მგელი საკუთარ ტყავში
(mgeli sakutar tyavshi)
(mgeli sakutar tyavshi)
მგელი რომ ბალახს ძოვდა, ამის შესახებ ადრეც გვსმენოდა და არ გაგვკვირვებია. ჩვენს გვერდით რომ დავინახეთ, ამან დაგვაფრთხო და გასაქცევად ერთმანეთს მივაწყდით.
არ გაგვიგია როდის გამოვიდა ტყიდან და როდის შეერია ჩვენ რიგებს. თურმე ისიც ჩვენსავით თავდახრილი მიუყვებოდა საძოვარს, მადიანად ილუკმებოდა და ცდილობდა ბალახი ზედმეტად არ გაეთელა. ალბათ, კიდევ დიდხანს ვერ შევამჩნევდით, კბილების კრაჭუნს რომ არ მიექცია ჩვენი ყურადღება. ძალიან მოუხერხებლად ცდილობდა მაგარძირიანი ბალახის მოწყვეტას და ზედმეტი დაძაბულობისგან კბილს კბილზე აცემინებდა.
ჩვენ რომ შეშინებულები დაგვინახა, თვითონაც დაფრთხა და ისევ ტყეს მისცა თავი. შორს არ წასულა. იქვე, ხის ძირში დაეგდო და ისეთი თვალებით გამოგვხედა, რომ ჩვენი უნდობლობის გამო თავი თითქოს დამნაშავედაც კი ვიგრძენით.
თუმცა ასე უცებ მაინც ვერ დავწყნარდით. ვირბინეთ და ვაწყვიტეთ ფეხები აქეთ-იქით, ვიდრე არაქათი არ გამოგველია და მინდორზე არ დავეყარეთ.
ნეტავ რას ნიშნავდა საკუთარ ტყავში გახვეული მგლის ასე თამამად და მოურიდებლად გამოჩენა? ცხადია, სამტროდ არ იყო მოსული, რადგან არაფერი უშლიდა ხელს ერთი ან რამდენიმე ჩვენგანი თამამად დაელუკმა, მაგრამ არც უცდია. ხოლო ჩვენ შორის დიდიხანია აღარ იყო ის პირველშეწირული, რომელსაც ცხვრისა და მგლის მეგობრობის ამბავი რქებზე შეგონებად ეწერა.
ძნელი დასაჯერებელი კი იყო, მაგრამ შეიძლებოდა გვეფიქრა, რომ ახლა სწორედ ეს დრო დამდგარიყო.
სხვანაირად როგორ აგვეხსნა ჩვენს გვერდით მგლის გამოჩენა და ბალახის ძოვნა?
ან ტყიდან მისი ხელახლა გამოსვლა. ის აუცილებელი სიფრთხილე, რომელიც ახლა უკვე ზედმეტი იყო, რადგან თავისი საქციელით მან უკვე მოინადირა ჩვენი გულები და გადავწყვიტეთ, ზედმეტი ყურადღებით აღარ დაგვეფრთხო. მართლაც ნელ-ნელა ის ისევ მოგვიახლოვდა და ჩვენთან ერთად განაგრძო ძოვა.
შორიდან ალბათ ისიც ცხვარს ჰგავდა. თუმცა, ნამდვილი ცხვრები მხოლოდ ჩვენ ვიყავით. ჩვენ ვიძლეოდით რძეს და მატყლს და ყოველდღიურად, როგორც შეგვეძლო, ისე ვებრძოდით პატრონის სიღარიბეს
ისიც განსაკუთრებით ზრუნავდა ჩვენზე. საძოვარს გვიცვლიდა. ბალახს გვირჩევდა. სიცივეში ფარეხს გვითბუნებდა. სიცხეში კი წყალს გვასმევდა და ხის ჩრდილში მიგვერეკებოდა.
