malacidze irma werili
პირველად ხომ არ ცეცხლავდა ცეცხლივით არაყს...
_ თვალი დაუდგეს, ე ხორხი გამოკალული ხო არ ააქ. იი, საწყალი ცოლ-შვილი მაგის ხელში. სუ ეგრე გამობრუჟული უნდა დაიარებოდეს, ქა? _ აცლიდა და იტყოდა მარო ძალო ლოთ თამაზაზე.
სიმართლის პირში მიხლა უყვარდა მარო ძალოს. ყველამ იცოდა. ამიტომაც არც სწყინდათ. თამაზას ხომ საერთოდ, რა დროს ეწყინებოდა _ ფხიზელი კარგა ხანია, არავის ენახა. მთვრალს კი, საკუთარ ძარღვებში მოშხუილე სისხლის ხმის გარდა, არც არაფერი ესმოდა. დილა რომ გათენდებოდა, იმ წუთიდან არყის საძებნელად მიდიოდა. სოფელში საქმეს რა დალევდა, ვინმეს აუცილებლად ექნებოდა გასათოხნი ან გამოსამარგლი, ვაზი ასახვევი ან ყანა გასათიბი. მკლავი კი ძლიერი ჰქონდა. მხარბეჭიც _ კარგი ვაჟკაცის შესაშური. რომ არა ამდენი ლოთობა, ბარე ორ ქალს დაადნობდა თავის კუნთმაგარ მკლავზე. მაგრამ ახლა ცოლ-ქმრული მოვალეობის შესასრულებლად არყისა და ოფლის სუნით აყროლებულს საკუთარი ცოლიც კი ზიზღით უწვებოდა ლოგინში - მეზობლის ნაჩუქარ, დამდნარ თეთრეულში და სხვას რით მიიზიდავდა. სახის, ერთ დროს ალბათ ლამაზი, მამაკაცური ნაკვთები ახლა ისე დაბიჟვინებოდა, გეგონებოდა, ბზიკებს დაუკბენიათო. მისთვის კი ყველაფერი სულ ერთი იყო. სარკეში არც იხედებოდა. რომ გეკითხათ, ვერაფრის დიდებით გაიხსენებდა, რა ფერის თვალები ჰქონდა. ვერც ცოლის ნაადრევად დანაოჭებულ და შრომისგან დახეთქილ ხელებს ამჩნევდა, ვერც შვილების სევდაჩამდგარ, არაბავშვურ თვალებს. არც მათი, ძილის წინ უშაქრო ჩაით კიდევ უფრო აწრიალული, მშიერი კუჭის წრიპინი სწვებოდა მამის დახშულ სმენას. საკუთარი, ასე თუ ისე, ამოყორილი ჰქონდა, სამადლოდ მოწოდებული პურით და არყით და სხვას არაფერს დაგიდევდათ.
სულ ასე იყო. ბოლო ათ წელზე მეტია, ფხიზელი არავის ენახა. შვილებს, სოფელი, რის ვაი-ვაგლახით კვებავდა. ვინ რას აწვდიდა, ვინ რას. თუმცა ყველას თავისი გასჭირვებოდა და არც ისე იშვიათად, მშიერი კუჭით იძინებდნენ. პატარა სახლში ცხოვრობდნენ. კედლები ბლოკით იყო აშენებული და ასევე, გაულესავად მიტოვებული. წვიმას უკვე დაეჩნია კვალი და აქა-იქ, კიდეები ჩამოშლილიყო კიდეც. უმინო ფანჯრებზე ცელოფანის დახეული ნაჭრები იყო აკრული. ერთადერთ ოთახში ალაგ-ალაგ ჩამოხეული ძველისძველი შპალერი ფარავდა კედლებს. კუთხეში კარებჩამოვარდნილი ძველი შიფანერი იდგა, სკოლაში ჩამოწერილი ფეხებმორყეული მერხი _ მაგიდის, ჯორკოები კი _ სკამების ნაცვლად.
განა ამჩნევდა თამაზა ამ უბადრუკებას. განა ხედავდა. იმიტომაც იბრუჟებოდა ყოველ ცისმარე დღეს, რომ ეს არ დაენახა. გათენდებოდა თუ არა, გამოძვრებოდა დახეული ქვეშაგებიდან და პირდაუბანელი გარბოდა მეზობლებში. დილიდანვე იჭერდა დასალევის შოვნის თადარიგს.
იმ დილას კი... იმ დილას ისეთი რამ მოხდა, თამაზას არაყიც კი გადაავიწყა.
