malacdze irma mowyaleba as manetad
1989 წლის თებერვალი
აჰა! დავბრუნდი! კიდევ საკითხავია _ დავბრუნდი თუ პირიქით _ წამოვედი. სამხრეთიდან ჩრდილოეთში, მზიანეთიდან _ ყინულეთში. აბა, იოლია? ცოტა ეს ოქროსფერი გუმბათები მიკეთებს გუნებას. აქაურები `ლუკავიცებს~ ეძახიან, ანთებულ სანთელს ნიშნავსო _ ზიკინა ამბობს. ზიკინა მორწმუნეა და ჩემნაირი ათეისტი ლაწირაკის მოსავლელად გაუხდა საქმე. გუმბათები კი მართლაც დიდებული სანახავია. მზიან ამინდში მართლა ანთებულ სანთელს ემსგავსებიან _ თვალს ვერ ვუსწორებ. მეც ვჭუტავ. აი, ასე _ მოვწკურავ ჩინელივით და ხუთ ბრჭყვიალა წერტილს ვაშტერდები. მერე სულ ვხუჭავ და გახელისას სხვა საგანზე გადამაქვს მზერა. მაგრამ ვეღარაფერს ვხედავ და თვალებში ისევ ის ხუთი ოქროს წერტილი მიბრჭყვიალებს. ამით მაშინ ვერთობი, როცა კარგ გუნებაზე ვარ. ახლა კი ამის არც განწყობა მაქვს, არც სურვილი. როგორც იტყვიან, სრულ აპათიას განვიცდი ყველაფრისა და ყველას, მათ შორის, საკუთარი თავის მიმართაც.
საქართველოში წასვლამდე ყველაფერი სხვაგვარად იყო. უკეთ. თვითმფრინავში ჯდომის პანიკურ შიშსაც კი გმირულად ვუძლებდი, როცა მახსენდებოდა, რომ ორ საათში ქურთუკს ჩანთაში ჩავტენიდი და ზამთრიდან პირდაპირ გაზაფხულში მოვადენდი ტყაპანს. ასეთი მოკლე რეისით. ამიტომ ვცდილობდი ტუ-154-ის მონჯღრეული ფრთების ყოველ დაჭრიალებაზე გული აღარ მეხეთქა და წითელპომადიანი და გრძელფეხება სტიუარდესას შემოთავაზებულ მინერალურ წყალს მივძალებოდი, მერე კი მთელი გზა სავსე შარდის ბუშტით მეფრინა, ვინაიდან მფრინავ სხეულზე მოქმედი ფიზიკისათვის დღემდე ცნობილი ვერანაირი ძალა ვერ ამაგლეჯდა სავარძლიდან და ტუალეტში გასვლას ვერ მაიძულებდა. საზურგის შალითაზე ნახატივით ვიყავი აკრული და ვცდილობდი, რაიმე სასიამოვნოზე მეფიქრა. მაგალითად იმაზე, რომ ორიოდ საათში ჩემს თბილ ქალაქში ვიქნებოდი, მშობლებს, მეგობრებსა და ძმას შევხვდებოდი.
ჩემი ძმა, თემო რამდენიმე თვის წინ ჩამოვიდა ჯარიდან _ ჩრდილოეთის გზაზე ავცდით ერთმანეთს. და მე ის ზუსტად ორი წელი და ექვსი თვეა, არ მენახა. იქამდე 16 წელი ერთი დღე არ გაგვიტარებია ცალკ-ცალკე. ბავშვობაში ერთმანეთს ფეხისგულებით ვებჯინებოდით და ველოსიპედობანას ვთამაშობდით. ერთხელ ხიდან ჩამომხსნა, სადაც თოკის მარყუჟში თავგაყოფილი ვეკიდე. ორი კვირის განმავლობაში მეტყობოდა ყელზე ნაჭდეური და ხალხი სანახავად მოდიოდა. `ნწუ-ნწუ-ნწუ, ბავშვს რამდენი ყურადღება სჭირდებაო~_ ამბობდნენ, თავს იქნევდნენ და მიდიოდნენ. მას შემდეგ თემოს ჩემი მხსნელის სტატუსი მიენიჭა, თუმცა ამას დიდად არ ვუფასებდი და როცა ბიჭებთან ერთად სიგარეტს ექაჩებოდა, მშობლებთან ვაბეზღებდი. მერე ჯერ მას ხვდებოდა _ მამაჩემისაგან, მერე მე _ მისგან. ახლა კი... `ღმერთო ჩემო, როგორ გარბის დრო~ _ თავში მხოლოდ ეს უბანალურესი ფრაზა მომივიდა.
ბოლოს, როცა ჩვენი თვითმფრინავი ჭრაჭუნითა და ტკაცანით თბილისის აეროპორტის ბილიკს ჩაეხუტა, შვებას გულიც თან ამოვაყოლე და პირველ რიგში სახმელეთო ტუალეტს მივაშურე.
მამა დამხვდა. ექვსი თვეა, არ მენახა. დაპატარავებულა და დაბერებულა. ძლივს ვიცანი. მომეჩვენა, რომ თვალებიც კი რაღაცნაირად ჩაქრობოდა. მთელი გზა ჩუმად იყო და მე მისმენდა. თემოს ამბავი ვიკითხე. ისე, სიტყვის მასალად, თორემ სადაცაა მივიდოდით და თვითონ ვნახავდი. მამა ერთხანს უხერხულად იშმუშნებოდა. რაღაც უცნაურად იქცეოდა. მერე მითხრა _ თემომ იავადმყოფა, ბევრი რამის გადატანა მოუხდა და... რა ვიცი... ცოტა რაღაც... პრობლემები ჰქონდა... მოკლედ, ფეხზე განგრენა დაემართა... ოპერაცია დასჭირდა... და...
და გაჩუმდა. ფანჯარაში დაიწყო ყურება.
ერიჰაა! თუ ტვინის გაყინვა შესაძლებელია, მაშინ ნეიროქირურგებს ამის კლასიკური ნიმუში ექნებოდათ ჩემი ტვინის სახით. კი ვაცნობიერებდი ნათქვამის შინაარსს, მაგრამ არ ვიჯერებდი იმას, რასაც ახლა ჩემი გაყინული ტვინი ფიქრობდა. ამიტომ საკუთარ თავს გავერიდე და მანქანის საზურგეს ჩავეხუტე. ზუსტად ისე, როგორც თვითმფრინავში. ახლა უფრო მეტად შემეშინდა, ვიდრე იქ, ცაში. ისევ გამომეცალა მიწა და ერთადერთ ნავსაყუდლად ისევ სავარძლის საზურგე დამრჩა.
