრე შენი!
- ჩემო კარგო დოდი! აჰ, მე ისე მიხარია და თან მაინც მენაღვლება!
ღამეა, და ჯერ ისევ დორასთან ვარ. აგნესა მოვიდა, ჩვენთან გაატარა მთელი დღე და საღამო. ჩვენ ბევრი არ გვილაპარაკია, მაგრამ დორა ძალიან კმაყოფილი და მხიარული იყო. ახლა ჩვენ მარტონი ვართ.
ვიცი თუ არა, რომ ჩემი პაწაწინა ცოლი მალე დამტოვებს? მე მითხრეს ეს. ახალი არაფერი უთქვამთ ჩემთვის. მაგრამ ვერც კი წარმომიდგენია. ანგარიში ვერ მიმიცია ჩემი თავისთვის. დღეს რამდენჯერმე გავედი სატირლად. მიჭირავს მისი ხელი, ვიკრავ გულში, ვხედავ მის სიყვარულს ჩემდამი, და მე, სიცოცხლითა და ძალით სავსეს... არ შემიძლია უარი ვთქვა მკრთალ, ბუნდოვან იმედზე!
- მე ზოგი რამ მაქვს გულში, რაც მინდა გითხრა, დოდი, შენ ხომ არ გამიჯავრდები? - მითხრა მან.
დავდე თავი ბალიშზე მის გვერდით. იგი თვალებში მიცქერის და საოცარი სინაზით მელაპარაება. თანდათან მისი ლაპარაკის დროს ვამჩნევ ღრმად დაჭრილი გულით, რომ იგი თავისთავზე ლაპარაკობს, როგორც რაღაც წარსულზე.
- მე მგონია, საყვარელო, რომ მეტისმეტად ყმაწვილი ვიყავი! ვლაპარაკობ არა მარტო წლოვანების შესახებ, არამედ გამოცდილებაზე და საერთოდ ყველაფერზე. მგონია, უკეთესი იქნებოდა, რომ ჩვენ გვყვარებოდა ერთმანეთი, როგორც პატარა ბიჭსა და გოგოს, და შემდეგ დაგვევიწყნა. მგონია, რომ არ ვვარგოდი ცოლად!
ვცდილობდი, შემეკავებინა ცრემლები, და ვუპასუხე:
- ო, დორა, გენაცვალე! იქნება იმიტომ, რომ მეც არ ვვარგოდი ქმრად!
- არ ვიცი, - მიპასუხა მან და თავისებურად შეარხია კულულები, - შესაძლებელია. მაგრამ მე რომ მეტად ვყოფილიყავი მომზადებული ოჯახური ცხოვრებისათვის, შესძლებელია მაშინ შენც უფრო დალაგებული ქმარი გამხდარიყავი.
- ჩვენ ძალიან ბედნიერები ვიყავით, ცემო საყვარელო დორა. - მე ძალიან ბედნიერი ვიყავი, ძალიან; მაგრამ ჩვენ რომ დიდხანს გვეცხოვრა ერთად, ჩემს ბავშვ-ქმარს მოსწყინდებოდა ასეთი ცოლი. იგი სულ უფრო და უფრო ნაკლებად ივარგებდა მის მეგობრად. იგი თანდათან სულ მეტად იფიქრებდა, რა აკლია მის სახლს, და ცოლი კი ვეღარ გამოიცვლებოდა. ასე უკეთესად გამოვიდა.
- დორა, გენაცვალე, ნუ მელაპარაკები მაგას!
- აქ არ არის არც ერთი სიტყვა საყვედურისა, - მიპასუხა მან და მაკოცა. - მე მეტისმეტად მიყვარხარ, დოდი, რომ გისაყვედურო რამე! ეს სიყვარულია მთელი ჩემი დამსახურება, გარდა, იქნებ, იმისა, რომ გონჯი არ ვიყავი... ან რომ შენ ლამაზად მთვლიდი. იქ, დაბლა, სიცარიელა, დოდი?
- საშინელი სიცარიელეა!
- ნუ ტირი! ჩემი სკამი იქ არის?
- იქ არის. თავის ჩვეულებრივ ადგილას.
- აჰ, როგორ ტირის ჩემი საბრალო ბიჭუნა! გაჩუმდი! გაჩუმდი! ახლა მნება მომეცი, დაპირებულის ასრულება გთხოვო. მინდა აგლესას მოველაპარაკო. როდესაც დაბლა ჩახვალ, უთხარი აგნესას, ამოვიდეს ჩემთან, და, სანამ მას ველაპარაკები, ნურავის შემოუშვებ, პაპიდასაც კი. მინდა მარტოდმარტო მოველაპარაკო აგნესას, სრულებით მარტო.
დავპირდი, მაშინვე ამესრულებინა ყველაფერი, მაგრამ ვერ მოვშორდი.
- მე ვთქვი, რომ ასე უკეთესია, - მიჩურჩულებს იგი და ყელზე მეხვევა. - ღმერთმანი, დოდი, რამდენიმე წლის შემდეგ შენ აღარ გეყვარება შენი პაწაწინა ცოლი, ისე, როგორც ახლა გიყვარს. ვიცი, რომ მეტისმეტად ყმაწვილი და სულელი ვიყავი. ასე უკეთესია.
აგნესა დაბლა იყო, როდესაც ჩავედი. ავასრულე დორას დავალება. იგი ავიდა ზევით და დამტოვა მარტო ჯიპთან.
მივუჯექი ცეცხლს და ყრუ სამდურავით ვიგონებდი ყველა იდუმალ გრძნობას, რომელიც დამბადებია ცოლის შერთვის შემდეგ. ვიგონებდი ყოველ სისულელეს, მომხდარს ჩემსა და დორას შორის, და ვგრძნობდი, რა დიდი სიმართლეა იმაში, რომ ცხოვრება წვრილმანებიდან დგება. ნუთუ მართლაც უკეთესი იქნებოდა, რომ ჩვენ გვყვარებოდა ერთმანეთი, როგორც ბავშვებს, და შემდეგ დაგვევიწყებინა ერთმანეთი? გამუცდელო გულო, მიპასუხე!
რამდენ ხანს ვიყავი წასული ფიქრებში, არ ვიცი. მე გამომიყვანა ამ მდგომარეობდიან ჩემი პაწაწინა ცოლის ძველმა მეგობარმა. უფრო მოუსვენრად, ვიდრე უწინ, იგი გამოვიდა თავისი ჩინური ქოხიდან, დაჟინებით მომაჩერდა თვალებში, მოითხოვა ზევით ასვლა.
- ახლა არ შეიძლება ჯიპ, არ შეიძლება.
იგი მძიმედ ბრუნდება უკან, მილოკავს ხელს და ისევ დაშტერებით შემომყურებს ამღვრეული თვალებით.
- აჰ, ჯიპ! იქნებ არასოდეს აღარ შეიძლებოდეს!
იგი წვება ჩემს ფეხთით, იზმორება, თითქოს უნდა დაიძინოს, საბრალოდ კვნესის... და... კვდება.
- აგნესა! შეხედე! შეხედე!
მე ვხედავ სახეს, სიბრალულითა და სევდით აღსავსეს... ცრემლების ნაკადულს... ჩუმი ნაღველის საშინელ გამოხედვას და დიდად ზეაწვდილ ხელს!
- აგნესა!
ყველაფერი გათავებულია! წყვდიადი მიბნელებს თვალებს და ყველაფერი ჰქრება მეხსიერებიდან.
თავი ორმოცდამეთერთმეტე
მისტერ მიკობერის მოღვაწეობა
ახლა არც დროა და არც ადგილი იმისთვის, რომ ჩემი იმდროინდელი სულიერი განწყობილების განხილვაში შევიდე. მაშინ მეგონა, რომ ჩემი მომავალი ქვის კედლით იყო ამოქოლილი და რომ ბოლო მოეღო ჩემს ძალ-ღონესა და მოღვაწეობას ცხოვრებაში-მეთქი, გარდა სამარისა ვეღარსად ვერ ვხედავდი თავშესაფარს ჩემი დაობლებული გულისათვის.
არ შემიძლია დანამდვილებით ვთქვა, როდის მირჩიეს პირველად მოგზაურობა, და როგორ მოხდა, რომ დამაჯერეს, სულის სიმშვიდის ძიება ადგილების გამოცვლაშიაო. აგნესას სულით ისე იყო გამსჭვალული ყველაფერი, რაზედაც კი ჩვენ ვფიქრობდით, ვლაპარაკობდით და ვაკეთებდით იმ კაეშნის ხანაში, რომ, მგონია, ეს გეგმაც მის გავლენას შემიძლია მივაწერო.
იმ დაუვიწყარი წუთის შემდეგ, როდესაც გამომეცხადა ზეაწვდილი ხელით, იგი, როგორც კეთილი სული, მგფარველობდა ჩემს დაობლებულ სახლს. როდესაც სიკვდილი გაჩნდა, ჩემმა პაწაწინა ცოლმა, - როგორც მითხრეს შემდეგ, როდესაც ამის მოსმენა შემეძლო, - ღიმილით მიიძინა აგნესას მკერდზე.
განვაგრძობ.
სამოგზაუროდ ვემზადებოდი. როდესაც მიწამ დაფარა ის, რაც წარმავალი იყო ჩემი პაწაწინა ცოლის არსებაში, მე მხოლოდ იმას ველოდი, რომ გამგზავრებულიყო უცხო მხარეში მიმავალი ხალხი, და მას, რასაც მიკობერი “ჰიპის საბოლოოდ განადგურებას” უწოდებდა.
ტრედელსის წინადადებით, რომელმაც იმ ხანაში გამოიჩინა თავი, როგორც უერთგულესმა და მოსიყვარულე მეგობარმა, ჩვენ, ისე იგი პაპიდა, აგნესა და მე, კენტერბერიში დავბრუნდით. დაპირებისამებრ, მაშინვე მიკობერთან გავემართეთ, სადაც ისევე როგორც ვიკფილდთან, ტრედელსი ატარებდა მთელ თავის დროს საანგარიშო დავთრების სინჯვაში.
- აბა, მისტერ და მისის მიკობერ, - უთხრა პაპიდამ იმწამსვე, როგორც კი ჩვენ დავსხედით, - რას იტყვით? მოიფიქრეთ თუ არა ჩემი წინადადება?
- თქვენ დიდ პატვს გვდებთ, ქალბატონო, - უპასუხა მიკობერმა, გაშალა რაღაც ქაღალდი და განაგრძო: - მივიღე რა მხედველობაში ფულით დახმარება, რომელიც საშუალებას გვძლევს გავემგზავროთ ჩვენი პატარა ნავით ახალი ცხოვრების ფართო ზღვაში, ერთხელ კიდევ გადავსინჯე და ავწონე უდიდესი საიკითხი, რომელიც თქვენს წინადადებას ეხება. ნებას ვაძლევ ჩემს თავს, მოგართვათ ჩემი საკუთარი ხელით ხელმოწერილი თამასუქი (შედგენილი, რასაკვირველია, კანონებისა და პარლამენტის დადგენილებათა მიხედვით, ღერბიან ქარალდზე) თვრამეტი, ოცდაოთხი და ოცდაათი თვის ვადით.
- მოაწყვეთ ეს საქმე ისე, როგორც გსურდეთ, - უთხრა პაპიდამ.
- ქალბატონო, - უპასუხა მიკობერმა, - ჩემი მეუღლე და მე ვგრძნობთ, რა უზომო სიკეთით გვექცევიან ჩვენი მეგობრები და კეთილისმყოფელები. ახლა, როდესაც ვფურცლავ ჩემი ცხოვრების სრულებით ახალ გვერდს და ამჯერზე არასახუმარო გაქანებით ვაპირებ არაჩვეულებრივი ნახტომის გაკეთებას, მიმაჩნია, რომ საკუთარი ღირსების შეგნებისათვის უაღრესად მნიშვნელოვანია და ჩემი შვისისათვის სამაგალითოდ აუცილებელი, რომ მომავალი ხელშეკრულება შესრულებული იყო, როგორც ორ საქმიან ადამიანს შორის.
პაპიდამ შენიშნა, რომ საქმე არ გაძნელდება იქ, სადაც ორივე მხარე ყველაფერზე თანახმაა. მისტერ მიკობერიც ამავე აზრის იყო.
- ჩვენი ახალ სარბიელზე მოღვაწეობისთვის მზადების შესახებ, ქალბატონო, - განგარძობდა მიკობერი თავმომწონედ, - ნებას ვითხოვ, რამდენიმე სიტყვა მოგახსენოთ. ჩემი უფროსი ქალი ყოველდღე, დილის ხუთ საათზე, მიდის ერთ-ერთ მეზობელ რძით სავაჭროში, რათა შეისწავლოს იქ ძროხების წველის ხელოვნება. უმცროსი ბავშვები აკვირდებიან ღორებსა და შინაური ფრინველების ზნეჩვეულებებს, რომლებიც მოშენებული ჰყავთ ამ ქალაქის უღარიბეს ნაწილში, ჩემი უფროსი ვაჟი ვილკინსი დადის ჯოხით ხელში და ვარჯიშობს მწყემსობაში, როდესაც კი ამისი შემთხვევა ეძლევა; ეს არც ისე ხშირად ხდება, რადგან უხეში ხალხი, უმეტეს შემთხვევაში, ლანძღვით აიძულებს ხოლმე მას თავი დაანებოს ამ საქმეს.
ამის შემდეგ მისტერ მიკობერმა ხელი გაუწოდა მისის მიკობერს, შეხედა ქაღალდების გროვას, რომელიც წინ ედო ტრედელსს მაგიდაზე, და გვითხრა, რომ გვტოვებს საქმეების გასარჩევად, და ორივენი დიდი ცერემონიით გავიდნენ ოთახიდან.
- ძვირფასო კოპერფილდ, - მითხრა ტრედელსმა მიკობერების გასვლის შემდეგ, - არ ვიხდი ბოდიშს, რომ ამ საქმეებით გაწუხებ, რადგან იცი, დიდ მონაწილეობას იღებს ყოველივე ამაში, და, ამას გარდა, იქნებ ამ საქმეებმა ცოტათი გაგართოს. იმედი მაქვს, ძვირფასო მეგობარო, რომ შეიძლება მოგვისმინო.
- მე სრულებით დამშვიდებული ვარ, - ვუპასუხე ხანმოკლე სიჩუმის შემდეგ, - უპირველესად ყოვლისა, ყველამ პაპიდაზე უნდა ვიფიქროთ. შენ ხომ იცი, რამდენი გააკეთა მან ჩვენთვის?
- რასაკვირველია, რასაკვირველია, - მიპასუხა ტრედელსმა, - ვის შეუძლია ამის დავიწყება.
- მაგრამ ეს ჯერ ყველაფერი არ არის, - განვაგრძე მე. უკანასკნელი ორი კვირის განმავლობაში რაღაც ახალი სევდა ეწია. იგი მიდიოდა ყოველ დილას ლონდონში და ხშირად მხოლოდ ღამე ბრუნდებოდა სახლში. შენ იცი, ტრედელს, რამდენ მონაწილეობას იღებს იგი სხვების ბედში. მას არ სურს მითხრას, რა დაემართა.
პაპიდა მთელი ჩემი ლაპარაკის განმავლობაში იჯდა გაფითრებული, უძრავი; ბოლოს, რამდენიმე ცრემლი ჩამოუგორდა დანაოჭებულ სახეზე და თავისი ხელი ჩემსას დაადო.
- არაფერი, ტროტ, არაფერი, ეს აღარ განმეორდება, შენ ყველაფერს მალე გაიგებ. ახლა უკეთესია აგნესას საქმეს შევუდგეთ.
- მე სამართლიანად უნდა დავაფასო მისტერ მიკობერი, - დაიწყო ტრედელსმა, - მას, უეჭველია, არასოდეს არ უმუშავია ძალიან ბევრი თავის თავისთვის, მაგრამ დაუღალავი ადამიანია, როდესაც სხვებისთვის მუშაობს. ვერ წარმოიდგენ, როგორი სიცხარით შეუდგებოდა ხოლმე საქმეს; როგორი გაშმაგებით იყო ჩაფლული დღე და ღამე ქაღალდებში და საანარიშო დავთრებში; ამას დაუმატოთ უამრავი წერილები, რომელთაც მწერდა ხოლმე აქედან ვიკფილდის სახლში და ზოგჯერ აქვე, მაგიდის მეორე მხრიდან, როდესაც, რასაკვირველია, გაცილებით უფრო ადვილი იყო პირადი ახსნა.
- მისტერ დიკიც სასწაულს ახდენდა, - განგარძო ტრედელსმა. - როდესაც იგი მორჩა ური ჰიპის ყარაულობას, მან შესწირა თავი მისტერ ვიკფილდს.
- დიკი შესანიშნავი ადამიანია, - თქვა პაპიდამ. - ყოველთვის ვამბობდი ამას. შენ იცი, ეს ტროტ.
- შემდეგ, თქვენ, მის ვიკფილდ, ჩემდა უდიდეს სასიამოვნოდ, შემიძლია გითხრათ, რომ მისტერ ვიკფილდმა აგრეთვე შესამჩნევად იბრუნა პირი მოკეთებისაკენ ამ ბოლო დროს, - განაგრძობდა ტრედელსი ნაზი სიფრთხილით. - დროდადრო მას უბრუნდება მეხსიერების შემოკრებისა და აზრის ერთ საგანზე შეჩერების უნარი. ისე რომ, ბევრ შემთხვევაში ძალიან დაგვეხმარა, მეტადრე ზოგიერთ საქმეში, რომელიც, თავისი დახლართულობის გამო, სრულებით აუხსნელი დარჩებოდა ჩვენთვის. მაგრამ ამჟამად ჩემი მოვალეობაა წარმოგიდგინოთ შედეგები და არ ვიყბედო ყველა ამ ჩემგან შემჩნეულ საიმედო გარემოებაზე, თორემ ასე ვერასოდეს გავათავებ.
- მაშ ასე, - თქვა ტრედელსმა და გაშალა მაგიდაზე ქაღალდები. - როდესაც დავთვალე ყველა თანხა და ერთგვარ წესრიგში მოვიყვანე, აღმოჩნდა, ჯერ ერთი, აუარებელი უნებური შეცდომები და, მეორეც, იმდენიმე, თუ მეტიც არა, განზრახი დახლართულობა და სიყალბე. ჩვენ გამორკვეულად ვთვლით, რომ მისტერ ვიკფილდს შეუძლია ლიკვიდაცია უყოს თავის კანტორას აგენტის საშუალებით, დაუყოვნებლივ და დაუბრკოლებლად.
- ო! რა ბედნიერებაა! - შესძახა აგნესამ. - თუ მამაჩემი პატიოსნად გამოდის ამ დახლართული საქმეებიდან, მეტი რაღა უნდა ვისურვო! მუდამ იმაზე ვოცნებობდი, რომ მენახა იგი ოდესმე განთავისუფლებული მდგომარეობიდან, რომელიც მას ჰბოჭავდა; მაშინ შევწირავ მას ჩემს სიცოცხლეს და, იმედი მაქვს, ნაწილობრივ მაინც სამაგიეროს მივუზღავ მისი მზრუნველობისა და უნაზესი სიყვარულისათვის. ყველა მის ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლების შემდეგ ჩემთვის უდიდესი ბედნიერება იქნება, ჩემს თავზე ავიღო ჩვენი მომავლის მოწყობა.
- კი, მაგრამ რა საშუალებით აპირებთ ამას, აგნესა?
- უკვე დიდი ხანია ნაფიქრი მაქვს, ტროტვუდ, და დარწმუნებული ვარ, გავიმარჯვებ. აქ ბევრნი მიცნობენ კარგად და ისეთი კეთილი თვალით მიცქერიან, რომ შემიძლია ამაში დარწმუნებული ვიყო. თქვენც ნუ შეგეპარებათ ეჭვი. ჩვენ დიდი მოთხოვნილება არა გვაქვს. თუ დავიქირავებ ჩვენ საყვარელ ძველ სახლს და პანსიონს გავხსნი, ამით სასარგებლოც ვიქნები და ბედნიერიც.
- შემდეგ, მის ტროტვუდ, - უთხრა ტრედელსმა, - თქვენი ქონება...
- დიახ, მისტერ ტრედელს, უპასუხა პაპიდამ და ღრმად ამოიოხრა, - ამაზე ერთს გეტყვით: თუ ჩემი ფული აღარ არის, მე ავიტან ამას; თუ მოინახება - გამეხარდება მისი დაბრუნება.
- თუ არ ვცდები, თქვენი ფული იყო რვა ათასი გირვანქა სტერლინგი სახელმწიფო ქარამდებად? - იკითხა ტრედელსმა.
- დიახ, - უპასუხა პაპიდამ.
- ჩვენ კი მხოლოდ ხუთი შეგვიძლია დაგიბრუნოთ, - შეწუხებით თქვა ტრედელსმა.
- მას მეტი არც ჰქონდა, - თქვა პაპიდამ იმავე სიმშვიდით. - სამი ათასი მე დავინარჩუნე, ერთი ათასი შევიტანე შენს მაგივრად, ჩემო ტროტ, დოქტორთა კოლეგიაში, დანარჩენი ორი კი მე მაქვს. რადგან მთავარი თანხა დავკარგე, საჭიროდ ვცანი აღარ მეთქვა-რა და შავი დღისთვის შევინახე. მინდოდა მენახა. როგორ გამოხვიდოდი გაჭირვებიდან, ტროტ, და შენ საკუთარი ძალ-ღონით მშვენივრად გამოხვედი, მოთმინებითა და მუყაითობით. აგრეთვე დიკიც... ნუ მელაპარაკებით... მე მგონია, რომ ნერვები ცოტათი აშლილი მაქვს.
ამას ვერავინ ვერ იტყოდა მის ბეტსის შემყურე. იგი იჯდა სრულიად მშვიდად, წელში გამართული, გულხელდაკრეფილი; პაპიდას საოცრად ეჭირა თავი.
- მაშ ასე, ძვირფასო მეგობრებო, - განგარძო პაპიდამ, - თქვენ მართლაც წაართვით ეს ფული იმ ყაჩაღს?
- საქმე იმაშია, - უპასუხა ტრედელსმა, - რომ მისტერ მიკობერმა ყოველი მხრიდან შემოარტყა ალყა და ყველა მის უარზე მზად ჰქონდა ახალი დასამტკიცებელი საბუთი. ასე რომ, მას არასგზით არ შეეძლო უარი ეთქვა. შესანიშნავი აქ ის არის, რომ ური ჰიპმა მიითვისა ეს ფული იმდენად არა თავისი გაუმაძღარი სიხარბის გამო, რამდენადაც კოპერფილდის სიძულვილით. ამაში სრულებით დარწმუნებული ვარ. თვითონ გამომიცხადა ეს გულახდილად. სთქვა, რომ შესწირავდა, რამდენსაც გინდა თანხას, ოღონდ ევნო კოპერფილდისათვის.
- ოჰო! - შესძახა პაპიდამ, შეიკრა წარბები და აგნესას შეხედა. - ახლა რაღას იქმს?
- არ ვიცი, - უპასუხა ტრედელსმა, - ის და მისი დედა წავიდნენ ერთად ლონდონში ღამის დილიჟანსით.
- კარგი, მაშ რა გადავწყვიტეთ მიკობერის შესახებ? - იკითხა პაპიდამ.
- ჰო, მართლა! - თქვა ტრედელსმა და გამხიარულდა. - მოვალე ვარ, ერთხელ კიდევ სრული სამართლიანობით დავაფასო მისტერ მიკობერი. იგი რომ ასეთი მუყაითი და მტკიცე არ ყოფილიყო, ჩვენ ვერაფერს ვერ მივაღწევდით, ვერაფერს და, მგონია, მხედველობაში უნდა ვიქონიოთ და არ დავივიწყოთ, რომ მისტერ მიკობერი ასე იქცეოდა მხოლოდ და მხოლოდ სამართლიანობისათვის, მეტადრე თუ წარმოვიდგენთ, როგორ შეეძლო მას კარგად მოწყობა ჰიპთან, გაჩუმება რომ გადაეწყვიტა.
- მეც ასე ვფიქრობ, - შევნიშნე მე.
- მაშ რა მივცეთ მას? - იკითხა პაპიდამ.
მე და ტრედელსმა გადავწყვიტეთ - გადაგვეხადა მიკობერისათვის ვალები. მოგვემზადებინა და გაგვესტუმრებინა იგი თავისი ოჯახით ავსტრალიაში და პირველ ხანებში იქ მოსაწყობად მიგვეცა ასი გირვანქა სტერლინგი, ოღონდ იმ პირობით, რომ ხუმრობაგაშვებით, გამოგვერთმია ფულის გადახდის ვალდებულება, როგორც თვითონ მან ისურვა, რადგან მისტერ მიკობერისათვის უკეთესი იქნებოდა, თუ იგი თავისთავს მოვალედ ჩასთვლიდა. ამას დავუმატე კიდევ, რომ გავაფრთხილებ მისტერ პეგოტის, რომელსაც სავსებით შეიძლება ენდოს ადამიანი, მისი მომავალი თანამგზავრის ხასიათის შესახებ და დავავალებ, მისცეს მისტერ მიკობერს კიდევ ასი გირვანქა, როდესაც ამას მისტერ პეგოტი საჭიროდ დაინახავს-მეთქი.
- იმედი მაქვს, - დაიწყო ტრედელსმა გაუბედავად, - რომ თქვენ, მის ტროტვუდ, და შენ, კოპერფილდ, მაპატიებთ, თუ, ჩემდა დიდად სამწუხაროდ, შევეხები თქვენთვის მტკივნეულ საკითხს; მაგრამ საჭიროდ მიმაჩნია მოგაგონოთ... იმ დღეს, როდესაც მიკობერი გამვიდა თავისი შესანიშნავი ბრალდებით, ჰიპმა მუქარით დაასახელა... პაპიდაშენის ქმარი.
პაპიდა იჯდა წელში გამართული და თითქოს დამშვიდებით თავი დაუკრა თანხმობის ნიშნად.
- იქნებ ეს უტიფარი და უმინშვნელო მუქარაა, - განგარძო ტრედელსმა.
- არა - უპასუხა პაპიდამ.
- მაშ... გთხოვთ მაპატიოთ... მართლაც არსებობდა ასეთი პიროვნება და ჰიპის გავლენის ქვეშაც იმყოფებოდა?
- მართალია, ძვირფასო მეგობარო, - უპასუხა პაპიდამ.
აქ ტრედელსმა შესამჩნევად აურია ენა და თქვა, რომ მას თვითონ არ შეუძლია შეეხლოს ამ საგანს; რომ საჭიროდ დაინახა, არ შეხებოდა მას საქმის გარჩევის დროს ისევე, როგორც მიკობერის ვალების პირობებს; რომ ჩვენ უკვე გავუშვით ური ჰიპი ხელიდან და რომ ეს ადამიანი, უეჭველია, რითაც კი შესაძლებელი იქნება, სიავეს უზამს ყველას, ვინც კი ამ საქმეშია ჩარეული.
პაპიდა ისევ მშვიდად იჯდა, მაგრამ ორი ცრემლი ჩამოუგორდა ლოყებზე.
- თქვენ სრულებით მართალი ხართ, - სთქვა მან, - ამის შესახებ დუმილი აუცილებელია.
- ხომ არ შეგვიძლია მე ან კოპერფილდს, გავეკეთოთ რამე ამ მხრივ? - იკითხა ტრედელსმა ფრთხილად.
- არაფერია საჭირო, დიდად გმადლობთ, - უპასუხა პაპიდამ. - ეს უბრალო მუქარა იყო. ტროტ, დაუძახე მიკბერებს, ჩემს შესახებ კი საკმარისია ლაპარაკი.
ამ სიტყვებით გაისწორა კაბა, გასწორდა წელში და თვალები კარებს მიაპყრო.
მეორე დღეს წავედით სახლში, პაპიდასთან, და როდესაც ძილის წინ მარტონი დავრჩით, როგორც წინათ, მან მკითხა:
- შენ მართლა გინდა იცოდე, ტროტ, რა მაწევს გულზე ლოდად ამ ბოლო დროს?
- რასაკვირველია, მინდა, პაპიდა. თუ უწინაც მწყინდა ხოლმე, როდესაც არ შემეძლო გამეზიარებინა თქვენი ნაღველი, მით უფრო ძლიერია ეს გრძნობა ახლა.
- შენ შენი დარდიც საკმარისი გქონდა, შვილო, - მიპასუხა პაპიდამ ალერსიანად, - რა საჭირო იყო ჩემის დამატებაც? სხვა მიზეზი შენგან დაფარვისა არ მქონდა, ტროტ.
- მე ვიცი, მაგრამ მაინც მიამბეთ.
- ხვალ დილით შეგიძლია გამომყვე?
- რასაკვირველია!
დილის ცხრა საათზე ჩვენ წავედით ლონდონში. გავიარეთ რამდენიმე ქუჩა და ბოლოს მივაღწიეთ ერთ დიდ საავადმყოფოს. შესავალთან იდგა უბრალო დროგი, რომელზედაც ეს არის ახალ დაედგათ კუბო. მეეტლემ იცნო პაპიდა და მის ხელის დაქნევაზე მძიმედ დაიძრა. ჩვე უკან გავყევით.
- ახლა გესმის, ტროტ, - თქვა პაპიდამ, - იგი უკვე აღარ არის.
- საავადმყოფოში გარდაიცვალა?
- დიახ!
პაპიდა იჯდა ჩემს გვერდით წელში გაჭიმული და უძრავად, მაგრამ ისევ დავინახე ცრემლები მის სახეზე.
- იგი უკვე იყო მანდ ერთხელ, - მითხრა პაპიდამ შემდეგ. - დიდხანს ავადმყოფობდა... რამდენიმე წელს... მოტეხილი, დაავადებული ადამიანი იყო. როდესაც უკანასკნელი ავადმყოფობის დროს შეიტყო თავისი მდგომარეობა, ეთხოვა, შეეტყობებინათ ჩემთვის. მან წმინდა გულით მოინანია ყველა დანაშაული.
- თქვენ მასთან დადიოდით, პაპიდა. მე ვიცი.
- დიახ. ხშირად დავდიოდი.
- იგი გარდაიცვალა ჩვენი კენტერბერიში წასვლის წინა რამეს?
პაპიდამ თავი დამიქნია.
- ახლა უკვე არავის და არაფერს აღარ შეუძლია მისი ვნება. უბრალო მუქარა იყო, - თქვა პაპიდამ.
როდესაც სასაფლაოს მივუახლოდვდით, გამოვედით კარეტიდან და კუბოს გავყევით. იქ მიწას მივაბარეთ.
- დღეს ოცდათექვსმეტი წელი შესრულდა, რაც ჯვარი დავიწერე, - შენიშნა პაპიდამ, როდესაც კარეტით უკან ვბრუნდებოდით.
ჩვენ ხმაამოუღებლად დავიკავეთ ჩვენი ადგილები. პაპიდა დიდხანს იჯდა ჩუმად და ჩემი ხელი ეჭირა. ბოლოს აქვითინდა და მითხრა:
- მართლაც მშვენიერი იყო, როდესაც გავთხოვდი მასზე, მაგრამ ძალიან გამოიცვალა, ტროტ.
გრძნობის ასეთი გამომჟღავნება ხანგრძლივი არ იყო. როდესაც პაპიდამ ცრემლებით გული მოიოხრა, მალე დამშვიდდა და თითქმის გამხიარულდა კიდეც. შენიშნა, რომ ბოლო დროს ცოტა ნერვები მოეშალა, თორემ არ გამოამჟღავნებდა მწუხარებას.
ჩვენ მივედით ჰაიგეტში, სადაც მიკობერის წერილი დაგვხვდა, დილის ფოსტით მოსული. აი იგი:
“მილედი და მისტერ კოპერფილდ!
სანეტარო აღთქმის ქვეყანა, რომელიც მეჩვენებოდა ჰორიზონტზე ასე ცოტა ხნის წინათ, ისევ სქელმა ნისლმა მოიცვა და სამუდამოდ მიეფერა იმ უბედურისა და ბედისაგან გაჩაგრულის თვალთაგან, რომლის დაღუპვა გადაწყვეტილია.
უაღრესად პატივცემულმა კომერციულმა სასამართლომ ვერსტმისტერში გამოსცა დადგენილება ჰიპის მეორე საჩივრის გამო, მიკობერის წინააღმდეგ, რომლის ძალით უბედური მოვალე პოლიციელების მსხვერპლი გახდა.
ვინაიდან ისინი მიმელიან, ამას მოჰყვება უბრალო დაბოლოება, რადგან სულიერი ტანჯვა ასატანია მხოლოდ გარკვეულ ზომამდე, რომელსაც უკვე მივაღწიე. ჩემი ცხოვრება გათავებულია. გისურვებთ ბედნიერებასა და გამარჯვებას. თუ შემდეგში რომელიმე მგზავრი მივა იმ ადგილას, რომელიც დანიშნულია ამ ქალაქის უბედურ მოვალეთათვის, იგი რასაკვირველია, უნებური გულის თრთოლვით ძლივს გაარჩევს ციხის კედელზე დაჟანგებული ლურსმნით დაწერილს, ნახევრად წაშლილ ასოებს
ვ. მ.
P.შ. მე ვხსნი ამ წერილს, რათა დავუმატო, რომ ჩვენმა საერთო მეგობარმა თომას ტრედელსმა, უკეთილშობილესი მის ტროტვუდის სახელით, გადაიხადა ვალიც და სასამართლოს ხარჯიც. ასე რომ, მე და ჩემი ოჯახი ნეტარების უმაღლეს მწვერვალზე ვიმყოფებით”.
თავი ორმოცდამეთორმეტე
ქარიშხალი
ახლა ვუახლოვდები საზარელს, წარუშლელ შემთხვევას ჩემს სიცოცხლეში, რომელიც ათასნაირი ქსელით არის გადახლართული ყველაფერთან, რაც მას წინ უძღოდა.
მრავალი წლის შემდეგ იგი ისევ მელანდება ძილში; მუდამ მაგონდება ქარიშხლიან ავდარში ან ზღვის ნაპირის დანახვაზე.
უცხოეთში მიმავალთა გამგზავრების ვადა ახლოვდებოდა. ჩემი ბებერი გადია ჩამოვიდა ლონდონში. მუდამ მასთან და მის ძმასთან ვიყავი, ისევე, როგორც მიკობერები. როგორც ჩანდა, ისინი ცდილობდნენ, დაახლოებულიყვნენ; მაგრამ ემილია არ მინახავს.