_ არ ვიცოდი, ფოსტა თუ კიდევ მუშაობდაო, _ გაიოცა, როცა მის მობრეცილ ჭიშკართან სოფლის ავტობუსმა გააჩერა და მძღოლმა წერილი გადმოაწოდა _ რაიონის ფოსტიდან გამომატანეს, შენთან მოსულაო.
_ წერილიიი? _ სასაცილოდ არ ეყო თამაზას, _ მეე, წერილიიი?
სათონიდან ლელამ გამოყო თავსაფარწაკრული თავი და აწითლებულ სახეზე ჩამოღვენთილი ოფლი სახელოთი შეიმშრალა.
_ რაიო, თამაზი, ცუდი დეპეშა ხო არაა? _ იკითხა შეშინებულმა.
_ არა, წერილია.
_ ჩემებისგან იქნება, ვლადიკავკაზიდან.
_ რავი, ჩემი სახელი და გვარი აწერია და. მოდი და წაიკითხე, რუსული ხო იცი.
_ მოიტა, გავხსნა, _ გამოგლიჯა ხელიდან კონვერტი და ჩაწითლებული თვალები მკვირცლხად ჩაარბენინა გაკრული ხელით დაწერილ მისამართზე.
_ არა, კაცო, ჩემებისგან არაა. მოსკოვიდანაა, რაიო? ნა-დეჟ-და ბა-ლა-შო-ვა-ო? _ ვერ გაიგებდი, ვის ეკითხებოდა, თამაზას თუ თავის თავს.
თამაზამ ცოლს შეხედა. თვალი გაუშტერდა. ერთხანს ასე მიშტერებოდა, თითქოს მის ნაოჭებში ცდილობდა იმის ამოკითხვას, რაც წესით საკუთარი ტვინის ხვეულებში უნდა ეძებნა, მაგრამ არაყს ეს ხვეულები კარგა ხნის წინ წაეშალა, გვარიანად გაესწორებინა, ამიტომ ამაოდ ცდილობდა იმის გახსენებას, საიდან ეცნობოდა ეს გვარი და სახელი.
_ მიდი, გახსენი, ნახე ერთი ვისგანაა,… _ მოუთმენლად უთხრა ცოლს.
ლელამ კონვერტი ნაჩქარევად გახსნა. იქიდან გაკრული, რუსული ხელით დაწერილი ორგვერდიანი წერილი ამოიღო და კითხვას შეუდგა. ოსის გოგო იყო ლელა. ცხინვალში გაზრდილი. რუსული სკოლა ჰქონდა დამთავრებული და ჩქარი, გაკრული ხელით ნაწერსაც იოლად არჩევდა. ჩუმად დაიწყო კითხვა. თვალის გუგა სწრაფად მოძრაობდა, სტრიქონიდან სტრიქონზე მკვირცხლად, მოუთმენლად მიხტოდა, თითქოს სურდა, რაც შეიძლება მალე ჩაერბინა ყველა სტრიქონი, მალე შეეტყო ავტორის გულისწადილი. თამაზა იდგა, ჩუმად, გახევებული და თვალების მოძრაობას აკვირდებოდა. მათში ცდილობდა იმის ამოკითხვას, რასაც საკუთარ ტვინში ვერ მიაგნო.
_ რაიო? _ მუდარით შეეკითხა ცოლს.
ლელა კი კვლავ მდუმარედ განაგრძობდა კითხვას. მისი თვალები ხან გაოცებას გამოხატავდა, ხან სიბრაზეს, მერე უცებ დამშვიდდა და წერილის ბოლო სტრიქონიც ჩაიკითხა. თამაზა იდგა და განაჩენივით ელოდა, რას იტყოდა ლელა. ის კი დუმდა. თითქოს განგებ უხანგრძლივებდა ქმარს წამების წუთებს, თითქოს სამაგიეროს უხდიდა იმ ნატანჯი წლების, იმ ტკივილის გამო, რაც აქამდე მიეყენებინა.
_ აღარ იტყვი? _ ახლა სიბრაზემ წამოუარა თამაზას, მაგრამ ლელამ გააწყვეტინა:
_ ვინაა, ბიჭო ეს ქალი?
_ ქალი? ვინ ქალი? _ თამაზა აირია.
_ ესა... ნადეჟდა თუ... ვიღაც... გწერს, რომ მთელი სიცოცხლე თურმე შენ ერთი მიყვარდიო. ოცი წელი გავიდა და ვერ დაგივიწყეო...
_ ოცი წელიო? ოციო...
_ ჰო, ოცი... ჯარში რო მსახურობდიო... _ წერს.
_ ჯარში? ჰო, იყო იქ ერთი გოგო. რა ერქვა?