ამჯერად მდინარეზე მგელიც წამოგვყვა. ჩვენ ძალიან დასიცხულები ვიყავით და მოურიდებლად შევცვივდით მდინარეში. მგელი ამ დროს ნაპირზე იდგა, მოთმინებით იტანდა წყურვილს, ვიდრე ჩვენ წყლიდან არ გამოვედით. შევამჩნიეთ, რომ არ თაკილობდა ჩვენგან ამღვრეული და ნალუფხარი წყალი ესვა.
მდელოზეც ჩვენსავით წამოწვა და ბალახის ამოცოხნა დაიწყო. უჭირდა, მაგრამ თავს ძალას ატანდა. ხანდახან მალულად გადმოგვხედავდა, ცდილობდა ზუსტად ჩვენაირად ემოძრავებინა ყბები. თავიც ისე დაეჭირა, თითქოს ბალახის ღეჭვაზე მეტი საქმე არ ჰქონდა. ეს უკეთ გამოსდიოდა. აი, კბილებს კი მაინც სასაცილოდ აღრჭიალებდა, როცა საფქვავზე ნედლი მასის ნაცვლად შიშველი ემალი გაკრთებოდა დღის სინათლეზე.
ბღავილით არ ბღაოდა. არ ვიცი, საერთოდ არ იცოდა ბღავილი, თუ ჩვენი ერიდებოდა, რომ არ დაგვეცინა.
დაცინვა კი ისეთი სასტიკი ვიცოდით ცხვრებმა, რომ ასეთ დროს საკუთარი თავი გვაშინებდა.
ეს ამბავი ადრე გაზაფხულზე დაიწყო და შემოდგომამდე ისე გავუშინაურდით ერთმანეთს, სრულიად აღარ გვერიდებოდა მასთან ერთად ბალახებში კოტრიალი და ჩირგვებში კუნტრუში.
ბინად ჯერ კიდევ ტყეში ცხოვრობდა. ერიდებოდა, ჩვენს პატრონს და მის კუდჩაწნულ ქოფაკს არ შეემჩნიათ. თუმცა, ღამღამობით ხანდახან ბაკშიც იპარებოდა. დაიყურსებოდა სადმე დაბლში, დაჭანჭახებულ ადგილას, გაუშტერებდა მილეულ (ხანაც სავსე) მთვარეს მზერას და დილამდე გვიყვებოდა, თუ ვის, სად და როდის ადინა ცხელი სისხლი, ვის მოუსწრაფა ადრე და მალე სიცოცხლე, ვისი ლეშით გაძღა და მეტისმეტი სიხარბისგან როგორ უჭირდა ნანადირევის მონელება.
მის მონათხრობში იგრძნობოდა დიდი სინანული ჩადენილი ბოროტების გამო და ჩვენ არ გვქონდა მიზეზი მის გულწრფელობაში ეჭვი შეგვეტანა.
ჩვენს თვალწინ იმსხვრეოდა მითი მგლის უწვრთნელობის შესახებ.
ჭამით ძალიან ცოტას ჭამდა. ოთხშაბათს და პარასკევს ნედლ ბალახს არ ეკარებოდა, ხმელი თივით გაჰქონდა თავი. სხვა დღეებშიც შეგვიმჩნევია, თუ როგორ არიდებდა ქორფა ფოთლებს პირს. ჩვენც გვირჩევდა, ხმელი თივა გვეცოხნა და ახლადამოსული ბალახის, განსაკუთრებით კი ყვავილების ჭამას მოვრიდებოდით.
- ბალახიც ცოცხალია, ყვავილიც - გვასწავლიდა მგელი, - ჩვენ კი იმასაც არ ვაცლით, რომ დაითესლოს და მომავალ წელს ხელახლა ამოვიდეს. აბა, გადახედეთ ჩვენ მიერ გადაძოვილ მინდვრებს, - მინდვრისკენ გვახედებდა, - სადღა ნარი? ოთხფოთლიანი სამყურა კი საერთოდ გაქრა, ბევრგან შიშველი მიწა ჩანს, მალე აქ ეროზია დაიწყება და ეს ფერდობები შეიძლება მთლიანად ჩამოიშალოს...