ერთ საღამოს, გამგზავრებამდე სულ ცოტა ხნის წინ, ჩვენ სამნი ვისხედით; მე, პეგოტი და მისი ძმა. ლაპარაკი ქამზე ჩამოვარდა. პეგოტი გვიამბობდა, როგორი სინაზით გამოემშვიდობა იგი მას, როგორ ვაჟკაცურად და მტკიცედ ეჭირა თავი, მეტადრე ბოლო დროს, როდესაც, მისი აზრით, ქამი ყველაზე მეტად იტანჯებოდა.
იმ დროს მე და პაპიდამ თავი დავანებეთ ჩვენს ბინებს ჰაიგეტში. მე - იმიტომ, რომ მოგზაურობას ვაპირებდი; პაპიდამ - იმიტომ, რომ დუვრში მოისურვა დაბრუნება. ჩვენ მოკლე ხნით დავიქირავეთ ბინა კოვენტგარტენში. როდესაც სახლში ვბრუნდებოდი ამ ლაპარაკის შემდეგ, მომაგონდა ჩემი უკანასკნელი შეხვედრა ქამთან იარმაუთში და უეცრად შევყოვნდი ჩემი წინანდელი გადაწყვეტილების შესახებ, რომ ემილიასთვის დანიშნული წერილი მხოლოდ უკანასკნელ წუთში გადამეცა მისტერ პეგოტისათვის; ვიფიქრე, რომ უკეთესი იქნებოდა, ახლავე მიმეწერა ემილიასთვის ყოველივე ის, რასაც ქამი მელაპარაკებოდა. აზრად მომივიდა რომ ჩემი წერილის მიღების შემდეგ ემილიამ, შესაძლებელია, მოისურვოს უკანასკნელი სალამის გაგზავნა თავისი უბედური საქმროსათვის. უნდა მიმეცა მისთვის ამისი საბაბი.
ამიტომ იმ საღამოსვე დავჯექი წერილის დასაწერად. ვუამბე ემილიას, როგორ ვნახე ქამი, როგორ მთხოვა მან, რომ გადამეცა ემილისათვის ყველაფერი ის, რასაც ახლა ვწერდი; თან დავურთე მოკლე ბარათი მისტერ პეგოტისადმი, რომ მას გადაეცა ეს წერილი დანიშნულებისამებრ. ორივე წერილი დავდე ტალანში, რომ გაეგზავნათ, და გათენებისას ჩავწექი ლოგინში.
გამაღვიძა პაპიდამ, რომელიც ჩემს ლოგინს მოუახლოვდა.
- ჩემო ტროტ, - მითხრა მან და ხელი ჩამომაღვა, - გადავეცი ემილიას თქვენი წერილი; მან დაწერა აი ეს და დამავალა მეკითხა თქვენთვის, ხომ არ ისურვებთ წაიკითხოთ, და თუ ცუდს არას ნახავთ, ხომ ვერ გვიზამთ ისეთ სიკეთეს, რომ გადასცეთ იგი?
- თქვენ წაიკითხეთ? - ვკითხე მე.
მან სევდიანად დამიქნია თავი. გავხსენი წერილი და შემდეგი წავიკითხე:
“მე გადმომცეს თქვენი დავალება. აჰ! რითი და როგორ შემიძლია გამოგიცხადოთ ჩემი მადლობა თქვენი ასეთი უმაგალითო სიკეთისათვის!
ყველა თქვენი სიტყვა ღრმად ჩამეჭრა გულში. მე მათ სიკვდილამდე შევინახავ იქვე. ეს - მჭრელი დანაა და მაინც ნუგეშია. როდესაც ვხედავ ისეთ ხალხს, როგორიც თქვენ ხართ, კეთილო ჩემო მეგობარო, და ბიძაჩემს, მაშინ მესმის სიცოცხლის უსაზღვრო სიკეთე.
ჩემო ძვირფასო, ჩემო მეგობარო, მშვიდობით! სამუდამოდ ამქვეყნად! ო, ნეტავი შემეძლოს, ისევ ბავშვად გავიღვიძო, რომ ნება მქონდეს მოგიახლოვდეთ; გმადლობთ სულითა და გულით! მშვიდობით საუკუნოდ!”
წერილი ცრემლებით იყო დანამული.
- შემიძლია გადავცე, რომ არაფერს ცუდს არ ხედავთ ამ წერილში და გაგზავნით მას, მასტერ დევი? - მკითხა მისტერ პეგოტიმ, როდესაც ამ წერილის კითხვა გავათავე.
- რასაკვირველია, - ვუპასუხე მე, - მაგრამ მგონია...
- რა, მასტერ დევი?
- ვფიქრობ, თვითონ წავიდე იარმაუთში. ჯერ კიდევ არის დრო. მოვასწრებ წავიდე და დავბრუნდე გემის გამგზავრებამდე. იგი, თავისი მარტოოობით, თავიდან არა მშორდება. მე რომ გადავცე ახლა ეს წერილი, ემილიას ხელით დაწერილი, და ამით მოგცეთ საშუალება გამგზავრების წუთში უთხრათ ემილიას, რომ ქამმა მიიღო იგი, - ეს დიდი ნუგეში იქნება ორივესთვის.
ჩემი თხოვნით მისტერ პეგოტი შევიდა ფოსტაში, აიღო ჩემთვის ადგილი დილიჟანსში და საღამოს ისევ გავუდექი იარმაუთის გზას, რომელზედაც უკვე რამდენჯერ მევლო სულ სხვადასხვა გარემოებაში.
- რა უცნაური ცაა, - ვუთხარი მე, სხვა მოსაუბრის უყოლობის გამო, ფოსტალიონს პირველ სადგურზე, - არ მაქსოვს, როდისმე მენახოს ამის მაგვარი რამ!
- მეც არასოდეს არ მინახავს, - მიპასუხა ფოსტალიონმა. - ეს ქარიშხლის ცაა, სერ. მე მგონია, ზღვაზე ახლა საშინელება ხდება, ან არადა, მალე დაიწყება საშინელება.
ცაზე მიჰქროდა ჭრელი ღრუბლები, ადგილ-ადგილ რაღაც უცნაური ალისფერით შეფერილები. ზოგ ადგილას ისინი გროვდებოდნენ და მთებს შეადგენდნენ. მათ შორის მოგელანდებოდათ უფსკრულები, ყველა მიწიერ ნაპრალებზე უღრმესი. და ამ მთების მწვერვალებზე მოხეტიალე მთვარე თითქოს უეცრად ვარდებოდა უფსკრულში, ვითომც ბუნების კანონების ამ საშინელ დარღვევაში მას თავზარი დაეცა. მთელი დღე ჰქროდა ქარი, მაგრამ ახლა ქარიშხალი გაშმაგდა და, რაც დრო მიდიოდა, მით უფრო და უფრო საშინლად და საზარლად ღმუოდა ჩვენს გარშემო.
დაღამდა. ღრუბლები შეიკრა და მთლიან შავ სქელ ნაბადივით მოედო ცას, ქარიშხალი ზმუოდა და უსტვენდა. მისი ქროლვა იმდენად ძლიერი იყო, რომ ცხენებს ძალა ელეოდათ; ხშირად უკან იხევდნენ, ასე რომ, ჩვენ ყოველ წუთს გადაბრუნების მოლოდინში ვიყავით. ღამეები ამ დროს ისედაც ბნელი იცის. სექტემბრის ბოლო იყო.
გათენდა, მაგრამ ქარიშხალი არ დაწყნარებულა. ვყოფილვარ იარმაუთში ისეთ დროს, როდესაც, მეზღვაურების სიტყვით, “მთელი ძალითა და ღონით უბერავდა”, მაგრამ არასოდეს არ ქარიშხლისმაგვარი არ მენახა-რა. ჩვენ ძალიან გვიან მივედით იჟვიჩში, რადგან უკანასკნელი ათი მილის მანძილზე ყოველ ნაბიჯს ვიღებდით, ასე ვთქვათ, ბრძოლითა და იერიშით. სავაჭრო მოედანზე აუარებელი ხალხი მოგროვილიყო. ღამით ყველა მცხოვრებს დაეტოვებინა ლოგინი და გარეთ გამოსულიყო კედლებისა და სახურავების ჩამონგრევის შიშით.
როდესაც ზღვისკენ გავწიეთ, საიდანაც ჰქროდა ეს საზარელი ქარი, მისი ძალა უფრო და უფრო მატულობდა. ჯერ კიდევ ზღვასთან მიახლოებამდე ჩვენ უკვე ვგრძნობდით ტუჩებზე მლაშე ქაფს და ძვალ-რბილში გვატანდა ზღვის სინესტე. ზღვის ტალღრებმა რამდენიმე მილის მანძილზე დაჰფარეს იარმაუთის დაბალი მიდამოები, ყოველი გუბე აზვირთებულიყო ქარისაგან; მაგრამ, როდესაც ჩვენს თვალწინ გაიშალა ზღვა, დავინახეთ ჰორიზონტზე საზარელი ტალღები, რომლებიც უზარმაზარი მთებივით იმართებოდნენ მდურარე უფსკრულების პირას და თითქოს მეორე, დროებით ნაპირს წარმოადგენდნენ კოშკებითა და შენობებით.
ჩამოვხტი ძველ სასტუმროში და მაშინვე წავედი ზღვის საცქერლად. ბორძიკით მივდიოდი ქუჩებში, რომლებსაც მოსდებოდა ქვიშა, ღვის ბალახი, ქაფი, ღორღი; თავს ვარიდებდი გადმოცვივნილ კრამიტებს და ვეჭიდებოდი ხალხს, რომელთაც ქარი მაჯახებდა გზაჯვარედინზე. ზღვის ნაპირას დამხვდნენ არამარტო მეზღვაურები, არამედ ქალაქის მოსახლეობის თითქმის ნახევარი. ყველანი ეფარებოდნენ აქ მყოფ შენობებს და კუთხეებიდან იყურებოდნენ. ზოგიერთები ბედავდნენ და ღია ადგილზე გამოდიოდნენ, მაგრამ ყოველ წუთში ქალით გატაცების ხიფათი მოელოდათ.
შევერიე ამ ხალხში და ვნახე მტირალი ქალები, რომელთა ქმრები ზღვაში იყვნენ გასული თევზებისა და ლოკოკინების საჭერად. ჭაღარა მეზღვაურები ცას შესცქეროდნენ, თავს იქნევდნენ და ჩურჩულებდნენ ერთმანეთში. გემების პატრონები მღელვარებითა და შიშით ელოდებოდნენ რაღაცას; ბავშვები გროვდებოდნენ უფროსების წინ და თვალებში შესცქეროდნენ მათ. ყველაზე მამაცი მეზღვაურები მღელვარებით გაჰყურებდნენ ზღვას, თითქოს მტერსა ზვერავდნენ; ზღვა კი, მრისხანე და საზარელი, ისროდა ტალღას ტალღაზე, ღრიალებდა და ქაფდებოდა; ქარი სტვენით ატრიალებდა და ჰფანტავდა კორიანტელში ქვიშასა და ქვებს.
მე ვერ ვიპოვე ქამი იმ ბრბოში და წავედი მასთან სახლში. კარი დაკეტილი დამხვდა და არავინ პასუხი არ გამცა შემს დარახუნებაზე. მიხვეულ-მოხვეულ ქუჩებით გავედი ნავსაშენში, სადაც იგი მუშაობდა. იქ მითხრეს, რომ ქამი წასულიყო ლოუსტოფტში დაზიანებული გემის შესაკეთებლად და დაბრუნდებოდა მეორე დღეს დილით. მას, როგორც საუკეთესო ოსტატს, ხშირად შორიდან იწვევდნენ.
ნაღვლიან გუნებაზე ვიყავი; მარტოობას ვგრძნობდი და ამასთან მაწუხებდა ქამის არყოფნაც. უკნასკნელმა ამბებმა გაცილებთ უფრო ძლიერად იმოქმედეს ჩემზე, ვიდრე თვითონ მეგონა. ამას გარდა, გრიგალი მაყრუებდა; რაღაც უცნაური უგულისყურობა დამეუფლა.
ასეთ სულიერ მდგომარეობაში ლაპარაკი დაღუპული გემების შესახებ, ჩემდა უნებურად, მაგონებდა ქამს და აძლიერებდა ჩემს მღელვარებას. რაღაც უცნაური წინათგრძნობა მქონდა, რომ იგი ზღვით დაბრუნდებოდა ლოუსტოფტიდან და უსათუოდ დაიღუპებოდა. ეს შიში ისე გაძლიერდა ჩემში, რომ გადავწყვიტე, სადილობამდე ერთხელ კიდევ წავსლულიყავი ნავსაშენში და მეკითხა პატრონისათვის, - შესაძლებელი იყო თუ არა, რომ ქამი ზღვით დაბრუნებულიყო.
საჩქაროდ შევუკვეთე სადილი და წავედი ნავსაშენში. მისი პატრონი, სანათურით ხელში, ალაყაფის კარებთან იდგა და დაკეტვას აპირებდა. მან გადაიხარხარა ჩემს კითხვაზე. მიპასუხა, რომ არც ერთი ჭკუაზე მყოფი ადამიანი, და გიჟიც კი, ამისთანა დარში არ მოსცილდება ნაპირს, და ყველაზე ნაკლებად ისეთი მეზღვაური, როგორიც არის ქამი პეგოტი.
დავბრუნდი სასრუმროში ცოტათი დარცხვენილი, მაგრამ მაინც ვერ დავმშვიდდი. გრიგალი კი, - მეჩვენებოდა ასე, - სულ ძლიერდებოდა, თუკი შესაძლებელი იყო მისი მეტი გაძლიერება. ქარის ღმუილი ღუმელის მილებში და სახლის ჭუჭრუტანებში ათასგვარ ხმებზე, ჭრიალი და ხეთქება კარიებისა და დარაბებისა, სახურავების რახუნი, კედლების ზანზარი და ზღვის ყრუ ღრენა - ახლა უფრო საშინელი მეჩვენებოდა, ვიდრე დილით. ჩამოწოლილმა სიბნელემ უფრო გააძლიერა საშინელება, ნამდვილი და მოლანდებული.
მე არ შემეძლო არც ჭამა, არც ოთახში ყოფნა; არ შემეძლო არაგფრის კეთება. ქამის ბედით შეწუხებული, ვერც ერთი წუთით ვერ ვისვენებდი.
ხან ოთახში დავდიოდი წინდა უკან, ხან გაზეთს ვკითხულობდი, ვუსმენდი საზარელ ხმაურს, ბუხრის ალში ვაკვირდებოდი უცნაურ სახეებ... ბოლოს, კედლის საათის ერთგვარმა და აღუშფოთებელმა წიკწიკმა ისე მომაბეზრა თავი, რომ ლოგინში ჩაწოლა გადავწყვიტე.
სანუგეშო იყო იმის გაგება, რომ სასტუმროს ზოგიერთ მომსახურეს გადაეწყვიტა, არ დაწოლილივნენ ამ ღამეს. საშინლად დაქანცული ვიყავი, მაგრამ როგორც კი ლოგინში ჩავწექი, მთელი დაღლილობა და ძილი უეცრად გამიქრა და სრულებით გამოვფხიზლდი.
რამდენიმე საათის განმავლობაში ვიწექი და ვუსმენდი ქარიშხალს; ხან მეჩვენებოდა, თითქოს მესმის ყვირილი ზღვაზე; ხან სასიგნალო სროლა დაღუპულებისა, ხან სახლების დანგრევა. რამდენჯერმე ავდექი, რომ ფანჯარაში გამეხედა. მაგრამ ფანჯრის შუშაში ვხედავდი მხოლოდ სანთლის მკრთალ შუქს და ჩემს საკუთარს, სამარისფრად გაფითრებულ სახეს, რომეიც თითქოს ჩემსკენ მოიწევდა შავი წყვდიადიდან.
ბოლოს, ჩემი მღელვარება იქამდე მივიდა, რომ ავდექი და ჩავედი დაბლა, ფართო სამზარეულოში, სადაც შეგროვილიყვნენ ყველა მოსამსახურენი და გარს შემოჰხვეოდნენ დიდ მაგიდას, რომეიც სიფრთხილისათვის შუა ოთახში იყო გამოწეული.
დაახლოებით ორი საათი დავყავი სამზარეულოში. შემდეგ გავაღე კარი და გავიხედე დაცარიელებულ ქუჩაში. ქვიშა, ზღვის ბალახი და ქაფის შხეფები ისევ მოჰქროდნენ კორიანტელში და იძულებული ვიყავი, მეთხოვა დახმარება კარის მისაკეტად.
ცარიელი და საშინელი მეჩვენა ჩემი ოთახი, როდესაც ზევით ავედი, მაგრამ ისეთი დაქანცული ვიყავი, რომ ბოლოს ღრმა ძილს მივეცი თავი.
ვიღაცამ დამირახუნა კარზე.
- რა ამბავია? - ვიკითხე მე.
- ნაპირის ახლოს გემი იღუპება.
წამოვხტი და ვიკითხე, რა გემია-მეთქი.
- ხომალდია ესპანეთიდან ან პორტუგალიიდან, ოურითა და ღვინით. დაუჩქარეთ, სერ, თუ გნებავთ დაინახოთ. ნაპირზე ფიქრობენ, რომ ყოველ წუთში მოსალოდნელია მისი სრული დამსხვრევა.
მსახური გაიქცა. საჩქაროდ ჩავიცვი და გავვარდი ქუჩაში.
იქ უკვე ბევრი ხალხი იყო. ყველა ზღვის პირისკენ მირბოდა და მეც იქით გავიქეცი. ბევრს გადავასწარი. მალე ჩემს წინ აბობოქრებული ზღვა გადაიშალა.
ძნელი იყო რაიმე ხმის გარჩევა, გარდა გრიგალის ღმუილისა; დიდი წვალებით მივიწევდი წინ ქარის პირისპირ, არ ვიცოდი, საით გამეხედა და არაფერს ვხედავდი, გარდა მღვრიე წყლისა და ქაფისა. ვიღაც ნახევრადშიშველმა მეზღვაურმა მიმითითა მარცხნივ და მაშინ დავინახე, ნაპირთან საკმაოდ ახლოს, თითქმის სრულებით დამსხვრეული გემი.
ერთი ანძა გადატეხილიყო და ერთ მხარეზე ეგდო, გახლართული იალქნებსა და თოკებში. როდესაც გემი, რომელსაც ტალღები იქით-აქეთ ისროდნენ, ცხვირით მობრუნდა ჩვენსკენ, დავინახეთ მეზღვაურები, რომელნიც ცულებით მუშაობდნენ. მათ შორის განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ერთი ძალიან მხნე ვაჟკაცი გრძელი, ხუჭუჭა თმით. უეცრად გაისმა სასოწარკვეთილი კივილი, რომელიც ქარიშხლის ღრიალშიც კი გაირჩეოდა. ტალღები გაშმაგებით ეძგერნენ გემს, მოჰგლიჯეს ქიმის ნაწილი და თან ჩაიტანეს ხალხი, იალქნები, ფიცრები...
მეორე ანძა ჯერ კიდევ იდგა და ზედ დაფლეთილი იალქნის ნაკუწები და დახლართული თოკები იწეწებოდა ქარში. გემი მეჩეჩზე დადგა, როგორ მეუბნებოდა ჩახლეჩილი ხმით იგივე მეზღვაური, შემდეგ აიხსნა და ისევ დადგა. მერე ისევ ჩვენსკენ მობრუნდა და ჩვენ დავინახეთ დარჩენილ ანძაზე ოთხი კაცი. ყველაზე მაღლა იყო გრძელხუჭუჭთმიანი ვაჟკაცი.
ტალღებმა ისევ დაფარეს გემი, შემდეგ იგი ისევ გამოჩნდა. ორი ადამიანი უკვე აღარ იყო. ნაირზე სასოწარკვეთილება მატულობდა. ვაჟკაცები კვნესოდნენ და ხელებს იმტვრევდნენ; ქალები კიოდნენ და სახეს იფარავდნენ. ზოგნი გიჟებივით დარბოდნენ ნაპირზე წინ და უკან და ემუდარებოდნენ შველას, რაც შეუძლებელი იყო. უკანასკნელთა რიცხვს ვეკუთვნოდი და გონებადაკარგული ვეხვეწებოდი ნაცნობ მეზღვაურებს - არ დაეშვათ ამ უბედურთა დაღუპვა ჩვენს თვალწინ.
ამ დროს შევნიშნე, რომ ხალხი აჩოჩქოლდა. ეს ქამი მოიწევდა წინ ამ ბრბოში.
მივვარდი და მგონი, გავიმეორე ჩემი თხოვნა. მაგრამ, როგორი შეწუხებულიც არ ვიყავი ამ საზარელი სანახაობით, მაინც ქამის სახის მტკიცე გამომეტყველებამ და თავისებურმა გახედვამ ზღვისკენ, - სწორედ იმგვარმა გახედვამ, როგორც იმ დილას, როცა ემი გაიქცა, - უეცრად გონს მომიყვანა და დავინახე, რა ხიფათი მოელოდა მას. მოვეჭიდე ორივე ხელით და ვევედრებოდი იმავე მეზღვაურებს - არ ეგდოთ მისთვის ყური და არ მიეცათ ნება ზღვაში გადაშვებულიყო.
- მასტერ დევი, - მითხრა მან ნათელი სახით და ორივე ხელი ჩამომართვა, - თუ ჩემი აღსასრულის დღე დადგა - დადგა; თუ არადა - ჯერ კიდევ დავცდი მას. ამხანაგებო მომეხმარეთ, მე მივდივარ.
გვერდზე გამწიეს და იქ დაჭერილი ვყავდი მეზღავურებს; ისინი ცდილობდნენ, გაეგებინებინათ ჩემთვის, რამდენადაც ეს შესაძლებელი იყო ჩემს გაშმაგებაში, რომ ქამს მტკიცედ აქვს გადაწყვეტილი ცურვით წავიდეს დამსხვრეული გემისაკენ, და რომ მე მხოლოდ შემიძლია ავრიო და ავაღელვო ისინი, ვინც ნაპირიდან უნდა მოეხმარონ მას. არ ვიცი, რას ვპასუხობდი მე და რას მელაპარაკებოდნენ ისინი, ოღონდ ვხედავდი, რომ ნაპირზე ყველანი აწრიალდნენ; მოიტანეს თოკები და ყოველმხრიდან მოეხვივნენ ქამს. შემდეგ დავინახე იგი ზღვის ნაპირზე. მან მოიბა ერთი თოკი წელზე, მეორე დაიჭირა და ხელის გარშემო დაიხვია. ერთი ამ თოკთაგანი, გორგალად დახვეული, ეჭირათ მეზღვაურებს, რომ გაეშალათ შემდეგ იგი, რამდენიც საჭირო იქნებოდა, და ბოლო ხელში ჰქონდათ.
თუმცა გამუცდელი ვიყავი, მაგრამ მაინც მივხვდი, რომ გემი წუთით წუთში უნდა დამსხვრეულიყო. ცხადი იყო, რომ იგი შუაზე გასკდებოდა, მასზე მყოფი უკანასკნელი ადამიანის სიცოცხლე ბეწვზე ეკიდა. იგი ჯერ ისევ ანძაზე იყო. თავზე ეხურა წითელი ქუდი, მეზღვაურების ქუდისმაგვარი, მაგრამ უფრო ღია და ლამაზი ფერისა. დროგამოშვებით იგი იქნევდა ამ ქუდს, იმ დროს, როდესაც ფიცრები უკვე ჭახჭახებდნენ და იზნიქებოდნენ ხან ერთსა და ხან მეორე მხარეს; გემის ზარი კი ცოცხლივ ურეკავდა მას გლოვის ზარს. ჭკუაზე ვირეოდი საშინელებისა და სასოწარკვეთილებისაგან. არ ვიცი რატომ, ეს ქუდის ქნევა მაგონებდა ჩემს ოდესღაც ძვირფას მეგობარს.
ქამი მარტოკა იდგა. ზღვას გასცქეროდა. აი დიდი ტალღა მოასკდა ნაპირს და უკან გაიქცა. ქამმა მოხედა თოკის მჭერავებს, გადაეშვა ტალღაში და შეუდგა მედგარ ბრძოლას. იგი ხან ამოდიოდა ტალღის მწვერვალზე, ხან ვარდებოდა უფსკრულში და თვალიდან გვეკარგებოდა. მერე უკან გამოაგდო ტალღამ და საჩქაროდ გამოათრიეს.
დაშავებულიყო; მე შორიდან დავინახე სისხლი მის სახეზე, მაგრამ იგი სრულებით არ ზრუნავდა ამ ჭრილობაზე. იგი, ასე ჰგავდა, ბრძანებას იძლეოდა, მეტი თავისუფლება მიეცათ თოკის მოშვებით; ასე დავასკვენი ქამის მოძრაობიდან, და იგი ისევ ზღვაში გადაეშვა.
დიდი ბრძოლის შემდეგ, ბოლოს, მიუახლოვდა გემს. ისე ახლოს იყო მისგან, რომ კიდევ ცოტა - და ერთი ძლიერი გაწევით ხელს სტაცებდა... მაგრამ, აი მოდის უზარმაზარი, მწვანე, საშნელი ზვირთი, გემის თავზე გადადის და ნაპირისკენ მოემართება. მოვარდა და ისევ უკან გაიქცა.
როდესაც მივირბინე იმ ადგილას, სადაც თოკსა სწევდნენ, ზღვაზე მხოლოდ რამდენიმე ფიცარიღა ქანაობდა, თითქოს უბრალო კასრი გატეხილიყო. ყველა მაყურებელს თავზარდაცემული სახე ჰქნდა.
იგი გამოათრიეს ჩემს ფერხთით... უგრძნობელი... მკვდარი...
ქამი გადაასვენეს უახლოეს სახლში. უკვე აღარავინ მაკავებდა. არ ვშორდებოდი და სხვებთან ერთად ვღებულობდი ყოველ ზომას, რომ სიცოცხლისათვის დამებრუნებინა. მაგრამ ტალღამ მოკლა იგი!
ჯერ ისევ მის ლოგინთან ვიჯექი; უკვე აღარ იყო აღარავითარი იმედი და ყველაფერი ნაცადი და გათავებული იყო, როდესაც ერთმა მეთევზემ, რომელიც გვიცნობდა მე და ემილიას, ჩუმად დამიძახა. მზისგან დამწვარ სახეზე ცრემლები ჩამოსდიოდა; გაფითრებული ტუჩები უთრთოდა.
- ხომ არ მობრძანდებით აქეთ, სერ? - მითხრა მან.
მის სახეზე თითქოს წარსული დღეების მოგონება წავიკითხე.
შიშით ვტაცე ხელი და ვკითხე:
- რაო, დამხრჩვალი გამოაგდო?
- დიახ, - მიპასუხა მან.
- მე ვიცნობ?
მან არაფერი მიპასუხა.
წამიყვანა ზღვის ნაპირზე, სწორედ იმ ადგილას, სადაც ემილია და მე ბავშვობისას კენჭებს ვაგროვებდით და სადაც ახლა ეყარა დამსხვრეული ნავის სახლის ნაფოტები, რომეიც გრიგალმა გაფანტა წარსულ რამეს; აქ, ამ სტუმართმოყვარე ჭერის ნანგრევებში, დავინახე იგი მწოლიარე, თავქვეშხელამოდებული, სწორედ იმ სახით, როგორც ოდესღაც ხშირად მენახა მძინარე, შუაღამისას, მისტერ კრიკლის პანსიონში.
თავი ორმოცდამეცამეტე
ახალი და ძველი ჭრილობა
არ უნდა გეთქვა, სტირფორდ, ჩვენი უკანასკნელი გამოთხოვების დროს, როდესაც აზრადაც კი არ მომსვლია, რომ ეს შენი უკანასკნელი ნახვა იყო... არ უნდა გეთქვა: “მომიგონე ხოლმე იმ სახით, რა სახითაც ყველაზე კარგი გეჩვენებოდი”. მუდამ ასე ვიქცეოდი და განა შემეძლო მეფიქრა სხვანაირად ახალ, როდესაც ჩემს წინ ასეთი სურათი იყო?
ხალხმა მოიტანა საკაცე, დაასვენეს იგი, დააფარეს დროშა და დაბაში წაიღეს. ყველა გამცილებელი იცნობდა მას, ყოფილიყვნენ მასთან ერთად ზღვაში, ენახათ იგი მხნე და მხიარული. ქარიშხალი ისევ ღრიალებდა და ქარი ზმუოდა. ბრბო ხმაამოუღებლად მიასვენებდა მიცვალებულს სახლში, სადაც უკვე დაესადგურებინა სიკვდილს.
მაგრამ, როდესაც კარებთან მივიდნენ, მეთევზეები შეჩერდნენ, გადახედეს ერთმანეთს და შემდეგ მე შემომხედეს. მივხვდი ამ შეხედვის მნიშვნელობას: მათი აზრით, კარგი არ იყო ამ ორი მიცვალებულის ერთად დასვენება.
ქალაქისკენ წავედით და სასტუმროში დავასვენეთ მიცვალებული.
გადავწყვიტე, ღამით გამესვენებინა იგი, რომ ნაკლები ყოფილიყვნენ ცნობისმოყვარეები. უკვე შუაღამე იყო, როდესავ ეტლი მოადგა სასტუმროს ეზოს, მაგრამ მას მაინც ბევრი ხალხი მოეხვია. ქუჩებში და დიდ შარაგზაზედაც კი გვხვდებოდა ხალხი; მაგრამ ბოლოს, როგორც იყო, გავედი გაშლილ მინდორში.
ნათელი შემოდგომის დღე იყო, სადილობის დრო, როდესაც ჰაიგეტში მივედით. მიწას ჩამოცვენილი ფოთლების სუნი ასდოდა და წითელ, ყვითელ და ყავისფერ ფოთლებზე მზის სხივები თამაობდა. უკანასკნელი მანძილი ფეხით გავიარე, რომ ამეწონ-დამეწონა მდგომარეობა და მომეფიქრა ჩემი მოქმედების გეგმა. ეტლს კი ვუბრძანე, გაჩერებულიყო და მოეცადა.
სახლი ისევ ისეთი იყო, რეოგორც უკანასკნელად ვნახე. არც ერთი ფარდა არ იყო აწეული, არავითარი ნიშანი სიცოცხლისა ცარიელ, მოკირწყლულ ეზოში, და კარიც კი ისეთ შთაბეჭდილებას სტოვებდა, თითქოს ძალიან იშვიათად იღებოდა.
ყმაწვილი მოახლე გამოვიდა გასაღეით ხელში, და როდესაც შემომხედა, მითხრა:
- რა დაგემართათ სერ? უქეიფოდ ხართ?
- არა, არაფერია; მე აღელვებული ვარ.
- რა მოხდა? მისტერ ჯემსი ხომ კარგად არის?
- ჩუმად, - ვუთხარი მე. - მისის სტირფორდი უნდა ვნახო. სახლშია?
შეშინებულმა მოახლემ მიპასუხა, რომ მილედი ძალიან იშვიათად გამოდის ოთახიდანაც კი და თითქმის არავის არ იღებს, მაგრამ მე კი მიმიღებს. იგი ზევით არის და მის დარტლიც მას ახლავს. რას ვუბრძანებ გადასცეს?
მე ვუბრძანე, არაფერი არ ეთქვა და მხოლოდ გადაეცა ჩემი სადარბაზო ბარათი. პასუხის მოლოდინში დავჯექი სასტუმრო ოტახში.
ამ ოთახის უწინდელი სასიამოვნო სანახაობა სრულებით გამქრალიყო. დარაბები სანახევროდ მიხურული იყო; ქნარი დიდი ხანია მოუხმარებლად იდგა თავის ალაგას. პატარა ყმაწვილის სურათს მტვერი დასდებოდა. აქვე იდგა მაგიდა, სადაც დედა შვილის წერილებს ინახავდა. შევეკითხე ჩემს თავს: კითხულობს თუ არა იგი ამ წერილებს ახლა, და კვლავაც წაიკითხავვს?
სახლში ისეთი სიჩუმე იყო, რომ მესმოდა მოახლე ქალის მსუბუქი ფეხის ხმა კიბეებზე. იგი დაბრუნდა პასუხით, რომ მისის სტირფორდი უქეიფოდ არის და ამიტომ არ შეუძლია ჩამოვიდეს დაბლა, მაგრამ ძალიან გაუხარდება ჩემი ნახვა, თუ ვინებებ და ზევით ავალ მასთან. ერთი წუთის შემდეგ მის წინ ვიჯექი.
მისის სტირფრდი შვილის ოთახში იჯდა. ცხადი იყო, რომ შვილის სიყვარულმა აიძულა იგი გადმოსახლებულიყო ამ ოთახში და რომ იმავე მიზეზით მის გარშემო ელაგა სხვადასხვა ნივთები, რომლებიც ოდესღაც მას ეკუთვნოდა. მაგრამ პირველი სიტყვებიდანვე მისის სტირფორდი ცდილობდა, აეხსნა ჩემთვის, თითქოს მხოლოდ იმიტომ გადმოვიდა ამ ოთახში, რომ მოსწყინდა ერთფეროვანი სანახაობა მისი ფანჯრიდან, და მისი სახის ამაყი გამომეტყველება ნებას არ გაძლევდათ, რაიმე ეჭვი შეგეტანათ ამ სიტყვების ჭეშმარიტებაში.
მას, როგორც მუდამ, როზა დარტლი ახლდა. მისი შავი თვალების შემოხედვაზე დავინახე, - იგი მიხვედრილია, რომ საზარელი ამბავი მოვიტანე.
- მწუხარებით ვამჩნევ, რომ შავებს ატარებთ, მისტერ კოპერფილდ! - მითხრა მისის სტირფორდმა.
- საუბედუროდ დავქვრივდი, - ვუპასუხე მე.
- ჯერ სულ ყმაწვილი ხართ და უკვე გამოსცადეთ ასეთი მძიმე დანაკლისი! - განაგრძო მან. - დიდად ვწუხვარ! მაგრა იმედი მაქვს, რომ დრო დაგამშვიდებთ და ნუგეშს გცემთ.
- იმედი მაქვს, რომ დრო ჩვენ ყველას დაგვამშვიდებს, - ვუთხარი მე და შევხედე, - ჩვე ყველამ უნდა ვიქონიოთ ამის იმედი, მილედი, როდესაც რაიმე უბედურება დაგვატყდება თავს.