სახლში რომ შევედი, მამა სადღაც გაქრა. არც დედა სჩანდა. თემო საწოლში იწვა და მზერით ტვინს მიხვრეტდა. ვერ გავუძელი და თვალი ავარიდე. საწოლთან ერთადერთი ფეხსაცმელი ეგდო. შემოსასვლელში გავარდი და ფეხსაცმელების კომოდი გადმოვაქოთე. თემოს ფეხსაცმელი ყველა ცალი იყო. ყველა მარცხენა.
***
დავბრუნდი. უფრო სწორად წამოვედი. დამთავრდა მივლინება გაზაფხულში და იგივე რეისმა ზამთარში დამაბრუნა. ბარგი ჩემს ოთახში დავტოვე და პირდაპირ ოლგასთან გავქანდი. ოლგა ჩემი მეგობარია. 13 წლითაა ჩემზე უფროსი და აქ დედასავით მპატრონობს. ქართველს წააგავს _ გულთბილია და ხაჭაპურის ცხობა იცის. შარშან ჩემთან იყო სტუმრად და ბებიაჩემმა ასწავლა. დედას ბლოკნოტით ხელში დასდევდა და იწერდა ქართული კერძების რეცეპტებს. დამშვიდობებისას ოლგამ ბებიაჩემს ხელები დაუკოცნა. ბიძაჩემმა კი ოლგას დაუკოცნა ხელები და დიმას (ანუ ოლგას ქმარს) უთხრა, რომ მის ცოლზეა შეყვარებული. ისე, მართლა ძნელი იყო მისი არშეყვარება. ასეთი სათნო ადამიანი ცხოვრებაში არ შემხვედრია.
რომ დამინახა, ჩუმად შემიშვა სახლში და ჩუმად ჩამიკრა გულში. უკვე ყველაფერი იცოდა. სავარძელში ჩამსვა და მკითხა:
_ Как дела?
_ Плохо, _ ვუპასუხე.
_ Мы справимся с болью вместе... не бойся.
მითხრა რბილად, როგორც იცოდა. ისეთი ლამაზი იყო, თვალს ვერ ვაშორებდი.
შარავანდედი აკლია, თორემ წმინდანი იქნებოდა. ორმაგი ფანჯრის მიღმა ყინავდა.
ოქროსფერ გუმბათებს ისევ ათოვდა. ოლგას მყუდრო სამზარეულოში კი ჩაი დუღდა და სითბო ტრიალებდა. და მე პირველად ბოლო ორი კვირის მანძილზე ვიგრძენი, რომ ტკივილითაც ცოცხლობს ადამიანი.
***
წითელი ჯვრის საოლქო ორგანიზაციის შესასვლელ კარზე, გასაგები
მიზეზების გამო დიდი, წითელი ჯვარია გამოსახული. დერეფნის კედლებზე უზარმაზარი სტენდებია ჩამოკიდული, სულ მცირე 30/40-ზე ფოტოებით, რომელზეც მოწყალების დების საქველმოქმედო საქმეებია აღბეჭდილი. ფოტოებზე ყველა ბედნიერად იღიმება _ ალბათ უხარიათ, ასეთი დედა ტერეზები რომ გაუჩნდნენ სამყაროს.
დერეფნის ბოლოში დირექტორის კაბინეტია. ირინა კონსტანტინოვნას, ისევე როგორც მის ქვეშევრდომებს, თავზე თმის უზარმაზარი მთა ადგას. ყოველთვის მაინტერესებდა, როგორ ახერხებდნენ მოწიფული ასაკის რუსი მანდილოსნები თმისათვის ესოდენ სრულყოფილი სიმრგვალის მინიჭებას. არა მარტო სიმრგვალის, როგორც ჩვენი პარიკმახერი ლენა ამბობდა, `აბიომისაც~. მერე გავიგე _ თურმე კოტოშებს იწყობდნენ. ძოგი _ მაიონეზის ქილასაც (თუ მეტი `აბიომი~ სჭირდებოდა). ჩემმა ჯგუფელმა ელკამ გამანათლა. მგონი დედამისიც რაღაც მსგავს მანიპულაციებს ახორციელებდა თავის ლამაზ ქერა თმაზე. არ გინდა მოფიქრება? აი მე, თმის დასავარცხნად ზუსტად სამი წუთი მყოფნის. ბევრი დრო რომ არ დამეხარჯოს, ბიჭურად შევიჭერი. ახლა თავს იმით ვიმშვიდებ _ ბავშვობის სახე დამიბრუნდა-მეთქი.
მოწყალების დები ძირითადად საშუალო ასაკისანი არიან. მათგან ყველაზე უმცროსი სადღაც 45 წლისაა და თუ მიმიღებენ, მე ვიქნები ყველაზე ახალგაზრდა, ანუ 19-ის.
ირინა კონსტანტინოვნას კაბინეტში მოკრძალებული ღიმილით და ფრიად საპატივსაცემო პერსონის რეკომენდაციით შევიტუზე. მე მგონი ამის გარეშეც დიდი სიხარულით მიმიღებდა _ ამდენ კოტოშიანებში ერთი მაინც ხომ უნდა ერიოს ბუნებრივად სქელი თმით, ბუნებრივად ახალგაზრდა და როგორც თავად აღნიშნა, უშრეტი ენერგიის მატარებელი, რომელსაც იგი (ანუ მე), რა თქმა უნდა, უფრო დიდი სიამოვნებით დისკოთეკაზე დახარჯავდა, მაგრამ რიგი გარემოებების გათვალისწინებით... მოკლედ _ ერთგვარი საგზურით ვარ მოვლენილი ამ სამყაროში იმ სამყაროდან, რომელიც აქამდე ძალიან ლამაზი და მშვენიერი იყო, მაგრამ უცებ ყველაფერი დაინგრა და ახლა გაცრუებული იმედების შესაკოწიწებლად და ნერვების დასამშვიდებლად უნდა ვნახო _ რამდენი გაჭირვებული ცხოვრობს ჩემს გვერდით. ეს ოლგას იდეა იყო. განხორციელება, ანუ რეკომენდაციის გაწევა მის ქმარს, დიმას დაევალა. დიმა, იგივე დიმიტრი ალექსეევიჩი იმ ახალგაზრდული გაზეთის რედაქტორია, რომელშიც შტატგარეშედ ვმუშაობ და ამ ქალაქში ყველა ანგარიშს უწევს.