ამას ამბობდა და ჩვენს ნაფეხურებში ჩამდაგარ წვიმის წყალს გზას აძლევდა, მიწას კი აფხვიერებდა და ნაკვალევს შლიდა.
- ამბავი ჩვენი უმანკოებისა, რა თქმა უნდა, გაზვიადებულია – უდასტურებდა დედა-ცხვარი, რომელიც უკბილო პირით ძლივს გამოთქვამდა სიტყვა -გაზვიადებას, - აბა, გაიხსენეთ, თითოეულ თქვენგანს რამდენი გველისთვის გაუჩეჩქვია თავი? უვნებელ გველხოკერებსაც კი არ ვინდობთ...
დედაცხვარს დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა ჩვენში, მამაცხვარზე უფრო მეტი, ამიტომ, როცა ჩვენ ბღავილით დედაცხვრისადმი ნდობას გამოვხატავდით, ეს თავისთავად მგლის აზრებისადმი პატივისცემასაც გულისხმობდა.
მგელი ხომ საკუთარი საქციელით გვაძლევდა მაგალითს, თუ როგორ უნდა გვეცხოვრა,
თანდათანობით ნედლი ბალახის ძოვნას ჩვენც თავი დავანებეთ, ჯერ ხმელ ბალახზე გადავედით, მერე ტყის კენკრას შევესიეთ, ბოლოს კი ხის გამხმარ ტოტებსაც გავუსინჯეთ გემო.
წველას მოვუკელით, მერე და მერე მატყლიც გაგვცვივდა და ერთიანად გავძვალტყავდით.
პატრონი კი ყოველდღე ახალ-ახალ საძოვრებს გვირჩევდა, მაგრამ ჩვენ კრიჭაშეკრულნი, მხოლოდ მიწას ვლოკავდით და ნამარილევზე ცივ წყალს ვაყოლებდით.
ერთ საღამოს როცა მონაწველმა რძემ ჭურჭლის ფსკერიც ვერ დაფარა, პატრონს მოთმინება გამოელია, ბაკის კარები ჩაკეტა და თხილის კავიანი ჯოხით საცემრად დაგვერია.
პირველ მოქნევაზე ჯოხმა ჰაერში გაიშხუილა და ჩვენ დამფრთხალნი ღობეს ავეკარით, რადგან ბაკის კარი მაგრად იყო ჩაკეტილი, გრძელი ჯოხი კი ყველგან მოგვწვდებოდა.
იმ ღამეს ყველაზე მეტად მგელი იცემა.
ბნელოდა, მაგრამ ეტყობა, პატრონი ბრაზისგან ისედაც თვალებდაბნელებული იყო, რადგან ვერ შეამჩნია, როცა ერთი კუთხიდან მეორეში მივაწყდით, ჯოხის მოქნევის მანძილზე მხოლოდ შეუმჩნევლად შემოპარული მგელი დახვდა.
ვერ მივხვდით, თუ როგორ ასწრებდა, რომ ყველა მოქნეული ჯოხისთვის თვითონ დაეხვედრებინა თავისი გაძვალტყავებული სხეული.
ან რამდენს გაუძლო? ვიდრე პატრონს მისი ცემა არ მოწყინდა და წელმოწყვეტილი არ დაეცა ჩვენს თვალწინ.
- როგორც გიცხოვრიათ, ისე იცხოვრეთ – კვდებოდა და უკანასკნელ სიტყვებს გვიტოვებდა მგელი, - ასეთ ტანჯვას ვერ გაუძლებთ, თქვენ ამისთვის არა ხართ დაბადებულნი, იქნებ არც არის საჭირო... ხვალიდან თქვენ რძეს მიცემთ თქვენს პატრონს, კიდევ მატყლს და ხორცს, მე კი ... ხორცი ჩემი არ ვარგა და ტყავი... ჰო, ტყავი... ხვალ პატრონი ჩემს ტყავს ბაკის ღობეზე რომ გადაფენს, თქვენებურად არ დაფრთხეთ და არ შეშინდეთ.