ჩემმა სახის გამომეტყველებამ და ცრემლებმა შეაშფოთეს იგი.
ვცდილობდი, ხმა დამემორჩილებინა, როდესაც დავასახელე მისი შვილი, მაგრამ ხმა ამიკანკალდა. მისის სტირფორდმა ორჯერ ყრუდ გაიმეორა ეს სახელი და შემდეგ ძალდატანებული სიმშვიდით მკითხა:
- ჩემი შვილი ავად არის?
- ძალიან ავადა არის.
- თქვენ ნახეთ?
- დიახ.
- შერიგდით?
მე ვერ ვთქვი ვერც “ჰო”, ვერც “არა”. მან ოდნავ მიიბრუნა თავი იქით, სადაც როზა დარტლი იდგა. ამ წუთში ტუჩების ოდნავი მოძრაობით წავჩურჩულე როზა: “იგი მოკვდა!”
რომ მისის სტირფოდს მობრუნებისას არ დაენახა ცხადად ის, რისთვისაც იგი ჯერ არ იყო საკმარისად მომზადებული, დავეშურე შევხვედროდი მის თვალებს; მაგრამ დავინახე, რომ როზა დარტლმა თავზარდაცემულმა და სასოწარკვეთილმა, ხელები ასწია და შემდეგ სახეზე მიიფარა.
მშვენიერმა ლედიმ, რომელიც ასე საოცრად ჰგავდა მას, შემომხედა დაბნეული თვალებით და ხელი შუბლზე მიიდო. ვთხოდი, დამშვიდებულიყო და მომზადებულიყო ჩემს მოსასმენად, მაგრამ უკეთესს ვიზამდი, თუ ვთხოვდი, რომ ეტირა, რადგან იგი უძრავად იჯდა, როგორც ქვა.
- როდესაც უკანასკნელად ვიყავი აქ, - ვბუტბუტებდი მე, - მის დარტლმა, მიამბო, რომ იგი ხშირად დასეირნობს ზღვაზე... თუ იმ ღამეს ზღვაზე იყო, სახიფათო ნაპირთან ახლოს... როგორც ამბობენ... და თუ გემი, რომლითაც...
- როზა! მოდი აქ! - უთხრა მისის სტირფორდმა.
როზა მიუახლოვდა, მაგრამ შეუბრალებელი, გამწარებული თვალები ნაკვერჩხლებივით ენთო; მან საშინლად გადაიხარხარა, როდესაც გაჩერდა მისი დედის წინ.
- რაო? - უთხრა მან. - დაკმაყოფილებულია ახლა თქვენი ამპარტავნობა, უგუნურო დედაკაცო?.. ახლა, როდესაც იგი თქვენი ამპარტავნობის გამო სიცოცხლეს გამოესალმა... გესმით? სიცოცხლეს!
მისის სტირფორდმა, უძრავმა, გაქვავებულმა გადაიწია სავარძლის ზურგზე; იგი მხოლოდ კვნესოდა და გიჟივით შეჰყურებდა მის დარტლს.
- დიახ! დიახ! - ყვიროდა როზა და ხელს გულში იცემდა. - შემომხედეთ, - დაუმატა მან და თავისი ჭრილობის ნიშანზე მიუთითა, - შეხედეთ თქვენი გარდაცვალებული შვილის მშვენიერ ნაწარმოებს!
უბედური ლედის კვნესა გულს მიგლეჯდა. ეს კვნესა სულ ისევ ისეთი მტკივნეული და ყრუ იყო და თან სდევდა თავის უღონო მოძრაობა, მაგრამ სახეს ჯერ არ გამოეცვალა თავისი გამომეტყველება. ტუჩები მაგრად ჰქონდა მოკუმული და სახის კუნთები თითქოს გაჰყინვოდა.
- გახსოვთ, როდის ჩაიდინა ეს! მიყურეთ მე, რომეიც იძულებული ვარ, ვატარო ეს დაღი, და იტირეთ, რომ თქვენ გაზარდეთ იგი ასეთი!
- მის დარტლ!.. შესდექით! - ვემუდარებოდი მე.
- თავი დამანებეთ! მინდა ვილაპარაკო! - შეჰყვრა მან და მომანათა აღგზნებული თვალები. - შემომხედეთ მე, მილედი, მედიდურო დედავ ამაყი, გულქვა შვილისა! იკვნესეთ, რომ თქვენ შობეთ იგი! იტირეთ, რომ თქვენ გააფუჭეთ იგი! იტირეთ, რომ თქვენ დაჰკარგეთ და რომ მეც დავკარგე იგი!
მან მოკუმშა მუშტები და მთელი გამხმარი სხეული აუთრთოლდა.
- მის დარტლ! როგორ არ გრცხვენიათ!.. რა სისასტიკეა!
- მე მინდა ველაპარაკო მას და ვერაფერი ძალა ამქვეყანაზე ვერ დამიშლის ამას, სანამ აქ ვდგევარ! მე იმდენი ხნის განმავლობაში ვდუმდი, რომ შემიძლია ახლა ვილაპარაკო! მიყვარდა იგი უფრო ძლიერად, ვიდრე თქვენ, - განაგრძო მან და ამაყად მიუბრუნდა დედას, - მე ისე მიყვარდა, რომ არ ვთხოულობდი მადლობას. მე რომ მისის ცოლი გავმხდარიყავი, მონა ვიქნებოდი მისი სურვილებისა, ერთი ალერსიანი სიტყვის გულისთვის. დიახ, მე შემეძლო ეს. ვინ იცის ეს ჩემზე უკეთესად? თქვენ იყავით მომთხოვნი, ამაყი, წვრილმანი! ჩემი სიყვარული ტავგამეტებით იყო სავსე!
- შემომხედეთ აქ! - განაგრძობდა იგი და ერთხელ კიდევ უწყალოდ დაირტყა ხელი ჭრილობაზე. - როდესაც იგი უკეთ მიხვდა თავის საქციელს, მოინანია, მაშინ ვმღეროდი მისთვის, ველაპარაკებოდი და უახლოეს მონაწილეობას ვიღებდი ყველაფერში, რასაც კი ის აკეთებდა ან ლაპარაკობდა. სიყვარულის ალით აღფრთოვანებული, ვცდილობდი, მესწავლა და შემეთვისებინა ყველაფერი, რაც კი მას აცოცხლებდა. და მე მოვხიბლე, გავიტაცე იგი. ჯერ წმინდას სულით და უმანკოს გულით შევუყვარდი მას მაშინ... დიახ, ვუყვარდი მას! იმ დროს იგი ხშირად მოგიშორებდათ ხოლმე რამდენიმე მიზეზიანი სიტყვით და გულში მიკრავდა მე!
- შემდეგ, - განაგრძობდა როზა, - მე დამამცირეს; წინათვე უნდა მცოდნოდა ეს, დაბრმავებული რომ არ ვყოფილიყავი მისი ბავშვური სიყვარულით. სათამაშო დედოფალა ვიყავი, რომითაც ერთობოდნენ ერთი ან ორი საათის განმავლობაში, უსაქმურობისაგან, შემდეგ მიაგდებდნენ და ისევ აიღებდნენ, როგორც წუთიერ გასართობს. ჩვენ გავშორდით ხმაამოუღებლად. თქვენ იქნებ ხედავდით ამას და გიხაროდათ. მას აქეთ ორივე თქვენთვის მე ვიყავი მხოლოდ და მხოლოდ დამახინჯებული ავეჯი, ნივთი, უთვალო, უყურო, უგრძნობელი... თქვენ კვნესით! იტირეთ, რა გამოვიდა თქვენი სიამაყის გამო! მე თქვენ გეტყვით: იყო დრო, როდესაც მე მიყვარდა იგი მეტად, ვიდრე თქვენ შეგეძლოთ გყვარებოდათ მთელი სიცოცხლის განმავლობაში.
- მის დარტლ! - ვუთხარი მე. - ნუთუ ისეთი სასტიკი ხართ, რომ ვერაფერს გრძნობთ ამ უბედური ადამიანის შემყურე...
- მერე? ვინ რას გრძნობდა ჩემს მაგივრად? - დამიყვირა მან გამწარებული ხმით. - ამ დედამ ხომ თვითOნადათესა ეს. დაე მომკას ახლა მოსავალი, როდესაც იგი დამწიფდა.
- და თუ შვილის შეცდომანი... განვაგრძობდი მე.
- შეცდომანი! - შეჰყვირა მან და უეცრად აქვითინდა, ვინ ბედავს მის გაკიცხვას! მას ჰქონდა სული, რომელიც მრავალის უმრავლეს იმ სულებად ღირდა, ვისაც იგი თავის მეგობრობას ანიჭებდა!
- შესაძლებელია, რომ არავის არ უყვარდა იგი ჩემსავით; არავინ არ აფასებდა მას ჩემზე მეტად, - ვუპასუხე მე, - მაგრამ მინდოდა მხოლოდ შემენიშნა, რომ თუ ტქვენში არავითარ თანაგრძნობას არ იწვევს დედამისის უბედურება, და თუ მისმა საქციელმა თქვენ იმ ზომამდე გაგამწარათ...
- სიცრუეა! - შეჰყვირა მან და თან იგლეჯდა შავს თმას. - მე მიყვარდა იგი!
- თუ ასეთ დროს არ შეგიძლიათ დაივიწყოთ თქვენი თავი, - განვაგრძე მე, - ისე მაინც შეხედეთ ამ ადამიანს, როგორც უცხოს, როგორც ქალს, რომელიც თქვენ არასოდეს არ გინახავთ, და დაეხმარეთ როგორმე!
მთელი ამ ხნის განმავლობაში მისის სტირფორდი იმავე უძრავ მდგომარეობაში იმყოფებოდა; გიჟივით მიეშტერებინა ცარიელ სივრცეში თავისი დაბრმავებული თვალები და ისევ ისე უცნაურად კვნესოდა. უეცრად მის დარტლი მივარდა მას და დაუწყო ტანისამოსის გახდა.
- წყეულიმც იყავით! - დაიყვირა მან მწუხარებისა და სიავის გამომეტყველებით. - ცუდ ფეხზე მოხვედით თქვენ აქ პირველად! წყეულიმც იყავით! წადით აქედან!
უკვე გასული ვიყავი ოთახიდან, მაგრამ დავბრუნდი და დავრეკე, რომ დამეძახა მოსამსახურეთათვის. მის დარტლი მოხვეოდა უბედურს, დასტიროდა მას, ჰკოცნიდა, არწევდა თავის მკერდზე, როიგორც ბავშვს, და ყოველგვარ ზომებს ხმარობდა, რომ გამოეწვია ჩამქრალი გრძნობა. ახლა მე აღარ მეშინოდა მათი მარტო დატოვება და გამოვედი.
საღამოს დავბრუნდი და მიცვალებული მისი დედის ოთახში დავასვენეთ. დედა, როგორც მითხრეს, იმავე მდგომარეობაში იყო; მის დარტლი თავს არ ანებებდა არც ერთი წუთით. ექიმები მოიწვიეს, ათასგვარი ზომები იყო მიღებული, მაგრამ იგი იწვა, როგორც ქანდაკება და მხოლოდ ყრუდ კვნესოდა დროგამოშვებით.
გავიარე მთელი ეს სევდიანი სახლი და ფარდები ჩამოვუშვი. იმ ოთახის ფანჯრები, სადაც იგი ესვენა, ყველაზე უკანასკნელად ჩამოვაფარე. ავწიე ტყვიასავით მძიმე ხელი და ჩემს გულთან მივიდე. მთელი ქვეყანა სიკვდილის დუმილში წასული მეჩვენა და მხოლოდ მისი უბედური დედის გმინვა არღვევდა მას.
თავი ორმოცდამეთოთხმეტე
გადასახლებულნი
მე ჯერ კიდევ ბევრი საქმე მქონდა გასაკეთებელი და არ შემეძლო მივცემოდი უკანასკნელი დღეების შთაბეჭდილებას. საჭირო იყო დამემალა ოკეანეს იქით მიმავალთათვის ეს საზარელი ამბავი. დრო ცოტაღა იყო. იმავე ღამეს ვინახულე მისტერ მიკობერი და დავავალე, ყოველი ღონისძიება ეხმარა, რომ მისტერ პეგოტის ყურამდე არ მიეღწია ცნობას ამ უბედურების შესახებ. მან სრული თანაგრძნობით იკისრა, შეეჩერებინა ყოველგვარი ცნობა.
უნდა შევნიშნო, რომ მისტერ მიკობერმა, რომელიც ცდილობდა შეჰგუებოდა ახალ მდგომარეობას, მიიღო რაღაც უცნაური კონტრაბანდისტული შეხედულება. სხვათა შორის, შეიძინა მუშამბის სრული ტანისამოსი და მეზღვაურის ქუდი. ამ ჩაცმულობაში, დურბინდით ხელში და ერთვარი გამოხედვით, როდესაც იგი ცალი თვალით შეჰყურებდა ცას, თითქოს ქარიშხალს მოელისო, გაცილებით უფრო მეტად ჰგავდა მეზღვაურს, ვიდრე მისტერ პეგოტი. მიკობერის მთელი ოჯახობა იყო, ასე ვთქვათ, შეიარაღაებული და მომზადებული ბრძოლისათვის. მისის მიკობერს ამოერჩია თავის ქუდებში ყველაზე პატარა და ძველი, მაგრამ შეენასკვა ნიკაპქვეშ, შალი კი, მკერდზე ჯვარედინად გადაკრული, მაგრად კვანძით შეეკრა ზურგზე, სწორედ ისე, როგორც მომრთო პაპიდამ, როდესაც პირველად მივედი მასთან ნახევრადშიშველი. მისტერ მიკობერი-უმცროსი მორთული იყო მეზღვაურის შალის ხალათით და ყველაზე ბანჯგვლიანი შარვლით, რომელიც კი ოდესმე მენახა. ტყუპები ისე იყვნენ შეფუთულნი და შეკრულნი, როგორც ფოსტით გასაგზავნი ფორთოხლები. მისტერ მიკობერს და მის უფროს ვაჟს სახელოები ოდნავ დამკლავებულები ჰქონდათ, თითქოს მხოლოდ ბრძანებას ელოდნენ, რომ ჩარეულიყვნენ მუშაობაში, ავარდნილიყვნენ ანძაზე და აეკრიფათ თოკები.
მისტერ მიკობერის ოჯახობა იმყოფებოდა პატარა, ჭუჭყიან სასტუმროში, თვით ნავსადგურთან. ვინაიდან ამ ოჯახის წევრები, როგორც გადასახლებისათვის გამზადებულნი, ერთგვარ ყურადღებას იპყრობდნენ გენგერდორფში და საკმარისად ბევრ მაყურებლებს იზიდავდნენ, ჩვენ სიამოვნებით შევაფარეთ თავი მათ ბინას. პაპიდა და აგნესა ჰკერავდნენ ბავშვების ტანისამოსს. პეგოტი ხმაამოუღებლად შველოდა მათ.
ძნელი იყო პასუხის გაცემა ყველა კითხვაზე და უფრო ძნელი იყო, როდესაც მიკობერმა მოიყვანა მისტერ პეგოტი და ჩავჩურჩულე მოხუცს, რომ წერილი გადაცემულია და ყველაფერი რიგზე არის; მაგრამ შევასრულე ერთიცა და მერეც და გავაბედნერე ჩემი ძველი მეგობარი. თუ მეტყობოდა ის, რასაც ვგრძნობდი, მე ჩემი საკუთარი სევდაც საკმარისი მქონდა, ასე რომ, არავის არ აღძვრია ეჭვი.
- როდის გადის გემი? - იკითხა პაპიდამ.
- ხვალ დილით, რვა საათზე, ჩვენ უკვე გემზე უნდა ვიყოთ, - განმარტა მისტერ მიკობერმა.
- ოჰო! - თქვა პაპიდამ. - ეს ადრეა.
მისტერ მიკობერი გავიდა ბუფეტში, სადაც, როგორც ჩანდა, თავს ისე გრძნობდა, როგორც სახლში, და დაბრუნდა დიდი ჯამით, რომელსაც ორთქლი ასდოდა. უნებურად შევნიშნე, რომ იგი ფცქვნიდა ლიმონებს საკუთარ, თითქმის ათი გოჯის სიგრძის საკეცი დანით. როდესაც დაამთავრა ლიმონების ფცქვნა, სათანადო სიამაყით გაწმინდა დანა თავისი ტანისამოსის სახელოზე. აქ შევნიშნე, რომ მისის მიკობერიც და უფროსი ბავშვებიც შეიარაღებულნი იყვნენ ამგვარივე იარაღით. პატარებს კი მხარზე მაგარი ზონარით ჩამოკიდებული ჰქონდათ ხის კოვზები. როგორც ჩანდა, მისტერ მიკობერი ყოველნაირად ეჩვეოდა გადასახლებულთა ცხოვრების ჩვეულებებს და ამიტომ იმის მაგივრად, რომ პუნში ცოლისთვის და უფროსი ბავშვებისთვის ჭიქით მიერთმია, - ჭიქები მაგიდაზე ელაგა, - მან დაუსხა და თვითონაც დაისხა საკმაოდ საძაგელი თუნუქის მათლაფაში, და არასოდეს არ მენახა, რომ ოდესმე ასეთი სიამოვნებით დაელიოს პუნში, როგორც ამ საღამოს, როდესაც ცარიელი ჭურჭელი ჯიბეში ჩაიდო.
- ჩვენ სამუდამოდ უარს ვაცხადებთ ყოველგვარ ფუფუნებაზე, - თქვა მან. - ტყის მცხოვრებლებს, ბუნებრივია, არ შეუძლიათ იქონიონ ისეთივე მოთხოვნილებანი, როგორც ცივილიზაციით განაზებულ ქვეყნების მცხოვრებთ.
- თუ გზაში შემთხვევა იყოს წერილის გამოგზავნისა, გვაცნობეთ რამე თქვენს შესახებ, - უთხრა პაპიდამ.
- შემთხვევა როგორ არ იქნება, - შენიშნა მისტერ მიკობერმა. - ოკეანე სავსეა გემებით და თვით ავსტრალიაც რა შორს არის? სულ ახლოა! - დაუმატა მან და თან ლორნეტივით ათამაშებდა თუჯის ფიალას. - ხელად გადავცურავთ.
ახლა მაგონდება, როგორი უცნაური, მაგრამ ამასთან დამახასიათებელი იყო მიკობერისათვის, რომ ლონდონიდან კენტერბერიში წასვლის შესახებ ლაპარაკობდა, როგორც ქვეყნის ბოლოზე მოგზაურობის შესახებ და ინგლისიდან ავსტრალიაში წასვლას კი უყურებდა, როგორც რაიმე არხზე გადაცურვას.
- იმედი მაქვს, ძვირფასო მისტერ კოპერფილდ, - მითხრა მისის მიკობერმა, - რომ ჩვენ ოდესმე ისევ მოგვიხდება ცხოვრება ძველ ინგლისში, ჩვენი გვარეულობის წევრთა შორის, ნუ იკრავ წარბებს, მიკობერ. ამჟამად ვლაპარაობ არა ჩემს გვარეულობაზე, არამედ ჩვენს შვილიშვილებსა და შვილიშივილის შვილებზე. სწორი მოგახსენოთ, როგორი მიმზიდველიც არ უნდა იყოს ახალი სამშობლო, - განაგრძო მას დაფიქრებით, - მაინც ძალიან ძნელია დავიწყება ძველისა; და თუ ჩვენი გვარი მიაღწევს ოდესმე სიმდიდრესა და დიდებას, ვისურვებდი, რომ ეს სიმდიდრე ბრიტანეთის სალაროს შეემატოს.
- ბრიტანეთი უნდა დაემორჩილოს თავის ხვედრს, ჩემო კარგო, - უპასუხა მიკობერმა, - იგი, როგორც მე ვიცი, ძალიან ცოტას ზრუნავდა ჩემზე და მეც არ ვგრძნობ განსაკუთრებულ გულისტკივილს მის მიმართ.
- აი, ხედავ, მიკობერ! შენ არ ხარ მართალი! - უპასუხა მისის მიკობერმა. - შენ ხომ იმიტომ მიდიხარ შორეულ ქვეყანაში, რომ დაამკვიდრო კავშირი იმ ქვეყანასა ალბიონს შორის, და არა იმიტომ, რომ შეწყვიტო იგი.
- ეს კავშირი, ჩემო კარგო, - უპასუხა მისტერ მიკობერმა, - გიმეორებ, სრულებით არ მატკბობდა იმ ზომამდე, რომ რაიმე სურვილსა ვგრძნობდე ისევ გავაბა იგი.
- აი, მიკობერ, - უპასუხა მისის მიკობერმა, - ისევ იძულებული ვარ გითხრა, რომ შენ არ ხარ მართალი! შენ არც კი იცი, რამდენი შეგიძლია, მიკობერ! შენ აუცილებლად დაამკვიდრებ კავშირს ბრიტანეთთან!
მისტერ მიკობერი იჯდა წარბებაწეული და სანახევროდ უარყოფდა მეუღლის აზრს, მაგრამ, როგორც ჩანდა, მაინც გრძნობდა, როგორი ღრმა აზრი იხატებოდა მასში მომავლის შესახებ.
- ძვირფასო მისტერ კოპერფილდ, - განაგრძობდა მისის მიკობერი, - ვისურვებდი, რომ მიკობერი სათანადოდ გრძნობდეს თავის მდგომარეობას. მგონია, ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს იმას, რომ მიკობერმა იმ წუთიდან, როდესაც ფეხს შესდგამს გემზე, სავსებით დააფასოს და იგრძნოს თავისი მდგომარეობა. ჩვენმა დიდი ხნის ნაცნობობამ, მისტერ კოპერფილდ, დაგანახათ, რომ არ ვარ სანგვინიკური ტემპერამენტის ადამიანი; ჩემი ტემპერამენტი, თუ ნებას მომცემთ ასე გამოვთქვა, უფრო პრაქტიკული მიდრეკილებისაა. ვიცი, რომ ეს მოგზაურობა ძალიან შორია; ვიცი, რომ მას ახლავს მრავალი უხერხულობა და გაჭირვება. არ შემიძლია თვალები დავხუჭო ამ გარემოებაზე. მაგრამ ამავე დროს ვიცი, რაც არის მიკობერი. ვიცი, რა ძალა არის მიკობერში, და ამიტომ მეტად მნიშნელოვან სასიცოცხლო საკითხად ვთვლი იმ გარემოებას, რომ მიკობერმა ანგარიში გაუწიოს თავის მდგომარეობას.
- ჩემო კარგო, - უპასუხა მიკობერმა, - იქნებ ნება მომცე შევნიშნო, რომ, ალბათ, რამდენადმე ვგრძნობ ჩემს მდგომარეობას.
- რამდენადმე, მაგრამ სავსებით კი არა, მიკობერ, - დაუმატა მისის მიკობერმა, - ეს მეტად დიდი საკითხია. ძვირფასო მისტერ კოპერფილდ, მიკობერის მდგომარეობა არ არის ჩვეულებრივი. მიკობერი მიდის შორეულ ქვეყანაში მხოლოდ და მხოლოდ იმ მიზნით, რომ პირველად იყოს დაფასებული და გაგებული ღირსებისამებრ. ჩემი აზრით, მიკობერმა მტკიცე ხმით უნდა სთქვას: “მოვედი ამ ქვეყნის დასაპყრობად! თუ აქ არის პატივი, დიდება, სიმდიდრე და საკმარისად ხელსაყრელი თანამდებობა, მოიტათ აქ! ისინი ჩემია!”
მისტერ მიკობერმა შემოგვავლო ყველას თვალი, თითქოს ფიქრობდა, რომ ამ აზრში იყო საკმარისი ნაწილი სიმართლისა.
- ვსვამ ყველა თქვენს სადღეგრძელოს გამოსალმებისას და გისურვებთ, ყოველ თქვენგანს თან სდევდეს კეთილდღეობა და წარმატება, - თქვა პაპიდამ და თავი დაუკრა მისტერ პეგოტის.
ბავშვებსაც მისცეს ნება, ამოეღოთ თავისი კოვზებით ეს სახელოვანი სასმელი, რათა დაელიათ საერთო სადღეგრძელო. ამის შემდეგ პაპიდა და აგნესა ადგნენ და გამოემშვიდობნენ იქ მყოფთ. ნაღვლიანი იყო ეს გამოთხოვება. ბავშვები უკანასკნელ წუთამდე ებღაუჭებოდნენ აგნესას და საბრალო მისის მიკობერი მტირალი დავტოვეთ.
მეორე დღეს, ნასადილევს, მე და ჩემი პეგოტი გავემგზავრეთ გრევზენდში. გემი შემოსულიყო მდინარეში და გარს აუარებელი ნავები ეხვია. სამგზავრო ქარი ჰქონდა და გამგზავრების ნიშანი უკვე ფრიალებდა მთავარი ანძის წევრზე. მაშინვე დავიქირავე ნავი, გავარღვიე მიმავალი ნავების რკალი და გემს მივადექით.
მისტერ პეგოტი ბაქანზე გველოდა. მიამბო, რომ მიკობერი, ეს-ეს არის, დატუსაღებული იყო ჰიპის სარჩელის გამო და რომ მან, პეგოტიმ, ჩვენი დავალების თანახმად, გადაიხადა ფული. შემდეგ მან წაგვიყვანა მე და ჩემი გადია დაბლა და უკანასკნელი შიში, რომ მის ყურთასმენამდე მიაღწევდა ცნობა უბედურების შესახებ, გაიფანტა. მიკობერმა მეგობრული და ამავე დროს მფარველობის გამომეტყველებით გაუყარა ხელი მისტერ პეგოტის და გამომიცხადა, რომ ისინი ეს მესამე დღეა, არ მოშორებიან ერთმანეთს თითქმის არც ერთი წუთით.
ჯერ ვერ გავარჩიე ბნელში, მაგრამ ცოტ-ცოტა ჩემი თვალები შეეჩვივნენ სიბნელეს და მეჩვენა, თითქოს რაღაც უცნაური სურათის შუა ვდგევარ. დიდი დირეების, გემის გადახიდულების და გადასახლებულთა ფიცრის საწოლებს შორის, სკივრებსა, ბოხჩებსა, კასრებსა და აუარებელი ბარგის ხროვას შუა, რომელიც ალაგ-ალაგ განათებული იყო ჭერქვეშ მოქანავე სანათურით და დღის მკრთალი შუქით, ღია ფანჯრებში რომ შემოდიოდა, - ირეოდა აუარებელი ხალხი, რომელიც ახლად ეცნობოდა ერთმანეთს, ეთხოვებოდნენ. ლაპარაკობდნენ, ყვიროდნენ, ტიროდნენ, იცინოდნენ, სჭამდნენ და სვამდნენ. ზოგიერთნი უკვე შესჩვეოდნენ ახალ სამყოფელს, მოწყობილიყვნენ და დაესვათ ბავშვები - ზოგი სკამზე, ზოგი ბარგზე. ზოგნი კი ვერ შოულობდნენ ადგილს და სევდიანად დაეხეტებოდნენ კუთხიდან კუთხეში. აქ, ამ პატარა ადგილას, ერთ გროვაში იყო მოქცეული ყველა წლოვანების ხალხი, დაწყებული ახლადდაბადებული ბავშვებით, და გათავებული ღრმა მოხუცებით, რომელთაც, იქნებ, რამდენიმე დღეღა დარჩენოდათ სიცოცხლისა, და ამასთან ყველა ხელობის წარმომადგენელი, მიწის მუშებით დაწყებული, რომელთაც ფეხსაცმელების ძირებით მიჰქონდათ თავიანთი ქვეყნის მიწა, და გათავებული მჭედლებით, რომელთაც კანზე ჯერ კიდევ შერჩებოდათ ინგლისის ჭვარტლისა და კვამლის კვალი.
როდესაც მივიხედ-მოვიდეთ, მეჩვენა, თითქოს ერთ-ერთ ღია სარკმელთან ემილია იჯდა, მის გვერდით - ერთი ტყუპთაგანი. ამ ჯგუფმა იმიტომ უფრო მიიქცია ჩემი ყურადღება, რომ მჯდომარე ქალს აკოცა გამოთხოვებისას სხვა ქალმა, წყნარად გაიარა ბრბოში და მიიმალა. ეს მეორე ქალი აგნესად შევიცანი, მაგრამ საშინელი აურზაურისა და თვით ჩემი მღელვარების გამო, იმწამსვე დავკარგე იგი მხედველობიდან. ამ დროს გამცილებლებს გამოუცხადეს, დროა გემი დატოვოთო. აქ შევნიშნე, რომ ჩემი გადია იჯდა რაღაც სკივრზე და მწარედ ტიროდა, ხოლო მისის გუმიჯი, ვიღაც სხვა, შავტანისამოსიან ქალტან ერთად, ფუსფუსებდა მისტერ პეგოტის ნივთების გარშემო...
- ხომ არას მეტყვით კიდევ, მასტერ დევი? - მკითხა მისტერ პეგოტიმ. - ხომ არ მოიგონებთ რასმე დავიწყებულს, ვიდრე უკანსკნელად გამოვესალმებოდეთ ერთმანეთს?
- მხოლოდ ერთი რამ, - ვუპასუხე მე. - რა იქნა მართა?
მან ხელი ახლო მხარზე ქალს, რომელიც მისის გუმიჯის გვერდით იდგა, და მე მართა დავინახე.
- თქვენ კეთილი ადამიანი ხართ, - ვუთხარი მე. - თან მიგყავთ?
მართამ ცრემლებით მიპასუხა. მეც ვერაფერი ვეღარა ვუთხარი და მხოლოდ მაგრად ჩამოვართვი ხელი მისტერ პეგოტის. ალბათ, არასოდეს არავინ არ მყვარებია ისე, არავისადმი ისეთი პატივისცემა არ მქონია, როგორც მოხუც მისტერ პეგოტისადმი.
გემი სწრაფად დაიცალა გამცილებლებისაგან. მე ჯერ კიდევ დამრჩენოდა ყველაზე ძნელი საქმე. გადავეცი მისტერ პეგოტის ის რაც დამავალა მეთქვა მისთვის სამუდამო გამოთხოვებისას ქამმა. ჩემთვის უფრო მძიმე და ძნელი იყო იმის მოსმენა, როდესაც მოხუცმა მთხოვა, გადამეცა პასუხად უამრავი სიტყვები სიყვარულისა და სიბრალულისა მისთვის, ვისაც აღარ შეეძლო მათი მოსმენა!
წასვლის წუთი დადგა. გადავეხვიე მოხუცს, ხელი გავუყარე ჩემს გადიას და საჩქაროდ ავედი ბაქანზე. იქ გამოვეთხოვე საბრალო მისის მიკობერს; მისი უკანასკნელი სიტყვები ის იყო, რომ არასოდეს თავს არ დაანებებს მისტერ მიკობერს.
ჩავსხედით ნავში და შორიახლოს შევჩერდით, რომ გვენახა, როგორ დაიძროდა გემი.
როდესაც იალქანები გაივსო, გაიშალა ქარზე და გემი დაიძრა ადგილიდან. გარშემო მყოფ ნავებიდან იგრიალა სამჯერ “ვაშამ”, რომელიც აიტაცეს გემზე, გამოძახილმა გაიმეორა იგი და გაჰფანტა მიდამოში. გული გამეწურა ამ ხმაზე. აფრიალდა ცხვირსახოცები, ქუდები, და ამ დროს დავინახე იგი, ემი!
იგი იდგა და თავისი ბიძის მხარს მიყრდნობოდა. ბიძამ საჩქაროდ მოუთითა ჩვენსკენ და მან გამოგვიგზავნა უკანასკნელი სალამი. დიახ, ემილიავ! მშვენიერო, დაღუპულო ყვავილო! მიენდე და მიეყრდნე მას შენი დათრგუნვილი გულით, რადგან მას ეჭირე შენ მთელი მისი სიყვარულის ძალით.
როდესაც ნაპირს მივაწიეთ, კენტის მთებზე დაეშვა ღამე და მძიმედ დამაწვა გულზე.
თავი ორმოცდამეთხუთმეტე
მოგზაურობა
როდესაც ინგლისიდან მივდიოდი, წასვლის წუთშუ არც კი მესმოდა სავსებით, რა დიდი მეხი დამატყდა თავს. დავტოვე ჩემი გულის ახლობელნი და წავედი საზღვარგარეთ, დარწმუნებული, რომ უკვე გადავიტანე ჩემი უბედურება, რომ დიდი ხანია, რაც მან გაიარა. ასე ადამიანი, ბრძოლის ველზე სასიკვდილოდ დაჭრილი, თვითონ არც კი გრძნობს თავის ჭრილობას. ახლა, მარტოდ დარჩენილს, პირველ ხანებში არც კი მესმოდა, რა სასტიკი და მძიმე იყო ჩემი იარა.
შეგნება თანდათან მოდიოდა. სიცარიელის მძიმე გრძნობა დღითიდღე ღრმავდებოდა და იზრდებოდა. ჯერ ეს მხოლოდ ბუნდოვანი გრძნობა იყო სევდისა და დანაკლისისა, შემდეგ, შეუმჩნეველი საფეხურებით, იგი გადაიქცა უიმედო შეგნებად ყველა იმისა, რაც დავკარგე: სიყვარული, მეგობრობა, თანაგრძნობა; ყველა იმისა, რაც დაიმსხვრა და დაიღუპა: ჩემი პირველი გულუბრყვილო მინდობა, ჩემი გულის პირველი სიყვარული, მთელი ჩემი სიცოცხლის ოცნების კოშკი!
ვნაღვლობდი ჩემს პაწაწინა ცოლზე, რომელიც სიკვდილმა ხელიდან გამომტაცა სიყვარულისა და სილამაზის სრულ ასაკში; ვნაღვლობდი იმ ადამიანზე, რომელსაც შეეძლო დაემსახურებინა ათასი ხალხის ისეთივე სიყვარული და გაკვირვება, რასაც ვგრძნობდი მისდამი ბავშვობიდან, და რომლის ბრწყინვალე ნიჭი ყოველთვის მაკვირვებდა; ვტიროდი საბრალო დამსხვრეულ გულს, რომელმაც მოისვენა ბობოქარი ზღვის ტალღებში, და ვდარდობდი მეთევზის იმ საცოდავი ქოხის ნანგრევებზე, სადაც ოდესღაც, ბავშვობაში, ვისმენდი ღამით ქარიშხლის ზუზუნს.