მე, რა თქმა უნდა მთელი სიამოვნება წინ მაქვს. ირინა კონსტანტინოვნა მიხსნის სამუშაოს დეტალებს, ჩემი მოხუცების დახასიათებასა და მისამართებს მაძლევს, მერე ჩემი მოვალეობების ნუსხასაც ზედ აყოლებს და მათი, წითელჯვაროსანთა ოჯახის წევრად გახდომას მილოცავს. თანაც საზეიმოდ მიცხადებს, რომ ხელფასს მივიღებ, 100 მანეთის ოდენობით. ეს ჩემს სტიპენდიაზე ორჯერ მეტია. ასე რომ, ახლა შემიძლია ამაყად ვიარო _ საკუთარ თავის სრული განმკარგავი და დამოუკიდებელი პიროვნება ვხდები.
ბლანკში ჩემი მოვალეობებები შესაშური მეწვრილმანეობითაა ჩამოწერილი _ ზუსტად ვიცი, ვის, როდის და რამდენჯერ უნდა მივუტანო საჭმელი და წამალი, რამდენჯერ დავგავო სახლი, გავრეცხო ჭურჭელი, გადავწმინდო მტვერი ავეჯიდან, (თუ ის რასაკვირველია არსებობს) და გავაკეთო კიდევ უამრავი წვრილმანი საქმე. ერთი პუნქტი აშკარად აკლია _ მარტოობის შემსუბუქება და სიცარიელის შევსება. ამის გაკეთება არ მევალება, მაგრამ მომიწევს. თანაც, როგორც მივხვდი, საზოგადოებრივ საწყისებზე.
ესეც ასე... სიაში აღმოვაჩინე, რომ ერთი მოხუცი, რომელზეც, ჯერ არ ვიცი როგორ, მაგრამ მაინც მე უნდა ვიზრუნო, ჩვენი საერთო საცხოვრებლის მეზობლად, ორსართულიან სახლში ცხოვრობს. გავიხარე, ტროლეიბუსით ჩიქჩიქი მაინც არ დამჭირდება. გვიან საღამოსაც შევივლი, თუ დღისით ვერ მოვიცლი. დაწყებასაც სწორედ აქედან ვაპირებ.
***
ხელში ჩემი მოწმობა და ირინა კონსტანტინოვნას მოცემული ბლანკი მიჭირავს და ალეშკოვას ეზოში შევდივარ. ბინის ნომერი რატომღაც არ მიწერია, ამიტომ პირველსავე კარზე ვაკაკუნებ. ან რა ნომერი მეწერება, როცა ბინა, პრინციპში არც არსებობს. მეზობლების დახმარებით ნინა ალეშკოვას კიბის ქვეშ ვაგნებ, რომელიც ერთ პატარა ოთახადაა გადაკეთებული. შევდივარ, მაგრამ ვერაფერს ვხედავ. სიბნელის გარდა სამკუთხედ სივრცეს მწარე კვამლიც ბინდავს. კუთხეში პატარა, გალეული მოხუცი ზის და მომჩერებია. მეზობელი კარამდე მომყვება, აქ არ შემოდის, იმიტომ, რომ სუნთქვაა შეუძლებელი. იქვე `კერასინკა~ ხრჩოლავს და მასზე შემოდგმულ ქვაბს ათუხთუხებს. ჯემპრის საყელოს ზევით ვქაჩავ და ვცდილობ, ცხვირამდე ავიწვდინო. ან უმჯობესია, ცოტა ხნით სუნთქვა შევაჩერო. მაგრამ როგორ უნდა მოვახერხო ეს, არ ვიცი _ ხომ უნდა ვილაპარაკო. სიბნელეს ოდნავ ვაჩვევ თვალს და ოთახს ვათვალიერებ. ერთი ძველი მაგიდისა და ფეხმორყეული სკამის გარდა კიდევ პატარა ტახტი დგას, მოკლე. ოთახში რომ დაეტიოს, და თავის მხრივ, პატრონიც რომ დაიტიოს, იმხელა. ორივეს პარამეტრს შეესაბამება. კედლებზე ადგილი არაა დარჩენილი, ხატი რომ არ ეკიდოს. ჩარჩოსა და მინაში ჩასმული. მინები კი მურით ისეა დაფარული, ხატის გამოსახულება აღარ მოსჩანს.
_ ვინ ხარ, _ მეკითხება.
_ მე... მე მოწყალების და გახლავართ, წითელმა ჯვარმა გამომიშვა თქვენთან, რომ დაგეხმაროთ-მეთქი, ან წამალი რომ დაგჭირდეთ, ღმერთმა გაშოროთ, მაგრამ მაინც, რა იცი, რა ხდება-მეთქი. ან მაღაზიაში გასაგზავნად მეზობლის ბავშვებს რომ არ ეხვეწოთ-მეთქი... აგერ მე ვარ და... _ ვეუბნები. რა მეზობლის ბავშვებიო, ვერ იგებს. როგორც ჩანს, ასეთები აქ არ მოსულა. მოკლედ, ვაგებინებ, ვინ ვარ და რა მინდა და ბლანკს ვაძრობ.
_ აქ ხელი უნდა მომიწეროთ, რას იზამთ ფორმალურობაა, დავერიაუტ, ნო პრავერიაუტ-მეთქი. იმანაც მომიწერა. ეს ბეჭედზე უტყუარია და იმას ნიშნავს, რომ მოწყალება გაღებულია _ ვიზიტი შესრულებულია.
_ ახლა, რა გინდათ, რაში დაგეხმარო-მეთქი, _ ვეკითხები. ის კიდევ _ არაფერი არ მინდა, შვილო. ჯერ ჩემითაც დავღოღავო და...
_ მაშინ, მოდი, ოთახი გავანიავოთ, რაღაც დახუთულია, თქვენთვის კი ეს მავნებელია-მეთქი _ დავიყოლიე. კიდევ უფლება მომცა, ხატებისთვის სველი ტილო გადამესვა და მური ნაწილობრივ მაინც მომეშორებინა. `გამოიხედეს თვალში ჩემმა წმინდანებმაო~ _ გაიხარა. რომ მოვდიოდი _ რამდენი უნდა გადაგიხადოო, _ მკითხა.
_ აჰ, რას ბრძანებთ, თქვენზე სრულიად დამსახურებულად სახელმწიფო ზრუნავს-მეთქი, _ ვუპასუხე. ნამეტანი მაღალფარდოვნად კი გამომივიდა, ხო იცი. მიადრებს ასეთი თავდაჯერებულობა, მაგრამ ისეთი თვალებით მიყურებდა, ხატების შემრცხვა.