_ ნადეჟდა... _ შეახსენა ლელამ.
_ არა... ნადია... ნადია ერქვა... _ თამაზას გონება გაუნათდა. ერთი წუთით პახმელია და თავის ტკივილიც დაავიწყდა. ჰო, მიაგნო იმ უჯრედს, რომელსაც ნადია ახსოვდა, ქერათმიანი რუსი გოგო, კისკისა ხმით, ალერსიანი ნადია.
_ ნადეჟდა და ნადია ერთია... _ გაჯავრებით გამოსცრა კბილებში ლელამ.
_ რამ გაახსენა ჩემი თავი? _ უფრო საკუთარ თავს შეეკითხა თამაზა.
ლელამ მხრები აიჩეჩა.
_ კიდევ რაო?
_ რა ვიცი, იგონებს, ეს გახსოვს, ის გახსოვსო? კაი დრო კი გიტარებიათ, ხო იცი? _ ისევ გამოსცრა ლელამ და ცომიანი ხელების ფშვნეტას შეუდგა.
თამაზას ღიმილმა წამოუარა. იქვე, ჯორკოზე ჩამოჯდა და თავი ხელებში ჩარგო. მერე მთელი დღე ფიქრიანი დადიოდა. წერილს ხელში ატრიალებდა. მართალია რუსული, რაც იცოდა, ისიც დავიწყებოდა, მაგრამ ქაღალდს მაინც ეფერებოდა. ცდილობდა, მისი სახე აღედგინა, მაგრამ არაფერი გამოსდიოდა.
მერე ძველი ტახტიდან გაცრეცილი ფოტოალბომი ამოაძვრინა. ჯარის ალბომი, რომელიც მაშინ საგანგებოდ დაამზადებინებდა. უზარმაზარ მუყაოს სქელ ფურცლებზე ფოტოები იყო დაკრული - თითო გვერდზე მხოლოდ ორი ფოტო, მოვარაყებული და მოხატულ ჩარჩოში ჩასმული. იქ ნადეჟდას ფოტო არ ეგულებოდა, საკუთარი თავის სანახავად უფრო მოიძია წარსულის მოწმე. გადაშალა და ყელში მწარე ბურთი გაეჩხირა. აღარ ახსოვდა საკუთარი სახე. მაღალი, ტანადი, ლამაზი, მამაკაცური ნაკვთებით. ნუთუ ეს მე ვიყავიო _ ეკითხებოდა საკუთარ თავს და კიდევ უფრო ეკვროდა სუნთქვა. მერე სარკესთან მივიდა და საკუთარ სახეს დააკვირდა. ხან ფოტოს უმზერდა, ხან _ სარკეს.
_ ესა? ეს ბებერი და ესა ერთია? _ ეკითხებოდა საკუთარ თავს. უცებ სახე დაეღმიჭა. ალბომს ხელი წამოავლო და ფურცლების დახევა დაიწყო. აძრობდა მუყაოზე დაწებებულ ფოტოებს _ ოციოდე წლის ფორმიანი ბიჭების მომღიმარ გამოსახულებებს და ანაკუწებდა. შეშლილივით, შლეგიანივით გლეჯდა საკუთარ წარსულს, რომ რომ მისი კვალიც კი მოესპო საკუთარი ცხოვრებიდან. ვეღარაფერს ვერ უნდა შეეხსენებინა საკუთარი უბადრუკება და დღევანდელი ყოფა. ამას, თვითონაც და ყველა დანარჩენიც ასე თუ ისე შეგუებული იყო. წარსული კი არავის უნდა ენახა, არავის გახსენებოდა. ისედაც გაუკუღმართებული ყოფა კიდევ უფრო რომ არ გაუკუღმართებულიყო, არავის არ უნდა მისცემოდა დღევანდელი თამაზას გუშინდელისათვის შედარების საშუალება. ალბომის დახევას რომ მორჩა, ქაღალდის გროვასთან ჩაცუცქდა. ერთად მოუყარა თავი და ცეცხლი მოუკიდა. იწვოდა ქაღალდის გროვა და იწვოდა თამაზას ბედნიერი წარსული. თვითონ კი ალს ლოთობისგან აკანკალებულ ხელებს უფიცხებდა და თბებოდა.
მთელი Yღამე თვალი არ მოუხუჭავს. ფიქრებმა დარია ხელი. არა, ნადიაზე კი არა, საკუთარ ცხოვრებაზე ფიქრობდა. თითქოს ლეთარგიული ძილის შემდეგ გამოეღვიძა და სხვა დროში, შეცვლილ გარემოში აღმოჩენილს, აღარ იცოდა, როგორ გაეგრძელებინა ცხოვრება. სულ დაიბნა, აირია, საიდანღაც ბედისწრასავით გამომტყვრალმა ბარათმა თავდაყირა დაუყენა ცხოვრება - თუნდაც ბუნდოვნად აღქმული, არაფხიზლად გავლილი, მაგრამ მაინც მისი ცხოვრება.