შეშინებული ცხვრის ხორცს მწარე გემო აქვს.
არ გაგვიგია როდის გამოვიდა ტყიდან და როდის შეერია ჩვენ რიგებს. თურმე ისიც ჩვენსავით თავდახრილი მიუყვებოდა საძოვარს, მადიანად ილუკმებოდა და ცდილობდა ბალახი ზედმეტად არ გაეთელა. ალბათ, კიდევ დიდხანს ვერ შევამჩნევდით, კბილების კრაჭუნს რომ არ მიექცია ჩვენი ყურადღება. ძალიან მოუხერხებლად ცდილობდა მაგარძირიანი ბალახის მოწყვეტას და ზედმეტი დაძაბულობისგან კბილს კბილზე აცემინებდა.
ჩვენ რომ შეშინებულები დაგვინახა, თვითონაც დაფრთხა და ისევ ტყეს მისცა თავი. შორს არ წასულა. იქვე, ხის ძირში დაეგდო და ისეთი თვალებით გამოგვხედა, რომ ჩვენი უნდობლობის გამო თავი თითქოს დამნაშავედაც კი ვიგრძენით.
თუმცა ასე უცებ მაინც ვერ დავწყნარდით. ვირბინეთ და ვაწყვიტეთ ფეხები აქეთ-იქით, ვიდრე არაქათი არ გამოგველია და მინდორზე არ დავეყარეთ.
ნეტავ რას ნიშნავდა საკუთარ ტყავში გახვეული მგლის ასე თამამად და მოურიდებლად გამოჩენა? ცხადია, სამტროდ არ იყო მოსული, რადგან არაფერი უშლიდა ხელს ერთი ან რამდენიმე ჩვენგანი თამამად დაელუკმა, მაგრამ არც უცდია. ხოლო ჩვენ შორის დიდიხანია აღარ იყო ის პირველშეწირული, რომელსაც ცხვრისა და მგლის მეგობრობის ამბავი რქებზე შეგონებად ეწერა.
ძნელი დასაჯერებელი კი იყო, მაგრამ შეიძლებოდა გვეფიქრა, რომ ახლა სწორედ ეს დრო დამდგარიყო.
სხვანაირად როგორ აგვეხსნა ჩვენს გვერდით მგლის გამოჩენა და ბალახის ძოვნა?
ან ტყიდან მისი ხელახლა გამოსვლა. ის აუცილებელი სიფრთხილე, რომელიც ახლა უკვე ზედმეტი იყო, რადგან თავისი საქციელით მან უკვე მოინადირა ჩვენი გულები და გადავწყვიტეთ, ზედმეტი ყურადღებით აღარ დაგვეფრთხო. მართლაც ნელ-ნელა ის ისევ მოგვიახლოვდა და ჩვენთან ერთად განაგრძო ძოვა.
შორიდან ალბათ ისიც ცხვარს ჰგავდა. თუმცა, ნამდვილი ცხვრები მხოლოდ ჩვენ ვიყავით. ჩვენ ვიძლეოდით რძეს და მატყლს და ყოველდღიურად, როგორც შეგვეძლო, ისე ვებრძოდით პატრონის სიღარიბეს
ისიც განსაკუთრებით ზრუნავდა ჩვენზე. საძოვარს გვიცვლიდა. ბალახს გვირჩევდა. სიცივეში ფარეხს გვითბუნებდა. სიცხეში კი წყალს გვასმევდა და ხის ჩრდილში მიგვერეკებოდა.
ამჯერად მდინარეზე მგელიც წამოგვყვა. ჩვენ ძალიან დასიცხულები ვიყავით და მოურიდებლად შევცვივდით მდინარეში. მგელი ამ დროს ნაპირზე იდგა, მოთმინებით იტანდა წყურვილს, ვიდრე ჩვენ წყლიდან არ გამოვედით. შევამჩნიეთ, რომ არ თაკილობდა ჩვენგან ამღვრეული და ნალუფხარი წყალი ესვა.