***
ზიკინა მშვიდობის ქუჩის კუთხეში, პირველ სართულზე ცხოვრობს. გლაფირა ჰქვია. მე ბაბა გლაშას ვეძახი, მაგრამ მის დანახვაზე სულ ლუდმილა ზიკინა მახსენდება. ცხონებულ ბაბუაჩემს უყვარდა ზიკინა და ტელევიზორში ყოველ მის გამოჩენაზე ბებიაჩემი საშინლად ეჭვიანობდა. ჩემი ზიკინა იმ ზიკინასაგან ძალიან განსხვავდება _ პატარაა და მარილებისაგან წელში 90 გრადუსით მოხრილი. ფეხებს ვერ ხრის _ სახსრებშიც მარილები აქვს ჩაკირული, ამიტომ ფეხებს ხელებით გადაადგილებს. აი, ასე _ ჯერ ერთს ჩასჭიდებს ორივე ხელს და წააჩოჩებს, მერე მეორეს. ყველაზე მეტად ის მაოცებს, რომ მის ბინაში მუდამ ისეთი სისუფთავეა, მტვრის ნაწილაკს ვერ აღმოაჩენ. მე მხოლოდ პროდუქტები და წამლები მიმაქვს. დანარჩენს თვითონ აკეთებს. როგორ _ წარმოდგენა არ მაქვს.
ზიკინასთან პირველი შეხვედრა ძალიან სასაცილო იყო. კარზე რომ დავაკაკუნე, დიდი ხნის შემდეგ გამიღო.
_ წითელი ჯვრიდან ვარ-მეთქი _ ვუთხარი. მან კი არაფერი მიპასუხა, კარი ნახევრად ღია დატოვა და ოთახში შეჩოჩდა. ვერ გავიგე, რა უნდა მექნა. მივხვდი, რომ ჩემს შეპატიჟებას არც აპირებდა. ცოტა ხნის შემდეგ ისევ გამოვიდა და ოცდაათი კაპიკი გამომიწოდა.
_ ეს რა არის? _ გამიკვირდა.
_ რა, თქვენ საწევროს არ აგროვებთ? _ ჩემზე მეტად იმას გაუკვირდა. რომ გაიგო, ვინ ვიყავი და რა მინდოდა, ჯერ იცინა. ბოლოს კი იტირა. მეც.
***
ზიკინას შემდეგ ყოველთვის ძია მიშასთან მივდივარ. ჩემი აუცილებელი ატრიბუტები _ მაჯის საათი და უზარმაზარი ჩანთა, რა თქმა უნდა თან მაქვს. ძია მიშას ვეძახი, თორემ ისე ბაბუად უფრო მერგება. ის ერთადერთია ჩემს `პადაპეჩნიკებში~, რომელიც აქეთ მპატრონობს. აუცილებლად მახვედრებს ცხელ სადილს, დესერტად კი შოკოლად `ფლამინგოს~, რომელსაც ვარდისფერი გული აქვს და ძალიან გემრიელია. ძია მიშა წარსულში რომელიღაც დიდი მანქანათმშენებელი ქარხნის დირექტორი იყო, მშვენიერი ოროთახიანი ბინა და რაც რომ სიკეთე შეიძლება ჰქონდეს საბჭოური პერიოდის მოხუცს, გააჩნია. მასთან მარტოხელას მეგობრის სტატუსით დავდივარ, თორემ ჩემი არაფერი სჭირდება. დაღლილი ვეფლობი-ხოლმე ბულგარულ სავარძელში, ვხვრეპ ცხელ ჩაის, ვატან `ფლამინგოს~ და ვუსმენ ძია მიშას ცხოვრების გარდასულ და ტკბილად მოსაგონარ წარსულს. წამოსვლისას `ფლამინგოებს~ ჩანთაშიც მიყრის, გოგოებისთვის.
- А ты для меня как родной внучкой стала! _ მითხრა გუშინ, როცა წამოსვლა დავაპირე. გული ამიჩუყდა. და საერთოდ, ამ ბოლოს ძალიან გულჩვილი გავხდი. ყველაფერზე მეტირება, ტროლეიბუსში ადგილი რომ დამითმოს ვინმემ, იმაზეც კი. ეს სიტყვის მასალად, თორემ ისე ვინ დამითმობს. რა მოხუცი ან ფეხმძიმე მე ვარ.
***
ლიპაკოვა სულ ილანძღება:
_ Ну, что, вспомнили обо мне, да? неблагадарные, свиньи...пошли все к черту!
ვის გულისხმობს, ვერ გავიგე. მისი პირიდან მეტი არც არაფერი გამიგონია. აუტანლად პრეტენზიულია, არყის სუნად ყარს და სახლი ბოთლებით აქვს სავსე. რამდენჯერმე ვეცადე, წინკარში მაინც გამომეზიდა, მაგრამ მეორე დღეს ისევ ნაგვით სავსე მხვდება ოთახი.
პირველად რომ მივედი, კარი ათი წუთის შემდეგ გამიღო. ყავარჯნებით დადიოდა _ მარჯვენა ფეხი არ ჰქონდა. შესასვლელში ფეხსაცმელი და ფოსტლები უწესრიგოდ ეყარა. ყველა მარცხენა. ლიპაკოვა კომუნალურ ბინაში ცხოვრობს. უცნაურია, მაგრამ ყველა `კომუნალკას~ ერთნაირად მყრალი სუნი ასდის. ვერაფრით მივმხვდარვარ, კონკრეტულად რის, მაგრამ ფაქტია, რომ სხვაში არ აგერევა _ ერთნაირად გულისამრევია. არც ლიპაკოვას ბინაა გამონაკლისი. ამას ემატება ღმერთმა უწყის რამდენჯერ ჩასველებული და გამშრალი, აქოთებული ლოგინის, შარდისა და პატარა ჩაიდანში ჩაობებული `ზავარკის~ სუნი. რას იყნოსავ უკეთესს.
ლიპაკოვა სანიტრად ყოფილა წასული ფრონტზე და ფეხი იქ დაუკარგავს. ორი შვილი ჰყავს, რომლებიც სხვა ქალაქებში ცხოვრობენ. ეტყობა, რომ ერთ დროს ლამაზი უნდა ყოფილიყო. ამას კედელზე გაკრული ფიგურულკიდეებიანი ფოტოც მოწმობს. ახლა კი ერთადერთი ფეხი გადაადგილებისას ისე უკანკალებს, სულ მეშინია, არ წაიქცეს. ფრთხილად დადის, ისედაც მძიმეა და საკუთარ სხეულს ძლივს ერევა. ცხოვრება მის ხასიათზე პირდაპირპროპორციულადაა ასახული. არაყს სად შოულობს ვერ მივხვდი. ეჭვი მაქვს, რომ ის მეზობელი უზიდავს, ყოველ მისვლაზე გაბურძგნულ თავს რომ ყოფს თავისი ოთახიდან.
