ადრეული ყვავილი
ადრიან გაზაფხულზედა
თებერვლის მზიან დღეშია,
ყვავილმა გამოიხედა
განაპირებულს ტყეშია.
ყვავილი იყო ლამაზი,
სურნელი, ნამებ-ცვრიანი,
გეგონებოდათ: ერთადა
შეყრილან ვარდნი, იანი.
გადაიშალა ტურფადა,
უხვად დაიწყო ფშვინვაო,
მზე უგზავნიდა სხივებსა,
რას დააკლებდა ყინვაო!
გაშალა ნაზი ფურცელი,
რაკი მზემ გამიცინაო,
აღარ ფიქრობდა საბრალო,
თუ მარტი მისდევს წინაო.
მარტი ჩამოდგა, გაჯავრდა,
ცას წარბი შეაკვრევინა
და ნაღვლიანსა ცრემლები
მიწაზე დააღვრევინა.
დაადო თოვლი საწყალსა,
ზედაც დასწვიმა კიდევა…
თუ სეუყვანა დაზრება
ყვავილი ელდით ილევა.
თრთის, თანაც ნატრობს შერცენას,
თუნდაღა ერთის ღერისას.
არ ჩივის ფურცელთ დაცვივნას,
გაალქატებას ფერისას.
უძლო და იღონღიალა…
მარტი უფრორე სწყრებოდა,
ყვავილი მიდგა ყუაზე,
ის იყო, სული ხდებოდა!
იღბალზე, მარტი გავიდა,
სუსხიც თან მოჰყვა ტიალი,
მზემ ძალა გამოიჩინა,
წაღმა დაიწყო ტრიალი.
დღეები გათბა, გაცოცხლდა
მიდამო მრავალფრთიანი,
ენძელამ თავი ამოჰყო,
ბუჩქში აჰყვავდნენ იანი.
ყველგან გაისმა სიმღერა,
გალობა ათასნაირი,
უღელზე მეხრის ღიღინი,
მეძროხეების შაირი.
ამოჩდნენ ახლო-მახლოსა
ყვავილის ნათესაობა,
იმათ საბურავ-საცმელსა
ეტყობა სხვადასხვაობა…
თუმც ყვავილს სითბო იამა,
მაგრამ დაწყლულდა გულშია,
ვაი-ვაგლახით სულდგმულობს
მზის ალერს-სიყვარულშია.
დამზრალსა, შეცივებულსა
სწყენს სითბო, მზისა სხივები,
მზე კი კვეხულობს: გავათბე
დამზრალი, შენაცივები!
1891 წ.
გაზაფხული
მარტი გავიდა, გათბა დღე,
დარები დგება მზიანი,
მიწა გაფუვდა, ბუჩქებში
ამოჩენილან იანი.
მოფრინდა გვრიტი, შოშია,
ოფოფი სავარცხლიანი;
მწვანედ ბიბინებს მინდორი,
ოლე და ველი ცვრიანი.
ჭუკჭუკებს დილა-საღამოს
ახლად მოსული მწყერია,
თავს ძლივს იმალავს ჯეჯილში
ჭიაღუების მტერია.
დილაადრიან მერცხალმაც
გამოაღვიძეს სიფელი:
გაზაფხულდაო, დაგვძახის
პირველი მახარობელი.
შინ მოჩვეული კურდღლებიც
გამოფენილან ველადა,
დარბიან ცვარით დანამულ
ბალახის გასათელადა.
ზოგი ხტის, ზოგი ყურსაცქვეტს,
ზოგი ძირს განაბულია.
იქვე მჯდომარე პატარას
სიამიტ უცემს გულია.
მინდვრად გავიდეთ, ბიჭებო,
დროა, დავიფრთხოთ ძილია,
სუნს მოგვფრენს, ყნოსვას
დაგვიტკბობს
ია მკერდგადაშლილია!
დროა, ჩვენც მამაპაპურად
ხელი მოვკიდოთ შრომასა,
მინდვრად სჯობია მხნეობა
სახლში უსაქმოდ ჯდომასა!
1890 წ.