ზოგჯერ მეჩვენებოდა, რომ ყველაზე უკეთესი იქნებოდა - სამშობლოში მოვკვდარიყავი; მაშინ უკან ვიხევდი ჩემს მოგზაურობაში, რომ რაც შეიძლება მალე მიმეღწია სამშობლოს საზღვერბს. სხვა დროს კი შეუგნებლად მივისწრაფოდი წინ, სულ წინ; დავეძებდი - არ ვიცი, რას, გავურბოდი - არ ვიცი, რას.
როდესაც ახლა გონების თვალით ვუბრუნდები ჩემი ცხოვრების იმ ხანას, იგი წარმომიდგება ხოლმე, როგორც სიზმარი, მძიმე და საშინელი, მაგრამ სრულებით გამოურკვეველი ფორმით. უცხო ქალაქები - სასახლეები, ტაძრები, სურათები, ციხე-დარბაზები, საფლავები, ფანტასტიკური ქუჩები - მიჰქროდნენ ჩემს წინ რაღაც ბურანში, და მე, მთვლემარე მგზავრი, გულგრილად ვუყურებდი ყველა ამ მშვენიერ ადგილს და ხელოვნების ნიმუშს. მაგრამ აი, ბოლოს, გაჰქრა შფოთიანი, საზარელი სიზმრები და მოღუშულ ცის კაბადონზე აციმციმდა ალიონი.
მრავალი თვის განმავლობაში ვმოგზაურობდი ღრუბლიანი გულით; რაღაც ბუნდოვანი და გაურკვეველი სულიერი განწყობილება არყევდა ჩემს დაბნელებულ გონებას, მიშლიდა სამშობლოში დაბრუნებას, და განვაგრძობდი მოგზაურობას, შეწუხებული და მოუსვენარი, ზოგჯერ შეუჩერებლივ გადავდიოდი ადგილიდან ადგილზე; მაგრამ ზოგჯერ, პირიქით, დიდი ხნით ვბინავდებოდი ერთ ალაგას. ერთსა და მეორე შემთხვევაშიც არ მქონდა არავითარი გარკვეული მიზანი და მისწრაფება.
შვეიცარიაში ვიყავი. იტალიიდან მოვედი აქ, ალპები გადმოვლახე და მას აქეთ დავეხეტებოდი მთიან ბილიკებზე გზის მაჩვენებელთან ერთად. არ ვიცი, ეუბნებოდა თუ არა რასმე ჩემს გულს ეს ღრმა ხეობები, უფსკრულები და მაღალი მთები. საზარელი გამოქვაბულები და ნაპრალები, მყინვარები და მგრგვინავი ჩანჩქერები მავსებდნენ თრთოლვითა და გაკვირვებით, მაგრამ სხვას არაფერს ვგრძნობდი.
ერთხელ, საღამოჟამს, მზის ჩასვლის წინ, ჩავდიოდი დაბლა ველში, სადაც რამე უნდა გამეთია. ჩავდიოდი მთის ფერდობზე მიხვეულ-მოხვეული ბილიკებით და დავინახე ჩემს დაბლა გაშლილი მინდვრები; უეცრად ამავსო რაღაც დიდი ხნის დავიწყებულმა ნეტარმა გრძნობამ, რომეიც ჩემს გულში გამოაღვიძა მიდამოების მშვენიერებამ და საღამოს სიწყნარემ. მახსოვს, - უეცრად შევჩერდი რაღაც სევდით გულში, მაგრამ ეს სევდა არ იყო არც მძიმე, არც უიმედო. მახსოვს, - თითქმის იმედი მომეცა, რომ ჯერ კიდევ შესაძლებელია ჩემთვისაც კი სასიკეთო ცვლილება.
ველს იმ დროს მივაღწიე, როდესაც ჩამავალი მზე ანათებდა თოვლიან მწვერვალებს, რომლებიც გარს შემოჰხვეოდნენ მას ღრუბლებივით. მთის ძირი ღრმა ხევში, სადაც სოფელი იყო, ხასხასა მწვანით იყო დაფარული და ამ მშვენიერ, მდიდარ მცენარეულობის ზემოთ ამართულიყო შავი ფიჭვები, რომლებიც ბუნებას ზვავების შესაჩერებლად დაენიშნა. მათ თავზე აყუდებულიყვნენ შავი, ყინულიანი, ჭაღარა კლდეები; ადგილ-ადგილ მთის ფერდობზე გაფანტულიყვნენ ცალ-ცალკე ქოხები, რომლებიც ისე პატარად მოჩანდნენ ამ გოლიათების მეზობლად, რომ სათამაშოები ეგონებოდა ადამიანს. ასევე სათამაშოდ მოჩანდა სოფელი ველში, ხის ბოგირით, რომლის ქვეშ მოჩხრიალებდა მთის ნაკადული; იგი მიხტოდა კლდიდან კლდეზე და შხუილით მიისწრაფოდა ხეხილებს შორის. საღამოს წყნარ ჰაერში მოისმოდა შორი სიმღერა, - ეს მწყემსების სიმღერა იყო. ამ დიად სიწყნარეში ბუნება პირველად დამელაპარაკა და, მისის ხმის მორჩილი, დავემხე ბალახებში დაღლილი თავით და ავქვითინდი ისე, როგორც აღარ მეტირა მას უკან, რაც დორა დავკარგე.
როდესაც შინ მივედი, იქ წერილი დამხვდა, რამდენიმე წუთით ამაზე ადრე მოტანილი. თვითონ ინგლისიდან წამოსვლის შემდეგ ძალიან იშვიათად ვწერდი და რამდენიმე სიტყვით ვაცნობებდი ხოლმე, რომ კარგად ვარ და ამა და ამ ალაგას მივედი. უფრო დალაგებით და დაწვრილებით წერა ჩემი მდგომარეობის შესახებ არც შემეძლო და არც ხალისი მქონდა.
პაკეტი ხელში მეჭირა, გავხსენი და აგნესას წერილი წავიკითხე.
იგი ბედნიერი იყო და სასარგებლო თავისი ახლობლებისათვის. მისი საქმეები წარმატებით მიდიოდა, როგორც მოელოდა კიდეც. ამაზე მეტი თავის შესახებ არა მოუწერია-რა; წერილის დანარჩენი შინაარსი მე შემეხებოდა.
აგნესა არ მაძლევდა არავითარ რჩევას, არც მელაპარაკებოდა ჩემი მოვალეობის შესახებ. გულწრფელი თანაგრძნობით და სიმპათიით გამსჭვალული, ამბობდა მხოლოდ, რომ სწამს და იმედი აქვს ჩემი. ჩემისთანა ადამიანი, მწერდა იგი, მოახერხებს და სიკეთისკენ მიმართავს ყოველგვარ ვარამსა და დარდს. იგი ამაყობდა ჩემი სახელით და იმედი ჰქონდა, რომ იგი თანდათან გაიზრდებოდა. მას სჯეროდა, რომ დაუღალავად ვიშრომებდი არჩეულ ასპარეზზე. თუ ჩემი ბავშვური დღეების მწარე გამოცდილებამ გამომიყვანა ის, რაც ვარ, მით უფრო მეტი იმედი ჰქონდა, რომ ახლანდელი ნამდვილი დიდი უბედურება აუცილებლად გამამაგრებდა და გამაუმჯობესებდა. თვითონ გამოცდილს, მით უფრო მეტი წარმატებით შემეძლებოდა სხვების სწავლება. იგი ამაყობდა არა მარტო იმით, რაც უკვე გაკეთებული მქონდა, არამედ უფრო მეტად იმით, რაც უნდა გამეკეთებინა.
გულზე დავიდე ძვირფასი წერილი და მოვიგონე ის უნუგეშო წუთები, რომელსაც ერთი საათის წინ განვიცდიდი. შვეიცარიელი მწყემსების ხმები მიწყდა შორს მთებში; მშვიდი საღამოს ღრუბლები ჩაქრა, ველის ათასგვარი ფერები მიიჩრდილა და თოვლიანი მთების ბრწყინვალე მწვერვალები შეუერთდნენ ღამის ცის შორეულ მკრთალ კიდეებს; მაგრამ ცხადად მივხვდი, რომ საშინელი ღამე, მისი საზარელი მოჩვენებით, სამუდამოდ გაიფანტა ჩემს გულში და არ აქვს სახელი იმ სიყვარულს, რომელიც ამ წუთიდან ვიგრძენი ამ ერთადერთი ქალისადმი მთელს ქვეყანაზე, რომელიც ასე განუზომლად ძვირფასია ჩემთვის.
რამდენჯერმე გადავიკითხე მისი წერილი და იმ საღამოსვე მივწერე პასუხი. ავუხსენი, რა ზომამდე იყო საჭირო ჩემთვის მისი შველა ახლანდელ გარემოებაში; უიმისოდ არც ვიქნებოდი და არც ვიქნები ის, რადაც იგი მთვლის, იგი არის ჩემი აღმაფრთოვანებელი, და დავპირდი, ძალა დამეტანებინა ჩემი თავისთვის და შრომას დავბრუნებოდი.
გაიარა სამმა თვემ. გადავწყვიტე, გამოურკვეველ დრომდე გამეგრძელებინა საზღვარგარეთ ყოფნა.
აგნესას რჩევით, ბუნებაში ვეძებდი ნუგეშს და ვპოულობდი მას. მალე იმდენივე მეგობარი მოვიპოვე ველში, რამდენიც იარმაუთში მყავდა. როდესაც ზმთარი დადგა, ჯენევაში გადავსახლდი; მაგრამ გაზაფხულზე ისევ უკან დავბრუნდი. კეთილი შვეიცარიელები ისე მიმელოდნენ, როგორც ძველ მეგობარს.
ვმუშაობდი ადრიანი დილიდან გვიან საღამომდის, გულმოდგინედ და მოთმინებით. დავწერე რომანი, ნაწილობრივ ჩემი საკუთარი ცხოვრების გამოცდილებიდან, და გავუგზავნე იგი ტრედელსს. ჩემი ლიტერატურული სახელი სწრაფად იზრდებოდა და ცნობები ამის შესახებ ჩემამდეც აღწევდა იმ მოგზაურთა საშუალებით, რომელთაც შემთხევით ვხვდებოდი. ხანმოკლე დასვენებისა და გართობის შემდეგ უწინდელი გულმოდგინეითა და ბეჯითობით შევუდექი ახალი რომანის წერას, რომლის იდეა ძალიან მიტაცებდა. თანდათან იმ დროის განმავლობაში, სანამ ამ შრომას ვეწეოდი, ზნეობრივი ძალღონე შესამჩნევად მემატებოდა და ვცდილობდი, დამეწერა წიგნი რაც შეიძლებოდა უკეთესად. ეს იყო ჩემი ოცნების მესამე ნაყოფი.
როდესაც ამ მოგზაურობის შესახებ ვლაპარაკობ, მოვიგონე ყველაფერი, რაც აუცილებელი იყო მომეგონა, გარდა ერთი გარემოებისა, რომელსაც მზრუნველობით გვერდს ვუვლიდი, თუმცა აზრად არ მქონია, დამემალა ან დამეფარა რომელიმე ჩემი ფიქრთაგანი. მსურდა უკანასკნელ შესაძლებლობამდე არ მელაპარაკა ჩემი სულის უიდუმალეს მისწრაფებაზე: ახლა ამ გარემოებაზე უნდა ვილაპარაკო.
არ შემიძლია ნიშანდობლივად ვთქვა, როდის გავიფიქრე პირველად, რომ ჩემი ადრინდელი და ნათელი იმედები შეიძლებოდა აგნესაზე შეჩერებულიყო. ვერ ვიტყვი, ჩემი სევდის რომელ ხანაში გავიფიქრე პირველად, მისი სიყვარულის საუნჯე. ეს აზრი დაიბადა ჩემს თავში ახალი საყვედურებისა და ახალი სინანულის სახით, როდესაც ჩემი სევდის ანაბარად მიტოვებული, ობლად დავრჩი ამქვეყნად.
მე რომ იმ დროს მუდამ აგნესას საზოგადოებაში ვყოფილიყავი, უეჭველია, სასოწარკვეთილების ზეგავლენით ვუღალატებდი ამ ჩემს საიდუმლოს. სწორედ ამისი მეშინოდა ინსტიქტურად, როდესაც პირველად წარმომიდგა ინგლისში დაბრუნების აუცილებლობა. დაკარგვა მისი თანაგრძნობის თუნდაც უმცირესი ნაწილისა აუტანელი იქნებოდა ჩემთვის, და ამავე დროს, თუ ჩემს თავს ვუღალატებდი და გამოვტყდებოდი, ამით აუცილებელს საზღვარს დავდებდი ჩვენ შუა და უწინდელი გულახდილობა უკვე ვეღარ იარსებებდა ჩემსა და აგნესას შორის.
თავიდან ვერ მომეშორებინა ის აზრი, რომ გრძნობდა, რომლითაც იგი ამჟამად მექცეოდა, წარმოიშვა პირველად ჩემი საკუთარი არჩევანისა და მოპყრობის გამო. თუ ვუყვარდი მას როდისმე სხვა სიყვარულით, - და იყო დრო, როდესაც ასე მეგონა, - თვითონ უკუვაგდე ეს სიყვარული. ჩემი პირველი სიყვარული, ნაზი და ძლიერი, სხვას ეკუთვნოდა. ისე არ მოვიქეცი, როგორც უნდა მოვქცეულიყავი, და თუ აგნესა ჩემთვის მხოლოდ დად დარჩა, ეს ჩემი საკუთარი სურვილი იყო, შემაგრებული და სისრულეში მოყვანილი მისი მშვენიერი გულის დიდსულოვნებით.
ყოველთვის ვგრძნობდი ჩემს სისუსტეს მის სულიერ ძალასთან და სიმტკიცესთან შედარებით. ეს შეგნება ახლა უფრო ღრმად ჩამენერგა. არ ვიყავი მისთვის ის, რაც შეიძლებოდა ვყოფილიყავი წარსულ წლებში, და იგი არ იყო ჩემთვის ის, რაც შეეძლო ყოფილიყ, თუ მისი ხელის ღირსი გავხდებოდი. დრო წასულია, თვითონ დავკარგე იგი სამუდამოდ. ამას ვერავის დავაბრალებ!
ბევრი ვიტანჯე ამ ბრძოლაში, მაგრამ პატიოსანი კაცის მოვალეობად ვთვლიდი, სამუდამოდ შორს უკუმეგდო ფიქრი ამ შეუდარებელი ქალის შესახებ. ახლა აღარ იყო საჭირო იმისი დამალვა, რომ მიყვარდა იგი და სულით და გულით მას ვეკუთვნოდი; მაგრამ ვარწმუნებდი ჩემს თავს, რომ უკვე გვიანია და შეუძლებელია იმ ნათესაური დამოკიდებულების დარღვევა, რომელიც დიდი ხანია დამყარდა ჩვენს შორის.
ამგვარი იყო მუდმივი მერყეობა და მღელვარება ჩემი სულისა გამგზავრების შემდეგ, სახლში დაბრუნებამდე. სამმა წელიწადმა განვლო მას შემდეგ, რაც გაიშალა იალქნები გემზე, რომელმაც გადასახლებულნი ავსტრალიაში წაიყვანა. მზის ჩასვლისას, იმავე საათს და იმავე ადგილას ვიდექი იმ გემის ბაქანზე, რომელიც ინგლისის ნაპირს მიადგა.
სამი წელი! სწრაფად გაირბინეს მათ უცხოეთში, თუმცა Dდღითიდღე მძიმედ მიდიოდნენ. მოგესალმები შენ, სამშობლო მხარევ, და შენ, აგნესა! მაგრამ ჩემი არა ხარ! შენ არ შეგიძლია ჩემი იყო! შენ შეგეძლო ჩემი ყოფილიყავი უწინ, მაგრამ ამ დრომ განვლო და აღარ დაბრუნდება არასოდეს!
თავი ორმოცდამეთექვსმეტე
დაბრუნება
შემოდგომის ცივი საღამო იყო, როდესაც ლონდონში მოვედი. წვიმიანი და მოღუშული დარი იდგა, ასე რომ, წუთი წუთის განმავლობაში გაცილებით მეტი ტალახი და ბურუსი ვნახე, ვიდრე შემეძლო მენახა საზღვარგარეთ მთელი წლის განმავლობაში. სახლები შემომყურებდნენ ძველი მეგობრებივით, მაგრამ არ შემეძლო არ მეთქვა, რომ ეს მეგობრები მეტისმეტად ჭუჭყიანები იყვენ და რომ ბევრი რამ გამოცვლილიყო მათში.
ზოგიერთ ცვლილებას ჩემი ახლობლების მდგომარეობაში უკვე მოველოდი. პაპიდა გადასახლდა დუვრში; ტრედელსი ვექილობას შეუდგა და ახლა თანდათან სახელს იხვეჭდა. იგი ცხოვრობდა გრეის სკვერთან, და მისი უკანასკნელი წერილებიდან ვიცოდი, რომ ჰქონდა ერთგვარი იმედი, მალე შეერთო უმშვენიერესი ქალი დედამიწის ზურგზე.
სახლში საშობაოდ მომელოდნენ, ასე რომ, არავინ ჩემ მეგობართაგან არ ფიქრობდა, რომ ასე ადრე დავბრუნდებოდი. განგებ შევიყვანე ისინი შეცდომაში, რომ გამეოცებინა ჩემი მოულოდნელი მისვლით. და მიუხედავად ამისა, როდესაც მარტოდმარტო, ხმაამოუღებლად მივდიოდი ბურუსიან ქუჩებში, მწყინდა, რომ არავინ დამხვდა.
ნაცნობმა მაღაზიებმა თავიანთი მხიარული სინათლით მალე გაფანტეს ჩემი სევდა და თითქმის გავმხიარულდი, როდესაც გამოვედი კარეტიდან გრეის სკვერთან, ყავახანის წინ.
- ხომ არ იცით, სად ცხოვრობს აქ მისტერ ტრედელსი? - ვკითხე მსახურს, როდესაც ვთბებოდი ბუხართან საზოგადო დარბაზში.
- გოლბორნის სასამართლოში, სერ, მეორე ნომერი.
მოუთმენლად ველოდი ტრედელსთან შეხვედრას. სწრაფად გავათავე სადილი და საჩქაროდ გავედი კიბეზე.
კიბეზე იყო წარწერა, რომ მისტერ ტრედელსს უჭირავს აპარტამენტები სასამართლოს ძველი შენობის ზემო სართულში. საჭირო იყო კიბეზე ასვლა. ეს იყო ძველი, დახვავებული კიბე, მკრთალად განათებული ყოველი სართულის ბაქანზე პატარა სანათურით, რომელიც ძლივს ბჟუტავდა ჭუჭყიანი შუშის პატარა ციხეში.
როდესაც კიბეზე ავდიოდი, უეცრად მომეჩვენა, რომ სადღაც იქ, ღრუბლებში, ისმის მხიარული და სასიამოვნო სიცილი, რომელსაც, ცხადია, ვერ მიაწერდით ვერც ვექილისა და, თუ გნებავთ, ვერც ვექილის მწერლებს. ცხადზე უცხადესი იყო, იცინოდა ორი ან სამი მხიარული ყმაწვილი ქალი. რომ დავრწმუნებულიყავი ამაში, შევჩერდი ყურის დასაგდებად, მაგრამ ამ დროს ფეხი ჩამივარდა ფიცარსა და ფიცარს შუა; უეჭველია, ამ ხმაურობამ მიღწია მხიარული საზოგადოების ყურთასმენამდე, რადგან უეცრად ღრმა დუმილი ჩამოვარდა, სანამ ვითავისუფლებდი ფეხს ამ ხაფანგიდან.
შემდეგი გზა მეტი სიფრთხილით გავიარე და მივაღწიე მშვიდობით სასურველ საზღვარს. გულმა ძგერა დამიწყო, როდესაც ერთ კარებზე წავიკითხე: “მისტერ ტრედელსი”. ერთი წუთის განმავლობაში კარებთან ვიდექი და შემდეგ დავაკაკუნე. საშინელი ალიაქოთი ატყდა ერთი ოთახის სიღრმეში. შემდეგ სიწყნარე ჩამოვარდა. ისევ დავაკაკუნე.
ამჯერზე ჩემთან გამოვიდა პატარა, ცოცხალთვალებიანი ბიჭი, რომელიც ლაქიასაც გავდა და კლერკსაც.
- შინ ბრძანდება მისტერ ტრედელსი?
- დიახ, სერ, მაგრამ არ სცალია.
- ჩემთვის აუცილებელია მისი ნახვა.
ერთი წუთის ყოყმანის შემდეგ ცოცხალთვალებიანმა ბიჭმა, როგორც ჩანდა, გადაწყვიტა, რომ ჩემი შეშვება შეიძლება. შემიყვანა ჯერ პატარა საკუჭნაოში, რომლის მისაღები ოთახის მოვალეობას ასრულებდა, შემდეგ პატარა სასტუმროში, სადაც საწერ მაგიდას, ქაღალდებით სავსეს, ჩემი ძველი მეგობარი უჯდა.
- ვისა ვხედავ! - შეჰყვირა ტრედელსმა, როდესაც შემომხედა. - კოპერფილდ!
- ხომ სრული მშვიდობაა, ჩემო ტრედელსს?
- სრული მშვიდობა, ჩემო კარგო, ჩემო ძვირფასო კოპერფილდ, და მხოლოდ კეთილი ამბებია!
და ჩვენ ორივენი ავტირდით სიხარულისაგან.
- აჰ, ჩემო ძვირფასო ამხანაგო! - მითხრა ტრედელსმა და აიბურძგნა თმა, ყოვლად უმიზნოდ, რადგან იგი ისედაც მუდამ აბურძგნული ჰქოდა. - ჩემო კარგო კოპერფილდ, დიდ ხნის დაკარგულო და მარად სანატრელო მეგობარო! ოჰ, როგორ მიხარია შენი ნახვა! როგორ მოგკიდებია მზე! რგორ მიხარია! სიცოცხლესა და სინდისსა ვფიცავ, ჩემო საყვარელო კოპერფილდ, რომ ჯერ არასოდეს არავის ნახვა არ გამხარებია ამგვარად!
მეც მეტად აღელვებული ვიყავი, ისე რომ, პირველად ლაპარაკიც კი ვერ მოვახერხე.
- ჩემო ძვირფასო, დაუფასებელო მეგობარო! - განგარძობდა ტრედელსი. - ინგლისის მწერალო ლიტერატორო, ჩემო სახელოვანო, განთქმულო კოპერფილდ... როდის მოხვედი? საიდან მოდიხარ? რას აკეთებ?
აღარ დამაცადა პასუხის გაცემა, ისე ჩამსვა საბარძელში ბუხრის წინ. შემდეგ ცალი ხელით ნაკვერჩხლებს ურევდა ბუხარში მაშინ, მეორე ხელით კი ყელსახვევს მიჩეჩავდა. როდესაც საბოლოოდ ჩავჯექი სავარძელში, ისევ მომეხვია და მეც გულში ჩავიკარი. ჩვენ ორივენი ვტიროდით და მაგრად ვართმევდით ხელს ერთმანეთს.
- წარმოიდგინე, ჩემო კარგო! მე ხომ ცოლი შევირთე!
- ცოლი შეირთე? - შევძახე აღტაცებით.
- პატიოსან სიტყვას გაძლევ! რაღა ბევრი ვილაპარაკო! ის ამ ოთახში დგას, ფარდის უკან, ფანჯარასთან; მიიხედე!
ამ წუთში, ჩემდა უაღრეს განსაცვიფრებლად, გამოვიდა თავისი საფარიდან “უმშვენიერესი ქალი დედამიწის ზურგზე”, რომელიც სიცილით შემომეგება და ოდნავ წითლდებოდა. ალერსიანობა, მხიარულება და ბედნიერება გამოიხატებოდა ახალჯვარდაწერილის სახეზე. მე გადავკოცნე იგი, როგორც ძველმა მეგობარმა, და სულითა და გულით მივულოცე ახლად შეუღლებულებს.
- ვინ წარმოიდგენდა, რომ ჩვენ ასეთ ბედნიერ გარემოებაში შევხვდებოდით ერთმანეთს! - შესძახა ტრედელსმა. - აჰ, რა ბედნიერი ვარ!
- მეც ბედნიერი ვარ, ძვირფასო მეგობარო! - ვუთხარი მე.
- მეც ბედნიერი ვარ, შემიძლია დაგარწმუნოთ, - თქვა სოფიმ ღიმილით და თან გაწითლდა.
- ჩვენ ყველანი ისეთი ბენდიერები ვართ, რომ მეტი არ შეიძლება, - დაუმატა ტრედელსმა, - ჩვენი ქალებიც ბედნიერნი არიან!.. იჰ, ისინი სრულებით დამავიწყდნენ!
- დაგავიწყდნენ? - გავიმეორე მე.
- ეს ქალები, - მითხრა ტრედესმა, - ჩემი სოფის დები არიან, ისინი სტუმრად არიან ჩვენსას, ეს რამდენიმე ხანია; ჩამოვიდნენ ლონდონის დასათვალიერებლად. ყური მიგდე, გენაცვალე, დაუძახე, აქ მოვიდნენ!
სოფი გავიდა მეორე ოთახში, სადაც როგორც გვესმოდა, მას შეხვდნენ აღტაცებული და საერთო სიცილით.
- მშვენიერი მუსიკაა, კოპერფილდ, არა? - მითხრა ტრედელსმა. - ძალიან სასიამოვნოა ყურისთვის. დიახ! ამ ძველ ოთახებსაც კი გარკვევით სიცოცხლე ემატება ამ ჰანგისაგან. რა შეიძლება იყოს ამაზე მშვენიერი, მით უფრო ისეთი უბედური ბოგანოსათვის, რომელიც სულ მარტოდმარტო ცხოვრობდა მთელ თავის სიცოცხლეში, - გესმის? ეს მშვენიერებაა!
- მერე, რამდენი ყმაწვილი ქალია თქვენთან? - ვკითხე მე.
- უფროსი, რომელსაც “მზეთუნახავს” უწოდებენ, აქ არის, - მითხრა ტრედელსმა და ხმას დაუწია. - მას კაროლინა ჰქვია. სარაც აქ არის; ამ ქალს, როგორც უწინაც მითქვამს შენთვის, რაღაც სტკივა ხერხემალში, თუმცა ამჟამად მისი ჯანმრთელობა დამაკმაყოფილებელია. ორი უმცროსი და, რომელთაც სოფი ზრდიდა, აქ არიან. ლუიზაც არ არის.
- მართლა?
- დიახ! ახლა უნდა შევნიშნოთ, რომ ჩვენი ბინა სულ სამი ოთახისაგან შედგება.
უნებურად მივიხედ-მოვიხედე, რომ გამეგო, სად თავსდებიან თვით მისის და მისტერ ტრედელსი. ტრედელსი მიმიხვდა.
- არაფერია, ჩემო კარგო! - ითხრა მან. - მე ხომ უკვე გითხრა, რომ მომზადებული ვართ, უშიშრად შევხედეთ ყოველგვარ ქარიშხალსა და გაჭირვებას. წასულ კვირას ჩვენ ლოგინი გავიმართეთ აი აქ, იატაკზე; მაგრამ, მოულოდნელად, აღმოჩნდა კიდევ ერთი პატარა საკუჭნაო ზევით, სახურავის ქვეშ; მშვენიერი ოთახია, როგორც შენ თვითონაც ნახავ. სოფიმ, რომ ესიამოვნებინა ჩემთვის, თვითონ გააკრა შპალერი, და ახლა ჩვენ იქ გავიმართეთ საწოლი. ნამდვილი ბოშების კარავია!
- ერთი სიტყვით, ძვირფასო ტრედელს, შენ სრული ბედნიერი ხარ ცოლის შერთვით. უზომოდ მიხარია!
- გმადლობ, მეგობარო! - მითხრა ტრედელსმა და ხელი ჩამომართვა. - დიახ, ისეთი ბედნიერი ვარ, როგორც კი შეიძლება იყოს ადამიანი! აი ჩვენი ქალებიც! უნდა გაგაცნო, მისტერ კოპერფილდ. მის კაროლინა კრულერ, მის სარა, მის ლუიზა, მარგარიტა და ლიუსი.
ესენი ნამდვილი ვარდები იყვნენ, ჯანსაღნი, აყვავებულნი, მშვენიერნი. მის კაროლინა ყველაზე ბრწყინვალე მოჩანდა, მაგრამ სოფის ნათელ თვალებში იმდენი სინაზე, გულწრფელობა და სიყვარული გამოსჭვიოდა, რომ იგი გარკვევით ჩრდილავდა დის სილამაზეს, და მე დავრწმუნდი, რომ ჩემი მეგობარი არ შემცდარა არჩევანში. მისის ტრედელსმა დაგვისხა ყველას თითო ფინჯანი ჩაი, მიჯდა კუთხეში ბუხართან და შეუდგა ტორტის მზადებას.
ეს საქმე არ უშლიდა ჩვენს მშვენიერ დიასახლისს, მხიარულებაშიც მიეღო მონაწილეობა, და გავიგე, უპირველესად ყოვლისა, რომ მისის ტრედელსს ენახა აგნესა. თომასმა ქორწილის შემდეგ წაიყვანა იგი კენტერბერიში და იქ მან ჩემი პაპიდაც ნახა. აგნესა და პაპიდა მაშინ ძალიან კარგად იყვნენ. ისინი სულ ჩემზე ლაპარაკობდნენ. თომა სულ ჩემზე ფიქრობდა, სანამ საზღვარგარეთ ვიყავი, როგორც მარწმუნებდა სოფი. იგი დარწმუნებულია, რომOმას მე ყველაზე მეტად ვუყვარვარ. თომა მისთვის უდიდესი ავტორიტეტი იყო ყველა შემთხვევაში, რაც არ უნდა მოხდეს, მას მუდამ სჯერა თომას სიტყვა და ეყვარება იგი მთელი სულითა და გულით.
სოფი და ტრედელსი ისეთ განსაკუთრებულ პატივისცემას იჩვენდნენ “მზეთუნახავისადმი”, რომ ეს უფრო მოკრძალებულ მორჩილებას მოგაგონებდათ. ეს ძალიან მართობდა, თუმცა საერთოდ მათ თავაზიანობასა და თავგანწირვას აღტაცებაში მოვყავდი. თუ მისის ტრედელსმა მთელ საღამოს ერთხელ სთხოვა მეუღლეს მოეტანა რამე, ან შეედგა მაღლა რაიმე ნივთი, ამგვარი თხოვნით და დავალებით მისტერ ტრედელსს მიმართავდა თითოეული ვარდისფერი ქალი თორმეტჯერ მაინც, ერთი საათის განმავლობაში. ისინი ვერ სძლებდნენ აგრეთვე სოფის გარეშე. თუ რომელი მათგანს გაეწეწა კულული, მხოლოდ სოფის შეეძლო მისი წესრიგში მოყვანა, რადგან იგი უხვევდა თმებს და თავს ვარცხნიდა ყველა თავის დას; თუ რომელიმე მათგანს დაავიწყდებოდა რაიმე სიმღერის ჰანგი, მხოლოდ სოფის შეეძლო მისი მოგონება. დაგვჭირდა, მოგვეგონებინა რომელიღაც დაბის სახელი დევონშირში, - მხოლოდ სოფის შეეძლო სცოდნოდა, რა ერქვა მას. რაღაცის გამო საჭირო იყო წერილის მიწერა სახლში, - სოფი მისწერდა ამ წერილს ხვალ დილით, ჩაის წინ. ერთი სიტყვით, ვარდისფერი ყმაწვილი ქალები ბატონობდნენ ამ სახლში უდავოდ. და ყოვლად შეუძლებელი იყო მათთვის უფრო ერთგულის და უფრო ბეჯითი მოსამსახურეების შოვნა, ვიდრე იყვნენ ტრედელსი და სოფი. არ ვიცი, რამდენი ბავშვი გამოზარდა სოფიმ თავის სიცოცხლეში, მაგრამ მან იცოდა ყველა ასაკის ბავშვის სიმღერები, რომლებიც კი ოდესმე შეთხზულა ინგლისურ ენაზე. სუფთა, წკრიალა ხმით მან იმ საღამოს, თავისი დების ბრძანებით, იმღერა ერთი თორმეტჯერ მაინც სულ სხვადასხვანაირი ჰანგები. მე სრულიად მოხიბლული და გაოცებული ვიყავი. ყველაზე უკეთესი ის იყო, რომ ყველა ამ მოთხოვნილებასთან ერთად, ყველა ეს ქალი უაღრეს სინაზესა და პატივისცემას გრძნობდა სოფისა და ტრედელსისადმი. დარმწუნებული ვარ, რომ არც ერთ აბურძგვნილ თავს და, საერთოდ, არც ერთ თავს, არა ჰრგებია კოცნის ისეთი სეტყვა, როგორიც ტრედელსს თავს დაატყდა, როცა იგი წამოვიდა ჩემს გასაცილებლად სასტუმროში.
მე გავშორდი ტრედელსს საერთო დარბაზში და მისი წასვლის შემდეგ დიდხანს სიამოვნებით ვიგონებდი მთელ ამ სცენას. ეს იმას ჰგავდა, რომ უეცრად დამენახა ათასი ვარდის ბუჩქი, გაზრდილი და გაფურჩქვნილი ამ მხცოვანი შენობის ზემო სართულში, რომეიც მოწოდებული იყო ბრიტანეთის კანონების შესასწავლად. დევონშირელი ქალები ყოფნა საწერი მასალებით დატვირთულ მტვრიან თაროებს შორის, ჩაი და ტორტი, თამაშობდა და ბავშვური სიმღერები ამ ბურუსიან სამეფო ეტრატებისა, წითელი თასმებისა, შავი ყდებისა, მელნის შუშებისა, საწერი ქაღალდებისა, იურიდიული განაჩენებისა, განცხადებებისა, - ყოველივე ეს ისეთ ფანტასტიკურ და სასაცილო სურათს წარმოადგენდა, თითქოს სიზმარში ვნახე, რომ ვექილების სიაში მოხვდა სულთანის ოჯახი “ათას ერთი ღამიდან” და მოიტანა თან მოლაპარაკე ფრინველი, მომღერალი ხე და ოქროს წყალი.