_ Ну что, принесла молоко?_ ლიპაკოვა დოინჯშემოყრილი მიყურებს. თვალებს ისე მიქაჩავს, გეგონება რძის გარდა სხვა სითხეს არ იღებდეს მისი დასპირტული ორგანიზმი. ფარაონების მუმია მიმიქარავს, იმდენ ხანს გაძლებს. ღმერთმა დიდხანს აცოცხლოს, მე რას მიშავებს იმის გარდა, რომ კვირაში სამჯერ მთათხავს. თავიდან ყოველ მისვლაზე ვტიროდი. ჯერ იმიტომ, რომ ის მეცოდებოდა, მერე – მასთან ერთად საკუთარი თავიც.
_ Плачь, плачь. У тебя же слёзы есть. А у меня их уже давно нет... _ მეუბნებოდა.
ახლა შევეჩვიე. როცა არ ილანძღება, მიკვირს.Yდღეს სწორედ ასეთი უპრეცენდენტო შემთხვევაა. რატომ არის კარგ გუნებაზე, ჯერ არ ვიცი. ლიპაკოვა, იგივე ალექსანდრა ბორისოვნა მყრალ პრიმას ცხვირში მაბოლებს და უჩვეულო კეთილმოსურნეობით მიღიმის. სარკისკენაც კი გავაპარე თვალი, რამე ხომ არ მაცხია და ხომ არ ეცინება-მეთქი და მაგრამ იქ ჩემი ბიჭურად შეკრეჭილი საფათის გარდა არაფერი ჩანს.
_ С Вами всё в порядке? _ ხაზგასმით ვკითხე. მან კი პასუხად წერილი ამოიძრო უბიდან და ამიფრიალა.
_ Моя дочь! Видишь, написала. Она, это самое... главный инжинер на фабрике! большой чეловек!
მერე-მეთქი. ამბავს ველოდი. ისე დაიწყო, აშკარად გაგრძელება უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ლიპაკოვა დუმს. მგონი სულ ეს იყო მთელი ამბავი _ ქალიშვილმა ერთწლიანი დუმილის შემდეგ წერილი მოწერა.
_ Пишите ответ, отправлю,_ შევთავაზე.
_ Нет. Не напишу.
_ Почему?
_ А зачем... еще ее тревожить. Пусть думает, что померла я. Легче будет жить...
_ Кому легче_ Вам или ей?_ ვეკითხები.
_ Ей, конечно. А если ей легче, и мне легче..._ ისეთი შემომაბოლა, ლამის გავიგუდე.
_ თქვენი ჯიში, _ გავიფიქრე, _ თორემ თუ მიწერ, ფეხით გამოიქცევა იმ თავისი ნაბერეჟნიე ჩელნიდან, აი. იქ ცხოვრობს თურმე. წარმოდგენა არ მაქვს, სად არის. საერთოდ არ გამიგონია.
ყურადღებას არ ვაქცევ და დალაგებას ვიწყებ. ჭურჭელს ვრეცხავ, ოთახს ვგვი. თეთრეულს სამრეცხაოსთვის ვამზადებ და დიდ ბოხჩად ვკრავ. მერე ლიპაკოვას ვემშვიდობები და კიდევ ერთხელ ვცდილობ, შვილისათვის წერილის მიწერის აუცილებლობაში დავარწმუნო.
***
ირინა კონსტანტინოვნა გიბარებსო, _ მდივანმა დერეფანში გამომძახა. კაბინეტში კოტოშიანი დირექტორის გარდა უცხო კაცი იჯდა.
_ ეს ჩვენი სტუმარია, მოსკოვიდან ჩამოვიდა, საკავშირო გაზეთის ფოტოკორესპონდენტიაო, _ წარმომიდგინა. როგორც გაირკვა, ჩემს გადაღებას აპირებდა. `ჭრიჭინა~ გამახსენდა. ვოლგისპირა ბულვარში გამიყვანა. უძველესი შენობების ფონზე. ხელში `წითელი ჯვრის~ საფირმო პაკეტი დამაჭერინა და ყველა რაკურსით გადამიღო. მერე მონაცემები ჩაიწერა, ხელი ჩამომართვა, მძიმე ჩანთა აიკიდა და წავიდა. ზუსტად ერთი კვირის შემდეგ ირინა კონსტანტინოვნამ გაზეთი ამიფრიალა: _ ახლა შენს ფოტოს საბჭოთა კავშირი ნახავსო, _ ისე მითხრა, აუცილებლად უნდა გამხარებოდა. ისე ყველაფერი აგიხდეთ.
სახლში ვბრუნდები. ისე დავიღალე, ფეხზე ვეღარ ვდგები. ტროლეიბუსი ჩემი ჯიბისათვის ყველაზე ხელმისაწვდომი ტრანსპორტია. ავდივარ. ბილეთს ვაკომპოსტირებ. ღმერთმა ნუ ქნას, დამავიწყდეს ან უბრალოდ, `ზაიჩიკად~ მგზავრობა გადავწყვიტო. დამადგება კონტროლიორი და ხომ არ გინდა, თავიდან მოიშორო _ სანამ ჯარიმას არ გადაიხდი, მიწაზე ფეხს არ დაგადგმევინებს. სად პოულობენ ასეთ ავჩარკებს, წარმოდგენა არ მაქვს. დასაჯდომი ადგილი არ არის და კარის გვერდით ჰორიზონტალურ მილზე ვჯდები. კარი იღება და ქართული ლაპარაკი მესმის. ბიჭები ამოდიან და ჩემს ზურგს უკან, საფეხურზე ჩერდებიან. მთელი გზა ლაზღანდარობენ _ ტროლეიბუსში მყოფი ყველა ქალის ყველა პარამეტრს განიხილავენ. ქართულად, რასაკვირველია. ბოლოს ჯერი ჩემზე დგება. ვგრძნობ, რომ მათი მზერა მეც გადმომწვდა. ვიძაბები და ზურგი ჩხვლეტას მიწყებს.
_ მიდი, ბიჭო, უჩქმიტე მაგას. რომ შემომჯდარა ჩიტივით! _ ხითხითებს ერთი. თოფნაკრავივით ვხტები მილიდან. უცებ ჩუმდებიან. მგონი მიხვდნენ, რომ გავიგე. ისე ჩავდივარ, სახეს არ ვუჩვენებ. არც მე დამინახავს მათი სახე. გაჩერებიდან ჩვენს საერთომდე ბნელი ქუჩაა გასავლელი. უკვე გვარიანად ბნელა და მეც გვარიანად მეშინია. ისე მივდივარ, საკუთარი გულისცემაც კი მესმის. ცოტაც და მშვიდობიანად მივდივარ ჩემს და კიდევ 300 სტუდენტის ციხე-სიმაგრესთან.