ვედრება მეტივეთა შვილებისა
მტკვარი მოღელავს, ზვირთები
დუდუნით მოიმღერიან,
გროვად პატარა ბიჭები
სერიდან გადმოსცქერიან.
გაფაციცებით უმზერენ
თავქვე მიმავალ ტივებსა,
შორს აყოლებენ, ძაან შორს
ცინცხალა თვალის სხივებსა.
მტკვარო, ნუ ღელავ! ქარო, შენც
გრიალი დაიდუნეო,
მამები მშვიდობიანად
დროზე შინ დაგვიბრუნეო.
გვისმინეთ თხოვნა-ვედრება
მამის პატარა შვილებსო,
თქვენი ღელვა და ზუზუნი
მშობლებს ნუ აგვატირებსო!
1886 წ.
ზამთარი
ქარი ქრის, ქარი ზუზუნებს,
მწარედ გაისმის ღრიალი,
გატიტვლებულა მინდორი,
ვით ოხერი და ტიალი.
ჰყინავს და სუსხავს ზამთარი,
თოვლით ავსილან ხევები;
უძრავად დგანან მუხები,
როგორც უსულო დევები.
დაყრუებულა სოფელიც,
ყველა შექნილა მწუხარი,
გუგუნებს მხოლოდ თავისთვის
და მხიარულობს ბუხარი.
ხანდიხან სოფლის სიჩუმეს
არღვევს საქონლის ზმუილი,
მინდორ-ველს მელის ჩხავილი
და მშიერ მგელთა ყმუილი.
1891 წ.
მარტს
მობრძანდი, მარტო, დროისით,
თოვლჭყაპუნა და წყლიანო,
ჭკუაზე თხელო, სულელო,
ხანდისხან ქარისხლიანო,
ზე-ქვერე ავადმყოფივით
ღრუბლიანო და მზიანო,
არც გაზაფხულო, ზამთარო,
არც თუ ნათელადღიანო!
შენ უკან დაგედევნება
მერცხალი ჭიკჭიკენისა,
გაზაფხულისა მორბედი,
დამატკბობელი სმენისა,
გულის ჭირთ უკუგამყრელი,
მკურნალი დამპალ სენისა,
მუდამ ერთ ხმაზე მგალობი,
მოყვარე დედაენისა.
1887 წ.
პატარა მკითხველებს
ჩემო პაწია მერცხლებო,
ჩემი სიცოცხლის სხივებო,
საყვარლად მოჭიკჭიკენო,
თქვენ ჩემო გულის მძივებო,-
მოგესალმებით ტკბილ-კოცნით
ბიძია გულით წრფელითა
და გიძღვნით ყველას სიხარულს,
სიყვარულს უთქმელს ენითა.
1903 წ.
შემოდგომა
დღემ იკლო, ღამე გადიდდა,
ჰავამ იცვალა ნირია,
აცივდა… სამხრეთისაკენ
მზემ სეიბრუნა პირია.
მინდვრები გაგვივერანდა,
ტყემ დაიბერტყა მხრებია,
ცამ ჩამოხარა წარბები,
გაგიჭაღარა მთებია.
ჭყაპი და თოვლი მატულობს,
ყინვა პარპაშებს ღამითა,
რთვილმა დააზრო ბალახი,
გაზრდილი დილის ნამითა.
ტყე-მინდვრით სოფელს მოაწყდა
კამეჩი, ძროხა, ღორია;
ცხვარ-მწყემსმა შირაქს მიჰმართა,
გზა გაიარა შორია.
გამოგვეთხოვნენ, გაფრინდნენ
მტრედი, გვრიტი და მწყერია;
მერცხალმაც მალე დასტოვა
ჩვენი დერეფნის ჭერია…
თითქოს გლოვობდეს, მიდამოს
თალხი აცვია ტანზედა…
მხოლოდ სოფელი გულდიდობს,
ფეხი გაიდგა განზედა.
გულდიდობს, ხარობს, გადახნა
სოფლის ბოლო და თავია;
მომკო, გალეწა, ორმოში
ბლომად ჩაყარა ხვავია!