მივიდგი სკამი ერთ-ერთ ბუხართან საერთო დარბაზში და ვფიქრობდი სევდით, მაგრამ უნაღვლოდ, ჩემს წარსულ ბედზე, და შემეძლო უშიშრად შემეხედა ჩემი მომავლისათვის. სახლი, ამ სიტყვის საუკეთესო მნიშვნელობით, არ არსებობდა ჩემთვის. ის, ვისშიც შემეძლო აღმეძრა სიყვარული ჩემდამი, მე თვითონ მივაჩვიე იმ აზრს, რომ მხოლოდ და ყოფილიყო ჩემთვის. იგი გათხოვდება; ჩემს მაგივრად სხვა წარადგენს თავის უფლებას მის გულზე და იგი არასოდეს არ გაიგებს იმ სიყვარულს, რომლთაც სავსე იყო ჩემი გული.
მაგრამ შეუძლია კი ჩემს გულს, თუმცა იგი გამობრძმედილია ხანგრძლივი უბედურებით, დამშვიდებით აიტანოს თავისი ხვედრი? როდესაც ჩავუფიქრდი ამ საკითხს, ჩემი თვალები უეცრად შეჩერდნენ არსებაზე, რომელიც თითქოს ბუხრის ალიდან გამოვიდა ჩემს მოგონებასთან ერთად.
პატარა დოქტორი ჩილიპი, რომელსაც ჰქონდა ერთგვარი დამსახურება Fჩემს გაჩენაში ამქვეყნად, იჯდა მეორე კუთხეში და გაზეთს კითხულობდა. მრავალმა ზამთარმა და ზაფხულმა გადაიარა მისტერ ჩილიპის თავზე; მაგრამ იგი ახლაც, როგორც ყოველთვის, ისევ ის პატარა, უწყინარი და ჭკვიანი ადამიანი იყო. თითქმის ეჭვი არ შემპარვია, რომ პატივცემული დოქტორი არაფრით არ გამოცვლილიყო იმ ღამიდან, როდესაც იგი იჯდა ჩვენს სასტუმროში პაპიდას პირდაპირ და მოელოდა ჩემს განაჩენს.
მივედი მასთან და ვუთხარი:
- როგორ ბრძანდებით, დოქტორ ჩილიპ?
ამ მოულოდნელმა კითხვამ, უცნობი ადამიანის მხრით, ძალიან ააღელვა პატივცემული მედიცინის დოქტორი, ასე რომ, ძლივს მოითქვა სული და მიპასუხა:
- გმადლობთ, სერ, თქვენ მეტად კეთილი ბრძანდებით. დიდად გმადლობთ.
- თქვენ არ გახსოვართ, დოქტორ ჩილიპ?
- არ ვიცი, სწორი მოგხსენოთ, - მიპასუხა მისტერ ჩილიპმა მორიდებული ღიმილით, თან თავს იქნევდა და ყურადღებით მაკვირდებოდა, - ბუნდოვანი წარმოდგენა მაქვს, თითქოს თქვენი სახე მეცნობა, მაგრამ ვერასგზით ვერ მომიგონებია თქვენი სახელი, სერ.
- და თქვენ კი ამ სახელს იცნობდით უფრო ადრე, ვიდრე მე თვითონ გავიგებდი მას.
- ნუთუ? მაშასადამე, თქვენ გნებავთ თქვათ, სერ, რომ მე მქონდა პატივი, ჩემი ჩანამდებობის მოვალეობით, მოქმედი პირი ვყოფილიყავი, როდესაც... როდესაც...
- დიახ, მისტერ ჩილიპ!
- აჰ, რას ბრძანებთ!.. თქვენ მეტისმეტად გამოიცვალეთ მასუკან, არა, სერ?
- ძალიან შესაძლებელია.
- ამ შემთხვევაში, სერ, - შენიშნა მისტერ ჩილიპმა. - თქვენ, იმედი მაქვს, მაპატიეთ, თუ ჩემს თავს ნებას მივცემ გკითხოთ, რა გვარი ბრძანდებით, სერ?
როდესაც ჩემი ვინაობა დავასახელე, დოქტორი ჩილიპი საშინლად აღელდა და ცხარედ დამიწყო ხელის ჩამორთმევა.
- აჰ! - შესძახა მისტერ ჩილიპმა, გადახარა თავი ერთ მხარეზე და დამაკვირდა ყურადღებით. - ნუთუ ეს თქვენ ხართ, მისტერ კოპერფილდ? საკვირველია! მე უეჭველად გიცნობდით, გაბედულება რომ მყოფნოდა, უფრო დაკვირვებით შემომეხედნა თქვენთვის. თქვენსა და თქვენს საბრალო მშობელს შორის დიდ მსგავსებას ვხედავ.
- მე არასოდეს არ მინახავს მამაჩემი, მისტერ ჩილიპ!
- ეს დიდად საწყენია ყოველის მხრივ, მეტადრე თქვენი სიცოცხლის ამ ხანაში. ჩვენ პროვინციაში ვცხოვრობთ, სერ, მაგრამ ჩვენამდეც კი მოაღწია თქვენმა სახელმა, - განაგრძო დოქტორმა ჩილიპმა და ისევ გაიქნია თავისი პატარა თავი. - ლიტერატურული სახელი დიდი რამ არის! თქვენი შრომა, სერ ძნელიც არის და წარმტაციც.
- რომელ მხარეში ცხოვრობთ თქვენ ამჟამად? - ვკითხე და გვერდში მივუჯექი.
- მე დავსახლდი რამდენიმე მილის სიშორეზე ქალაქ სენტედმონდსიდან, სერ, - მიპასუხა მისტერ ჩილიპმა. - ჩემმა მეუღლემ მიიღო აქ მემკვიდრეობით პატარა მამული; მე კი ვიყიდე აქვე პატარა პრაქტიკა და ვშრომობ დამაკმაყოფილებელი წარმატებით. იქნებ, გესიამოვნოთ გაიგოთ, ჩემი ქალიშვილი ახლა გასათხოვარი ქალია, სერ. დედამისი წარსულ კვირას იძულებული იყო, ორი გოჯით ჩამოეშვა მისი კაბა, სერ. ასე მირბის დრო, მისტერ კოპერფილდ! თქვენ არ გყავთ ოჯახობა, სერ?
მე უარყოფით გავიქნიე თავი.
- თქვენ ამ ცოტა ხანში დიდი უბედურება გეწვიათ, სერ, - მითხრა მისტერ ჩილიპმა, - მე ეს გავიგე თქვენი მამინაცვლის დისგან.
- მერე, სად ნახეთ იგი, მისტერ ჩილიპ!
- როგორ თუ სად? განა არ იცით, რომ თქვენი მამინაცვალი ჩემი მეზობელი გახდა?
- არა, არ ვიცოდი.
- დიახ, მისტერ მორდსტონი ჩემი მეზობელია. მან შეირთო ყმაწვილი ქალი ჩვენი პროვინციიდან, და ამ ქალმა მზითვად მშვენიერი მამული მოუტანა. საბრალო! თქვენი ტვინი კი, სერ, ვფიქრობ, მუდამ მუშაობაში იმყოფება, არა? ეს ლიტერატურული შრომა, უეჭველია, მეტისმეტად დამქანცველია, არა, სერ?
მაგრამ ავუხვიე ამ კითხვას და ისევ მორდსტონებს დავუბრუნდი.
- ეჰ, რა ბევრი ვილაპარაკო! ჩვენ ხომ მშვენივრად გვახსოვს ძველი დრო მისტერ კოპერფილდ!
- და-ძმამ არ აუხვიეს ძველ წესებს? - ვიკითხე მე.
- არ ვიცი, როგორ გიპასუხოთ ამის გამო უფრო წესიერად, სერ, - მიპასუხა მისტერ ჩილიპმა, - მხოლოდ აი რაშია საქმე... ექიმი, რომელსაც აქვს ერთგვარი ნდობა რომელსამე ოჯახში, იძულებულია, თავის თანამდებობის გამო, დახუჭოს თვალები და დაიცოს ყურები. მაგრამ ყოველივე ამასთან უნდა მოგახსენოთ პირდაპირ, რომ ეს სასტიკი ხალხია, სერ; მეტსაც ვიტყვი: მათი სისასტიკე, ამქვეყნიური ცხოვრების გარდა, მომავალ ცხოვრებაზედაც ვრცელდება.
- მომავალი, უეჭველია, მათ დაუხმარებლად მოეწყობა, მისტერ ჩილიპ. გაცილებით უფრო საინტერესოა, რას აკეთებენ ისინი ამჟამად.
მისტერ ჩილიპმა გაიქნია თავი, მოურია გლინტვეინს და მოსვა.
- უნდა მოგახსენოთ, რომ ეს მშვენიერი ლედი იყო! - შენიშნა მან სიბრალულით.
- ახლანდელი მისის ორდსტონი?
- დიახ, მშვენიერი და მომხიბლავი ლედი, - გაიმეორა მისტერ ჩილიპმა, - საყვარელი და სასიამოვნო ყოველმხრით. მისის ჩილიპი პირდაპირ დარწმუნებულია, რომ მისი გონება სრულებით შეირყა ამ უბედურის გათხოვების შემდეგ, და ამჟამად იგი ისე დადის, როგორც გიჟი. ასეთია ჩემი მეუღლის აზრი, და თქვენ ხომ იცით, - დაუმატა მისტერ ჩილიპმა იდუმალი კილოთI, - რომ ქალებს დიდი დაკვირვების უნარი აქვთ ამგვარ შემთხვევებში.
- უეჭველია, და-ძმა შეერთებული ძალით ცდილობდნენ მის მორჯულებას თავისებურად! - ვუთხარი მე. - და, უეჭველია, მიაღწიეს თავის მიზანს.
- თითქმის ასეა,, დიახ, - დამიდასტურა მისტერ ჩილიპმა. - ჯერ მათ შორის დიდი დავა და ჩხუბი იყო, მაგრამ ახლა შემიძლია დაგარწმუნოთ, ის საბრალო აჩრდილივით დადის. როდესაც და მოვიდა ძმის მისაშველებლად, ორივემ პირდაპირ სული ამოართვეს იმ საცოდავს, ასე რომ, იგი მისულია ფიზიკურ და გონებრივ უმწეობამდე.
მე ვუთხარი, რომ ეს ადვილი დასაჯერებელია.
- და თუ გულახდილობაზე წავიდა, - განაგრძო მისტერ ჩილიპმა და ისევ მოსვა გლინტვეინი, - შემიძლია მოგახსენოთ საიდუმლოდ, რომ მისი დედა ჯავრისაგან გარდაიცვალა, როდესაც დარწმუნდა შვილის უბედურებაში. ვინ იცის? მთელი ეს სულიერი ტანჯვა და სასტიკი მოპყრობა, უეჭველია, ადრიან სამარეში ჩაიყვანენ თვით მისის მორდსტონსაც. გათხოვებამდე კი იგი მხიარული და ჯანსაღი ქალი იყო, მაგარი აგებულებისა. ქმარი და მული ნამდვილ ციხის მცველებად ჰყვანან საბრალოს!
- უნდა შევნიშნოთ, რომ ისინი ძალიან არ უყვართ ჩვენს კუთხეში, - განგარძო მისტერ ჩილიპმა, - თუმცა მათ ეს არაფრად ენაღვლებათ და სრული თავისუფლებითა და სინდისის უქენჯნავად უქადიან სამუდამო დაღუპვას ყველას, ვინც კი მათ სიძულვილსა ბედავს. ამგვარად განწირული მრავალია ჩვენს მხარეში და მათი რიცხვი დღითი დღე მატულობს; მაგრამ მისის ჩილიპი სამართლიანად სჯის, რომ და-ძმა თვითონ არიან განწირული, ითმინონ საუკუნო სასჯელი, რადგან გაურბიან ხალხის საზოგადოებას და იძულებულნი არიან, იკვებონ თავიანთი საკუთარი გულებით; და უნდა მოგახსენოთ, რომ მათი გული ცუდი საკვებია! ნება მიბოძეთ ახლა შეგეკითხოთ თქვენი ტვინის შესახებ, სერ... ეს საკითხი თავიდან არა მშორდება. უეჭველია, თქვენ დიდ ძალას ატანთ მას, - ასე არ არის, მისტერ კოპერფილდ?Y
მაგრამ ვინაიდან თვით მისტერ ჩილიპის საკუთარ ტვინს ერთგვარი ძალა ადგა ზედმეტი გლინტვეინის ხმარებით, ჩემთვის ძნელი არ იყო მისის გადაყვანა ამ თემიდან. სხვათა შორის, გავიგე, რომ მისტერ ჩილიპი ჩამოსულია ამჟამად გრეისინში, რათა წარადგინოს მედიკურ კომიტეტში ჩვენება ერთი შესანიშნავი პიროვნების შესახებ, რომელმაც შეარყია თავისი ტვინი უზომო ლოთობით. ეს პიროვნება მისი პაციენტი იყო.
- ამგვარ შემთხვევაში, სერ, - მითხრა მისტერ ჩილიპმა, - მეტად მიზეზიანი ვხდები. ჩემი მეთოდი ნებას არ მაძლევს, სასტიკ ზომებს მივმართო პაციენტის მიმართ. ეს, ასე ვთქვათ, დაამცირებდა ჩემს ადამიანობას. იცით, მისტერ კოპერფილდ, დიდხანს ვერ მოვედი გონს იმ მოუსვენარი ლედის საქციელის გამო, რომელთანაც მომიხდა პირისპირ ჯდომა თქვენი დაბადების მოლოდინში. საშინელი რამე იყო!
ამის პასუხად შევნიშნე, რომ ხვალ დილით მივემგზავრები პაპიდასთან, რომელმაც ისე დააშინა იგი იმ ღამეს, და რომ იგი მშვენიერი დედაკაცია, როგორც თვით მისტერ ჩილიპიც დარწმუნდება, უფრო ახლოს რომ გაეცნო იგი. მაგრამ მარტო იმ ფიქრმა, რომ შესაძლებელი იყო შეხვედრა ამ არსებასთან, ისეთი ცხადი თავზარი დასცა მისტერ ჩილიპს, რომ წარმოთქვა ოდნავი ღიმილით: “ნუთუ ეს შესაძლებელია?” შემდეგ უბრძანა, მოეტანათ სანთელი და დაუყოვნებლივ წავიდა საწოლ ოთახში, თითქოს სხვაგან ვერსად ვერ იგრძნობდა თავს უზრუნველყოფილად პაპიდას შემოტევისგან. იგი სამკაოდ მაგრად იდგა ფეხზე, მაგრამ დარწმუნებული ვარ, პატარა კაცის პულსი საშინლად სცემდა და ისეთ ხიფათს აღნიშნავდა, როგორიც მას, უეჭველია, არ გამოუცდია მას შემდეგ, რაც პაპიდა, გაცრუებული თავის მოლოდინში ქალის დაბადების გამო, ეძგერა თავისი ქუდით.
შუაღამე იყო. დოქტორ ჩილიპის შემდეგ მეც წავედი დასაძინებლად.
მეორე დღეს დუვრის დილიჟანსმა გადამიყვანა საღსალამათი მის ბეტსის ძველებურ სასტუმრო ოთახში, სადაც იგი, ამჟამად სათვალეებით შეიარაღებული, ჩაის მიირთმევდა. პაპიდა, მისტერ დიკი და პეგოტი, რომელიც ახლა პაპიდასთან ცხოვრობდა, როგორც დიასახლისი, დამხვდნენ აღტაცებითა და სიხარულის ცრემლებით. როდესაც, პირველი აღელვების შემდეგ, ჩვენმა ლაპარაკმა დამშვიდებული ხასიათი მიიღო, ვუამბე პაპიდას, როგორ შევხვდი მისტერ ჩილიპს და რა საზარელი მოგონება დარჩენია პატარა დოქტორს პაპიდას შესახებ ამ დრომდის. ამან დიდად ასიამოვნა მოხუცი. იგი და პეგოტი დიდხანს ლაპარაკობდნენ საბრალო დედაჩემის მეორე ქმარზე და იმ “ყაჩაღის” - მისი დის - შესახებ, რომელსაც პაპიდა არასგზით, არავითარი სასჯელის შიშით და არავითარი სიკეთის გულისთვის არ უწოდებდა სხვა სახელს.
თავი ორმოცდამეჩვიდმეტე
აგნესა
როდესაც მე და პაპიდა მარტონი დავრჩით პატარა სასტუმროში, შუაღამემდე შევყევით ლაპარაკს. გავიგე, რომ გადასახლებულნი საკმაოდ ხშირად იწერებოდნენ სამშობლოში და რომ ყველა მათ წერილში გამოიხატებოდა ბრწყინვალე იმედები. მისტერ მიკობერი ისევ გზავნიდა ინგლისში პატარა თანხებს, სხვადასხვა “ფინანსურ ვალდებულებათა” გამო, რომლებიც სრული იურიდიული ფორმით იყო დადებული “თავის მოყვარესთან”. ეს ნაწილობრივ წერილებიდანაც ვიცოდი, რომელსაც საზღვარგარეთ მიგზავნიდნენ. მაგრამ პაპიდას მოთხრობამ უფრო ნათლად ამიხსნა ყველა ის საინტერესო ამბები, რომელიც ჩემი დიდი ხნის არყოფნის დროს მოხდა. ამ მოთხრობაში მისტერ დიკიც არ იყო დავიწყებული. პაპიდამ შემატყობინა, რომ იგი ახლა უმაგალითო გულმოდგინებით იღებს პირებს ყველაფრიდან, რაც კი ხელში მოხვდება, და უბედური ჩარლზ პირველი აღარავითარ მონაწილეობას აღარ იღებს ამ კალიგრაფიულ შრომაში. მისტერ დიკს წარმოუთქმელად ამხიარულებდა და ახალისებდა ხან ერთი და ხან მეორე მანუსკრიპტის პირის გადაღება, და ამ შრომამ ძალიან გაახალისა მისი ერთფეროვანი სიცოცხლე. თავისი მოხსენება დიკის შესახებ პაპიდამ დაამთავრა ჩვეულებრივი ფორმულით, რომ მის გარდა არავინ იცის და არც შეუძლია იცოდეს, რა ადამიანია მისტერ დიკი.
ვისხედით ბუხრის წინ ძველებურად და პაპიდა ხელს მისვამდა ხელზე. უეცრად მკითხა:
- როდის აპირებ კენტერბერიში წასვლას, ტროტ?
- ხვალ დილით, პაპიდა, დავიქირაებ ცხენს და წავალ, ხომ არ გინდათ თქვენც წამობრძანდეთ ჩემთან ერთად?
- არა, ტროტ, - მიპასუხა პაპიდამ, - მე სახლში დავრჩები.
- მაშინ მარტო წავალ. სიმართლე გითხრათ, დღესაც შევივლიდი კენტერბერიში, ძალიან რომ არ მდომოდა თქვენი ნახვა.
პაპიდა, როგორც ეტყობოდა, ნასიამოვნები იყო ამ სიტყვებით, მაგრამ მაინც მიპასუხა:
- ჰმ! ჩემი ბებერი ძვლები ხვალამდეც მოიცდიდნენ, ტროტ, ტყუილად არ წახვედი.
და მან ისევ ხელი გადამისვა ხელზე. ვიდექი ახლა ბუხრის წინ, ჩაფიქრებული, რადგან აგნესას ხსენებამ გააცოცხლა ჩემი ყველა მწარე მოგონება და სინანული, რომელმაც მომიცვა ამ ბოლო ხანებში. ბევრი სანუგეში რამ იყო ამ სინანულში, რადგან მან მასწავლა ის, რაც ვერ გავიგე პირველ სიყმაწვილეში; მაგრამ მაინც ეს სინანული იყო. ახლა უკეთ მესმოდა პაპიდას სიტყვები, რომელსაც იგი მეუბნებოდა ოდესღაც: “აჰ, ტროტ, ბრმა ხარ, ჩემო კარგო, ბრმა!”
ჩვენ ორივენი ჩუმად ვისხედით რამდენიმე წუთის განმავლობაში. როდესაც თვალები ავიღე, შევნიშნე, რომ პაპიდა დაკვირებული ყურადღებით მადევნებდა თვალყურს. ისე მეჩვენა, თითქოს იგი ჩემი შინაგანი ფიქრის სვლასაც კი მისდევდა.
- მამამისი მოხუცია, ტროტ, მთლად გათეთრდა, - მითხრა პაპიდამ, - თუმცა ყველა სხვა მხრივ გაცილებით უკეთესად არის. რაც შეხება აგნესას, იგი ისევ ისეთი კეთილი, მშვენიერი, ჭკვიანი და უანგაროა, როგორც ყოველთვის. რომ შემეძლოს მოვიგონო უმაღლესი ქება, ტროტ, ეს ქება აგნესასი იქნებოდა...
არ იყო მისთვის უდიდესი ქება, არ იყო ჩემთვის უარესი საყვედრი. ო, როგორ შორს ავცდი პირდაპირ გზას!
- თუ იგი ზრდის ყმაწვილ ქალებს და ასწავლის მათ, ისეთები იყვნენ, როგორიც თვითონ არის, - განგარძო პაპიდამ დიდის გრძნობით და ცრემლები მოადგა თვალებზე, - ეჭვი არ არის, ტროტ, რომ მისი ცხოვრება კარგად მიდის. იყოს ბედნიერი თავისით და სასარგებლო თავისი ახლობლებისათვის, - აი, მისი მიზანი. ასე სთქვა მან თვითონ, და განა შესაძლებელია სხვაფრივ იყოს, როდესაც ლაპარაკია ასეთ არაჩვეულებრივ ქალზე?
- ჰყავს თუ არა აგნესას ვინმე...
ხმამაღლა ვიქრობდი, მაგრამ ვერ გავბედე ჩემი ფირების დაბოლოება.
- რა, ტოტ! რა გინდოდა გეთქვა? ჰყავს თუ არა... ვინ მაინც?
- საქმრო.
- საქმროები ათეულობით, - მიპასუხა პაპიდამ რაღაც სიამაყით. - ჩემო კარგო, მას ოცჯერ მაინც შეეძლო გათხოვება შენს აქ არყოფნაში.
- არავითარ ეჭვი არ მეპარება ამაში, პაპიდა, მაგრამ მინდა ვიცოდე, ჰყავს თუ არა აგნესას ვინმე, მისი ღირსი?
ერთი წუთის განმავლობაში პაპიდა სდუმდა, ნიკაპით ხელზე დაყრდნობილი; შემდეგ ნელა მოაბრუნა თვალები ჩემსკენ და მითხრა:
- მე ეჭვი მაქვს, რომ აგნესას უყვარს...
- და, რასაკვირველია, ბედნიერია, - გავაწყვეტინე მე.
- ტროტ, - მიპასუხა პაპიდამ დინჯად. - არ შემიძლია ამის პასუხი მოგცე, არავითარი უფლება არ მქონდა მეთქვა ის, რაც ვთქვი,. აგნესას არ მოუნდვია ჩემთვის ეს საიდუმლო, მაგრამ ეჭვი მეპარება.
და პაპიდამ ისეთი დაკვირვებული და აღელვებული ყურადღებით შემომხედა (იგი შეკრთა კიდეც), რომ უფრო მეტად, ვიდრე ოდესმე დავრწმუნდი, იგი მართლაც მისდევდა ჩემს ფიქრთა მიმდინარეობას. საბოლოო დასკვნამდე მივიყვანე ყველა ჩემი ბოლოდროინდელი გადაწყვეტილება და ვცდილობდი, შეძლებისდაგვარად, შემეკავებინა გულის ღელვა.
- სრულებით არ ვიცი, ასეა თუ არა, - მიპასუხა პაპიდამ, - შენ არ უნდა დაემყარო ჩემს ეჭვებს. იქნებ ეს ეჭვები უსაფუძვლოა. მე არ მაქვს ლაპარაკის უფლება.
- თუ ეს ასეა, - გავიმეორე მე, - აგნესა, უეჭველია, გამიზიარებს თავის გულის საიდუმლოს. არასოდეს არაფერი დამიმალავს მისგან, როგორც დისგან, და იმედი მაქვს, არც იგი დამიმალავს რამეს.
პაპიდამ მძიმედ მოაშორა თვალები ჩემს სახეს და, ჩაფიქრებულმა, თვალებზე ხელი მიიფარა. მეორე მისი ხელი ჩემს მხარზე იდო. ასე ვისხედით და ვიგონებდით წარსულს და აღარც ერთი სიტყვა აღარ გვითქვამს ერთმანეთისთვის, სანამ დასაძინებლად არ გავშორდით.
დილაადრიან კენტერბერიში გავემგზავრე. ვერ ვიტყვი, ვითომ სრულებით ბედნიერი ვიყავი იმედით, რომ გავიმარჯვე ჩემს თავთან ბრძოლაში; ვერც იმას ვიტყვი, რომ ჩემი ბედნიერება იზრდებოდა ჩქარი შეხვედრის მოლოდინში.
მალე გადავიარე ნაცნობი მინდვრები და შევედი ძველი ქალაქის წყნარ ქუჩებში, სადაც ყოველი ქვა ნცნობი იყო ჩემთვის პატარაობიდან. მივუახლოვდი ძველ სახლს და უკუვდექი, რადგან ჩემმა გულმა მეტისმეტად ძლიერი საფრთხე იგრძნო. დავბრუნდი მძიმე ნაბიჯით და კუთხის მრგვალი ოთახის ფანჯარაში შევიხედე, სადაც ოდესღაც კანტორის წიგნებს უსხდნენ: ჯერ - ური ჰიპი და შემდეგ - მიკობერი. ეს ოთახი ახლა პატარა სასტუმროდ იყო მოწყობილი და მასში აღარ იყო აღარავითარი ნიშანი წინანდელი კანტორისა. ყველა სხვა მხრით დარბაისელი ძველი სახლი, ფაქიზი და სუფთა, ისევ ისიეთი იყო, როგორიც პირველად ვნახე იგი. ჩემს დაკაკუნებაზე გამოვიდა ახალი მოახლე, ჩემთვის უცნობი. ვთხოვე მოეხსენებინათ მის ვიკფილდისათვის, რომ მისი ნახვა სურს ჯენტლმენს, ახლადდაბრუნებულს საზღვარგარეთიდან, მისი მეგობრისაგან დავალებით. ამიყვანეს ძველი კიბით სასტუმრო დარბაზში, რომელსაც სავსებით შეენახა თავისი უწინდელი სახე. წიგნები, რომელთაც ვკითხულობდით ოდესღაც მე და აგნესა, ისევ იმ თაროებზე ელაგა და პატარა მაგიდა, სადაც გაკვეთილებს ვამზადებდი ხოლმე საღამოობით, ისევ იმ კუთხეში იდგა. ყველა ცვილილება, შემოტანილი ჰიპების შემოსევით, წარეშალათა და ყველაფერი ისევ ძველ წესზე იყო დალაგებული, როგორც დიდი ხნის წარსულს ბედნიერს დროს.
გაიღო პატარა კარი; შევკრთი და მივბრუნდი. მშვენიერი, ნათელი თვალები ჩემი ბავშოვის მეგობრისა შეხვდა ჩემს თვალებს. მე გადავეხვიე მას.
- აგნესა! ძვირფასო მეგობარო! ძალიან მოულოდნელად გამოვცხადდი თქვენს წინაშე!
- ო, არა, არა! მე მიხარია თქვენი ნახვა, ტროტვუდ!
- არ დამიჯერებთ, აგნესა, რა ბედნიერი ვარ, რომ ისევ გხედავთ!
მე გულში ჩავიკარი და ორივენი ხმაამოუღებლად ვიდექით ასე რამდენიმე წუთს, შემდეგ დავსხედით ერთად და მისმა მშვენიერმა სახემ შემომანათა ისეთი ალერსით, რომელზედაც ცხადად თუ სიზმრად, წლობით ვოცნებობდი.
იგი ისეთი მშვენიერი იყო, ისეთი კეთილი, რომ ვერ მომენახა ჩემი გრძნობის გამომხატველი სიტყვები. მინდოდა მადლობა გადამეხადა მისთვის; მინდოდა გამომეთქვა (როგორც ხშირად წერილებში ვწერდი), როგორი კეთილი გავლენა ჰქონდა ხოლმე მას მუდამ ჩემს ბედზე, მაგრამ ჩემი ცდა ამაო დარჩა. სიხარულისა და სიყვარულისაგან ვეღარ შევძელი ლაპარაკი.
აგნესა ეცადა, თავისი მუდმივი სათნოებით დამეშვიდებინა ჩემი აღელვებული გრძნობები; დამიწყო ლაპარაკი ემილიაზე, რომელიც მას რამდენჯერმე ენახა იდუმალად, გადასახლებულთა გამგზავრების წინ, და ღრმა სინაზით მელაპარაკებოდა დორას საფლავის შესახებ. იგი ისე ჰარმონიულად და ნაზად ეხებოდა ჩემი მოგონების სიმებს, რომ არც ერთი მათგანი არ ჟღრიალებდა. ვუსმენდი სევდიანი, შორი მუსიკის ხმას სრული მოწიწებით და არავითარი სურვილი არ მქონდა, მომეშორებინა მოგონებანი, რომელთაც იგი ჩემს გულში იწვევდა. და ან რად უნდა მომეშორებინა, როდესაც ყველა ჩემს მოგონებებთან განუყრელ კავშირში იყო ის, აგნესა, ჩემი ცხოვრების მფარველი ანგელოზი!
- თქვენ, აგნესა, - დავიწყე ხანმოკლე სიჩუმის შემდეგ, - მითხარით რამე თქვენს შესახებ. თითქმის არაფერს არ მელაპარაკებით საკუთარი ცხოვრების შესახებ, ჩემი ხანგრძლივი არყოფნის განმავლობაში.
- რა გითხრათ, ტროტვუდ? - მიპასუხა მან ნათელი ღიმიით. - მამა ჯანმრთელად არის და უწინდებურად ჩვენ ძველს სახლში ვცხოვრობთ. ჩვენი მრელვარება დასრულდა, სახლი დაგვიბრუნეს; რაკი ეს იცით, ჩემო ტროტვუდ, მაშ ყველაფერი გცოდნიათ.
- ყველაფერი, აგნესა? - ვკითხე მე.
შემომხედა, წუთიერმა მორცხვობის ალმურმა აულეწა უცებ სახე და ისევ გაქრა. გაიღიმა წყნარი ნაღველის გამომეტყველებით, როგორც მე მეჩვენა და თავი გაიქნია.
შევნიშნე მღელვარების ნიშნები სახეზე და სხვა საგანზე გადავუხვიე.
- ბევრი საქმე გაქვთ, ძვირფასო აგნესა?
- ჩემს პანსიონში? - მკითხა მან და ისევ მომაპყრო ნათელი, წყნარი თვალები.
- დიახ, თქვენ, უეჭველია, ძალიან იღლებით?
- კი, მაგრამ ეს შრომა იმდენ სიამოვნებას მგვრის, რომ უმადურობა იქნებოდა, მას შრმა ვუწოდო.
სიწითლის ფერმა ერთხელ კიდევ გადაჰკრა და გაჰქრა მის სახეზე და, როდესაც დაღუნა თავი, ისევ შევნიშნე სევდიანი ღიმილი.
- თქვენ ინახულებთ მამას და, რასკავირვლია, მთელ ამ დღეს ჩვენთან გაატარებთ, - მხიარულად მითხრა აგნესამ. - იქნება ღამეც გაათიოთ თქვენს ოთახში? ჩვენ ყოველთვის “თქვენს ოთახს” ვუწოდებთ მას, ძველი ჩვეულებისამებრ.
უკანასკნელი წინადადებით არ შემეძლო მესარგებლა, რადგან პაპიდას დავპირდი, რომ იმ საღამოსვე დავბრუნდებოდი; მაგრამ სიხარულით დავეთანხმე, დავრჩენილიყავი მთელი დღით.
- რამდენიმე ხანს დაკავებული ვიქნები, - მითხრა აგნესამ, - მაგრამ თქვენ აქ ნახავთ წიგნებს, ტროტვუდ, და ძველ ნოტებს.
- და ძველ ყვავილებსაც, აგნესა, მგონი, ყველა ძველ ნივთს, - ვუთხარი და გარს მოვიხედე.
- თქვენ მართალი ხართ, ტროტვუდ. როდესაც საზღვარგარეთ იყავით, განსაკურებულ სიამოვნებას ვგრძნობდი იმაში, რომ ყველა ძველი ნივთი ძველი წესრიგით შემენახა. ჩვენ ოდესღაც ძალიან ბედნიერები ვიყავით, არა?
- ო, რასაკვირველია, ჩვენ ბედნიერები ვიყავით! - დავუდასტურე მე.
გაიღიმა და გავიდა იმავე კარებში, რომელშიაც შემოვიდა.
ეს და-ძმური სიყვარული იყო და ახლა ერთადერთი საუნჯე და ჩემს მოვალეობად ვთვლიდი - ხელუხლებლად და მოწიწებით გავფრთხილებოდი მას. მე რომ ნება მიმეცა ჩემი თავისთვის და შემერყია ის მეგობრული ნდობა, რომელიც წარმოიშვა ხანგრძლივი ჩვეულების გამო, ვფიქრობ, აუცილებლად და სამუდამოდ დავკარგავდი ამ საუნჯესაც. ეს აზრი ღრმად ჩამენერგა ახლა გულში და მასზე ვცდილობდი დამემყარებინა ჩემი მომავალი დამოკიდებულება აგნესასთან. რაც უფრო მეტად მიყვარდა იგი, მით უფრო მეტად ვცდილობდი, არ მომეშორებინა გონებიდან ეს აზრი.
მისტერ ვიკფილდი ეს არის ახლა დაბრუნებულიყო ბაღიდან, რომელიც ორი მილის სიშორეზე იყო ქალაქიდან. იგი დადიოდა იქ თითქმის ყოველდღე და მუშაობდა. მისტერ ვიკფილდი სწორედ ისეთი იყო, როგორც ამიწერა პაპიდამ. ჩვენ დავსხედით სადილზე ექვსიოდე პატარა გოგონასთან ერთად. სახლის პატრონი ახლა აჩრდილად მომეჩვენა თავისი მშვენიერი სურათისა, რომელიც კედელზე ეკიდა.
სიმშვიდე და სიწყნარე დამყარდა ისევ ძველებურ სახლში, როდესაც სადილი გათავდა, ყველანი ავედით ზევით სასტუმროში, რადგან მისტერ ვიკფილდი აღარ სვამდა ახლა ღვინოს, და, მაშასადამე, არ იყო საჭირო დარჩენა სასადილოში ტკბილის შემდეგ. აგნესამ და მისმა მოწაფეებმა დაიწყეს თამაშობა, სიმღერა და ხელსაქმე. ჩაის შემდეგ ბავშვები გამოგეთხოვნენ და წავიდნენ დასაძინებლად. ჩვენ ვისხედით სამნი და ვბაასობდით ძველ დროზე.