ჩვენს საერთოში ყველაფერი, მარქსსა და ლენინს რომ გაეხარდებოდათ, ისეთი საერთოა _ სამზარეულო, საშრობი, საშხაპე, სამკითხველო, სასადილო და ვახტა, წუნკალი ვახტიორი ქალით, რომელიც 11-ის შემდეგ არც გარეთ უშვებს არავის და არც შიგნით, ამიტომ დისკოთეკაზე შერჩენილებს ფანჯრებიდან უხდებათ დაბრუნება.
ტუალეტსა და პირსაბანს სართულის სტუდსაბჭოს თავმჯდომარის, ნატაშა შიტოვას მიერ მკაცრად შედგენილი გრაფიკის მიხედვით მორიგეობით ალაგებენ სტუდენტები. ამ დამამცირებელი სამუშაოს შესრულებაზე მხოლოდ ქართველები ვაცხადებთ უარს. იმიტომ რომ ძალიან ამაყები ვართ.
მე და ჩემი ორი დაქალი 408-ში ვცხოვრობთ, `ჩიტალკის~ პირდაპირ. ძილის წინ ლალი ქართულ სიმღერებს ღიღინებს, მე და ეკა კი თვალებს ვხუჭავთ და ძალიან გვენატრება სახლი. მერე ვიძინებთ და მე აუცილებლად მესიზმრება საქართველო.
დღეს დილითაც იქ ვიყავი, სად, არ ვიცი. ზმანება არასდროს მიკონკრეტებს სიზმრადმოქმედების ადგილ-მდებარეობას. ერთადერთი, რაც ყოველთვის ვიცი, ისაა, რომ საქართველოში ვარ და ნეტარებისაგან თავბრუ მესხმის. მერე თავბრუსხვევა რწევაში იზრდება, ბოლოს კი ჯანჯღარში და მე მძიმედ ვახელ ჯერ ერთ, მერე მეორე თვალს. ეკა, ანუ ჩემი ლამის ბუნებრივად ქცეული მაღვიძარა ყოველ დილით უანგაროდ იღწვის ჩემს გასაღვიძებლად. დღესაც ასეა. ეკა მანჯღრევს და მე გაღვიძებისთანავე მახსენდება, რომ აგერ ორი წუთის წინ საქართველოში ვიყავი. კონკრეტულად სად _ ვერ ვიხსენებ. მაგრამ სასიამოვნო გულისფანცქალი ადასტურებს, რომ არ ვცდები.
სულ ორი კვირაა, რაც დავბრუნდი და უკვე მესიზმრება. სამი წელია ეს გრძელდება და ამ დროის განმავლობაში გულუბრყვილოდ მჯერა, რომ წამოსვლას შევეგუები. არა, ჩრდილოეთს კი შევეჩვიე, თავისი ხიბლი ყველაფერს აქვს, მაგრამ უსამხრეთობა მაინც გაუსაძლისია. აქ არავინ ახსენებს თბილისს, არც ქუთაისს, ან გორს, თელავს, რა ვიცი, ჭიკაანს... ამ ყველა მათგანის განსაზღვრებად ერთადერთი სიტყვა გამოიყენება _ საქართველო.
ასე მაგალითად:
_ როდის მიდიხარ საქართველოში?
_ ზეგ.
_ აუ, შე ბედნიერო.
ან ასე:
_ `პერეგავორნიში~ მივდივარ. საქართველოში უნდა დავრეკო.
_ მე-14 ბუტკაში შედი. ჩვენ რომ ვიცით, ისე ჩამოსწიე და ფულს არ ჩაგიყლაპავს.
_ შაბათს მე-9 იყო...
_ ვიღაცა რუსმა დაწვა მერაბა _ ორი საათი ბაზრობდა... ეგრევე ხელოსანი მოათრიეს და შეაკეთეს. მაგათი ინტრიგანი დედა... მერაბას შტრაფი გლიჯეს. ასე რომ, ძაან არ გააჭრელო, თორემ ეჭვს აიღებენ...…
_ აბა, სპასიბა...…
ან კიდევ:
_ საქართველოდან პერევოდი მოგივიდა?
_ აბა რა!
_ აბა წავსულვართ `ვოლგაში~.
და სხვა.
`ვოლგა~ აქ ყველაზე პრესტიჟული რესტორანია. ქართული ამ ქალაქში არ არის, ხაჭაპურიც არსად ცხვება. ყველაზე მიახლოებული ამ მონატრებულ საჭმელთან ეგრეთ წოდებული `ლეპიოშკებია~, რომელიც კაფე `უიუტში~ ცხვება. გაბრტყელებულ ცომზე ყველს ახეხავენ და აცხობენ. დიდ ვერაფერი შვილია, მაგრამ არარაობას...… ამიტომ ყოველ მეორე დღეს `უიუტში~ ვზივართ და ლეპიოშკა-ხაჭაპურს მივირთმევთ პომიდვრის წვენთან ერთად.
***
გათენდა. დღესაც, რა თქმა უნდა, ეკა მაღვიძებს. ძილს ძლივს ვართმევ თავს, 408-დან გამოვდივარ და პირსაბანისკენ ვარაუდით მივჩანჩალებ. სამზარეულოდან გიგას ინტერნაციონალური ლანძღვა მესმის.
_ მე ამათი დედა ავატირე, ბესსოვესტნიე, ზაკალებალი, ნუ. სკოლკო მონჟო ტერპეტ, თქვენი!
ვხვდები, რომ ისევ 412 აწვალებს. ამჯერად ასადუღებლად დადგმულ ჩაიდანში `კორვალოლის~ წვეთები ჩაუსხეს. გუშინ გასაცხელებლად შემოდგმულ ბორშში კვერცხი ჩაუხალეს, იმ დღეს კი სულაც დაუმალეს ქვაბი და მთელი დღე ოთახიდან ოთახში არბენინეს.
გიგა ჩვენზე ათი წლით უფროსია. საქართველოში ცოლ-შვილი ჰყავს, აქ სწავლასა და რუს ნაშებში სიარულს წარმატებულად უთავსებს ერთმანეთს. საერთოდ, ქართველი ბიჭები ძირითადად ასე ცხოვრობენ. ქართველ გოგოებს ზედ არავინ გვიყურებს. საწინააღმდეგო სქესისაგან ყურადღების არარსებობამ ჩემი მდედრის ბუნებრივი ინსტიქტი ლეთარგიული ძილით მიაძინა, ამიტომ დიდად არ დაგიდევთ, რას ვიცვამ და სარკეშიც იშვიათად ვიხედები.
პირსაბანიდან ცოტა გამოფხიზლებული ვბრუნდები. ოთახამდე გიგას გინება მაცილებს, არა ჩემი მისამართით, რასაკვირველია. ვაგვიანებ. პირველი ფიზიკა მაქვს და თუ დამაგვიანდა, ბლაგო აღარ შემიშვებს. არადა, მისი ნახვის სიამოვნებას როგორ მოაკლდება კაცი? ძალიან ვინდომებ და ბლაგოს აუდიტორიაში ერთი ნაბიჯით ვასწრებ.
