გაბრიელ გარსია მარკესი - Gabriel Garsia Markesi

ფრაგმენტი წიგნიდან,“იცხოვრე, რათა მოჰყვე.“

მატარებელი ჯერ უკაცრიელ სადგურზე გაჩერდა, მერე კი ეულად მდგომ ბაღს ჩაუარა, რომელსაც ალაყაფის კარზე “მაკონდო“ ეწერა. ამ სახელმა ჩემი ყურადღება ჯერ კიდევბავშვობაში, ბაბუასთან ერთად რომვმგზავრობდი ხოლმე, მაშინ მიიპყრო.თუმცა, სანამ არ გავიზარდე ვერ მივხვდი, რომ მისი პოეტური ჟღერადობა მხიბლავდა. არასოდეს არავის უთქვამს და მეც არ დავინტერესებულვარ იმით, თუ რას ნიშნავდა ეს სიტყვა.უკვე სამ ნაწარმოებში მქონდა გამოყენებული როგორც მონაგონი დასახლების სახელწოდება, როდესაც ენციკლოპედიაში წავაწყდი მის მნიშვნელობას. აღმოჩნდა, რომ მაკონდო ბამბის ხის მსგავს, ტროპიკულ მცენარეს ერქვა, რომელიც არც ყვავილს, და არც ნაყოფს არ ისხამდა. და რომლის ღრუბლოვანი ღერო, ბანჯოებისა და სამზარეულოს ჭუჭლის გამოსათლელად გამოიყენებოდა. მოგვიანებით, ენციკლოპედია “ბრიტანიკაში“ წავიკითხე, რომ ტანგანიკაში ცხოვრობდა მომთაბარე ტომი სახელად მაკონდო. ჩავთვალე, რომ ეს სახელი მათგან მოდიოდა. ეს ამბავი არ დამიზუსტებია და მაკონდოს ხეც არასდროს შემხვედრია.ბანანის ბაღების მეპატრონეებს რომ ვკითხე ამ ხის შესახებ, პასუხი ვერავინ გამცა. ალბათ არც არასდროს არსებულა.

***

ბაბუას ოჯახი არაკატაკაში ჩემს დაბადებამდე 17 წლით ადრე გადასახლდა, სწორედ მაშინ “U nited Fruit Company”-სთან დაკავშირებული დავა რომ ატყდა იმის თაობაზე, თუ ვინ მიისაკუთრებდა ბანანის ბაღებს. უფროსებს თამ ახლდათ 21 წლის ვაჟიშვილი- ხუან დე დიოს და ორი ქალიშვილი 19 წლის მარგარიტა მანია მინიატა დე ალაკოკე და 5 წლის ლუისა სანტიაგა, – დედაჩემი. დედის დაბადებამდე 4 თვის ფეხმძიმე ბებიას მუცელი მოეშალა და ტყუპი გოგოები დაეღუპა, ამტომ დედაჩემის გაჩენისთანავე, უკვე 42 წლისამ თქვა, რომ ეს მისი უკანასკნელი მშობიარობა იქნებოდა. თითქმის ნახევარი საუყკუნის შემდეგ, იმავე ასაკში და ზუსტად იმავე პირობებში დედამ იგივე გადაწყვეტილება მიიღო, როდესაც მეთერთმეტე შვილი, ელიხიო გაბრიელი დაბადა.

არაკატაკაში გადასახლებით ბებია-ბაბუას იმედი ჰქონდათ, რომ წარსულს გაექცეოდნენ. თან წაიყვანეს ორი ინდიელი გლეხი – ალირიო და აპოლინარი და ერთი ინდიელი ქალი – მემე. ეს ინდიელები მათ თავიანთ სოფელში იყიდეს ას-ას პესოდ, მიუხედავად იმისა, რომ მონათმფლობელობა იმ დროისათვის უკვე აკრძალული იყო. პოლკოვნიკს ყველაფერი თან მიჰქონდა, რაც კი შორეულ მიწა-წყალზე საკუთარი წარსულის გადაწერის საშუალებას მისცემდა. რაც შეილება შორს სურდა გაქცეოდა მწარე მოგონებებს და სინდისის სასტიკ ქენჯნას, რომელიც განუყრელად თან სდევდა მას შემდეგ, რაც დუელში კაცი მოკლა. არაკატაკაში ადრეც იყო ნამყოფი, ომის დროს გამარჯვებული რაზმით ჩაუარა სიენაგას და როგორც გენერალი ინტენდანტი ჰოლანდიის შეთანხმების ხელმოწერას დაესწრო.
ახალმა სახლმა მათ სულის სიმშვიდე ვერ დაუბრუნა. სინდისის ქენჯნა იმდენად ყოვლისშემძლე აღმოჩნდა, რომ მათ ერთ-ერთ ცდომილ შვილთაშვილსაც კი მოუწამლა სიცოცხლე. ყველაზე ხშირი და მძაფრი მოგონებები, რომლებიც ამ ისტორიის მეტ-ნაკლებად სრულყოფილი ვერსიის შემუშავებაში დამეხმარა, უკვე დაბრმავებულ და სანახევროდ შეშლი ბებია მინას ჰქონდა. მიუხედავად იმისა, რომ მინა ამ თავზარდამცემი ამბის თვითმხილველი იყო, მისი ტრაგიზმი მხოლოდ მას შემდეგ გააცნობიერა, რაც ეს ისტორია ყველამ დაივიწყა.