- ჩემი როლი წარსული დროის განმავლობაში ისეთი იყო, - თქვა მისტერ ვიკფილდმა და გაიქნია ჭაღარა თავი, - რომ უნდა ვინანო, ღრმად ვინანო და ვივაგლახო. რატომ, თქვენ ეს იცით, ტროტვუდ! მაგრამ გითხრათ სრული სიმართლე? არ ვინდომებდი, რომ ეს წარსული წამეშალა, შესაძლებელი რომ ყოფილიყო კიდეც.
ადვილად დავუჯერე ამ სიტყვებს, როდესაც შევხედე სახეს, რომელიც ამ ჭაღარა მოხუცის გვერდით იყო.
- მე რომ წარსული წავშალო, - განაგრძო მისტერ ვიკფილდმა, - იძულებული ვიქნებოდი წამეშალა მასთან ერთად უმაგალითო მოთმინება, ერთგულება, თავის გაწირვა, ბავშვური სიყვარული... არა! უფრო ადრე დავივიწყებ ჩემს საკუთარ თავს ვიდრე ამ წარსულს, როგორიც არ უნდა იყოს მასში ჩემი როლი.
- მესმის, სერ, - ვუთხარი დაბალი ხმით, - და პატივს ვცემ თქვენს გრძნობებს, როგორც მუდამ პატივს ვცემდი მათ...
- მაგრამ არავინ, თქვენც კი, ტროტვუდ, არავი არ იცის, რამდენი გააკეთა მან, როგორი შინაგანი ბრძოლა გადაიტანა ძვირფასმა აგნესამ თავის თავთან.
მის შესაჩერებლად აგნესამ მუდარებით შეხედა და თავისი ხელი დაადო მის მხარს; სახე საშინლად გაუფითრდა.
- კარგი, ჩემო საყვარელო, კარგი! - უთხრა მისტერ ვიკფილდმა ღრმა ამოოხვრით და თან განაგრძობდა, როგორც ჩანდა, ბრძოლას რაღაც შინაგან სატანჯავთან. - არასოდეს არ მიამბნია თქვენთვის, ტროტვუდ, მისი დედის ამბავი. ან იქნება სხვა ვინმემ გიამბოთ?
- არავინ, სერ.
- ამბავი ძალიან უბრალოა, თუმცა, შესაძლოა, ტრაგიკული. იგი გამომყვა ცოლად მამის სურვილის წინააღმდეგ და მამამ უარი სთქვა თავის ქალიშვილზე. ქალი პატიებას სთხოვდა, სანამ აგნესა დაიბადებოდა ამქვეყნად. მაგრამ იგი სასტიკი ადამიანი იყო, მოუდრეკელი, მკაცრი, დედა კი დიდი ხანია, რაც სამარეში იწვა. მამამ უარი უთხრა პატიებაზე.
აგნესა მიეყრდნო მის მხარს და ხელი მამის ყელს მოხვია.
- მას მოსიყვარულე, ნაზი გული ჰქონდა და იგი დაიმსხვრა, - განაგრძობდა მისტერ ვიკფილდი. - ნაზად ვუყვარდი, მაგრამ ბედნიერი არასოდეს ყოფილა. მუდამ იტანჯებოდა ფარული სულიერი სევდით. უკანასკნელმა უარმა შეუბრალებელი მამის მხრივ (მან მრავალჯერ მიმართა მამას) საბოლოოდ დაასუსტა მისი სათუთი სხეული. იგი დაჭლექდა და მოკვდა. მან დამიტოვა ორი კვირის აგნესა და ჭაღარა თმები, რომელიც თქვენ უთუოდ შემამჩნიეთ, ტროტვუდ, თქვენი პირველი მოსვლის დროს ამ სახლში.
მან აკოცა აგნესას ლოყაზე.
- ჩემი სიყვარული პატარა შვილისადმი, რასაკვირველია, უმწეო იყო, მაგრამ მაშინ ვიტანჯებოდი განუკურნებელი სენით. მეტს არაფერს ვიტყვი ამაზე. ვლაპარაკობ ჩემს შესახებ კი არა, ტროტვუდ, არამედ მის დედაზე და თვით მასზე. თუ მე განდობთ ჩემი სიცოცხლის ამ კვანძს, იმედი მაქვს, თქვენ მოახერხებთ მის გახსნას, და ვიცი - მიხვდებით, რად გავხდი ისეთი, როგორსაც თქვენ მიცნობდით, ტროტვუდ, იმ დიდი ხნის წარსულ დღეებში. მე ყველაფერი ვთქვი.
მოხუცის დახრილი თავი და მისი ქალის სათნოებით სავსე სახე ამთავრებდნენ ამ მოთხრობის აზრს. საჭირო რომ ყოფილიყო განსაკუთრებული ხაზით აღმენიშნა ჩვენი შეხვედრის ხასიათი იმ საღამოს, ეს სურათი უნდა დამეხატა.
რამდენიმე წუთის შემდეგ აგნესა მივიდა ფორტეპიანოსთან და დაუკრა რამდენიმე ძველი ჰანგი, რომლებიც წარსულ დროს ხშირად მოგვისმენია ამ ოთახში.
- ხომ არ აპირებთ კვლავ საზღვარგარეთ წასვლას? - მკითხა აგნესამ, როდესაც გვერდით დავუდექი.
- რას იტყვის ამაზე ჩემი დაია?
- იმედი მაქვს, რომ არ წახვალთ.
- ამ შემთხვევაში არც დამებადება ეს განზრახვა, აგნესა.
- რადგან თქვენ მეკითხებით, უნდა გითხრათ გულახდილად, ტროტვუდ, რომ აღარ უნდა წახვიდეთ.
- დიახ, ჩემო ძვირფასო დაო, - ვუთხრაი მე და დავიხარე მისკენ, - თქვენი მადლობელი უნდა ვიყო ყველაფერში. დღეს ჩვენი პირველი შეხვედრისთანავე უნდა მეთქვა თქვენთვის ის, რაც მუდამ ცოცხლობდა ჩემს ფიქრებში დორას სიკვდილის შემდეგ. გახსოვთ, აგნესა, როგორ შემოხვედით ჩვენს პატარა ოთახში ხელაწვდილი?
- ო, ტროტვუდ, - მითხრა ცრემლმორეულმა აგნესამ, - რა მოსიყვარულე, გულუბრყვილო, ნორჩი არსება იყო! როგორ შემიძლია დავივიწყო თქვენი დორა!
- და რაც იყავით თქვენ ჩემთვის იმ საბედისწერო წუთს, ძვირფასო დაო, იგივე თქვენ ჩემთვის ყოველთვის. მუდამ ასეთნაირად წარმომედგინეთ, აგნესა. თქვენ ყოველთვის იყავით ჩემთვის ხემძღვანელი მაღალ მისწრაფებათადმი!
მან დახარა თავი. ცრემლმორეულ სახეზე გაუელვა ისევ იმ სევდიანმა, მშვიდმა ღიმილმა.
- იმ ზომამდე ვარ თქვენი მადლობელი, აგნესა, რომ ვერ ვპოულობ სიტყვებს ჩემი გრძნობების გამოსათქმელად. უნდა იცოდეთ (თუმცა არ ვიცი, როგორ გამოვთქვა ეს), რომ ასე გიყურებთ მთელი ჩემი სიცოცხლის განმავლობაში, და თქვენ მუდამ წამიძღვებით ჭეშმარიტებისაკენ, როგორც უკვე გამომიყვანეთ მძიმე განსაცდელის ბნელი ლაბირინთიდან. არც არ უნდა მოხდეს ამის შემდეგ, როგორი ახალი ცვლილებაც არ უნდა მოხდეს ჩვენს ბედში, ჩემი თვალები მუდამ თქვენსკენ იქნება მიპყრობილი და მე ისევ ისე მეყვარებით, როგორც მიყვარდით აქამდე. თქვენ იქნებით ჩემი ერთადერთი ნუგეში და იმედი, როგორც მუდამ იყავით, სიკვდილამდე, ჩემო ძვირფასო დაო, გიყურებთ თქვენ, როგორც საუკეთესო მშველელსა და უმაღლეს წინამძღოლს.
მან გამომართვა ხელი და მითხრა, რომ ამაყობს ჩემით, თუმცა მას ვაკუთვნებ ქებას, რომლის ღირსი არ არის. შემდეგ განაგრძო დაკვრა, თან თვალს არ მაშორებდა.
- ხომ არ დასცინებთ, აგნესა, ჩემს საყვარელ ოცნებას?
- არა!
- ხომ არ დამცინებთ, თუ ვიტყვი, რომ ყოველთვის დარწმუნებული ვიყავი, რომ თქვენი მოსიყვარულე გული გაუძლებს ყოველგვარს წყენას და თქვენ არასოდეს, სიცოცხლის ბოლომდე არ გამოიცვლებით თქვენს გრძნობებში?
- ო, არა! არა!
სევდიანი ფიქრის ჩრდილმა გადაურბინა სახეზე და იმწამსვე გაჰქრა. იგი განაგრძობდა დაკვრას და თან შემომყურებდა თავისი წყნარი ღიმილით.
როდესაც მარტო ვბრუნდებოდი შუაღამისას, ქარი ნავლიანად ხმაურობდა ჩემს გარშემო, როგორც მოუსვენარი მოგონება დიდი ხნის წარსულ დროზე. ვიგონებდი იმ დღის შთაბეჭდილებას და შიში დამებადა, რომ აგნესა არ იყო ბედნიერი, თვითონაც არ ვიყავი ბედნიერი, მაგრამ ვცდილობდი შეძლებისდაგვარად შევრიგებოდი ჩემს ბედს. რაც წავიდა, მას ვეღარ დააბრუნებს, რასაკვირველია, ვერავითარი ადამიანური ძალა!
თავი ორმოცდამეთვრამეტე
ციხის დათვალიერება
დროებით პაპიდასთან დავსახლდი დუვრში და იქ, ფანჯრის წინ, რომლიდანაც ოდესღაც გავყურებდი მთვარის შუქის ანარეკლს ზღვაზე, დამშვიდებით ვმუშაობდი ჩემს წიგნზე.
ერთხელ როგორღაც ლონდონს გავემგზავრე, რომ ცოტათი გავსხვაირებულიყავ სატახტო ქალაქის აურზაურში და ტრედელსი მენახა. ჩემი ინგლისში არყოფნის დროს იგი ბევრს ზრუნავდა ჩემზე და მშვენიერს წესრიგში დამხვდა ყველა ჩემი საქმე.
როდესაც, ჩემი სახელის გამო, აუარებელი წერლები მომაყარეს და ამ ჩემთვის სრულებით უცნობი ხალხის წერილებზე პასუხის გაცემა ძალიან ძნელი იყო შევეხვეწე ტრედელსს, გამოეკრა ჩემი სახელის წარწერა თავის კარებზე, და დაუზარებელი ფოსტალიონები იქ აძლევდნენ ჩემთვის დანიშნულ მთელ დასტა წერილებს. აქვე, დროგამოშვებით, ვშრომობდი ამ წერლების გარჩევაზე, როგორც რომელიმე სტატს-მდივანი, ოღონდ უჯამაგირო.
ამ წერილთა შორის ზოგჯერ მხვდებოდა წერილები სხვადასხვა წინადადებით თავისუფლად მომუშავე ვექილებისაგან, რომლებიც ყოველთვის ჯოგობით თავს დასტრიალებდნენ დოქტორთა კოლეგიას. წინადადება ჩვეულებრივ შემდეგი შინაარსისა იყო: ხომ არ ვინებებ ნება დავრთო ამას და ამას, იმუშაოს ჩემი სახელით; ამ შემთხვევაში იგი ვალდებული იქნება გადამიხადოს ამდენი და ამდენი პროცენტი მოგებისა.
ჯერ მიკვირდა, რომ სოფის ხშირად ვხედავდი რვეულთან, რომელსაც იგი, ჩემს შესვლისთანავე, სწრაფად ჰკეცავდა და მაგიდის უჯრაში მალავდა. მაგრამ საიდუმლოება მალე გამოირკვა. ერთხელ ტრედელსა, რომელიც ის იყო დაბრუნდა სასამართლოდან, გამოიღო თავისი მაგიდის უჯრიდან ქაღალდი და მკითხა, რა აზრისა ვარ ამ ხელის შესახებ.
- ეჰ, გეთაყვა, თომა! - შესძახა სოფიმ, რომელიც ამ დროს ფოსტლებს უთბობდა ქმარს ბუხრის წინ.
- რატომ არ ვუჩვენო, გენაცვალე? - მხიარულად უპასუხა ტრედელსმა. - რას იტყვი ამ ხელის შესახებ, კოპერფილდ?
- ძალიან მკაფიო და სწორი, არაჩვეულებრივი მტკიცე ხელია, - ვუაპსუხე მე.
- ქალის ხელს არ ჰგავს, არა? - მკითხა ტრედელსმა.
- ქალისას? - გავიმეორე მე. - რას ამბობ! რა უგავს ამას ქალის ხელს?
ტრედელსმა აღტაცებით გადაიხარხარა და გამომიტყდა, რომ ამას სოფი სწერს. ვინაიდან მას მალე დასჭირდება კლერკი, სოფი თვითონ აპირებს ამ თანამდებობის დაჭერას. მან ამოირჩია ერთი ნიმუში, ჰბაძავდა მას, და ახლა შეუძლია დაწეროს დღეში, აღარ მახსოვს, რამდენი თაბახი. სოფი ძალიან დარცხვენილი იყო ამ ამბის გამო და შენიშნა, რომ თომა, როგორც ჩანს, თავის მოსამართლედ დანიშვნასაც კი არ გამოაცხადებდა ისე სასწრაფოდ, როგორც იგი მოიქცა თავისი ცოლის გადამწერლობის შესახებ. თომამ უპასუხა, რომ ეს არის მართალი და რომ იგი, ყოველ შემთხვევაში, ამაყობს თავისი კლერკით.
- რა მშვენიერი ცოლი გყავს, ტრედელს! - ვუთხარი მე, როდესაც სოფი გავიდა.
- დიახ, კოპერფილდ, - მიპასუხა ტრედელსმა. - იგი ყოველმხრივ მშვენიერი ქალია... როგორ დიასახლისობს! როგორი ყურადღება, როგორი ცოდნა ოჯახური საქმეებისა, როგორი ყაირათიანობა, წესიერება, მხიარულება...
- შენ მართლაც შეგიძლია აქო. ბედნიერი კაცი ხარ. მგონია, რომ ყველაზე ბედნიერი წყვილი ხართ დედამიწია ზურგზე!
- ეს მართალია; ჩვენ მართლაც უბედნიერესი ხალხი ვართ, მიპასუხა ტრედელსმა. - სწორი გითხრა, როდესაც ვხედავ, როგორ დგება იგი გათენებისას და ბაზარში მიდის, ვიდრე კლერკები მოვლენ სამსახურში; სულ უბრალო რამისგან აკეთებს მშვენიერ საზეიმო სადილებს, პუდინგებსა და პაშტეტებს; ყველაფერი ისეთ წესსა და რიგზე აქვს და თვითონაც მუდამ ისეთი მორთული და მიმზიდველია; ღამღამობით ზის ჩემთან ერთად, რა დრომდისაც არ უნდა ვმუშაობდე, და მუდამ ისეთი ნაზია, მუდამ ისე მამხნევებს... და ყოველივე ეს მხოლოდ ჩემთვის! როდესაც ვუკვირდები, პირდაპირ ამ მჯერა, კოპერფილდ!
მას ახარებდა ცოლის მიერ გამთბარი ფოსტლებიც კი, და, როდესაც ჩაიცვა ეს ფოსტლები, სიამოვნებით გაწვართა ფეხები ბუხრის პირზე.
- სწორი გითხრა, ზოგჯერ მართლაც არ მჯერა, - გაიმეორა ტრედელსმა. - ახლა ჩვენი გართობა! იგი არავითარ ხარჯს არ მოითხოვს და რა მხიარული კია! თუ კარგი დარია, სასეირნოდ მივდივართ. ვიხედებით განათებული მაღზიების ფანჯრებში; ვუჩვენებ სოფის, როგორ ბრასლეტს ვუყიდი მას, ბრილიანტებითა და იაგუნდებით მორთულს, ფული რომ მქონდეს; სოფი მიჩვენებს, რომელ საათს მიყიდდა. მინანქრიანს, შეძლება რომ ჰქონდეს. ან მივდივართ რომელსამე მოედანზე ან დიდ ქუჩაზე, დავინახავთ რომელსამე ლამაზ სახლს და ვმსჯელობთ იმის შესახებ, რომ ურიგო არ იქნებოდა მისი დაქირავება, როდესაც მსაჯულად გამხდიან. და დავიწყებთ ოთახების განაწილებას, - ეს ქალებს, ეს ჩვენ, და სხვა, სანამ ბოლოს ურთეირთსასიამოვნო დარ გადავწყვეტთ, რომ ეს შესაძლებელია, მოხდეს კიდეც, და შესაძლებელია, არც მოხდეს, გარემოებათა მიხედვით. ზოგჯერ თეატრშიც დავდივართ იაფფასიან ბილეთებით და ვტკბებით. სოფი და, მართალი გითხრა, თვით მეც, პიესის ყოველ სიტყვას სინამდვილედ ვიღებთ. შინ დაბრუნებისას, გზაში ვიყიდით რამე ტკბილეულს სასაქარლამოში, ან ზღვის კიბოს - თევზის დუქანში, მოვიტანთ სახლში, გავმართავთ ვახშამს და ვმუსაიფობთ იმის შესახებ, რაც ვნახეთ. შენც ხომ კარგად იცი, კოპერფილდ, რომ ეს შეუძლებელი იქნებოდა, რომ რომ ლორდ-კანცლერი ვიყო.
ჩვენ ორივემ გულიანად გავიცინეთ, ტრედელსმა ისევ დაიწყო ლაპარაკი და მისტერ კრიკლი ახსენა.
- ბერუცუნა კრიკლი, - თქვა მან თავისი ჩვეუყლებრივი გულკეთილობით და ჩაფიქრებული შესცქეროდა ბუხარს.
- მე აქ წერილი მომივიდა ამ ბებერი არამზადისაგან, - ვუთხარი მე.
მომაგონდა, როგორ სცემდა ხოლმე იგი ტრედელსს, და ბრაზი მომივიდა, როდესაც დავინახე, რომ ტრედელსი მზად იყო ეპატიებინა მისთვის ყველაფერი.
- ჩვენი დირექტორის კრიკლისგან? - შესძახა ტრედელსმა. - რას მელაპარაკები?
- ახლა ისიც იმ მეგობართა რიცხვშია, რომელთაც იზიდავთ ჩემი სახელი და ქონება და რომლებიც მარწმუნებენ, რომ მუდამ ვუყვარდი. კრიკლი ამჟამად სასწავლებლის დირექტორი აღარ არის. მას თავი დაუნებებია სკოლისათვის და ციხის ზედამხედველი გამხდარა მიდლსეკში.
მეგონა, რომ ტრედელსს გაუკვირდებოდა ეს ამბავი, მაგრამ არ გაჰკვირვებია.
- იგი მწერს, რომ დიდად მოხარული იქნება, მაჩვენოს ციხის დისციპლინის შესანიშნავი სისტემა და ერთადერთი სწორი გზა, რომლითაც შეიძლება ბოროტმოქმედი მიიყვანო გულწრფელ მონანიებამდე. ეს სისტემა, როგორც ცნობილია, შედგება ტუსაღის მარტოდმარტო ჩამწყვდევაში. რას იტყვი ამაზე?
- სისტემის შესახებ? - მკითხა ტრედელსმა სერიოზულად.
- არა, იმის შესახებ, რომ მივიღო მისი მიწვევა და შენც თან წაგიყვანო.
- კარგი. თანახმა ვარ. - მიპასუხა ტრედელსმა.
- მაშინ მივწერ ამის შესახებ. შენ გახსოვს, უეჭველია, რომ სწორედ ამ კრიკლმა გააგდო სახლიდან საკუთარი შვილი და რა ცხოვრებას ეწეოდა იგი თავისი ცოლითა და ქალიშვილით, თუ აღარას ვიტყვი ჩვენდამი მოპყრობის შესახებ.
- მშვენივრად მახსოვს, - მიპასუხა ტრედელსმა.
- და მიუხედავად ამისა, როდესაც ამ წერილს წაიკითხავ, დაინახავ, რომ იგი უნაზესი არსებაა ქვეყანაზე, გამსჭვალული სიყვარულით პატიმრებისადმი, რომლებიც დაჭერილები არიან ყველგვარ შესაძლებელ და შეუძლებელ სისაძაგლეთა გამო. ამ ჯენტლმენების გარდა მისი სიყვარული, როგორც ჩანს, სხვა არავისზე არ ვრცელდება.
ჩვენ ამოვარჩიეთ დღე და გადავწყვიტეთ წასვლა; იმ დღესვე მივწერე წერილი მისტერ კრიკლს.
დანიშნულ დროს მე და ტრედელსი გავემართენით ციხეში. ეს იყო უზარმაზარი, მტკიცე შენობა, რომლის აშენება აუარებელ ფულად დაუჯდა სახელმწიფოს.
შენობის კანტორაში, რომელიც ბაბილონის გოდოლის ქვედა სართულს მოგაგონებდათ, - ისეთი უზარმაზარი იყო იგი, - ჩვენ წარვუდექით ჩვენს ყოფილ მასწავლებელს, რომელიც იდგა რამდენიმე მოსამსახურისა და მნახველთა წრეში. ჩვენი პატივცემული გამგე ძალიან დაბერებულიყო და მისი გარეგნობა, არ შეიძლება ითქვას, რომ უკეთესობისკენ გამოცვლილიყო. სახე ისევ წითელი ჰქონდა, თვალები ისევ პატარა, მაგრამ უფრო ღრმად ჩაცვენილი. თხელი თეთრი თმა, რომითაც მუდამ მაგონდებოდა იგი, სრულებით გასცვენოდა და სქელი ძარღვები მოტვლეპილ თავზე უფრო მკაფიოდ მოუჩანდა.
სადილის დრო იყო, ასე რომ, ჩვენ გავწიეთ ჯერ უზარმაზარ სამზარეულოში, სადაც უდიდესი ზედმიწევნით ანაწილებდნენ ყოველი დამნაშავის ხვედრ სადილს, და შემდეგ საკანში ურიგებდნენ. ჩუმად ვუთხარი ტრედელსს, რომ არა მგონია, ან ჯარისკაცები, ან მეზღვაურები, ან მოჯამაგირენი და სხვა მუშაკები ასეთ გემრიელ საჭმელს სჭამდნენ, როგორც ეს ბოროტმოქმედნი-მეთქი. მაგრამ შემდეგ გავიგე, რომ ამას თხოულობდა მათი “სისტემა”, და თითქოს არავის არ უნდოდა ეფიქრა, რომ ამ სისტემის გარდა შესაძლებელი იყო სხვა სისტემაც.
როდესაც მივდიოდით მშვენიერი ტალანებით, მე ვკითხე მისტერ კრიკლს, რაში მდგომარეობს მთავარი წესი და უპირატესობა ამ ყოვლისმომდრეკი და ყოვლისშემცველი სისტემისა-მეთქი, და შევიტყვე, რომ იგი წარმოადგენს სრულებით განმარტოებულს დატუსაღებას, ასე რომ, არც ერთ ტუსაღს არ აქვს საშუალება, გაიგოს რამე მეორის შესახებ, და, ამას გარდა, ამ სისტემით ტუსაღი უნდა მიეყვანათ ისეთ სულიერ განწყობილებამდე, რომელიც გულწრფელ აღსარებას ათქმევინებდა მას.
მაგრამ სხვადასხვა ნომრის დათვალიერების დროს და ტალანში გავლისას დავრწმუნდი, რომ დამნასავები კარგად იცნობდნენ ერთმანეთს და რომ ურთიერთშორის კავშირის დასამარებლად მათ შესანიშნავი სისტემა ჰქონდათ. მგონია, შემეძლო დამემტკიცებინა ეს, მაგრამ ამგვარი ეჭვი ცხადი შეურაცხყოფა იქნებოდა ამ “სისტემისა” და ამიტომ ვეცადე, რამდენადაც შემეძლო, მეპოვნა გულწრფელად მომნანიებელნი.
მაგრამ აქაც თვალში გეცემოდათ ისეთი გარემოებანი, რაც სამართლიან ეჭვებს იწვევდნენ. მოვისმინე მრავალი მონანიება და გულწრფელი აღსარება, რომლებიც ძალიან ჰგავდნენ ერთმანეთს და თითქმის ერთი და იმავე სიტყვებისაგან შესდგებოდნენ, რაც ზალიან საეჭვოდ მომეჩვენა. ვნახე მრავალი მელა, რომელიც უარს აცხადებდა ვენახებზე, რომლის ხილი მატთვის მიუწვდომელი იყო, და ძალიან ცოტა ვნახე ისეთი, რომელიც გაუძლებდა ცთუნებას, მის წინ რომ დაედოთ ერთი მტევანიც კი ამ ყურძნისა.
ციხის დათვალიერების დროს რამდენჯერმე ყური მოვკარი ლაპარაკს ვიღაც ოცდამეშვიდე ნომრის შესახებ, რომელიც, როგორც ჩანდა, საერთო საყვარელი იყო და სამაგალითო ყველა დამნაშავისათვის. ამიტომ გადავწყვიტე, არ გამომეტანა ჩემი საბოლოო დასკვნა, სანამ ამ ადამიანსაც არ ვნახავდი. მითხრეს, რომ ოცდამერვე ნომერიც პირველი ხარისხის მნათობს წარმოადგენს, მაგრამ მას ერთგვარად ჩრდილავს არაჩვეულებრივი ბრწყინვალება სხივოსანი მეზობლისა. იმდენი რამ მითხრეს ამ ოცდამეშვიდე ნომრის შესანიშნავი წერილების შესახებ, რომელთაც იგი მუდამ სწრეს თავის დედას, რომ მოუთმენლად მოველოდი მის ნახვას. ბოლოს ჩვენ მივედით მისი საკნის კარებთან და მისტერ კრიკლმა შეიხედა კარის ჭუჭრუტანაში; მან გამოგვიცხადა უდიდესის აღტაცებით, ლოცვანს კითხულობსო.
იმწამსვე რამდენიმე თავი მივარდა კარებს სანახავად, თუ როგორ კითხულობდა ლოცვანს ოცდამეშვიდე ნომერი, და კარის ჭუჭრუტანას ალყა შემოარტყა ექვსიოდე ცნობისმოყვარემ. რომ აეცილებინა ეს უხერხულობა და რომ შესაძლებელი გამხდარიყო, თავისუფლად გვეხილა ოცდამეშვიდე ნომერი, მისტერ კრიკლმა უბრძანა გაეღოთ კარი და გამოიწვია იგი ჩვენთან. როდესაც ეს აასრულეს, ვინ დავინახეთ მე და ტრედელსმა, ჩვენდა განსაცვიფრებლად? ური ჰიპი!
იმწამსვე გვიცნო და გვითხრა უწინდელი ღმეჭით:
- როგორ ბრძანდებით მისტერ კოპერფილდ? ხომ კარგად ხართ, მისტერ ტრედელს?
ამ სცენამ საერთო გაკვირვება გამიწვია. მგონია, ყველას უკვირდა, რომ იგი არ ამაყობდა და უბრალოდ გველაპარაკებოდა.
- აბა, “ოცდამეშვიდევ”! - უთხრა მისტერ კრიკლმა და თან შესცქეროდა სიბრალულითა და გაკვირვებით. - როგორ გრძნობთ თავს დღეს?
- უღრმეს სასოებასა და მორჩილებას ვგრძნობ, სერ! - უპასუხა ურიმ.
- თქვენ მუდამ ასეთი ხართ, “ოცდამეშვიდევ”! - უთხრა მისტერ კრიკლმა.
ამ დროს ერთმა იქ დამსწრეთაგანმა ჰკითხა საოცარის მზრუნველობით:
- ხომ კარგად გრძნობთ აქ თავს?
- გმადლობთ, სერ, - უპასუხა ური ჰიპმა. - გაცილებით უკეთ, ვიდრე თავისუფლების დროს; მე ვხედავ ახლა ჩემს შეცდომებს, სერ, და ამიტომაა, რომ ასე კარგად ვგრძნობ თავს.
ბევრნი იქ მყოფნი ძალიან აღელდნენ ამის გამო; ერთი მათგანი წინ გამოვიდა და ჰკითხა ღრმა სიბრალულით:
- კმაყოფილი ხართ, ხორცით?
- გმადლობთ, სერ, - უპასუხა ურიმ და გაიხედა იქით, საიდანაც მოისმოდა ეს ხმა. - გუშინ იგი უფრო მაგარი იყო, ვიდრე მსურდა, მაგრამ ჩემი ვალია მოვითმინო. მე დიდ შეცდომებს ჩავდიოდი, ჯენტლმენებო, - აქ მან წყნარი ღიმილით თვალი მოგვავლო ყველას, - და უნდა ხმაამოურებლად ავიტანო მათი შედეგები.
დამწრეთა შორის გაისმა ჩურჩული, რომელიც გამოხატავდა აღტაცებას “ოცდამეშვიდე ნომრის” სასოებით სავსე სულიერ განწყობილებისადმი, და თან უსიამოვნებას ზედამხედველისადმი, რომელთაც საბაბი მისცა საჩივლელად (ეს ჩივილი იმწამსვე ჩაიწერა მისტერ კრიკლმა). ყველა შესცქეროდა ურის, როგორც იშვიათ სამუზეუმო ნივთს. მისტერ კრიკლმა უბრძანა, გაეღოთ ოცდამერვე ნომერი.
უკვე ისეთ განწყობილებაზე ვიყავი, რომ სრულებით არ გამკვირვებია, როდესაც იქიდან გამოვიდა ლიტიმერი წიგნით ხელში.
- აბა, “ოცდამერვევ”! - უთხრა ერთმა სათვალიანმ ჯენტლმენმა, რომელსაც იმ დრომდის ხმა არ ამოუღია. - ამ ცოტა ხანში თქვენ შოკოლადს უჩიოდით. ახლა ხომ კმაყოფილი ხართ?
- მადლობას მოგახსენოთ, სერ, - უპასუხა ლიტიმერმა, - ამჟამად იგი უკეთესია. თუ ნებას მიბოძებთ, შევნიშნავ მხოლოდ, სერ, რომ, ჩემი აზრით, რძე, რომელზედაც მას აკეთებენ, ვერ არის ძალიან კარგი; თუმცა ვიცი, სერ, რომ ლონდონში მას წყალს ურევენ და ძალიან ძნელია შოვნა სათანადო ღირსების პროდუქტისა.
- როგორც ჩანდა, ეს “ოცდამერვე” სათვალიანი ჯენტლმენის ნებიერი იყო და იგი ცდილობდა, მიექცია მისკენ საერთო ყურადღება, მაშინ როდესაც “ოცდამეშვიდე” მისტერ კრიკლის ნებიერი ჩანდა.
- როგორ გრძნობთ თავს, “ოცდამერვევ”? - ჰკითხა სათვალიანმა ჯენტლმენმა.
- გმადლობთ, სერ, - უპასუხა ლიტიმერმა, - ვხედავ ჩემს შეცდომებს, სერ. მე ვწუხვარ ახალ ჩემი ყოფილი მეგობრების ცოდვებს, სერ; მაგრამ იმედი მაქვს, ეს ცოდვები ეპატიებათ მათ.
- საერთოდ ხომ კმაყოფილი ხართ თქვენი მდგომარეობით?
- დიდად გმადლობთ, სერ, - უპასუხა ლიტიმერმა, - სრულებით კმაყოფილი ვარ.
- თუ გაქვთ რამე სათქმელი, გვითხარით გულახდილად.
- სერ, - უპასუხა ლიტიმერმა თვალებდახრით, - თუ თვალები არ მატყუებენ, დამსწრეთა შორის შევნიშნე ერთი ჯენტლმენი, რომელიც მიცნობდა წარსულ წლებში. იქნებ მისთვის სასარგებლო იყოს გაიგოს, რომ ყველა ჩემს წარსულ შეცდომას ვაწერ იმ გარემოებას, რომ მთელ ჩემს დროს ვატარებდი ახალგაზრდებში, და ჩემს თავს ნება მივეცი, გავეტაცნე მათ სისუსტეს, რასაც ვერ გავუძელი. იმედი მაქვს, სერ, რომ ეს გასაფრთხილებლად გამოადგება ამ ჯენტლმენს და მაპატიებს ჩემს შერნიშვნას.
მე შევნიშნე, რომ ბევრმა თვალებზე მიიფარა ხელები, ისე, როგორც ამას სჩადიან ანგლიკანურ ეკლესიაში შესვლის დროს.
- ეს დიდად საქებარია “ოცდამერვევ”. მე მოველოდი ამას თქვენგან. ხომ არას იტყვით კიდევ?
- სერ, - უპასუხა ლიტიმერმა აწეული წარბებით, მაგრამ თვალებდახრილმა, - იქ იყო კიდევ ერთი ყმაწვილი ქალი, რომელიც ცუდი გზით წავიდა და რომელიც ვერ გადავარჩინე. ვთხოვ ამ ჯენტლმენს, თუ ეს შესაძლებელია, გადასცეს ჩემს მაგივრად ამ ქალს, რომ მიპატიებია მისთვის მისი ცუდი მოპყრობა ჩემდამი და ვურჩევ, მოინანიოს იგი.
აქ “ოცდამერვე” შებრუნდა თავის საკანში. შესვლამდე მან და ური ჰიპმა გადახედეს ერთმანეთს. როდესაც კარი დაკეტეს, იქ დამსწრეთა შორის გასიმა ჩურჩული, რომ ეს ღირსეული ადამიანია და მშვენიერი ნიმუში მომნანიებელი ცოდვილისა.
- აბა, “ოცდამეშვიდევ”, - უთხრა მისტერ კრიკლმა, - ხომ არა გაქვთ-რა რაიმე სურვილი, რომელიც შეგვიძლია აგისრულოთ? თუ გაქვთ, გვითხარით გულწრფელად.
- გავბედავ უმდაბლესად გთხოვოთ, სერ, - უპასუხა ურიმ და თავი ჩაჰკიდა, - ნება მომცეთ, დედას წერილი მივწეროთ.