მდელოზეც ჩვენსავით წამოწვა და ბალახის ამოცოხნა დაიწყო. უჭირდა, მაგრამ თავს ძალას ატანდა. ხანდახან მალულად გადმოგვხედავდა, ცდილობდა ზუსტად ჩვენაირად ემოძრავებინა ყბები. თავიც ისე დაეჭირა, თითქოს ბალახის ღეჭვაზე მეტი საქმე არ ჰქონდა. ეს უკეთ გამოსდიოდა. აი, კბილებს კი მაინც სასაცილოდ აღრჭიალებდა, როცა საფქვავზე ნედლი მასის ნაცვლად შიშველი ემალი გაკრთებოდა დღის სინათლეზე.
ბღავილით არ ბღაოდა. არ ვიცი, საერთოდ არ იცოდა ბღავილი, თუ ჩვენი ერიდებოდა, რომ არ დაგვეცინა.
დაცინვა კი ისეთი სასტიკი ვიცოდით ცხვრებმა, რომ ასეთ დროს საკუთარი თავი გვაშინებდა.
ეს ამბავი ადრე გაზაფხულზე დაიწყო და შემოდგომამდე ისე გავუშინაურდით ერთმანეთს, სრულიად აღარ გვერიდებოდა მასთან ერთად ბალახებში კოტრიალი და ჩირგვებში კუნტრუში.
ბინად ჯერ კიდევ ტყეში ცხოვრობდა. ერიდებოდა, ჩვენს პატრონს და მის კუდჩაწნულ ქოფაკს არ შეემჩნიათ. თუმცა, ღამღამობით ხანდახან ბაკშიც იპარებოდა. დაიყურსებოდა სადმე დაბლში, დაჭანჭახებულ ადგილას, გაუშტერებდა მილეულ (ხანაც სავსე) მთვარეს მზერას და დილამდე გვიყვებოდა, თუ ვის, სად და როდის ადინა ცხელი სისხლი, ვის მოუსწრაფა ადრე და მალე სიცოცხლე, ვისი ლეშით გაძღა და მეტისმეტი სიხარბისგან როგორ უჭირდა ნანადირევის მონელება.
მის მონათხრობში იგრძნობოდა დიდი სინანული ჩადენილი ბოროტების გამო და ჩვენ არ გვქონდა მიზეზი მის გულწრფელობაში ეჭვი შეგვეტანა.
ჩვენს თვალწინ იმსხვრეოდა მითი მგლის უწვრთნელობის შესახებ.
ჭამით ძალიან ცოტას ჭამდა. ოთხშაბათს და პარასკევს ნედლ ბალახს არ ეკარებოდა, ხმელი თივით გაჰქონდა თავი. სხვა დღეებშიც შეგვიმჩნევია, თუ როგორ არიდებდა ქორფა ფოთლებს პირს. ჩვენც გვირჩევდა, ხმელი თივა გვეცოხნა და ახლადამოსული ბალახის, განსაკუთრებით კი ყვავილების ჭამას მოვრიდებოდით.
- ბალახიც ცოცხალია, ყვავილიც - გვასწავლიდა მგელი, - ჩვენ კი იმასაც არ ვაცლით, რომ დაითესლოს და მომავალ წელს ხელახლა ამოვიდეს. აბა, გადახედეთ ჩვენ მიერ გადაძოვილ მინდვრებს, - მინდვრისკენ გვახედებდა, - სადღა ნარი? ოთხფოთლიანი სამყურა კი საერთოდ გაქრა, ბევრგან შიშველი მიწა ჩანს, მალე აქ ეროზია დაიწყება და ეს ფერდობები შეიძლება მთლიანად ჩამოიშალოს...
ამას ამბობდა და ჩვენს ნაფეხურებში ჩამდაგარ წვიმის წყალს გზას აძლევდა, მიწას კი აფხვიერებდა და ნაკვალევს შლიდა.