არც ლელას ეძინა. იწვა, თაგვივით განაბული და ერთ წერტილს მისჩერებოდა ჩამოხეულ ჭერზე.
_ თამაზი, _ ხმადაბლა, ბავშვებს რომ არ გაეღვიძათ, ისე ჩაიჩურჩულა.
_ ჰჰ!
_ შენა... ის ქალი წეერს, რომა მოსკოვში ვცხოვრობო, ექიმად ვმუშაობო.
_ მერე რა...
_ რა ვიცი აბა... იქნებ მიგეწერა... თუ ეგრე უყვარდი, იქნებ თავისთან წაგიყვანოს და რა ვიცი... ჩვენც გვეშველებოდა რამეი...
თამაზა გაჩუმდა. ფიქრებს მიუხვდა ცოლი და შერცხვა.
_ რას ამბობ, ქალო. იქნებ სულაცა ქმარი ყაავს... _ იხტიბარი არ გაიტეხა.
_ რა ქმარი. აბა ქმრიანი ქალი რომელ კაცს მიწერს, მიყვარხარო, გადაირიე?
_ ერთი შენცაა. რუსის ქალებს არ იცნობ შენა...
_ რა ვიცი, მაინც მიგეწერა. რა იცი, იქნება ღმერთმა გამოგვიგზავნა იმისი თავი, ჰა? _ ლელა ხმაში ცრემლი შეერია.
თამაზა სიბრაზისაგან წამოენთო. ლოგინიდან წამოხტა და ეზოში გავარდა. უფილტრო სიგარეტი გამოიტანა და მოუკიდა. ჩუმად ეწეოდა. უხმოდ. ღრმად უშვებდა დაბინძურებულ ფილტვებში უვარგის ნიკოტინს და მთვარეს უყურებდა. რამდენი წელია, ასეთი ფხიზელი არ ყოფილა. რამდენი წელია, საკუთარი თავი ასე არ უგრძვნია. არც ლელა შეცოდებია ასე ძალიან, არც შვილები. ჯიბიდან წერილი ამოაძვრინა და ერთხანს მდუმარედ დაჰყურებდა. მერე ხელი გადაუსვა, თითქოს ეფერებაო, არა, თითქოს ემშვიდობებაო. მერე წამით შეყოვნდა და მასაც ალბომის ბედი გააზიარებინა - პატარა ნაკუწებად აქცია, გულმოდგინედ დახია და ეზოსთან ჩამავალ რუში გადაუძახა. ჭუჭყიან წყალს გაატანა წარსულის პატარა, თბილი მოგონება, რომელმაც სულით ხორცამდე შეძრა, გამოაღვიძა, სარკეში ჩაახედა და საკუთარი გაუბედურებული ორეული დაანახა.
თამაზას აღარც პახმელია ახსოვდა, აღარც დასალევის მოპოვებაზე ფიქრობდა. ახლა მხოლოდ ოცი წლის წინანდელი საკუთარი თავი ედგა თვალწინ, ლაღი და ბედნიერი ყმაწვილკაცობა და ქერა ლამაზმანი, თავდაყირა რომ დაუყენა ცხოვრება.
'`იმას ვახსოვარ... მე კი დამავიწყდა... რამდენი წელია, ერთხელაც კი არ გამხსენებია... ახლა რომ დამინახოს... ალბათ ვეღარ მიცნობს... წერილსაც კი აღარ მომწერს... აბა, ვის რაში ვჭირდები ასეთი...~ _ ზიზღით დაიხედა მოუვლელ ხელებზე, რომლებიც თვალებზე აიფარა და პირველად ბავშვობის შემდეგ ატირდა. ჯერ ჩუმად, ყრუდ, მერე ისეთი ზმუილი ამოუშვა, ეზოში ჩუმად გამოსული ლელა ერთ ადგილს შეეყინა. ქმართან ახლოს მისვლა ვერ გაბედა, ჩუმად უყურება, მერე მიბრუნდა და ოთახში გაუჩინარდა.
ახლა ღამე იყო, მთვარიანი ღამე. რამდენიმე საათში კი დილა დგებოდა. ახალი, ვისთვის ნათელი, ვისთვის კი - ნაღველიან-ტკივილიანი. თამაზასთვის დაგვიანებული ახალი ცხოვრება იწყებოდა.