- თქვენი სურვილი ასრულებული იქნება, - უთხრა მისტერ კრიკლმა.
- გმადლობთ, სერ, მე მეშინია, რომ დედა ავად არის!
- თქვენ დაასახელეთ მისტერ კოპერფილდ, “ოცდამეშვიდევ”, ხომ არ გსურთ უთხრათ მას რამე?
- თქვენ მიცნობდით გაცილებით უფრო ადრე, ვიდრე აქ მოხვდებოდი და ასე გამოვიცვლებოდი, მისტერ კოპერფილდ, - მითხრა ურიმ და შემომხედა. არც ერთ შემთხვევაში, თვით მის თვალებშიც კი, არასოდეს არ მენახა ასეთი გაიძვერული შემოხედვა. - თქვენ მიცნობდით მაშინ, როდესაც მე, მიუხედავად ჩემი შეცდომებისა, შევინარჩუნე მოკრძალება ამაყთა წინაშე და მორჩილება გაბრაზებულთა წინაშე. თქვენ თვითონ იყავით სასტიკი ჩემდამი, მისტერ კოპერფილდ; ერთხელ თქვენ სახეშიც გამარტყით, გახსოვთ?
საერთო სიბრალული. მე შემომყურებენ აღშფოთებით.
- მაგრამ მე გაპატიეთ, მისტერ კოპერფილდ! - მითხრა ურიმ. - ყველას ვაპატიე, ცოდვა იქნებოდა ჩემ მხრივ, ვინმე რომ მძულდეს. გულწრფელად, სულით და გულით გაპატიეთ, და იმედი მაქვს, შემდეგში თავს შეიკავებთ ამგვარი საქციელისაგან. თქვენ უბედურება გეწიათ და იმედი მაქვს, ეს სასარგებლო იქნება თქვენთვის; მაგრამ უფრო სასარგებლო იქნებოდა, რომ აქ მოხვედრილიყავით. მისტერ ვიკფილდისთვის, ისევე როგორც მის ვიკფილდისთვისაც ძალიან სასარგებლო იქნებოდა, რომ აქ მოხვედრილიყვნენ. ყველაზე უკეთესი სურვილი, რომელიც შემიძლია გამოვთქვა, მისტერ კოპერფილდ, თქვენთვის, და ყველა თქვენთვის ჯენტლმენებო, ის არის, რომ თქვენ ყველანი დაგიჭირონ და აქ მოგათავსონ. როდესაც ვიგონებ ჩემს წარსულ შეცდომებს, და ვფიქრობ ჩემი სულის მდგომარეობაზე, სავსებით დარწმუნებული ვარ, რომ ამ სურვულის შესრულება ყველაზე სასარგებლო იქნებოდა თქვენთვის. მებრალება ყველა, ვინც კი არ ზის აქ, ცალკე საკანში.
იგი შევიდა თავის ნომერში და საერთო ქება თან სდევდა მას; მაგრამ მე და ტრედელსმა თავისუფლად ამოვისუნთქეთ, როდესაც იგი ისევ ჩაჰკეტეს.
ვერ მოვითმინე და ვიკითხე, რისთვის სხედან ეს ორი ადამიანი-მეთქი, მაგრამ ეს, მგონია, ისეთ უმნიშვნელო გარემოებად ითვლებოდა, რომ ლაპარაკადაც კი არ ღირდა. არავინ მიპასუხა. ამიტომ მე მივმართე ერთ დარაჯთაგანს, რომელსაც, როგორც შევნიშნე, საკმაოდ კარგად ესმოდა ამ წარმოდგენის ნამდვილი აზრი.
- ხომ არ იცით, - ვკითხე მე მას, როდესაც მივდიოდი ტალანში, - რა ბოროტმოქმედებისთვის ზის აქ ეს “ოცდამეშვიდე”?
- ბანკის საქმეზე, - მიპასუხა მან.
- ინგლისის ბანკში აღმოჩენილი სიყალბის გამო ხომ არა?
- დიახ, სერ. მოტყუებისათვის, სიყალბისათვის და სხვების ჩათრევისათვის. ეგ და რამდენიმე სხვა. ეგ იყო მათი მეთაური. ეს იყო კარგად მოგვარებული და კარგად მოფიქრებული შეთქმულება დიდ თანხაზე. განაჩენი: მუდმივი გადასახლება. “ოცდამეშვიდე” ყველაზე მოხერხებული იყო ამ ბრბოში და ცოტას გაწყდა ხელიდან არ დაუძვრათ. ბანკმა ძლივს მოახერხა მისი დაჭერა.
- ხომ არ იცით, “ოცდამერვემ” რაღა ჩაიდინა?
- “ოცდამერვემ”, - მიპასუხა ჩემმა მოსაუბრემ ჩუმად და თან იქით-აქეთ იხედებოდა, რომ დარწმუნებულიყო, ხომ არავის ესმოდა, როგორ სრულიად უპატივცემულოდ ლაპარაკობდა ამ უმწიკვლო არსებათა შესახებ, - “ოცდამერვემ” (მასაც გადასახლება აქვს მისჯილი) მიიღო ადგილი და გაქურდა თავისი ყმაწვილი ბატონი; ორას ორმოცდაათი გირვანქა სტერლინგი ფულად და ძვირფასი ნივთები მოჰპარა მისი გამგზავრების წინ. განსაკუთრებით კარგად მახსოვს ეს შემთხვევა, რადგან დამნაშავე დაიჭირა ქონდრისქალმა. ოღონდ დამავიწყდა მისი სახელი.
- მის მაუჩერი ხომ არა?
- დიახ, სწორედ მის მაუჩერი. ქურდი გაეპარათ წითელი პარიკითა და ამგვარივე ბაკენბარდებით, რაც სრულიად სცვლიდა მის გარეგნობას, და მზად იყო ამერიკაში წასასვლელად, მაგრამ ეს ქონდრისქალი შეხვდა მას ქუცაში, იცნო და ფეხებში მოეჭიდა, რომ წაექცია.
- ყოჩაღ, მის მაუჩერ! - შევძახე მე.
- დიახ, თქვენ აუცილებლად იტყოდით ამას, რომ გენახათ იგი მოწმეთა შორის, - განგარძო დარაჯმა. - იგი სცემდა მას ისე, რომ მთელი სახე დაუსივდა, და საშინლად სთელავდა ფეხებით, როდესაც მის მაუჩერი ფეხებში სწვდა. მაგრამ მის მაუჩერმა იქამდე არ დაანება თავი, სანამ არ დაინახა იგი კლიტითა და გასაღებით ჩაკეტილი. იგი ისე ჩააფრინდა ამ კაცს, რომ პოლიციელები უძულებულლნი იყვნენ, ორივე წაეყვანათ პოლიციაში. მან ნათლად და გარკვევით მისცა ჩვენება სასამართლოში, ასე რომ ქება და მადლობა დაიმსახურა მსაჯულისაგან, და ხალხმა კი დიდი ზეიმით გააცილა იგი სახლში. მოსამართლეთა წინაშე იგი ამბობდა, რომ ყველა იმ სისაძაგლისათვის, რაც იცის ამ არამზადაზე, სწვდებოდა და არ გაუშვებდა, თუნდაც ერთი ხელი ჰქონოდა და ლიტიმერს კი სამსონის ძალა. მგონია, მის მაუჩერი მართლაც იზამდა ამას.
მეც ასე ვფიქრობდი და ამისთვის დიდი პატივისცემა ვიგრძენი მის მაუჩერის მიმართ.
ჩვენ დავათვალიერეთ ყველაფერი, რაც კი ღირსი იყო ყურადღებისა ამ დაწესებულებაში. რასაკვირველია, სრულებით ზედმეტი იყო ახსნა ისეთი ადამიანისათვის, როგორიც მისტერ კრილი იყო, რომ “ოცდამეშვიდე” და “ოცდამერვე” არამზადები არიან; რომ ისინი ისევ ისეთ არამზადებად დარჩნენ, როგორიც იყვნენ; რომ ეს პირმოთნე ორპირები სწორედ იმისთვის ვარგანან, რომ ასეთ ალაგას და ხალხის წინ გამოაჩინონ თავისი სინანული. რომ მათ მშვენივრად იციან, რა სარგებლობა შეუძლიათ მიიღონ აქედან, როდესაც გადაასახლებენ, ან გაანთავისუფლებენ, ერთი სიტყვით, რომ ყოველივე ეს ტყუილი შრომაა ფუჭს, უვარგისსა და ხელიდან წასულ საქმეზე. ჩვენ გულამღვრეულნი დავბრუნდით სახლში.
თავი ორმოცდამეცხრამეტე
ნათელი ეფინება ჩემს გზას
შობის უქმეები მოახლოებული იყო. დაახლოებით ორი თვე გავიდა, რაც სახლში ვცხოვრობდი. აგნესას ძალიან ხშირად ვხვდებოდი. ჩემს გარშემო განუწყვეტლივ ისმოდა ლიტერატურული სახელის გუგუნი, რაც მიწვევდა ჩემი აზრების ახალი განსახიერებისათვის. თითქმის გუგრილად ვუსმენდი კრიტიკისა და მკითხველების აზრს; ვუსმენდი მხოლოდ აგნესას ქებას და ხარბად ვიჭერდი ყოველ მის სიტყვას.
კვირაში ერთხელ მაინც, ზოგჯერ უფრო ხშირადაც, მივდიოდი კენტერბერიში და საღამოებს ძველ სახლში ვატარებდი. ჩვეულებრივად სახლში ვბრუნდებოდი შუაღამისას, სევდით შეპყრობილი, და ჩემი სევდა კიდევ უფრო ძლიერდებოდა აგნესასთან გამოთხოვებისას. მიუხედავად ამისა, ასეთი გასეირნება მაინც მართობდა: მინდვრებში ცხენით სიარული უკეთესი იყო, ვიდრე მარტოდ ჯდომა ოთახში, უნაყოფო სინანული საკუთარ ბედზე.
როდესაც ვუკითხავდი აგნესას ჩემს ხელნაწერებს და თან თვალყურს ვადევნებდი მისი ყურადღებით სავსე სახის ცვალებადობას, როდესაც იგი იცინოდა ან ტიროდა, დაინტერესებული იმ ფანტასტიკური მსოფლიოთი, რომელშიაც ვცხოვრობდი, - უნებლიედ ვფიქრობდი იმაზე, როგორი იქნებოდა ჩემი ბედი, რომ...
პაპიდასა და ჩემს შორის ჩემი დაბრუნების დღიდანვე მოხდა რაღაც, რასაც ვერ ვარქმევ ვერც უხერხულობას, ვერც გულჩათხრობას, არამედ ჩუმ მიხვედრას იმისას, რომ ორივენი ვფიქრობდით ერთსა და იმავე საგანზე, თუმცა არას ვამბობთ ამის შესახებ. როდესაც საღამოობით, ძველიდანვე დარჩენილი ჩვეულებით, მივუსხდებოდით ხოლმე ბუხარს, ხშირად ჩვენი აზრები ერთი და იმავე მიმართულებით მიმდინარეობდნენ და ორივემ ვიცოდით ეს, თითქოს ჩვენს შორის სრული გულახდილი ლაპარაკი მომხდარიყოს. ამასთანავე სრულ დუმილს ვიცავდით. დარწმუნებული ვიყავი, რომ პაპიდამ ნაწილობრივ მაინც წაიკითხა ჩემი აზრები ჩამოსვლის პიველსავე საღამოს, და რომ მას მშვენივრად ესმის, რომ არ მინდა ამის შესახებ ლაპარაკი.
უქმეები დადგა, მაგრამ აგნესამ ჯერ არა შემატყობინა-რა თავისი გრძნობების შესახებ. რატომ? ნუთუ მას ესმოდა ჩემი გულის ნამდვილი ვითარება და ეშინოა, შეურაცხყოფა არ მიეყენებინა ჩემთვის თავისი გულახდილობით? ეს ეჭვი ახლა ძალიან მაწუხებდა, მაგრამ ჩემი მსხვერპლი უმნიშვნელო იყო და სულ უბრალო მოვალეობაც კი ვერ შევასრულე მისდამი. საჭირო იყო, ასე თუ ისე, დავრწმუნებულიყავი ჩემს ეჭვებში და, თუ მართლაც არსებობდა ჩვენს შორის ეს ზღუდე, გადავწყვიტე, ერთბაშად დამერღვია იგი მტკიცე ხელით. რაც უფრო მალე, მით უკეთესი!
ზამთრის ცივი დღე იყო. ო, რამდენი მიზეზი მაქვს, დავიხსომო ეს დღე ჩემი სიცოცხლის ბოლომდე! რამდენიმე საათის განმავლობაში ძლიერ თოვდა, და თოვლი ახლა ყინვას მაგრად მიეკრა მიწისათვის. ზღვის უსაზღვრო სივრცეზე, ჩემი ფანჯრიდან რომ მოჩანდა, ბობოქრობდა ჩრდილოეთის ქარი.
- მიდიხარ დღეს, ტროტ? - მკითხა პაპიდამ და ოთახში შემოიხედა.
- დიახ, პაპიდა. მივდივარ კენტერბერიში. მშვენიერი დარია ასეთი მგზავრობისათვის.
- იმედი მაქვს, შენი ცხენიც ამ აზრისაა. მაგრამ მას თავი ჩაუკიდნია, თითქოს ფიქრობს, რომ თავლაში ყოფნა მაინც უკეთესი იქნებოდა.
პაპიდამ ხელი გადამისვა მხარზე და სავარძელში ჩაჯდა. მის გვერდით დავჯექი და ვკითხე:
- ხომ არა იცით-რა, პაპიდა, კიდევ აგნესას გრძნობის შესახებ?
- მგონია, ვიცი, ტროტ, - მითხრა მან და დაკვირვებით შემომხედა სახეში.
- თქვენი ეჭვი გამართლდა?
- მგონია, რომ ასეა.
მან ისევ ყურადღებით შემომხედა სახეში.
- აი კიდევ რა, ტროტ, - მითხრა პაპიდამ.
- რა?
- მგონია, აგნესა თხოვდება.
- ღმერთმა გააბედნიეროს, - ვთქვი მე მხიარულად.
- ღმერთმა გააბედნიეროს! - გაიმეორა პაპიდამ. - და ბედნიერი იყოს მისი მეუღლე!
ჩვენ გამოვეთხოვეთ ერთმანეთს. მხიარულად ჩავირბინე კიბე, შევჯექი ცხენზე და გავქუსლე. ახლა უკვე საბოლოოდ გადავწყვიტე, სისრულეში მომეყვანა ჩემი გეგმა.
რა კარგად მახსოვს ეს ზამთრის მგზავრობა! თოვლის ნამქერი, რომელსაც ქარი ხის ტოტებიდან ჰყრიდა, სახეში მცემდა; ცხენი თავისი ჩლიქებით აბაკუნებდა დატკეპნილ გზაზე, რომელსაც ირგვლივ შემოხვეოდა თოვლის ზვინები, ცარცის ორმოებში დაგროვილი. აქა-იქ მიიზლაზნებოდა ფურგონები თივით; დაღლილი ცხენები შეჩერდებოდნენ ხოლმე შესასვენებლად პატარა ბორცვებზე და ზარებს აჟღარუნებდნენ.
აგნესა მარტო დამხვდა. პატარა გოგონები, მისი მოწაფეები, უკვე დათხოვილი იყვნენ ზამთრის არდადეგებზე და თავთავიანთ სახლებში წასულიყვნენ. აგნესა ბუხართან იჯდა წიგნით ხელში.
ჩემი მისვლის გამო თავი დაანება წიგნს, აიღო ხელსქმის კალათა და ფანჯარას მიუჯდა. მე მის ახლოს ჩამოვჯექი ფანჯრის ფიცარზე და ჩვენს შორის გაიბა ლაპარაკი ჩემი ლიტერატურული შრომების შესახებ. აგნესა მეკითხებოდა, როდის დავამთავრებ წიგნს და რამდენი დავწერე ჩემი უკანასკნელად ყოფნის შემდეგ. იგი ძალიან მხიარულად იყო და სიცილით მიწინასწარმეტყველებდა, რომ მალე ისეთი განთქმული მწერალი გავხდები, რომ ჩემთან შეუძლებელი იქნება ლაპარაკი ჩვულებრივ საგანზე.
- მით უფრო დიდი სიამოვნებით ვსარგებლობ ამ დროით, აგნესა, რომ მოგელაპარაკოთ სერიოზულად, სანამ ეს შესაძლებელია.
- თქვენ დღეს განსაკუთრებით ჩაფიქრებული ხართ, ტროტვუდ!
- გითხრათ, აგნესა, რაზედაც ვფიქრობ? უნდა გითხრათ, რადგან დღეს ნამდვილად ამისთვის მოვედი.
მან გადადო ხელსაქმე, როგორც ჩვეულებრივ სჩადიოდა, როდესაც სერიოზულად ვაპირებდით ლაპარაკს.
- ძვირფასო აგნესა! ნუთუ თქვენ ეჭვი გეპარებათ ჩემს ერთგულებაში?
- არავითარი! - მიპასუხა მან და გაკვირვებით შემომხედა.
- ხომ არ ფიქრობთ, რომ მე ის აღარ ვარ თქვენდამი, რაც მუდამ ვიყავი?
- არა! გახსოვთ, სამშობლოში დაბრუნებისას, მე ვცდილობდი გამომეთქვა, რა უზომო მადლობელი ვარ თქვენი, ძვირფასო აგნესა?
- კარგად მახსოვს, - მიპასუხა მან რბილად.
- თქვენ საიდუმლო გაქვთ. გამიზიარეთ, აგნესა!
აგნესა შეკრთა და თვალები დახარა.
- არსებობს ადამიანი, რომელსაც თქვენ, ბოლოს, დათანხმდით, შესწიროთ თქვენი სიყვარული... საკვირველია რომ ეს გავიგე არა თქვენი პირიდან, აგნესა! რად მიმალავთ ასე გულმოდგინედ ყველაფერს, რაც თქვენს ბედნიერებას ეხება? შეგიძლიათ მომენდოთ მე, - რასაკვირველია, შეგიძლიათ, რადგან თქვენ თვითონ სთქვით ეს, - ნება მიბოძეთ, ვიყო მეგობარი და ძმა თქვენი სიცოცხლის ამ გადამჭრელ წუთში.
აგნესა წამოდგა, შემომხედა მუდარით, თითმის სამდურავით, გადადგა რამდენიმე ნაბიჯი თითქმის უნებურად, მიიფარა სახეზე ხელები და ცხარე ცრემლებით აქვითინდა.
- აგნესა! ძვირფასო დაო! ჩემო მეგობარო! რა ვქენი? რით გაწყენინეთ?
- თავი დამანებეთ, ტროტვუდ! მე შეუძლოდ ვარ! არ შემიძლია ლაპარაკი. სხვა დროს მოგელაპარაკებით! მოგწერთ! ნურას მეტყვით ახლა. გაჩუმდით, ტროტვუდ!
- აგნესა! არ შემიძლია თავი დაგანებოთ ასეთ მდგომარეობაში. ძვირფასო დაო, საყვარელო მეგობარო. თუ თქვენ უბედური ხართ, გამიზიარეთ თქვენი უბედურება. თუ თქვენ შველა ან რჩევა გჭირდებათ, ნება მიბოძეთ დაგეხმაროთ ერთითაც და მეორითაც. მაშ ვისთვისღა ვცოცხლობ ახლა, აგნესა, თუ არა თქვენთვის?
- ო, შემიბრალეთ, ტროტვუდ! აღარ შემიძლია. სხვა დროს!
აი ყველაფერი, რისი გარჩევაც მოვახერხე მისი პასუხიდან. რა იყო ეს? ნუთუ ბრმა ეგოიზმი ერთხელ კიდევ მახვევინებდა სწორი გზიდან? ან, პირიქით, ყოველივე ეს შესავალი იყო იმისი, რაზედაც ჯერ კიდევ ასე ცოტა ხნის წინ ვერც კი ვბედავდი ოცნებას?
- არა, მე უნდა ვილაპარაკო. გულახდილად უნდა მოგელაპარაკოთ. თუ თქვენ გაწუხებთ ის არი, რომ შემშურდება იმ ადამიანის ბედნიერება, რომელიც თქვენ გიყვართ, რომ არ დავუთმობ ჩემს ადგილს მორჩილად მას, ვინც თქვენ აირჩიეთ, - დაანებეთ თავი ამ აზრს და დარწმუნებული იყავით, რომ ასეთი უნდობლობა არ დამიმსახურებია. ტყუილად არ ვიტანჯე. ჩემს თქვენდამი დამოკიდებულებაში არა აქვს ადგილი ეგოისტურ გრძნობას.
ახლა იგი დამშვიდებული იყო. მან მომაქცია გაფითრებული სახე და მითხრა მძიმედ და ნაწყვეტ-ნაწყვეტად, მაგრამ სრულებით მკაფიოდ:
- თქვენი მეგობრობა, ტროტვუდ, გულწრფელი და წმინდა, მაიძულებს გითხრათ, რომ თქვენ სცდებით. ამაზე მეტს ვერას ვიტყვი. თუ ამ უკანასკნელი წლების განმავლობაში მჭირდებოდა შველა და დახმარება, ისინი თავისთავად მოდიოდნენ ჩემთან. თუ ოდესმე უბედური ვიყავი, ამან გაიარა. თუ მაქვს რაიმე საიდუმლო, იგი ახალი არ არის და, ყოველ შემთხვევაში, ის არ არის, რაც თქვენ გგონიათ. არ შემიძლია გაგიზიაროთ იგი; არ შემიძლია გიამბოთ. დიდი ხანია მხოლოდ და მხოლოდ მე მეკუთვნის და სამუდამოდ დარჩება ჩემთან...
- აგნესა, შეჩერდით!..
მას უნდოდა გასვლა, მაგრამ შევჩერე და ხელი მოვხვიე. “ეს საიდუმლო ახალი არ არის” ათასი ფიქრი და იმედი დატრიალდა ჩემს თავში და ყველაფერი ახალი შუქით განათდა.
- ძვირფასო აგნესა! შემიძლია გამოვთქვა ჩემი აზრი გულწრფელად და არ დავარღვიო ჩემი უზომო პატვისცემა თქვენდამი? როდესაც დღეს თქვენთან წამოსასვლელად ვემზადებოდი, დარწმუნებული ვიყავი, რომ ყვექანაზე ვერავითარი ძალა ვერ მაიძულებას ამის გამოთქმას. მეგონა, რომ იგი სამუდამოდ დარჩება გულში იმ დრომდე, სანამ ჩვენ ორივენი მოვხუცდებით. მაგრამ თუ ახლა, აგნესა, ახლადდაბადებული იმედი მასულდგმულებს, იმედი, რომ შემიძლია გიწოდოთ არა დის სახელი, არამედ სულ სხვა...
იგი ისევ ატირდა, მაგრამ მის ცრემლებს ახლა არ ჰქონდა არაფერი საერთო იმ ცრემლებთან, რომლსაც იგი ერთი წუთის წინ ღვრიდა. ამ ცრემლებში ჩემთვის დიდი იმედი აციმციმდა.
- აგნესა, ჩემო ძვირფასო მეგობარო! ო, ნეტავ იმ დროს, როდესაც ჩვენ ორნი ერთად ვიზრდებოდით ამ სალხში. მაშინ რომ თქვენ მეტი ყურადღებით მოქცეოდით თქვენს თავს და ნაკლები ყურადრებით მე - ჩემი ფრთაშესხმული ფიქრი, უეჭველია, არასოდეს არ მოგშორდებოდათ თქვენ; მაგრამ თქვენ მეტისმეტად კარგი იყავით, მიუწვდომლად მაღლა იდექით, ჩემთან შედარებით, და ამიტომ გახდით ჩემთვის აუცილებელი ყოველ ჩემს ბავშვურ ოცნებაში. თქვენთვის ყველა ჩემი საიდუმლოს გაზიარება და თქვენი იმედით ყოფნა ჩემი ცხოვრების ყველა გარემოებაში ჩემთვის მეორე ბუნებად იქცა, და ამ ახალმა მეორე ბუნებამ დროებით შეცვალა პირველი, უფრო მაღალი, რომლითაც მე მიყვარდით ისე, როგორც ახლა მიყვარხართ.
იგი ისევ ტიროდა, მაგრამ ახლა ეს სიხარულის ცრემლები იყო. მე გულში ჩავიკარი იგი.
- როდესაც მე მიყვარდა იგი, ჩემი სიყვარული მაშინაც კი არ მომცემდა ისეთ ბედნიერებას თქვენი თანაგრძნობის გარეშე. და როდესაც დავკარგე ჩემი პაწაწინა ცოლი, ძვირფასო აგნესა, რა ვიქნებოდი, თქვენი მეგობრული დახმარება რომ არ მქონოდა?
უფრო მაგრად ჩავიკარი გულში და უფრო მაგრად მომეკრა ისიც. მისი ხელი თრთოდა ჩემს მხარზე და მისი ნათელი თვალები ბრწყინავდნენ სიხარულის ცრემლებით.
ვცდილობდი, ამეხსნა მისთვის ჩემი შინაგანი ბრძოლა და ის დასკვნა, რომელსაც დავადექი ამ ბრძოლის შემდეგ, თუ მე ვუყვარვარ ისეთი სიყვარულით, რომელიც ნებას აძლევს მას ჩემი ცოლი გახდეს, შეუძლია ღირსი გამხადოს ამ ბედნიერებისა, არა იმიტომ, რომ ეს ჩემი მოქმედებით დამემსახურებინა, არამედ მხოლოდ იმიტომ, რომ ჩემი სიყვარული მისდამი, გამობრძმედილი ბრძოლაში და გაზრდილი სიცოცხლის აურზაურში, ჭეშმარიტია, უზომო და შეურყეველი! ო, აგნესა, შენი ნათელი თვალებიდან ამ წუთში მიცქეროდა ჩემი პაწაწინა ცოლის ნათელი სული და მამხნევებდა.
- მე უზომოდ ბედნიერი ვარ, ტროტვუდ! არის მაინც ერთი გარემოება, რომელიც უნდა აგიხსნა.
- რა, ჩემო სულო?
მხრებზე დამადო ორივე ხელი და წყნარად შემომხედა თვალებში.
- თქვენ ვერ ვხდებით, რა მინდა გითხრათ?
- არა, ჩემო კარგო, მე მეშინია ახლა გამოცანებისა, ამიხსენი გენაცვალე.
- მე მიყვარდით მუდამ, მთელს ჩემს სიცოცხლეში!
მეორე დღეს ჩვენ მივედით დუვრში პაპიდასთან. იგი ჩემს კაბინეტში იყო, როგორც პეგოტიმ გვითხრა. პაპიდა სათვალიანი იჯდა ბუხართან.
- აჰ! - წარმოსთქვა პაპიდამ და თან ცდილობდა დაენახა ბინდბუნდში. - ვინ მოგიყვანია თან, ტროტ?
- აგნესა, პაპიდა.
ამ ამბავმა, როგორც ჩანდა, ცოტათი გააოცა პაპიდა, რდაგან ჩვენ გადავწყვიტეთ, დრომდე არაფერი გვეთქვა მისთვის. აგნესას ხსენებაზე იმედით სავსე თვალებით შემომხედა, მაგრამ როდესაც ჩემში ვერ დაინახა ვერავითარი ცვლილება, მოიხსნა სათვალე და დაიწყო ცხვირის კეხის სრესა.
სადილის დროს, ორჯერ თუ სამჯერ, პაპიდამ სათვალე გაიკეთა და ყურადღებით გვაკვირდებოდა ხან მე, ხან აგნესას; გაცრუებული თავის იმედებში, იგი აღშფოთებით იგლეჯდა სათვალეს და ცხვირს ისრესდა. მისტერ დიკი ძალიან აღელვებული იყო ამ გარემოებით, რადგან ხანგრძლივი გამოცდილებით ძალიან კარგად იცოდა, რომ ამას სიკეთე არ მოჰყვებოდა.
- მართლა, პაპიდა, - ვუთხარი ნასადილევს, - მე მოველაპარაკე აგნესას იმის შესახებ, რაზედაც თქვენ ამბობდით.
- ძალიან ცუდად მოქცეულხარ, ტროტ, - მიპასუხა პაპიდამ და გაწითლდა, - შენ დაარღვიე მოცემული პირობა.
- კი, მაგრამ თქვენ ხომ არ ჯავრობთ, პაპიდა? ყოველ შემთხვევაში, აღარ გაჯავრდებით, როდესაც გაიგებთ, რომ აგნესა ბედნიერია თავისი სიყვარულით.
- სისულელეა! გაჩუმდი, ტროტ!
ხელი მოვხვიე აგნესას, მივიყვანე პაპიდას სავარძლის ზურგთან და ორივენი დავიხარეთ მისკენ. როდესაც პაპიდამ მოიხედა და დაგვინახა ასეთ პოზაში, ხელიხელს შემოჰკრა და ისტერიკა დაემართა - პირველიდა უკანასკნელი, მას აქეთ, რაც ვიცნობდი მას.
ხმაურზე პეგოტი შემოვიდა. როდესაც პაპიდამ მოიხედა, წამოხტა სავარძლიდან, მაგრად გადაეხვია პეგოტის და დიდი ამბით უწოდა მას “სულელი დედაბერი”. შემდეგ გადაეხვია მისტერ დიკს, რომელმაც სიამაყით მიიღო ეს ჯილდო, მაგრამ უზომოდ გაოცდა.
ვერასოდეს ვერ ვათქმევინე პაპიდას, რა მიზნით მელაპარაკებოდა იგი უკანასკნელად. შესაძლებელია, განზრახ მომატყუა; მაგრამ, შესაძლებელია, თვითონაც ცდებოდა ჩემი გრძნობის შესახებ.
- მერე რა? ვთქვი, რომ აგნესა თხოვდება. შენ ჩემზე უკეთესად იცი, რომ ეს მართალია.
მეტი ვერაფერი ვათქმევინე.
ჩვენ დავქორწინდით ორი კვირის შემდეგ. მხოლოდ ტრედელსი და სოფი და დოქტორი სტრონგი თავისი მეუღლით მოვიწვიეთ სტუმრად ქორწილში. ჩემთან იყო ჩემი მუდმივი შთაგონების წყარო, ჩემი სიცოცხლისა და თვით ჩემი გულის გული.
- ჩემო საყვარელო! - მითხრა აგნესამ. - ახლა, როდესაც მარტონი ვართ, დამრჩენია გაგიზიარო კიდევ ერთი გარემოება.
- რა, გენაცვალე?
- მას კავშირი აქვს იმ საღამოსთან, როდესაც დორა გარდაიცვალა. გახსოვს თავისთან რომ ამიყვანა?
- კი.
- მან მითხრა, რომ დამიტოვა ზოგი რამ. შეგიძლია მიხვდე, რა იყო ეს?
მივხვდი და ამის გამო უფრო მძლავრად მოვეხვიე ჩემს ძვირფას ცოლს.
- მან მითხრა, რომ მომმართავს უკანასკნელი თხოვნით და მიტოვებს ანდერძს.
- მერე, რაში მდგომარეობდა იგი?
- იმაში, ჩემო კარგო, რომ მე დამეჭირა მის შემდეგ მისი დაცარიელებული ადგილი!
აგნესამ მომაყრდნო თავი და ატირდა. მეც ავტირდი მასთან ერთად, თუმცა ბედნიერები ვიყავით.
თავი მესამოცე
მოულოდნელი სტუმარი
გათავებულია თითქმის ყველაფერი, რისი თქმაც მინდოდა; მაგრამ არის კიდევ ერთი გარემოება, რომელზედაც ჩემი ხსოვნა ხშირად შეჩერდება ხოლმე დიდი სიამოვნებით.
მივაღწიე უფრო დიდ სახელსა და სიმდიდრეს. ჩემი ოჯახური კეთილდღეობა ჰყვაოდა გავატარე ცოლქმრობაში ათი ბედნიერი წელი. ერთხელ გაზაფხულზე, როდესაც მე და აგნესა ბუხართან ვისხედით ჩვენს ლონდონის სახლში და ჩვენი სამი შვილი იქვე თამაშობდა, მომახსენეს, რომ ვიღაც უცნობს სურს ჩემი ნახვა.
მას ჰკითხეს, საქმეზე ხომ არ იყო მოსული. მაგრამ ეპასუხნა, არაო. იგი მოვიდა მხოლოდ ჩემს სანახავად და მოვიდა შორიდან. იგი მოხუცი იყო, როგორც სთქვა მსახურმა, და გარეგნობით სოფლის მეოურნეს ჰგავდა.
სწორედ იმის წინ აგნესა უამბობდა ბავშვებს მათ საყვარელ ზღაპარს და, თიითქოს განგებ, იმ ალაგას შეჩერდა, როდესაც უნდა მოსულიყო კუდიანი დედაბერი, მტელი კაცობრიობის მოძულე. ვიღაც უცნობის მოსვლამ შეაშინა პატარები. ჩვენმა ბიჭიკომ ხიფათის თავიდან ასაცილებლად დამალა თავი დედის კალთაში; უფროსმა გოგონამ, პატარა აგნესამ კი, დააგდო სკამზე დედოფალა და დაიმალა ფანჯარასთან, ფარდის უკან, დროგამოშვებით იგი გამოჰყოფდა ხოლმე იქიდან თავის ოქროს კულულებს.
- შემოვიდეს, - ვუთხარი მე.
პატარა აგნესამ, შემოსულის გარეგნობით მოხიბლულმა, მიირბინა მასთან, დედამისი კი სწრაფად წამოხტა თავისი ადგილიდან და შესძახა აღელვებულის ხმით: “ეს მისტერ პეგოტია!”
როდესაც პირველმა მღელვარებამ გაიარა, იგი დაჯდა ბუხართან და მუხლებზე ბავშვები დაისვა. ამ დროს ბუხრის ალმა გააშუქა მისი პატიოსანი სახე. ამ პოზაში მისტერ პეგოტი მეჩვენა ისეთ ღონიერ, ჭარმაგ და, მაშასადამე, ისეთ მშვენიერ მოხუცად, როგორც არ მენახა მეტად.
- მასტერ დევი... - დაიწყო მან.
რა სასიამოვნო იყო ჩემთვის მოსმენა ამ პატარაობის სახელისა, რომელსაც ჩემი ძველი მეგობარი მიწოდებდა!
- რა ბედნიერებაა, მასტერ დევი, რომ ერთხელ კიდევ მომიხდა ნახვა თქვენი და თქვენი მშვენიერი მეუღლისა!
