გვარის ფუძეა მეტსახელი თავხელა.
თავხელიძე იყო როსტომ მეფის ბიძის, ბატონ ვახტანგის ყოფილი ყმა, რომელიც მან უწყალობა ქალაქის მოურავ მანუჩარს 1639 წელს.
თავხელიძე ბასილა, ფლავს მცხოვრები, ყიასაბეგის მეკოდისპურე ყმა იყო 1700 წელს.
თავხელიძე ციხელა, ძახორას მცხოვრები, იყო მოწმე ბერის მიერ იონათამ ლიპარტისშვილისთვის მიცემული ნაფუძრისა და სახლის ნასყიდობის წიგნში, მეჩვიდმეტე საუკუნეში.
თავხელიძე მამუკას კი, ზახორას მცხოვრებს, ზურაბ ღაზნელის ყმას, საამილახვროს დავთრის მიხედვით, ევალებოდა თოფით ლაშქრობა (მეჩვიდმეტე საუკუნის მეორე ნახევარში).
საქართველოში 400 თავხელიძე ცხოვრობს: ბაღდათში – 209, ქუთაისში – 79, თბილისში – 72. არიან სხვაგანაც.