პირველად ხომ არ ცეცხლავდა ცეცხლივით არაყს...
_ თვალი დაუდგეს, ე ხორხი გამოკალული ხო არ ააქ. იი, საწყალი ცოლ-შვილი მაგის ხელში. სუ ეგრე გამობრუჟული უნდა დაიარებოდეს, ქა? _ აცლიდა და იტყოდა მარო ძალო ლოთ თამაზაზე.
სიმართლის პირში მიხლა უყვარდა მარო ძალოს. ყველამ იცოდა. ამიტომაც არც სწყინდათ. თამაზას ხომ საერთოდ, რა დროს ეწყინებოდა _ ფხიზელი კარგა ხანია, არავის ენახა. მთვრალს კი, საკუთარ ძარღვებში მოშხუილე სისხლის ხმის გარდა, არც არაფერი ესმოდა. დილა რომ გათენდებოდა, იმ წუთიდან არყის საძებნელად მიდიოდა. სოფელში საქმეს რა დალევდა, ვინმეს აუცილებლად ექნებოდა გასათოხნი ან გამოსამარგლი, ვაზი ასახვევი ან ყანა გასათიბი. მკლავი კი ძლიერი ჰქონდა. მხარბეჭიც _ კარგი ვაჟკაცის შესაშური. რომ არა ამდენი ლოთობა, ბარე ორ ქალს დაადნობდა თავის კუნთმაგარ მკლავზე. მაგრამ ახლა ცოლ-ქმრული მოვალეობის შესასრულებლად არყისა და ოფლის სუნით აყროლებულს საკუთარი ცოლიც კი ზიზღით უწვებოდა ლოგინში - მეზობლის ნაჩუქარ, დამდნარ თეთრეულში და სხვას რით მიიზიდავდა. სახის, ერთ დროს ალბათ ლამაზი, მამაკაცური ნაკვთები ახლა ისე დაბიჟვინებოდა, გეგონებოდა, ბზიკებს დაუკბენიათო. მისთვის კი ყველაფერი სულ ერთი იყო. სარკეში არც იხედებოდა. რომ გეკითხათ, ვერაფრის დიდებით გაიხსენებდა, რა ფერის თვალები ჰქონდა. ვერც ცოლის ნაადრევად დანაოჭებულ და შრომისგან დახეთქილ ხელებს ამჩნევდა, ვერც შვილების სევდაჩამდგარ, არაბავშვურ თვალებს. არც მათი, ძილის წინ უშაქრო ჩაით კიდევ უფრო აწრიალული, მშიერი კუჭის წრიპინი სწვებოდა მამის დახშულ სმენას. საკუთარი, ასე თუ ისე, ამოყორილი ჰქონდა, სამადლოდ მოწოდებული პურით და არყით და სხვას არაფერს დაგიდევდათ.
სულ ასე იყო. ბოლო ათ წელზე მეტია, ფხიზელი არავის ენახა. შვილებს, სოფელი, რის ვაი-ვაგლახით კვებავდა. ვინ რას აწვდიდა, ვინ რას. თუმცა ყველას თავისი გასჭირვებოდა და არც ისე იშვიათად, მშიერი კუჭით იძინებდნენ. პატარა სახლში ცხოვრობდნენ. კედლები ბლოკით იყო აშენებული და ასევე, გაულესავად მიტოვებული. წვიმას უკვე დაეჩნია კვალი და აქა-იქ, კიდეები ჩამოშლილიყო კიდეც. უმინო ფანჯრებზე ცელოფანის დახეული ნაჭრები იყო აკრული. ერთადერთ ოთახში ალაგ-ალაგ ჩამოხეული ძველისძველი შპალერი ფარავდა კედლებს. კუთხეში კარებჩამოვარდნილი ძველი შიფანერი იდგა, სკოლაში ჩამოწერილი ფეხებმორყეული მერხი _ მაგიდის, ჯორკოები კი _ სკამების ნაცვლად.
განა ამჩნევდა თამაზა ამ უბადრუკებას. განა ხედავდა. იმიტომაც იბრუჟებოდა ყოველ ცისმარე დღეს, რომ ეს არ დაენახა. გათენდებოდა თუ არა, გამოძვრებოდა დახეული ქვეშაგებიდან და პირდაუბანელი გარბოდა მეზობლებში. დილიდანვე იჭერდა დასალევის შოვნის თადარიგს.
იმ დილას კი... იმ დილას ისეთი რამ მოხდა, თამაზას არაყიც კი გადაავიწყა.