- ბედნიერებაა, დიახ, თქვენ მართალი ხართ, ძვირფასო, ძველო მეგობარო!
- ეს პაწაწინები, მასტერ დევი, ხომ ნამდვილი ყვავილებია! თქვენ აი ამ უმცროსზე კიდევ უფრო პატარა იყავით, როდესაც პირველად გნახეთ. ემილიაც სულ პაწაწინა იყო.
- დრომ მე გაცილებით უფრო მეტად გამომცვალა, ვიდრე თქვენ, მისტერ პეგოტი, - ვუთხარი მე, - მაგრამ დაე ეს ცელქები დასაძინებლად წავიდნენ. უთხარით, მისტერ პეგოტი, სად წავიდნენ თქვენი ჩემოდნისათვის? ინგლისში, რასაკვირველია, მხოლოდ ჩემი სტუმარი ხართ და სხვისი არავისი. მოიტანონ თქვენი ნივთები. დავლიოთ თითო ჭიქა გროგი და გვიამბეთ ყველაფერი, რაც მოხდა ამ ათი წლის განმავლობაში.
- თქვენ მარტო მობრძანდით, მისტერ პეგოტი? - ჰკითხა აგნესამ.
- დიახ, ქალბატონო, - უთხრა მან და ხელზე აკოცა, - სრულებით მარტო.
ჩვენ ჩავისვით იგი შუაში და არ ვიცოდით, როგორ მოგვეალერსნა მისთვის, რითი გვეცა პატივი. როდესაც ვუსმენდი მოხუცს, ისეთ ნაცნობ ხმას, მეჩვენებოდა, თიტქოს მისტერ პეგოტი ისევ განაგრძობს შორ მოგზაურობას საყვარელი დისწულის საძებნელად.
- ბევრი ზღვის გამოცურვა დამჭირდა, მასტერ დევი, რომ თქვენამდე მომეღწია.
- მალე აპირებთ უკან დაბრუნებას? - ჰკითხა აგნესამ.
- დიახ, ქალბატონო, - უპასუხა მისტერ პეგოტიმ. - მე სიტყვა მივეცი ემილიას, რომ დავბრუნდები რაც შეიძლება მალე. მოვხუცდი, როგორც თქვენ თვითონ ხედავთ, გულში კი, უნდა გამოვტყდე, დიდი ხანია უკვე მქონდა სურვილი - მენახეთ, მასტერ დევი. მოდი-მეთქი, ერთი შევხედავ ბედნიერ ოჯახს, სანამ მთლად არ დავჩაჩანაკებულვარ.
- აბა, ახლა, მისტერ პეგოტი, გვიამბეთ, როგორ ცხოვრობთ იქ, - ვუთხარი მე.
- საამბობელი თითქმის არაფერია, მასტერ დევი. ჯერ, რასაკვირველია, საქმე არ მოეწყო უწვალებლად, მაგრამ მალე ყველაფერი მოწესრიგდა საუკეთესოდ, და ჩვენი მეურნეობაც აყვავდა. მუდამ ხომ ასე, მასტერ დევი, როდესაც გულმოდგინედ შეუდგებით საქმეს. არ გამოვიდა გუშინ, - გამოვა დღეს; ბედი არ გქონდა დღეს, - უსათუოდ გეწევა ხვალ.
- როგორ არის ემილია? - ვიკითხეთ მე და აგნესამ ერთხმად.
- მას უკან, რაც თქვენ გამოეთხოვეთ, ქალბატონო, ემილია ჯერ ძალიან ნაღვლობდა, მაგრამ ეს არ უშლიდა, მუდამ სიკეთით მოეხსენებინეთ. ძალიან კარგი ჰქენით, რომ დაგვიმალეთ მაშინ ის საზარელი ამბავი. ემილია ვერ გადაიტანდა იმ დროს... დიახ, საშინლად ნაღვლობდა საბრალო, ისე რომ გული მეწურებოდა მისი ცქერით.
- მაშ როდის გაიგო საბრალო ქამის გარდაცვალება? - ვკითხე მე.
- ამ საიდმულოს, მასტერ დევი, ძალიან გულმოდგინედ ვუმალავდი, თითქმის ერთი წლის განმავლობაში, - მითხრა მისტერ პეგოტიმ. - ჩვენ მაშინ განმარტოებულ ალაგას ცხოვრობდით. ერთხელ ისე მოხდა, რომ, როდესაც სამუშაოდ ვიყავი გასული, მოვიდა ჩვენთან მგზავრი ინგლისიდან, სუფოლკელი იყო თუ ნორფოლკელი, კარგად არ მახსოვს. ამ მგზავრმა თან მოიტანა ძველი გაზეთი, რომელშიც დაწვრილებით იყო აღწერილი ის ქარიშხალი. - აი, ამრიგად გაიგო ემილიამ ყველაფერი იმ უბედურების შესახებ.
მისტერ პეგოტიმ ხმას დაუწია ამ სიტყვებთან.
- და ამან არავითარი ცვლილება არ გამოიწვია მასში? - ვკითხეთ ჩვენ.
- აჰ, რას ბრძანებთ, მასტერ დევი, - მითხრა მან და თავი გაიქნია, - დიდი ცვლილება მოახდინა, დიდი ხნით, იქნება დღემდეც, როგორც მე მგონია. მაინც განმარტოებამ ერთგვარი სარგებლობა მოუტანა. ამასთან მას ბევრი საქმე აქვს. ფრინველებს უვლის და სახლის წესრიგს უგდებს ყურს. ამრიგად, მწუხარება ნელდება, თუ მთლად არა, ცოტათი მაინც. თუმცა, - დაუმატა მან ჩაფიქრებით, - თქვენ, მგონია, ვეღარც იცნობთ ჩემს ემილიას, ახლა რომ ნახოთ.
- ნუთუ ასე გამოიცვალა? - ვკითხე მე.
- მე ყოველდღე ვხედავ და ამიტომ ძნელია ჩემთვის ამისი თქმა, მაგრამ მაინც მგონია, რომ ასეა. წვრილი, სუსტი, - განაგრძობდა მისტერ პეგოტი და თან ბუხარში მუგუზლებს შეჰყურებდა, - გამხდარი სახე, სავდიანი ცისფერი თვალები, ჩაცვივნილი ლოყები, პატარა თავი, მუდამ ოდნავ დახრილი, წყნარი ხმა, მოკრძალებული მიხრა-მოხრა, თითქოს სულ რაღაცის ერიდებაო, - აი, როგორი გახდა ჩემი ემი!
ჩვენ ხმაამოუღებლად შევყურებდით, როდესაც იგი ბუხრის ალს მისჩერებოდა.
- ზოგი ფიქრობს, რომ ემი უბედური იყო სიყვარულში, ზოგი - რომ სიკვდილმა ჩაშალა მისი გათხოვება, - ნამდვილი არავინ იცის. ოცჯერ მაინც შეეძლო გათხოვება ამ ხნის განმავლობაში. “არა, ძია, - მიპასუხებს ხოლმე, - ჩემი დრო წასულია”. ჩემთან იგი მუდამ მხიარულია, მაგრამ სხვებთან - ყოველთვის ჩუმი და ჩაფიქრებული. მომთმენია უზომოდ და თავისი ბიძაც ძალიან უყვარს. ყმაწვილ ხალხს და მოხუცებს - ყველას უყვართ და ყველანი მას მიმართავენ ხოლმე რჩევისათვის.
- მართა ისევ თქვენთან ცხოვრობს? - ვკითხე მე.
- მართა გათხოვდა, მასტერ დევი, ჩვენი ჩასვლის მეორე წელს. ერთმა ყმაწვილმა კაცმა, მუშამ მეზობელი მამულიდან, ერთხე ბაზარში მიმავალმა, ჩვენს წინ გაიარა, მართა მოეწონა და მაშინვე წინადადება მისცა, რადგან, როგორც მოგეხსენებათ, ქალები იქ იშვიათია. საქმე გაიჩარხა უდავიდარაბოდ. მართამ მთხოვა, მეამბნა მისი საქმროსთვის დაუმალავად მთელი მისი ამბავი. მე ვუამბე. მთ ჯვარი დაიწერეს და ახლა ცხოვრობენ მამულში, რომელიც რამდენიმე ასი მილის მოშორებით არის ჩვენგან.
- მისის გუმიჯი როგორღა არის? - ვიკითხე მე.
ამ კითხვაზე მისტერ პეგოტმა უეცრად გადაიხარხარა.
- ხომ არ დამიჯერებთ, მასტერ დევი, - მითხრა მან, - რომ მასაც მისცეს წინადადება, გემის მზარეულმა სთხოვა ცოლად გაჰყოლოდა!
- მერე, რა უპასუხა მისის გუმიჯმა? - ვკითხე მე, როდესაც ჩვენი მხიარულება ცოტათი დაცხრა.
- აი ამას კი ვერასოდეს ვერ გამოიცნობთ, მასტერ დევი. თქვენ არც კი დაიჯერებთ. იმის მაგივრად, რომ წესიერად ეპასუხნა “მადლობას მოგახსენებთ, მაგრამ მე ღარ შემიძლია ვიფიქრო ჩემი მდგომარეობის გამოცვლაზე, ჩემი ხნოვანების გამო”, - ყველა ამის მაგივრად მისი გუმიჯმა სტაცა ხელი სათლს და თავზე ჩამოაფხატა საბრალო მზარეულს. მან ყვირილი მორთო, რაც ძალი და ღონე ჰქონდა, და ძლივს გადავარჩინე ამ გაჭირვებისაგან.
მისტერ პეგოტიმ ისევ გადაიხარხარა. მე და აგნესაც ავყევით მას.
- მაგრამ სიმართლე უნდა ვთქვა, მოხუცმა აასრულა თავისი დაპირება, რომელიც ჩვენი წასვლის წინ მომცა. - დაიწყო ისევ მისტერ პეგოტიმ და მოიწმინდა სახიდან ოფლის მსხვილი წვეთები. - მთელ დედამიწის ზურგზე ვერ იპოვით ახალ ადამიანს უფრო მორჩილს, უფრო კეთილს, პატიოსანს, ერთგულს და დიდსულოვანს, ვიდრე მისის გუმიჯი. იგი აღარ დარდობს, აღარ წუწუნებს, აღარ კვნესის.
- საინტერესო იქნებოდა გამეგო რამე თქვენგან მიკობერის შესახებ, - ვუთხარი მე. - იგი გაუსწორდა ყველა თავის მევალეს და ტრედელსის თამასუქიც კი გამოისყიდა. მასასადამე, მისტერ მიკობერი კარგად ცხოვრობს. თქვენ რა იცით მის შესახებ?
მისტერ პეგოტიმ ღიმილით ჩაიყო ხელი ჯიბეში და ამოათრია იქიდან რაღაც შეკრული, საიდანაც დიდი სიფრთხილით ამოიღო უცნაური ფორმის გაზეთის ფურცელი.
- როდესაც ცოტათი ფეხი მოვიკიდეთ სოფლად, შემდეგ გადავსახლდით პორტ-მიდლბეიში; ამ დაბას ქალაქს ვუწოდებთ.
- მანამ კი მისტერ მიკობერი თქვენთან ერთად ცხოვრობდა? - ვკითხე მე.
- დიახ, ჩვენ ერთად ვცხოვრობდით, და ჩემს სიცოცხლეში არ მინახავს ჯენტლმენი მისტერ მიკობერზე უკეთესი. მოხდებოდა ხოლმე, მასტერ დევი, რომ იგი იჯდა და მთელი დღეებით მზეზე ითბობდა თავი პატივცემულ მელოტ თავს. მიკვირს, როგორ არ გაუდნა თავი. ახლა კი ქალაქის მსაჯულად გვყავს.
- მსაჯულად? შეხეთ ერთი!
მისტერ პეგოტიმ მიმითითა გაზეთში ერთ წერილზე და მე ხმამაღლა წავიკითხე შემდეგი სტრიქონები, დაბეჭდილი “Port Midd bay Times”-ში
“გუშინ ოტელის ერთ-ერთ სალონში გაიმართა სადილი ჩვენი სახელოვანი თანამოძმე-კოლონისტის და თანამოქალაქის, ესკვაირის, მიდლბეის ოლქის გენერალური მსაჯულის ვილკინს მიკობერის პატივსაცემად. მრავალი ხალხი დაესწრო ამ ზეიმს. გამოანგარიშებული იყო, რომ მხოლოდ მაგიდას გარს უსხდა არანაკლებ ორმოცდაშვიდი სულისა, იმათ გარდა, ვინც კიბეზე და ტალანში იდგნენ. პირველი ადგილი სუფრაზე, როგორც პრეზიდენტს, ეჭირა დოქტორ მელს, პორტ მიდლბეის გიმნაზიის დირექტორს, მის მარჯვნივ იჯდა თვით სახელოვანი სტუმარი. როდესაც მრავალი სადღეგრძელო, რაც ერთსულოვანი აღტაცებით იქნა მიღებული. აიღო რა პირველი ჭიქა სადღეგრძელებლად “სახელოვანი სტუმრისა, რომელიც ჩვენი ქალაქის მშვენებას შეასდგენს”, დოქტორ მელმა წარმოთქვა შესანიშნავი სიტყვა, სავსე გრძნობითა და ღრმა აზრით: “დაე სახელოვანი იყოს იგი ჩვენ შორის აწ და მარადის, და ყველა საქმე აყვავდეს იმ ზომამდე, რომ მის გულს არასოდეს არ მიეკაროს სურვუილი დატოვოს თავისი თანამოქალაქენი, რომელნიც ერთსულოვნად არიან აღსავსენი მისდამი გულწრფელი სიყვარულითა და პატივისცემით”. მქუხარე “ვაშა”, რომითაც მიღებული იყო ეს სადღეგრძელო, ყოველ აღწერას აღემატება. ბოლოს, ყველა დადუმდა და ვიკლინს მიკობერმა, ესკვაირმა, წამოთქვა საზოგადოების წინაშე სამადლობელი სიტყვა. შეუძლებელი იყო აუღელვებად მოესმინა ადამიანს ის ადგილი, სადაც მჭერმეტყველი ორატორი იგონებდა თავისი კარიერის დასაწყისს და აფრთხილებდა ახალგაზრდობას, რომელიც აუდიტორიის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენდა, იმ ხიფათისაგან, რაც მოევლინება ხოლმე ადამიანს საცდუნებლად ფინანსურ ვალდებულებათა სახით, და შემდეგში, მიუხედავად ყოველგვარი სურვილისა, შეუძლებელი ხდება დაჰფარო. ამ დროს ტიროდნენ არა მარტო ახალგაზრდები, არამედ ხანგრძლივი გამოცდილების ცეცხლში გამობრძმედილი ვაჟკაცებიც. შემდეგი სადღეგრძელოები იყო დოქტორ მელისა, მისის მიკობერისა (რომელმაც მოხდენილი თავის დაკვრით გადაუხადა მადლობა დამსწრე საზოგადოებას) და სხვათა. ზეიმის ბოლოს ყველა მაგიდა გაქრა თითქოს ჯადოსნური კვერთხის გაქნევით და დარბაზი დაიცალა მოცეკვავეთათვის. ტერფსიქორის თაყვანისმცემელნი სტკბებოდნენ ამომავალი მზის პირველ სხივებამდე, და მათ შორის განსაკუთრებით თავი ისახელეს: ვილკინ მიკობერმა-შვილმა და მშვენიერმა მის ელენემ, დოქტორ მელის მეოთხე ქალიშვილმა.
მე დამაფიქრა ამ მისტერ მელის გვარმა და ძალიან გამეხარდა, როდესაც გავიგე, რომ იგი სწორედ ის საბრალო ღარიბი მასწავლებელი და კლასის დამრიგებელი იყო, რომელიც ოდესღაც სიღარიბის გამო დაითხოვეს მისტერ კრიკლის პანსიონიდან. ამ დროს მისტერ პეგოტიმ მიმითითა გაზეთში წერილზე, და აქ ჩემს გვარს წავაწყდი. მე წავიკითხე:
“დავით კოპერფილდს, ესკვაირს,
სახელგანთქმულ მწერალს.
ძვირფასო სერ!
მრავალმა წელმა განვლო მას აქეთ, რაც ვეღარ ვტკბები იმ სახის მზერით, რომელსაც ამჯამად იცნობს განათლებული მსოფლიოს მნიშვნელოვანი ნაწილი.
მიუხედავად იმისა, რომ, ჩემი ნებისაგან დამოუკიდებელ გარემოებათა გამო, მოშორებული ვარ ჩემი მეგობრისა და სიჭაბუკის ჟამის თანამოსაუბრის პირად საზოგადოებას, მაინც ნება მიბოძეთ, ძვირფასო სერ, დაგარწმუნოთ, რომ არასოდეს არ მომიშორებია ფრთხილი თვალი თქვენი ნიჭის არწივისებური აღმაფრენისათვის.
ჩვენგან, ორთავესაგან პატივცემული პიროვნება მოდის ამ ადგილებიდან ევროპაში და ვსარგებლობ შემთხვევით, რათა ბეჭდვით მოგიძღვნათ უგულითადესი მადლობა, როგორც ჩვენი მხრით, ისე მთელი პორტ-მილდბეის მცხოვრებთა მხრივ, მადლობა ყველა იმათი, ვისაც შესწევს ძალა, მისწვდეს და დააფასოს ხელოვნების უმაღლესი სიტკბოება.
განაგრძეთ, სერ! თქვენ უკვე განთქმული ხართ ამ მხარეში და ჩვენ შორისაც არიან ღირსეული დამფასებელნი თქვენი მაღალი ნიჭისა. განაგრძეთ, სერ, თქვენი არწივისებური აღმაფრენა! პორტ-მიდლბეის მცხოვრებნი მუდამ თქვენ მოგყვებიან და თვალყურს გადევნებენ აღტაცებითა და გულითადის სიამოვნებით.
დედამიწის ამ ნაწილიდან თქვენსკენ მოპყრობილ თვალთა შორის მუდამ სადარაჯოზე იქნება
ფხიზელი თვალი, რომელიც ეკუთვნის
ვიკინს მიკობერს, მსაჯულს”.
როდესაც გადავათვალიერე ფურცლის მთელი შინაარსი, დავინახე, რომ მისტერ მიკობერი მუდმივი და გულმოდგინე თანამშრომელი იყო ამ გაზეთისა. იმავე ნომერში დაბეჭდილი იყო მისი მეორე წერილი ხიდის აშენების შესახებ, და აქვე მოთავსებული იყო განცხადება ვიკლინს მიკობერის “წერილების სრული კრებულის” გამოსვლის შესახებ, მნიშვნელოვანი შესწორებებითა და დამატებებით. გაზეთის პოლიტიკური განყოფილება, თუ არ ვცდები, მთლად, უკლებლივ, მისტერ მიკობერის კალამს ეკუთვნოდა.
დიდხანს და ბევრს ვლაპარაკობდით ხოლმე საღამოობით მისტერ მიკობერის შესახებ, სანამ მისტერ პეგოტი სტუმრად იყო ჩვენთან. მან დაახლოებით ერთი თვე დაჰყო ჩვენთან. ჩემი პაპიდა და ჩემი პეგოტი საგანგებოდ ჩამოვიდნენ დუვრიდან ლონდონში მის სანახავად. აგნესა და მე გემის ბაქანზე გამოვეთხოვეთ.
მისი წასვლის წინ ერთად ვიმგზავრეთ იარმაუტში და ვიყავით იქაურ სასაფლაოზე, რომ დაგვეხედა პატარა მარმარილოს ფირფიტისათვის, რომელიც ჩემის დავალებით დაადეს ქამის საფლავს. როდეაც მე, მისი თხოვნით, გადავუწერე ქარალდზე საფლავის უბრალო წარწერა, მისტერ პეგოტი დაიხარა, მოგლიჯა საფლავზე ამოსული ბალახი და აიღო ერთი მუჭა მიწა.
- ეს ემისთვის. - მითხრა მან და ერთიცა და მეორეც ყუთში ჩადო. - მე დავპირდი ამას, მასტერ დევი.
თავი სამოცდამეერთე
განვლილი გზის უკანასკნელი თვალის გადავლება
ჩემი ამბავი თავდება. უკანასკნელად ვიხედები უკან.
მე და აგნესა განვაგრძობთ მოგზაურობას ცხოვრების გზაზე. შვილები, მეგობრები, ნათესავები გარს გვახვევია. ჩემს გარშემო მესმის გუგუნი პატივისმცემელთა ხმებისა, რომლებიც არ არიან გულგრილად განწყობილნი ჩემდამი.
ვისი სახეები იხატება ყველაზე მკაფიოდ ჩემს წინაშე ამ აბობოქრებულ კრებულში?
აი, ჩემი პაპიდა, ოთხმოც წელს გადაცილებული მოხუცი, მაგრამ ჯერ კიდევ ყოჩაღი, ხალისიანი და ჯანმრთელი. იგი ისევ წელში გამართულია და დაუფიქრებლად გაივლის ექვს მილს, ზამთრის ცივ დარშიაც კი.
მასთან ერთად მუდამ მოგზაურობს პეგოტი, ჩემი კეთილი, მოხუცი გადია. პეგოტის ლოყები, მაგარი და წიტელი ჩემი ბავშვობის დროს, როდესაც მე მიკვირდა - რატომ ფრინველები არ ჰკენკავენ მათ, ვაშლების მაგივრად, დაჭკნა და გაყვითლდა ახლა. თვალები, ოდესღაც ისეთი მოელვარე, დაუსუსტდა და მიმკრთალდა, თუმცა ჯერ კიდევ საკმარისი სიცოცხლე და შუქი კიაფობს მათში. მაგრამ პეგოტის სალოკმა თითმა, ოდესღაც დაკავშირებულმა ჩემს წარმოდგენაში მუშკის-კაკლის საფხეკთან, ისევ ძველი სახე შეინარჩუნა და, როდესაც ჩემი უმცროსი ვაჟი გაუბედავი ნაბიჯით გადადის პაპიდასაგან მოხუც გადიასთან და ცდილობს, დაიჭიროს ეს თითი, ცოცხლად მაგონდება ჩვენი ბლონდერსტონის პატარა სასტუმრო ოთახი, როდესაც ფეხს ვიდგამდი. პაპიდას დიდი ხნის საგონებელი შესრულებულია. ამჯამად იგი ნათლიაა ნამდვილად ამქვეყნად არსებულის ბეტსი ტროტვუდისა, ხოლო დორა, მისი მომდევნო გოგონა, რომ პაპიდა ძალიან ანებივრებს მის დას.
რაღაც უზარმაზარი უდევს პეგოტის ჯიბეში. ეს გახლავთ სახელოვანი წიგნი ნიანგების შესახებ, რომემაც მიაღწია ღრმა და უმწეო მოხუცებას; მისი ფურცლები დაგლეჯილი და დაკერებულია მრავალ ალაგას, მაგრამ პეგოტი უჩვენებს მას ჩემს შვილებს, როგორც წარსული დროის უძვირფასეს ნაშთს.
ზაფხულის არდადეგების დროს მუდამ ჩემს ბავშვებთან ერთად დადის მოხუცი დიკი, ჩვენი საერთო მეგობარი. იგი ღრუბლებისაკენ უშვებს უშველებელ ფრანს და თვითონვე ისეთის აღტაცებით სტკბება მისი ცქერით, რომლისთვისაც არ არსებობს სახელი ადამიანის ენაზე. იგი მესამება წარმოუთქმელის ნეტარებით, თავს მიკრავს, თვალებს ახამახამებს და ყურში მიჩურჩულებს:
- ტროტვუდ, მგონია, სიხარულით გაიგებთ, რომ მე დავამთავრებ ჩემს ნაშრომს, როდესაც სხვა საქმე არ მექნება. და თქვენი პაპიდა მაინც ყველაზე საოცარი ადამიანია დედამიწის ზურგზე. დიახ, სერ!
ვინ არის ეს წელში მოხრილი ლედი, ჯოხს რომ ებჯინება? მის სახეს ჯერ კიდევ ემჩნევა ყოფილი სიამაყისა და სილამაზის ნიშნები, მაგრამ მაინც სულიერი ავადმყოფობა გამოკრთის მთელ მის გარეგნობაში. იგი ბაღშია. მის გვერდით დგას შავგვრემანი, დამჭკნარი, გამხდარი ქალი, ჭრილობის თეთრი ნიშნით ტუჩზე. ყური დავუგდოთ რას ლაპარაკობენ ისინი.
- როცა! მე დამავიწყდა ამ ჯენტლმენის გვარი.
როზა იხრება და უსახელებს “მისტერ კოპერფილდს”.
- დიდად მიხარია თქვენი ნახვა, სერ. ძალიან ვწუხვარ, რომ შავებში ხართ; იმედი მაქვს, დრო კეთილად განკურნავს თქვენ გულს.
მისი მოუთმენელი თანამგზავრი უწყრება მოხუც ლედის და უხსნის, რომ მე არ ვარ შავებში, ურჩევს, დამაკვირდეს და მომიგონოს.
- სერ, თქვენ ნახეთ ჩემი შვილი? - მეუბნება მოხუცი ლედი. - შეურიგდით მას?
იგი მიყურებს დაკვირვებით, ხელს მიიდებს თავზე და კვნესის. უეცრად იგი კივის საზარელი ხმით:
- როზა, მოდი ჩემთან, იგი მოკვდა!
როზა იჩოქებს მის წინდა ხან უალერსებს, ხან უწყრება, ხან ველური სიამაყით შეჰყვირებს: “მე თქვენზე მეტად მიყვარდა იგი!” ხან, ბოლოს ცდილობს, დაამშვიდოს თავის მკერდზე, როგორც ავადმყოფი ბავშვი. ასეთ მდგომარეობაში ვტოვებ მათ, და ასე მხვდება მუდამ ეს ორი ლედი; ასე ატარებენ ისინი მთელ თავის დროს, დღითი დღე, წლითიწლობით.
ეს რა გემი მოდის ინდოეთიდან და რომელი ინგლისელი ქალი მისთხოვებია ბებერ შოტლანდიელ კრეზს, უშველებელი, ჩამოყრილი ყურები რომ აქვს?
ნუთუ ეს ჯულია მილსია?
დიახ, ეს ჯულია მილსია, თავისნება და მშვენიერი. ზანგს დააქვს მისი სადარბაზო ბარათები და ოქროს სინზე მიართმევს წერილებს. სპილენძისფერ დედაკაცს, ჯულია მილსის მოახლეს, მშვენიერს ბუდუარში მოაქვს მისთვის საუზმე. ჯულია აღარ წერს დღიურებს, აღარ მღერის პათეტიკურ სიმღერებს, - არა! - ახლა იგი მუდამ ეჩხუბება და ებუტება ბებეტ შოტლანდიელ კრეზს, რომელიც ყვითელ დათვს ჰგავს, გამოქნილის ტყავით. ჯულია ლაპარაკობს და ფიქრობს მხოლოდ ოქროზე.
ჯულიას მშვენიერი სახლი აქვს, ბრწყინვალე სტუმრები და საუცხოო სადილები ყოველდღე, მაგრამ მის ვერ ვხედავ მწვანე ნორჩ რტოებს, რომლებიც იზრდებოდნენ და ჰყვაოდნენ. მე ვხედავ, ვის უწოდებს თავის “საზოგადოებას” ჯულია მილსი. მისი მუდმივი სტუმარია ჯონ მალდონი. მან მაღალი თანამდებობა მიპოვა და დასცინის იმ ხელს, რომელმაც ეს საქმე მოუწყო. დოქტორი სტრონგი, მისტერ მალდონის თვალში, “ნამდვილი ანტიკია”. დიახ, ფუქსავატი ჯენტლმენები და ფუქსავატი ქალბატონები გახვევიან გარს, ჯულია მილს!
აი თვით დოქტორი სტრონგიც, დაუზარებლად მომუშავე თავის ლექსიკონზე (სადღაც ასე ე-სთან). იგი ბედნიერია თავისი ცოლით და სახლით. “ძველი ჰუსარი” ისევ მის ოჯახში ცხოვრობს, მაგრამ უკვე არაფერში აღარ ერევა და არავითარ გავლენას აღარ ახდენს, როგორც უწინ იყო ხოლმე.
ყველაზე ხშირად ვხვდები ჩემს კეთილ მეგობარს ტრედელსს. იგი ტემპლში ცხოვრობს და შრომობს დაუზარელად. მისი თმები (იქ, სადაც მოტვლეპილი არ არის) სასამართლოს პარიკის მუდმვი ტარებისაგან უფრო უცნაურად არის აბურძგვნილი. ტრედელსის მაგიდა სავსეა ქაღალდების უშველებელი დასტით. გარს ვიხედები და ვეუბნები ტრედელსს:
- სოფი რომ ახლაც შენი მდივანი იყოს, ტრედელს, მას დიდი შრომა დასჭირდებოდა.
- შენ მართალი ხარ, ძვირფასო კოპერფილდ; ჩემი კლერკები უსაქმოდ არ სხედან. მაგრამ მაინც დამეთანხმე, რომ ის დღეები, გოლბორნის სასამართლოში, მშვენიერი დღეები იყო, არა?
- მაშინ სოფიმ გიწინასწარმეტყველა, რომ შენ მოსამართლე იქნები, და ახლა ამის შესახებ უკვე ისმის ლაპარაკი ქალაქში.
- მერე რა? - იპასუხებს ტრედელსი. - თუ მე მოსამართლე ვიქნები...
- ძალიან კარგად იცი, რომ იქნები.
- აგრე იყოს, ძვირფასო კოპერფილდ. მაინც ვიტყვი, რომ ის დრო მშვენიერი იყო.
ჩვენ მივდივართ ერთად ხელიხელგაყრილები. დღეს ტრედელსს ოჯახური წვეულება აქვს: დღესასწაულობენ სოფის დაბადების დღეს. მასთან მივდივარ ამ ზეიმზე. გზაში ტრედელსი მიამბობს თავისი ოჯახური ბედნიერების ამბავს:
- ჩვენი ორი ვაჟი წარმატებით განაგრძობენ განათლებას და საუკეთესო მოწაფეებად ითვლებიან სკოლაში. ჩემი ცოლის სამი და მშვენივრად გათხოვდა. შემდეგი სამნი ჩვენთან ცხოვრობენ და სამი დანარჩენი კი, მისის კრულერის გარდაცვალების შემდეგ, სახლში დიასახლისობენ. ყველანი ბედნიერები და კმაყოფილები არიან.
- გარდა, იქნება...
- “მზეთუნახავისა”? დიახ. ეს ძალიან სამწუხაროა, რომ საქმროდ მან ასეთი არამზადა აირჩია; მაგრა ის ყმაწვილი ლამაზი იყო, ისეთი კოხტა და კოპწია, და საკვირველი არ არის, რომ “მზეთუნახავს” თავბრუ დაეხვა. თუმცა ამჟამად დამშვიდდა და ჩვენთან ცხოვრობს. ჩვენ თავიდან მოვიშორეთ მისი ქმარი. იქნება როგორმე გავამხიარულოთ ჩვენი “მზეთუნახავი”.
ისე მოხდა, რომ ტრედელსმა შეიძინა სწორედ ის სახლი, რომელიც განსაკუთრებით მოსწონდათ მას და მის ცოლს, როდესაც წარსულ წლებში, თავიანთი საღამოს სეირნობის დროს, სახლებს ათვალიერებდნენ. ეს უშველებელი სახლია, მაგრამ მიუხედავად ამისა, ტრედელსის კანტორა მაინც საპირფარეშოშია მოთავსებული. და აქვე, ქაღალდების გვერდით, მისი ჩექმები ალაგია. თვით ტრედელსი და სოფი დიდის შევიწროებით მოწყობილან სადღაც ზემო ოთახებში, იმ დროს, როდესაც საუკეთესო დარბაზები “მზეთუნახავსა” და მის დებს უჭირავთ. მთელ სახლში არ მოიძებნება თავისუფალი ოთახი, და არ ვიცი, რად, მაგრამ ეს ქალები მუდამ სტუმრად არიან ამ კეთილ მეუღლეებთან. აი ახლაც, როდესაც ჩვენ ავდივართ კიბეზე, მთელი გროვა ქალებისა გამორბის კარებიდან და იმდენსა ჰკოცნიან ტრედელსს, სანამ სული არ უგუბდება. სოფის დაბადების დღეს მათ სუფრას გარს უსხედან: სოფის სამი გათხოვილი და თავისი სამი მეუღლით და კიდევ ერთი ძმა რომელიღაც მეუღლისა, და კიდევ ერთი ბიძაშვილი მეორე მეუღლისა, და კიდევ და, რომელიღაც მეუღლისა, მგონი, დანიშნული იმ ბიძაშვილზე. საზოგადოება მრავალფეროვანია და სასიამოვნო. ტრედელსი, ისეთივე კეთილი, როგორიც იყო, ზის ნამდვილი მამამთავარივით უზარმაზარი მაგიდის თავში და სოფი სუფრის მეორე ბოლოდან მომხიბლავად უღიმის მას.
ახლა, როდესაც დავამტავრე თემი წიგნი და გულში ვიკლავ სურვილს, განვაგრძო მისი წერა დაუსრულებლად, ყველა სახე ქრება; მხოლოდ ერთი სახე, რომელიც მინათებს განსაკუთრებულის სინათლით და რომლის შუქითაც ვხედავ ჩემს ირგვლივ ყველა საგანს, დგას ყველაზე მაღლა და არასოდეს არ ეფარება ჩემს თვალთაგან.
თავს ვიბრუნებ და ვხედავ მას ჩემს გვერდით, გაბრწყინებულს წმინდა შუქით. სანათური სუსტად ანთია და წერაში შუაღამეს გადამიცილებია; მაგრამ საყვარელი არსება ფხიზლობს ჩემს გვერდით.
ო, აგნესა! ჩემო სულო! დაე შენი სახე ჩემს გვერდით იყოს იმ წუთამდე, როდესაც მე დავასრულებ ჩემს სიცოცხლეს. დაე ერთხელ კიდევ, უკანასკნელად დაგინახონ ჩემმა თვალებმა, როდესაც ყველა მიწიერი საგანი და ხალხი დაიჩრდილება, როგორც ამ დამთავრებული წიგნის ჩრდილები. დაე დაგინახო მაშინაც ასეთივე წმინდა შუქით თვალებგაბრწყინებული!
დიკენსი ჩარლზ ჯონ ჰაფემ - John Charles Dickinson
⏱️ 1 წთ.
👁️ 6
100%