- ამბავი ჩვენი უმანკოებისა, რა თქმა უნდა, გაზვიადებულია – უდასტურებდა დედა-ცხვარი, რომელიც უკბილო პირით ძლივს გამოთქვამდა სიტყვა -გაზვიადებას, - აბა, გაიხსენეთ, თითოეულ თქვენგანს რამდენი გველისთვის გაუჩეჩქვია თავი? უვნებელ გველხოკერებსაც კი არ ვინდობთ...
დედაცხვარს დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა ჩვენში, მამაცხვარზე უფრო მეტი, ამიტომ, როცა ჩვენ ბღავილით დედაცხვრისადმი ნდობას გამოვხატავდით, ეს თავისთავად მგლის აზრებისადმი პატივისცემასაც გულისხმობდა.
მგელი ხომ საკუთარი საქციელით გვაძლევდა მაგალითს, თუ როგორ უნდა გვეცხოვრა,
თანდათანობით ნედლი ბალახის ძოვნას ჩვენც თავი დავანებეთ, ჯერ ხმელ ბალახზე გადავედით, მერე ტყის კენკრას შევესიეთ, ბოლოს კი ხის გამხმარ ტოტებსაც გავუსინჯეთ გემო.
წველას მოვუკელით, მერე და მერე მატყლიც გაგვცვივდა და ერთიანად გავძვალტყავდით.
პატრონი კი ყოველდღე ახალ-ახალ საძოვრებს გვირჩევდა, მაგრამ ჩვენ კრიჭაშეკრულნი, მხოლოდ მიწას ვლოკავდით და ნამარილევზე ცივ წყალს ვაყოლებდით.
ერთ საღამოს როცა მონაწველმა რძემ ჭურჭლის ფსკერიც ვერ დაფარა, პატრონს მოთმინება გამოელია, ბაკის კარები ჩაკეტა და თხილის კავიანი ჯოხით საცემრად დაგვერია.
პირველ მოქნევაზე ჯოხმა ჰაერში გაიშხუილა და ჩვენ დამფრთხალნი ღობეს ავეკარით, რადგან ბაკის კარი მაგრად იყო ჩაკეტილი, გრძელი ჯოხი კი ყველგან მოგვწვდებოდა.
იმ ღამეს ყველაზე მეტად მგელი იცემა.
ბნელოდა, მაგრამ ეტყობა, პატრონი ბრაზისგან ისედაც თვალებდაბნელებული იყო, რადგან ვერ შეამჩნია, როცა ერთი კუთხიდან მეორეში მივაწყდით, ჯოხის მოქნევის მანძილზე მხოლოდ შეუმჩნევლად შემოპარული მგელი დახვდა.
ვერ მივხვდით, თუ როგორ ასწრებდა, რომ ყველა მოქნეული ჯოხისთვის თვითონ დაეხვედრებინა თავისი გაძვალტყავებული სხეული.
ან რამდენს გაუძლო? ვიდრე პატრონს მისი ცემა არ მოწყინდა და წელმოწყვეტილი არ დაეცა ჩვენს თვალწინ.
- როგორც გიცხოვრიათ, ისე იცხოვრეთ – კვდებოდა და უკანასკნელ სიტყვებს გვიტოვებდა მგელი, - ასეთ ტანჯვას ვერ გაუძლებთ, თქვენ ამისთვის არა ხართ დაბადებულნი, იქნებ არც არის საჭირო... ხვალიდან თქვენ რძეს მიცემთ თქვენს პატრონს, კიდევ მატყლს და ხორცს, მე კი ... ხორცი ჩემი არ ვარგა და ტყავი... ჰო, ტყავი... ხვალ პატრონი ჩემს ტყავს ბაკის ღობეზე რომ გადაფენს, თქვენებურად არ დაფრთხეთ და არ შეშინდეთ.
შეშინებული ცხვრის ხორცს მწარე გემო აქვს.