ბლაგო _ ბლაგოვეშენსკია. რაღაც შუალედურია გრეგორი პეკსა და დევიდ კოპერფილდს შორის. სინთეზი ასეთივეა _ პეკზე უარესი და კოპერფილდზე უკეთესი. შავგვრემანია, მაღალი, ქართველს წააგავს. მოკლედ, კარგი ტიპია. რაც მთავარია, ქვრივი. ამბობენ, მისი ცოლი მშობიარობას გადაჰყვა და მას შემდეგ ზედ არავის უყურებსო. უქალობა ნამდვილად ეტყობა, ყოველ შემთხვევაში, გარეგნულად _ მუდამ ჭუჭყით გასიპული შავი კოსტიუმი და უთასმო და მავთულგაყრილი, მტვრიანი ფეხსაცმელები აცვია. მიუხედავად ამისა, ჩვენს კურსზე ყველა გოგოს და როგორც ამბობენ, ჩვენს წინამორბედებსაც ბლაგოზე ჭკუა ეკეტება. ტომა ანიკინას ბლაგოს ფოტო საწოლის თავთან აქვს გაკრული და როცა არ უნდა შეხვიდე, ფიზიკას იზუთხავს. მისი ყურადღების მიქცევას ცდილობს, მაგრამ ბლაგოს მოსაწონი სტუდენტი, ყოველ შემთხვევაში ჩვენს კურსზე, ჯერ არ დაბადებულა. ყველაზე მაღალი შეფასება, რასაც ბლაგო ჩვენთვის იმეტებს, ორიანი ხუთი პლუსითაა. პლუსების რაოდენობა სტუდენტის ცოდნის შესაბამისად იკლებს _ ოთხი, სამი, ორი და არცერთი პლუსი, ანუ უბრალოდ ორიანი და ორიანი ერთი, ორი, სამი და ასე შემდეგ მინუსით. ბლაგო დიდი ნაბიჯებით დადის მერხებს შორის და ინდიფერენტულ მზერას ავლებს აუდიტორიას.
ბოლო ლექცია გრეჩუხინასი გვაქვს. უწუნკლესი ლექტორია და სკკპ ისტორიას გვიკითხავს. კოლოქვიუმისათვის თემის დამუშავება დამავალა _ სტალინისა და ლენინის შედარებითი დახასიათება _ ტოჟე მნე ბეზუხოვი და ბალკონსკი! ორი კვირა ვიჯექი ლენინის მეუღლის სახელობის ბიბლიოთეკაში და ვამთქნარებდი. ბოლოს, რაღაც შევაკოწიწე და ჩემი კურსელების სამსჯავროზე გავიტანე. გრეჩუხინამ დამიწუნა _ ლენინი და სტალინი ერთ დონეზე გყავს განხილული, ასე როგორ შეიძლება, უნდა გადაწერო და ყველას საკადრისო მიაგოო, _ მითხრა. აგაშენა Yღმერთმა, მეც ეგ მინდა, მაგრამ ჩრდილოეთის აღმოსავლეთი ხომ იცით, ან როგორ არ გეცოდინებათ დოცენტ ქალსა და ისტორიკოსს, ჰოდა ყველას რომ საკადრისი მივაგო (კაცმა რომ თქვას რისი მიმგები მე ვარ), იმ ჩრდილოეთის აღმოსავლეთს გამაცილებენ-მეთქი, გავიფიქრე.
გუშინ კი ძია მიშასთან დავიწუწუნე, იმან დამამშვიდა:
_ Плевать я хотел и на того, и на другого.
ბებიაჩემიც დაახლოებით ასეთი აზრის გახლდათ, ოღონდ ის თავის შეხედულებას თავისებურად აყალიბებდა:
_ ძაღლი მიაკვდა ორთავეს სულში!
ეთქმოდა. არაფერი ჰქონდა დასაკარგი და ამბობდა. მე კი ვერაფერს ვამბობ (ან ვის დავკარგვივარ), იმიტომ, რომ მე ინსტიტუტიდან გამრიცხავენ, მამაჩემს_ პარტიიდან და სამსახურიდანაც მოხსნიან. და საერთოდ, მთელი ცხოვრება თავზე დამენგრევა, ამიტომ ნება უნდა ვიბოძო და სტალინი რამდენიმე საფეხურით უნდა ჩამოვაქვეითო, უფრო სწორად, ლენინი უნდა ავაქვეითო.
ვიდრე გრეჩუხინა შემოვა, ელკა დერეფანში გარბის. ეს სულ ასეა. დღეში შვიდჯერ ამოწმებს ვახტასთან ჩამოკიდულ წერილების ყუთს. ბიჭი ჰყავს ჯარში და იმისგან ელოდება უსტარს. ის მელნიკოვაა, ამიტომ წერილებს `მ~ უჯრაში ეძებს. ამჯერადაც იმის შესამოწმებლად გავარდა, ხომ არაფერი მოსულაო. თავისთვის არა, მაგრამ ჩემთვის კი იპოვა რაღაც. ჩემი გვარიც `მ~-ზეა. ცოტა ხანში შემოდის და წერილი მოაქვს. გამიკვირდა _ ინსტიტუტში არავინ მწერს. მოუთმენლად ვხსნი და იქიდან ღია ბარათს ვიღებ, საგანგებოდ გამოყვანილი ასოებით და მოვარაყებული ფონით. ვიღაცას ძალიან მოუნდომებია. პატიმარი მწერს, შორეული აღმოსავლეთის ციხიდან. ქართველია, პაატა ჰქვია და 20 წელი აქვს მისჯილი. ბარათის გარდა კონვერტში წერილიც დევს. წერილში უამრავი შეცდომაა. ისეთი შთაბეჭდილება მექმნება, რომ ქართული დავიწყებული აქვს.
`შენი სურათი გაზეთში ვნახე, ვიცი, რომ მოწყალების და ხარ, თანაც ქართველი და იმედია გამიგებ. ვიცი, პასუხსაც მომწერ და აქ ყოფნას შემიმსუბუქებო~ _ მწერდა. იმაზე კრინტს არ ძრავს, რისთვის მიუსაჯეს ამდენი წელი, ან რამდენი მოიხადა უკვე. ცივმა ოფლმა დამასხა. ისე შემეშინდა, თითქოს ყაჩაღი ბნელ ორღობეში დამხვედროდეს და დანა ყელზე მოებჯინოს. ვერაფერი შვილი მოწყალების და ვარ, თუ პატიმრის თანაგრძნობა არ შემიძლია. არა, კი მეცოდება, მაგრამ რა მივწერო? რაზე ველაპარაკო ჩემზე, ლამის თხუთმეტი წლით უფროს კაცს, თანაც პატიმარს და ალბათ, რაღაც საშინელების ჩამდენს. ერთიც ვნახოთ და მოიხადა თავისი სასჯელი და ჩამომადგა. მერე? ისტერიულად მეშინია მურტალოების, თანაც დარწმუნებული არ ვარ, რომ ჩემი თანადგომა რამეში წაადგება. ამიტომ ბარათს ვინახავ და ვიტრუნები. ამ საღამოს სარკეში არ ჩავიხედავ და ის იქნება.