_ არ ვიცოდი, ფოსტა თუ კიდევ მუშაობდაო, _ გაიოცა, როცა მის მობრეცილ ჭიშკართან სოფლის ავტობუსმა გააჩერა და მძღოლმა წერილი გადმოაწოდა _ რაიონის ფოსტიდან გამომატანეს, შენთან მოსულაო.
_ წერილიიი? _ სასაცილოდ არ ეყო თამაზას, _ მეე, წერილიიი?
სათონიდან ლელამ გამოყო თავსაფარწაკრული თავი და აწითლებულ სახეზე ჩამოღვენთილი ოფლი სახელოთი შეიმშრალა.
_ რაიო, თამაზი, ცუდი დეპეშა ხო არაა? _ იკითხა შეშინებულმა.
_ არა, წერილია.
_ ჩემებისგან იქნება, ვლადიკავკაზიდან.
_ რავი, ჩემი სახელი და გვარი აწერია და. მოდი და წაიკითხე, რუსული ხო იცი.
_ მოიტა, გავხსნა, _ გამოგლიჯა ხელიდან კონვერტი და ჩაწითლებული თვალები მკვირცლხად ჩაარბენინა გაკრული ხელით დაწერილ მისამართზე.
_ არა, კაცო, ჩემებისგან არაა. მოსკოვიდანაა, რაიო? ნა-დეჟ-და ბა-ლა-შო-ვა-ო? _ ვერ გაიგებდი, ვის ეკითხებოდა, თამაზას თუ თავის თავს.
თამაზამ ცოლს შეხედა. თვალი გაუშტერდა. ერთხანს ასე მიშტერებოდა, თითქოს მის ნაოჭებში ცდილობდა იმის ამოკითხვას, რაც წესით საკუთარი ტვინის ხვეულებში უნდა ეძებნა, მაგრამ არაყს ეს ხვეულები კარგა ხნის წინ წაეშალა, გვარიანად გაესწორებინა, ამიტომ ამაოდ ცდილობდა იმის გახსენებას, საიდან ეცნობოდა ეს გვარი და სახელი.
_ მიდი, გახსენი, ნახე ერთი ვისგანაა,… _ მოუთმენლად უთხრა ცოლს.
ლელამ კონვერტი ნაჩქარევად გახსნა. იქიდან გაკრული, რუსული ხელით დაწერილი ორგვერდიანი წერილი ამოიღო და კითხვას შეუდგა. ოსის გოგო იყო ლელა. ცხინვალში გაზრდილი. რუსული სკოლა ჰქონდა დამთავრებული და ჩქარი, გაკრული ხელით ნაწერსაც იოლად არჩევდა. ჩუმად დაიწყო კითხვა. თვალის გუგა სწრაფად მოძრაობდა, სტრიქონიდან სტრიქონზე მკვირცხლად, მოუთმენლად მიხტოდა, თითქოს სურდა, რაც შეიძლება მალე ჩაერბინა ყველა სტრიქონი, მალე შეეტყო ავტორის გულისწადილი. თამაზა იდგა, ჩუმად, გახევებული და თვალების მოძრაობას აკვირდებოდა. მათში ცდილობდა იმის ამოკითხვას, რასაც საკუთარ ტვინში ვერ მიაგნო.
_ რაიო? _ მუდარით შეეკითხა ცოლს.
ლელა კი კვლავ მდუმარედ განაგრძობდა კითხვას. მისი თვალები ხან გაოცებას გამოხატავდა, ხან სიბრაზეს, მერე უცებ დამშვიდდა და წერილის ბოლო სტრიქონიც ჩაიკითხა. თამაზა იდგა და განაჩენივით ელოდა, რას იტყოდა ლელა. ის კი დუმდა. თითქოს განგებ უხანგრძლივებდა ქმარს წამების წუთებს, თითქოს სამაგიეროს უხდიდა იმ ნატანჯი წლების, იმ ტკივილის გამო, რაც აქამდე მიეყენებინა.
_ აღარ იტყვი? _ ახლა სიბრაზემ წამოუარა თამაზას, მაგრამ ლელამ გააწყვეტინა:
_ ვინაა, ბიჭო ეს ქალი?
_ ქალი? ვინ ქალი? _ თამაზა აირია.
_ ესა... ნადეჟდა თუ... ვიღაც... გწერს, რომ მთელი სიცოცხლე თურმე შენ ერთი მიყვარდიო. ოცი წელი გავიდა და ვერ დაგივიწყეო...
_ ოცი წელიო? ოციო...
_ ჰო, ოცი... ჯარში რო მსახურობდიო... _ წერს.
_ ჯარში? ჰო, იყო იქ ერთი გოგო. რა ერქვა?
_ ნადეჟდა... _ შეახსენა ლელამ.
