მეფე გიორგი პირველი დაიბადა 998 წელს, ქალაქ ქუთაისში. ის ბაგრატიონების დინასტიის თვალსაჩინო წარმომადგენელი იყო და ქვეყანას 1014-1027 წლებში მართავდა. გიორგი პირველი მთელი ცხოვრების განმავლობაში უპირისპირდებოდა ბიზანტიას. მეფე დღემდე პოპულარულია საზოგადოებაში, ვინაიდან ის კონსტანტინე გამსახურდიას უკვდავი რომანის „დიდოსტატის მარჯვენის“ გმირია.
გიორგი პირველზე საუბრისას, ყველა შემთხვევაში, მკითხველს თვალწინ წარმოუდგება დიდი ქართველი მწერლის კონსტანტინე გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენას“ პერსონაჟი – მეფე გიორგი. ბუნებრივია, ამ ნაწარმოებმა გარკვეული სტერეოტიპური წარმოდგენა შექმნა გიორგი პირველის შესახებ. დღეს ქართველთა უმრავლესობას სჯერა, რომ ეს მეფე იყო მექალთანე, გულზვიადი, ისეთი, როგორიც რომანშია დახატული.
გამსახურდია წლების განმავლობაში მუშაობდა არა მარტო საქართველოს, არამედ მსოფლიო არქივებში, რათა შეესწავლა მეთერთმეტე საუკუნე, როგორც ეპოქა. მან ამ დიდ ეპოქას ორი ნაწარმოები მიუძღვნა. ასე რომ, ის ძალიან კარგი მცოდნეა ამ პერიოდისა და მშვენივრად იცის, რომ, მაგალითად, მცხეთაში აფხაზ მეფეებს არასდროს უცხოვრიათ; რომ აფხაზ მეფეთა ინტერესების სფერო არაგვის ხეობა, იმ ფორმით როგორც ეს დახატულია რომანში, არასოდეს ყოფილა. მეტიც, არაგვის ხეობა გიორგი პირველის გავლენის სფეროში არასდროს შედიოდა. საზღვარი აფხაზთა და კახეთ-ჰერეთის სამეფოებს შორის გადიოდა მდინარე ქსანზე, არაგვის ხეობა კახეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა. მცხეთა ითვლებოდა კათოლიკოს პატრიარქის ქალაქად და ტერიტორიულად ის მოქცეული იყო კახეთ-ჰერეთის გავლენის ქვეშ და შეუძლებელია, მასში გიორგი პირველს ეცხოვრა, რაც შესანიშნავად უწყის კონსტანტინე გამსახურდიამ, მაგრამ, სჭირდება, რომ აჩვენოს, როგორი უნდა იყოს ურთიერთობა ხელისუფალსა და შემოქმედს შორის. მას თავისი ჩანაფიქრისთვის გიორგი პირველი სწორედ რომ მცხეთაში სჭირდება, სწორედ იმ ადგილას, სადაც შენდება სვეტიცხოვლის ტაძარი. აქედანაც ნათლად ჩანს, რომ ჩანაფიქრი დიდი მწერლისა აბსოლუტურად სხვა იყო, ვიდრე ის, რომ ადეკვატურად გაეცოცხლებინა მეთერთმეტე საუკუნის რეალური გმირები.
მართლა შეიძლება თუ არა ხელი მოეჭრათ არსაკიძისთვის? ამ კითხვის ირგვლივ დღემდე არსებობს აზრთა სხვადასხვაობა. არსებობს ცნობილი ხალხური ლექსი: „ხეკორძულას წყალი მისვამს, მცხეთა ისე ამიგია, დამიჭირეს, მკლავი მომჭრეს, რატომ კარგი აგიგია.“ ამ ლექსმა წარმოშვა აზრი, რომ ტაძრის აღმშენებელი დაუჭერიათ და ხელი მოუჭრიათ მისთვის. ამაზეა აგებული რომანის მთავარი ფაბულაც. სვეტიცხოვლის ტაძარზე არის ორი წარწერა. ერთია აღმოსავლეთ ფასადზე, სადაც ვკითხულობთ: „ადიდენ ღმერთმან, ქრისტესმიერ მელქისედეკ ქართლისა კათოლიკოზი, ამინ! აღეშენა ესე წმიდაი ეკლესიაი ხელითა გლახაკისა მონისა მათისა არსუკიძისათა.“ მეორე ადგილას, უკვე ჩრდილოეთ კედელზე, წერია: „ხელი მონისა არსუკიძისა ღმერთმა შეუნდოს.” იშვიათი შემთხვევაა, როდესაც ტაძრის აღმშენებელი, მის მიერ აგებულ ტაძრის ფასადზე გამოსახულ ორ წარწერაში მოიხსენიება. მაშინ, როდესაც სხვა ტაძრის აღმშენებელთა ვინაობები, ფაქტობრივად, უცნობია. თუ არსუკიძე იქნებოდა კათოლიკოს-პატრიარქისა და აფხაზთა მეფის მიერ შერისხული; თუ ის იქნებოდა ადამიანი ხელმოჭრილი და განდევნილი, როგორ შეიძლებოდა მისი მოხსენიება ტაძრის ფასადზე, მით უმეტეს – კათოლიკოს-პატრიარქის გვერდით?! ასეთი რამ ყოვლად წარმოუდგენელია.