1890 წ.
ადრიან გაზაფხულზედა
თებერვლის მზიან დღეშია,
ყვავილმა გამოიხედა
განაპირებულს ტყეშია.
ყვავილი იყო ლამაზი,
სურნელი, ნამებ-ცვრიანი,
გეგონებოდათ: ერთადა
შეყრილან ვარდნი, იანი.
გადაიშალა ტურფადა,
უხვად დაიწყო ფშვინვაო,
მზე უგზავნიდა სხივებსა,
რას დააკლებდა ყინვაო!
გაშალა ნაზი ფურცელი,
რაკი მზემ გამიცინაო,
აღარ ფიქრობდა საბრალო,
თუ მარტი მისდევს წინაო.
მარტი ჩამოდგა, გაჯავრდა,
ცას წარბი შეაკვრევინა
და ნაღვლიანსა ცრემლები
მიწაზე დააღვრევინა.
დაადო თოვლი საწყალსა,
ზედაც დასწვიმა კიდევა…
თუ სეუყვანა დაზრება
ყვავილი ელდით ილევა.
თრთის, თანაც ნატრობს შერცენას,
თუნდაღა ერთის ღერისას.
არ ჩივის ფურცელთ დაცვივნას,
გაალქატებას ფერისას.
უძლო და იღონღიალა…
მარტი უფრორე სწყრებოდა,
ყვავილი მიდგა ყუაზე,
ის იყო, სული ხდებოდა!
იღბალზე, მარტი გავიდა,
სუსხიც თან მოჰყვა ტიალი,
მზემ ძალა გამოიჩინა,
წაღმა დაიწყო ტრიალი.
დღეები გათბა, გაცოცხლდა
მიდამო მრავალფრთიანი,
ენძელამ თავი ამოჰყო,
ბუჩქში აჰყვავდნენ იანი.
ყველგან გაისმა სიმღერა,
გალობა ათასნაირი,
უღელზე მეხრის ღიღინი,
მეძროხეების შაირი.
ამოჩდნენ ახლო-მახლოსა
ყვავილის ნათესაობა,
იმათ საბურავ-საცმელსა
ეტყობა სხვადასხვაობა…
თუმც ყვავილს სითბო იამა,
მაგრამ დაწყლულდა გულშია,
ვაი-ვაგლახით სულდგმულობს
მზის ალერს-სიყვარულშია.
დამზრალსა, შეცივებულსა
სწყენს სითბო, მზისა სხივები,
მზე კი კვეხულობს: გავათბე
დამზრალი, შენაცივები!
1891 წ.
გაზაფხული
მარტი გავიდა, გათბა დღე,
დარები დგება მზიანი,
მიწა გაფუვდა, ბუჩქებში
ამოჩენილან იანი.
მოფრინდა გვრიტი, შოშია,
ოფოფი სავარცხლიანი;
მწვანედ ბიბინებს მინდორი,
ოლე და ველი ცვრიანი.
ჭუკჭუკებს დილა-საღამოს
ახლად მოსული მწყერია,
თავს ძლივს იმალავს ჯეჯილში
ჭიაღუების მტერია.
დილაადრიან მერცხალმაც
გამოაღვიძეს სიფელი:
გაზაფხულდაო, დაგვძახის
პირველი მახარობელი.
შინ მოჩვეული კურდღლებიც
გამოფენილან ველადა,
დარბიან ცვარით დანამულ
ბალახის გასათელადა.
ზოგი ხტის, ზოგი ყურსაცქვეტს,
ზოგი ძირს განაბულია.
იქვე მჯდომარე პატარას
სიამიტ უცემს გულია.
მინდვრად გავიდეთ, ბიჭებო,
დროა, დავიფრთხოთ ძილია,
სუნს მოგვფრენს, ყნოსვას
დაგვიტკბობს
ია მკერდგადაშლილია!
დროა, ჩვენც მამაპაპურად
ხელი მოვკიდოთ შრომასა,
მინდვრად სჯობია მხნეობა
სახლში უსაქმოდ ჯდომასა!
1890 წ.