_ არა... ნადია... ნადია ერქვა... _ თამაზას გონება გაუნათდა. ერთი წუთით პახმელია და თავის ტკივილიც დაავიწყდა. ჰო, მიაგნო იმ უჯრედს, რომელსაც ნადია ახსოვდა, ქერათმიანი რუსი გოგო, კისკისა ხმით, ალერსიანი ნადია.
_ ნადეჟდა და ნადია ერთია... _ გაჯავრებით გამოსცრა კბილებში ლელამ.
_ რამ გაახსენა ჩემი თავი? _ უფრო საკუთარ თავს შეეკითხა თამაზა.
ლელამ მხრები აიჩეჩა.
_ კიდევ რაო?
_ რა ვიცი, იგონებს, ეს გახსოვს, ის გახსოვსო? კაი დრო კი გიტარებიათ, ხო იცი? _ ისევ გამოსცრა ლელამ და ცომიანი ხელების ფშვნეტას შეუდგა.
თამაზას ღიმილმა წამოუარა. იქვე, ჯორკოზე ჩამოჯდა და თავი ხელებში ჩარგო. მერე მთელი დღე ფიქრიანი დადიოდა. წერილს ხელში ატრიალებდა. მართალია რუსული, რაც იცოდა, ისიც დავიწყებოდა, მაგრამ ქაღალდს მაინც ეფერებოდა. ცდილობდა, მისი სახე აღედგინა, მაგრამ არაფერი გამოსდიოდა.
მერე ძველი ტახტიდან გაცრეცილი ფოტოალბომი ამოაძვრინა. ჯარის ალბომი, რომელიც მაშინ საგანგებოდ დაამზადებინებდა. უზარმაზარ მუყაოს სქელ ფურცლებზე ფოტოები იყო დაკრული - თითო გვერდზე მხოლოდ ორი ფოტო, მოვარაყებული და მოხატულ ჩარჩოში ჩასმული. იქ ნადეჟდას ფოტო არ ეგულებოდა, საკუთარი თავის სანახავად უფრო მოიძია წარსულის მოწმე. გადაშალა და ყელში მწარე ბურთი გაეჩხირა. აღარ ახსოვდა საკუთარი სახე. მაღალი, ტანადი, ლამაზი, მამაკაცური ნაკვთებით. ნუთუ ეს მე ვიყავიო _ ეკითხებოდა საკუთარ თავს და კიდევ უფრო ეკვროდა სუნთქვა. მერე სარკესთან მივიდა და საკუთარ სახეს დააკვირდა. ხან ფოტოს უმზერდა, ხან _ სარკეს.
_ ესა? ეს ბებერი და ესა ერთია? _ ეკითხებოდა საკუთარ თავს. უცებ სახე დაეღმიჭა. ალბომს ხელი წამოავლო და ფურცლების დახევა დაიწყო. აძრობდა მუყაოზე დაწებებულ ფოტოებს _ ოციოდე წლის ფორმიანი ბიჭების მომღიმარ გამოსახულებებს და ანაკუწებდა. შეშლილივით, შლეგიანივით გლეჯდა საკუთარ წარსულს, რომ რომ მისი კვალიც კი მოესპო საკუთარი ცხოვრებიდან. ვეღარაფერს ვერ უნდა შეეხსენებინა საკუთარი უბადრუკება და დღევანდელი ყოფა. ამას, თვითონაც და ყველა დანარჩენიც ასე თუ ისე შეგუებული იყო. წარსული კი არავის უნდა ენახა, არავის გახსენებოდა. ისედაც გაუკუღმართებული ყოფა კიდევ უფრო რომ არ გაუკუღმართებულიყო, არავის არ უნდა მისცემოდა დღევანდელი თამაზას გუშინდელისათვის შედარების საშუალება. ალბომის დახევას რომ მორჩა, ქაღალდის გროვასთან ჩაცუცქდა. ერთად მოუყარა თავი და ცეცხლი მოუკიდა. იწვოდა ქაღალდის გროვა და იწვოდა თამაზას ბედნიერი წარსული. თვითონ კი ალს ლოთობისგან აკანკალებულ ხელებს უფიცხებდა და თბებოდა.
მთელი Yღამე თვალი არ მოუხუჭავს. ფიქრებმა დარია ხელი. არა, ნადიაზე კი არა, საკუთარ ცხოვრებაზე ფიქრობდა. თითქოს ლეთარგიული ძილის შემდეგ გამოეღვიძა და სხვა დროში, შეცვლილ გარემოში აღმოჩენილს, აღარ იცოდა, როგორ გაეგრძელებინა ცხოვრება. სულ დაიბნა, აირია, საიდანღაც ბედისწრასავით გამომტყვრალმა ბარათმა თავდაყირა დაუყენა ცხოვრება - თუნდაც ბუნდოვნად აღქმული, არაფხიზლად გავლილი, მაგრამ მაინც მისი ცხოვრება.