გიორგი პირველს ჰყავდა მეუღლე – მარიამი. მათი შვილები იყვნენ: ბაგრატი, გურანდუხტი, მართა და კატა. მარიამმა და გიორგიმ საკმაოდ დიდხანს იცხოვრეს ერთად და გაიყარნენ გიორგის გარდაცვალებამდე ორი წლით ადრე. მარიამი საკმაოდ აქტიური ქალბატონი იყო და, თავის მხრივ, ტრაგიკული პიროვნებაც, რომელმაც დიდხანს იცოცხლა და თითქმის ყველა გარდაეცვალა: ყოფილი მეუღლე, შვილები, ორი შვილიშვილი. თურმე, როდესაც იგი მომაკვდავ ბაგრატ მეოთხესთან მისულა, ბაგრატს უთქვამს: დედა, შენ ყველა ჩვენ წაგვიმძღვარეო.
მეფე გიორგი იყო ყველაზე შეუპოვარი მონარქი, რომელიც არასოდეს დარიდებია ბიზანტიის დიდ იმპერიას, რომელსაც მან მიაყენა თითქმის იმის ტოლფასი დარტყმა, როგორც განახორციელეს ბულგარელებმა ბალკანეთში. გიორგი პირველი სიცოცხლის ბოლომდე ცდილობდა, შეექმნა ანტიბიზანტიური კოალიცია. ამ მიზანს მან საკუთარი ოჯახიც კი ანაცვალა. სიცოცხლის ბოლოს ის გაეყარა მარიამ დედოფალს და ცოლად შეირთო ოვსთა მეფის ასული ალდე. ასე იმიტომ მოიქცა, რომ ოვსთა მეფის ძალები გამოეყენებინა ბიზანტიელთა წინააღმდეგ და კიდევ ერთი დარტყმა მიეყენებინა მათთვის.
ამ მიზნით ის ფარულად დაუკავშირდა ბასილის პოლიტიკით უკმაყოფილო ბიზანტიელ დიდებულებს და ეგვიპტის სულთან ალ ჰაქიმს. მათ დასახეს გეგმა, იმ შემთხვევაში, თუ ბიზანტიელები დაიწყებდნენ საქართველოს წინააღმდეგ შეტევას, ალ ჰაქიმს სამხრეთიდან უნდა დაერტყა მათთვის. ამ შემთხვევაში ბიზანტია ორ ცეცხლს შუა აღმოჩნდებოდა. ეს იყო საკმაოდ თამამი და შორს მიმავალი გეგმა. როდესაც ბასილ მეორემ საბოლოოდ დაამარცხა ბულგარელები და შემოიერთა მათი სამეფო, ის დაბრუნდა კონსტანტინეპოლში და გადაწყვიტა საქართველოს დასჯა. თუმცა, მანამდე, ერთ მშვენიერ დღეს, როდესაც ალ ჰაქიმი სანადიროდ გავიდა, უგზო-უკვლოდ დაიკარგა და იმის შემდეგ აღარც გამოჩენილა. ერთ-ერთი ვარაუდით, კეისარმა “ქილერები” მიუგზავნა ალ ჰაქიმს, რომელთაც გიორგი პირველის გეგმები არიეს. ასე აღმოჩნდა გიორგი პირველი პირისპირ ბიზანტიელთა წინააღმდეგ.
გიორგი პირველისა და ბიზანტიის დაპირისპირების მთავარი მიზეზი იყო ის, რომ ქართველ მეფეებს უჭირდათ, უმტკივნეულოდ დაეთმოთ დავით კურაპალატის მამული, იმერ ტაოს სამეფო, რომელიც ბიზანტიელებმა მიითვისეს. ამაზე თავის დროზე პროტესტი განაცხადეს მამა-შვილმა – გურგენმა და ბაგრატ მესამემ, გიორგის ბაბუამ და მამამ, მაგრამ მოხერხდა მხოლოდ ამ ტერიტორიის ნაწილის დაბრუნება. გიორგის კი მთლიანად უნდოდა იმიერტაო დაებრუნებინა. ამან გამოიწვია ის ცნობილი დიდი კონფრონტაცია, რაც საქართველო-ბიზანტიის 1021-1022 წლების ომში გადაიზარდა. ბიზანტიის იმპერატორი ბასილ მეორე ბულგართმმუსვრელი უშუალოდ იყო ჩამოსული საქართველოში და მონაწილეობდა სამხედრო მოქმედებებში. თრიალეთამდე მოარბია ბასილმა საქართველოს ტერიტორია. გიორგიმ ორჯერ გადაიხადა დიდი ბრძოლა სწორედ ამ პერიოდში, მაგრამ, სამწუხაროდ, ორჯერვე დამარცხდა. თუმცა, მეფე გიორგი არ შეეგუა ამ დამარცხებას და სიცოცხლის ბოლო წლებშიც ანტიბიზანტიური კოალიციის შექმნას ცდილობდა.
მეფე გიორგი გარდაიცვალა თრიალეთში მოულოდნელად ყოფნისას. ბევრი ისტორიკოსი ვარაუდობს, რომ მის წინააღმდეგ მოეწყო შეთქმულება, რომლის შედეგადაც გიორგი პირველი მოწამლეს. თუმცა, შესაძლოა, განუწყვეტელმა ლაშქრობებმა მისი ჯანმრთელობა შეარყია და ეს გახდა მისი გარდაცვალების მიზეზი. სავარაუდოდ, მეფე გიორგი 31 წლის ასაკში უნდა გარდაცვლილიყო.
samepo.ge
„დიდოსტატის მარჯვენა”, გიორგი I და მის ირგვლივ განვითარებული მოვლენათა ჯაჭვი
⏱️ 1 წთ.
👁️ 4
100%