ვედრება მეტივეთა შვილებისა
მტკვარი მოღელავს, ზვირთები
დუდუნით მოიმღერიან,
გროვად პატარა ბიჭები
სერიდან გადმოსცქერიან.
გაფაციცებით უმზერენ
თავქვე მიმავალ ტივებსა,
შორს აყოლებენ, ძაან შორს
ცინცხალა თვალის სხივებსა.
მტკვარო, ნუ ღელავ! ქარო, შენც
გრიალი დაიდუნეო,
მამები მშვიდობიანად
დროზე შინ დაგვიბრუნეო.
გვისმინეთ თხოვნა-ვედრება
მამის პატარა შვილებსო,
თქვენი ღელვა და ზუზუნი
მშობლებს ნუ აგვატირებსო!
1886 წ.
ზამთარი
ქარი ქრის, ქარი ზუზუნებს,
მწარედ გაისმის ღრიალი,
გატიტვლებულა მინდორი,
ვით ოხერი და ტიალი.
ჰყინავს და სუსხავს ზამთარი,
თოვლით ავსილან ხევები;
უძრავად დგანან მუხები,
როგორც უსულო დევები.
დაყრუებულა სოფელიც,
ყველა შექნილა მწუხარი,
გუგუნებს მხოლოდ თავისთვის
და მხიარულობს ბუხარი.
ხანდიხან სოფლის სიჩუმეს
არღვევს საქონლის ზმუილი,
მინდორ-ველს მელის ჩხავილი
და მშიერ მგელთა ყმუილი.
1891 წ.
მარტს
მობრძანდი, მარტო, დროისით,
თოვლჭყაპუნა და წყლიანო,
ჭკუაზე თხელო, სულელო,
ხანდისხან ქარისხლიანო,
ზე-ქვერე ავადმყოფივით
ღრუბლიანო და მზიანო,
არც გაზაფხულო, ზამთარო,
არც თუ ნათელადღიანო!
შენ უკან დაგედევნება
მერცხალი ჭიკჭიკენისა,
გაზაფხულისა მორბედი,
დამატკბობელი სმენისა,
გულის ჭირთ უკუგამყრელი,
მკურნალი დამპალ სენისა,
მუდამ ერთ ხმაზე მგალობი,
მოყვარე დედაენისა.
1887 წ.
პატარა მკითხველებს
ჩემო პაწია მერცხლებო,
ჩემი სიცოცხლის სხივებო,
საყვარლად მოჭიკჭიკენო,
თქვენ ჩემო გულის მძივებო,-
მოგესალმებით ტკბილ-კოცნით
ბიძია გულით წრფელითა
და გიძღვნით ყველას სიხარულს,
სიყვარულს უთქმელს ენითა.
1903 წ.
შემოდგომა
დღემ იკლო, ღამე გადიდდა,
ჰავამ იცვალა ნირია,
აცივდა… სამხრეთისაკენ
მზემ სეიბრუნა პირია.
მინდვრები გაგვივერანდა,
ტყემ დაიბერტყა მხრებია,
ცამ ჩამოხარა წარბები,
გაგიჭაღარა მთებია.
ჭყაპი და თოვლი მატულობს,
ყინვა პარპაშებს ღამითა,
რთვილმა დააზრო ბალახი,
გაზრდილი დილის ნამითა.
ტყე-მინდვრით სოფელს მოაწყდა
კამეჩი, ძროხა, ღორია;
ცხვარ-მწყემსმა შირაქს მიჰმართა,
გზა გაიარა შორია.
გამოგვეთხოვნენ, გაფრინდნენ
მტრედი, გვრიტი და მწყერია;
მერცხალმაც მალე დასტოვა
ჩვენი დერეფნის ჭერია…
თითქოს გლოვობდეს, მიდამოს
თალხი აცვია ტანზედა…
მხოლოდ სოფელი გულდიდობს,
ფეხი გაიდგა განზედა.
გულდიდობს, ხარობს, გადახნა
სოფლის ბოლო და თავია;
მომკო, გალეწა, ორმოში
ბლომად ჩაყარა ხვავია!
1890 წ.