არც ლელას ეძინა. იწვა, თაგვივით განაბული და ერთ წერტილს მისჩერებოდა ჩამოხეულ ჭერზე.
_ თამაზი, _ ხმადაბლა, ბავშვებს რომ არ გაეღვიძათ, ისე ჩაიჩურჩულა.
_ ჰჰ!
_ შენა... ის ქალი წეერს, რომა მოსკოვში ვცხოვრობო, ექიმად ვმუშაობო.
_ მერე რა...
_ რა ვიცი აბა... იქნებ მიგეწერა... თუ ეგრე უყვარდი, იქნებ თავისთან წაგიყვანოს და რა ვიცი... ჩვენც გვეშველებოდა რამეი...
თამაზა გაჩუმდა. ფიქრებს მიუხვდა ცოლი და შერცხვა.
_ რას ამბობ, ქალო. იქნებ სულაცა ქმარი ყაავს... _ იხტიბარი არ გაიტეხა.
_ რა ქმარი. აბა ქმრიანი ქალი რომელ კაცს მიწერს, მიყვარხარო, გადაირიე?
_ ერთი შენცაა. რუსის ქალებს არ იცნობ შენა...
_ რა ვიცი, მაინც მიგეწერა. რა იცი, იქნება ღმერთმა გამოგვიგზავნა იმისი თავი, ჰა? _ ლელა ხმაში ცრემლი შეერია.
თამაზა სიბრაზისაგან წამოენთო. ლოგინიდან წამოხტა და ეზოში გავარდა. უფილტრო სიგარეტი გამოიტანა და მოუკიდა. ჩუმად ეწეოდა. უხმოდ. ღრმად უშვებდა დაბინძურებულ ფილტვებში უვარგის ნიკოტინს და მთვარეს უყურებდა. რამდენი წელია, ასეთი ფხიზელი არ ყოფილა. რამდენი წელია, საკუთარი თავი ასე არ უგრძვნია. არც ლელა შეცოდებია ასე ძალიან, არც შვილები. ჯიბიდან წერილი ამოაძვრინა და ერთხანს მდუმარედ დაჰყურებდა. მერე ხელი გადაუსვა, თითქოს ეფერებაო, არა, თითქოს ემშვიდობებაო. მერე წამით შეყოვნდა და მასაც ალბომის ბედი გააზიარებინა - პატარა ნაკუწებად აქცია, გულმოდგინედ დახია და ეზოსთან ჩამავალ რუში გადაუძახა. ჭუჭყიან წყალს გაატანა წარსულის პატარა, თბილი მოგონება, რომელმაც სულით ხორცამდე შეძრა, გამოაღვიძა, სარკეში ჩაახედა და საკუთარი გაუბედურებული ორეული დაანახა.
თამაზას აღარც პახმელია ახსოვდა, აღარც დასალევის მოპოვებაზე ფიქრობდა. ახლა მხოლოდ ოცი წლის წინანდელი საკუთარი თავი ედგა თვალწინ, ლაღი და ბედნიერი ყმაწვილკაცობა და ქერა ლამაზმანი, თავდაყირა რომ დაუყენა ცხოვრება.
'`იმას ვახსოვარ... მე კი დამავიწყდა... რამდენი წელია, ერთხელაც კი არ გამხსენებია... ახლა რომ დამინახოს... ალბათ ვეღარ მიცნობს... წერილსაც კი აღარ მომწერს... აბა, ვის რაში ვჭირდები ასეთი...~ _ ზიზღით დაიხედა მოუვლელ ხელებზე, რომლებიც თვალებზე აიფარა და პირველად ბავშვობის შემდეგ ატირდა. ჯერ ჩუმად, ყრუდ, მერე ისეთი ზმუილი ამოუშვა, ეზოში ჩუმად გამოსული ლელა ერთ ადგილს შეეყინა. ქმართან ახლოს მისვლა ვერ გაბედა, ჩუმად უყურება, მერე მიბრუნდა და ოთახში გაუჩინარდა.
ახლა ღამე იყო, მთვარიანი ღამე. რამდენიმე საათში კი დილა დგებოდა. ახალი, ვისთვის ნათელი, ვისთვის კი - ნაღველიან-ტკივილიანი. თამაზასთვის დაგვიანებული ახალი ცხოვრება იწყებოდა.