***
დედაჩემმა შეჭირვებული ბავშვობა გამოიარა. მას შემდეგ, რაც მარგარიტა მარია მინიატა ტიფმა იმსხვერპლა დედა ყველასათვის საყვარელი არსება გახდა. ისიც სუსტი ბავშვი იყო. პატარაობაში რამდენჯერმე გადაიტანა ტროპიკული მალარია, მაგრამ ყველაფრისაგან განიკურნა და როდესაც ჩვენ, მისი შვილები, უკვე ასი წლისთავის აღსანიშნავად სამზადისს ვიწყებდით. იგი ბუნებრივი სიკვდილით მოკვდა 2002 წლის 9 ივნისს, საღამოს ცხრის ნახევარზე. სწორედ იმ დღეს და თითქმის იმავე საათს, ჩემს მოგონებებს ბოლო წერტილი დავუსვი.
დედა ბარაკასში დაიბადა 1905 წლის 25 ივლისს. ყველაფერში წარჩინებული მოწაფე იყო. ერთადერთი თვისება, რომელიც მოწიფულობის ასაკში მართლა გამოადგა, ხასიათის სიმტკიცე გახლდათ. ოცი წლის რომ შესრულდა ოჯახმა აღმოაჩინა,რომ ლუიოზა სანტიაგა ახალგაზრდა, ქედმაღალი არაკატაკელი ტელეგრაფდისტის სიყვარულით იყო დამწვარი.
მათი თავგადასავლებით სავსე სიყვარულის ისტორია ჩემს რომანში “ფოთოლცვენაში“ აისახა, რომელიც 27 წლის ასაკში დავწერე, მაგრამ მწერლის ხელოვნების დაუფლებამდე კიდევ ბევრი მაკლდა. როდესაც 50 წელს გადაცილებულმა მისი აღწერა კვლავ გადავწყვიტე ჩემს რომანში “სიყვარული ჟამიანობის დროს“, უკვე ვეღარ ვხვდებოდი სად იყო ზღვარი რეალობასა და პოეზიას შორის.

***
1930 წლის დეკემბერს, როდესაც არდადეგები ბებია ტრანკილინასთან უნდა გამეტარებინა არაკატაკაში, მაგრამ სასწრაფოდ წასასვლელი შეიქმნა ბარანკიაში კატარაქტის ოპერაციის გასაკეთებლად. მისი ხელახალი ნახვითა და ბაბუასაგან ლექსიკონის საჩუქრად მიღებით ჩემში გამოწვეულ სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა. ბებია ვერ ხვდებოდა, რომ მხედველობას კარგავდა, ან არ უნდოდა ამის აღიარება, სანამ თავისი ოთახიდან გამოსვლა ვეღარ შეძლო. კარიდადის საავადმყოფოში ოპერაციამ ცოტა ხანი გასტანა და ექიმებმა კიდეც დაგვაიმედეს. როდესაც ლოგინში დამჯდარს სახვევები მოხსნეს, ახალგაზრდულად მოციმციმე თვალები გაახილა, სახე გაებადრა და სიხარული ერთი სიტყვით გამოხატა:
- ვხედავ.
ქირურგი ჩაეძია, უნდოდა გაეგო რამდენად კარგად ხედავდა. თვალახელილმა ბებიამ ოთახში მიიხედ-მოიხედა და განსაცვიფრებელი სიზუსტით ჩამოთვალა ყველაფერი. ექიმი გაოგნებული დარჩა. მარტო მე ვიცოდი, რომ ბებიას მიერ აღწერილი ოთახი საავადმყოფოში კი არა, არაკატაკას სახლში იყო. მას თავისი საძინებლის ყველა საგნის ზუსტი განლაგება ახსოვდა. მხედვევლობა არც არასდროს დაბრუნებია.
დედ-მამამ დაიჟინა, მათთან ერთად გამეტარებინა არდადეგები სუკრეში და ბებიაც თან წამეყვანა. იგი ასაკთან შედარებით ბებრულად გამოიყურებოდა და გონებაც უკვე დაქვეითებული ჰქონდა. სამაგიეროდ ხმა გაულამაზდა, უფრო ხშირად და მეტი გატაცებით მღეროდა. დედაჩემი ითხოვდა, რომ ყოველთვის სუფთა და მოწესრიგებული ყოლოდათ და ისიც უზარმაზარ თოჯინას ჰგავდა. ცხადი იყო, რომ ხვდებოდა მის გარშემო რაც ხდებოდა, მაგრამ წარსულით ცხოვრობდა. რადიოს გადაცემები მასში განსაკუთრებულ ბავშვურ ინტერესს აღვიძებდა, ხმამაღლა ეწინააღმდეგებოდა ან აკრიტიკებდა დიქტორების აზრს, გეგონებოდათ, მის საწოლთან ყოფილიყვნენ ჩამომსხდარნი. უარს ამბობდა გადაცემის დამთავრებამდე ტანისამოსის გამოცვლაზე. როდესაც დაემშვიდობებოდნენ, ისიც ზრდილობიანად პასუხობდა ხოლმე:
- ღამე მშვიდობისა, ჩემო ბატონო.