***
დღეს ალეშკოვასთან მიწევს მისვლა. ანკეტას ვამოწმებ. სასადილოში გავრბივარ და ტალონებით, რომელიც ირინა კონსტანტინოვნამ მომცა, მისთვის კატლეტებს და თერმოსით წვნიანს ვიღებ. გლაშკოვას ეგრეთ წოდებული ოთახის კარი დაკეტილია. ვაბრახუნებ, _ ნი გუ-გუ. მეზობელს მივუკაკუნე, სად არის-მეთქი.
_ დილით სკამიდან ჩამოვარდა და სასწრაფოთი საავადმყოფოში წაიყვანესო, _ მითხრა. _ სკამზე რა უნდოდა-მეთქი _ გამიკვირდა. ხატებს წმენდდაო, _ მიპასუხა. საავადმყოფოში წავედი. პალატაში ცოტა ხნით შემიშვეს. გლაშკოვამ ჩემს დანახვაზე ტირილი დაიწყო, ხელში ჩამაფრინდა და ბავშვივით დამიწყო ხვეწნა:
_ Ирма Васильевна, не оставляйте меня. Не оставляйте!
ო, ღმერთო. რა ვასილევნა. რა დროს ჩემი ვასილევნობაა. ან ამ საბრალოს რა მოვუხერხო. აქ არავინ დამტოვებს. არადა, პრინციპში ჩემს გარდა მართლა არავინ ჰყავს. ერთადერთ პატრონად მე მივაჩნივარ, თვითონ საპატრონებელი. ყელში ისევ მეჩხირება მწარე ბურთი და თავსაც ვიწყევლი და ოლგასაც ვწყევლი, ამ ხალხის საცოდაობას რომ მაყურებინებს. მისმა გეგმამ ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა _ რა თემო, რის თემო. ვის ახსოვს. ახლა მხოლოდ გლაშკოვა, ზიკინა, ლიპაკოვა და ნაადრევად დაბერებული საკუთარი თავი მადარდებს.
ხვალამდე ისევ საერთოში ვბრუნდები. დილით პირველი ლექციიდან ვეთხოვები და ალეშკოვასთან გავრბივარ. არ მიშვებენ. ექიმი გამოდის და მეუბნება, რომ ის ფსიქიატრიულში გადაიყვანეს, მეზობელ ქალაქში. პირი დავაღე.
_ რა ფსიაქიატრიულში, გუშინ ჩვეულებრივად იყო და დღეს რა გააგიჟებდა-მეთქი, _ გამიკვირდა.
_ ეგ შენი საქმე არაა, ჩვენ უკეთ ვიცითო, _ პირი ამომიკუპრა. გამოვბრუნდი. საღამოს ოლგასთან ავედი. როცა ყველაფერი მოვუყევი, თავი გაიქნია.
_ Так, значит в психушку увезли?
_ Да, увезли.
ოლგა ჩუმდება. ვხვდები, რომ სათქმელს არ ასრულებს. ასე ხშირად იქცევა. ხანდახან მეჩვენება, რომ ჩემს ვარდისფერ ოცნებებს უფრთხილდება, არ უნდა, რომ ისიც თავზე დამენგრეს, რაც კიდევ დამრჩა. უცებ ზიკინას ხატები გამახსენდა. ოლგა მუზეუმში მუშაობს _ ხშირად დადის სოფლებში, ოჯახებში უძველეს ხატებს დაეძებს და ექსპერტიზას უტარებს. აქამდე როგორ არ ვუთხარი. მე და ოლგა ალეშკოვას სახლში მივდივართ. გასაღები მეზობელთანაა. კარს გვიღებს. შევდივარ და ადგილზე ვიყინები _ არც ერთი ხატი ადგილზე არ მხვდება.
_ А где же иконы?
_ А я откуда знаю... вчера весь дом тут собрался. Все разобрали. У меня только одна осталась. Маленькая икона... этой... Богаматери, что-ли...
მე და ოლგა ეზოდან გამოვდივართ და ჩუმად მოვუყვებით ქუჩას. თოვლი უკვე დნება. ალბათ მალე აქაც მოვა გაზაფხული.
2005 წელი.
1989 წლის თებერვალი
აჰა! დავბრუნდი! კიდევ საკითხავია _ დავბრუნდი თუ პირიქით _ წამოვედი. სამხრეთიდან ჩრდილოეთში, მზიანეთიდან _ ყინულეთში. აბა, იოლია? ცოტა ეს ოქროსფერი გუმბათები მიკეთებს გუნებას. აქაურები `ლუკავიცებს~ ეძახიან, ანთებულ სანთელს ნიშნავსო _ ზიკინა ამბობს. ზიკინა მორწმუნეა და ჩემნაირი ათეისტი ლაწირაკის მოსავლელად გაუხდა საქმე. გუმბათები კი მართლაც დიდებული სანახავია. მზიან ამინდში მართლა ანთებულ სანთელს ემსგავსებიან _ თვალს ვერ ვუსწორებ. მეც ვჭუტავ. აი, ასე _ მოვწკურავ ჩინელივით და ხუთ ბრჭყვიალა წერტილს ვაშტერდები. მერე სულ ვხუჭავ და გახელისას სხვა საგანზე გადამაქვს მზერა. მაგრამ ვეღარაფერს ვხედავ და თვალებში ისევ ის ხუთი ოქროს წერტილი მიბრჭყვიალებს. ამით მაშინ ვერთობი, როცა კარგ გუნებაზე ვარ. ახლა კი ამის არც განწყობა მაქვს, არც სურვილი. როგორც იტყვიან, სრულ აპათიას განვიცდი ყველაფრისა და ყველას, მათ შორის, საკუთარი თავის მიმართაც.
საქართველოში წასვლამდე ყველაფერი სხვაგვარად იყო. უკეთ. თვითმფრინავში ჯდომის პანიკურ შიშსაც კი გმირულად ვუძლებდი, როცა მახსენდებოდა, რომ ორ საათში ქურთუკს ჩანთაში ჩავტენიდი და ზამთრიდან პირდაპირ გაზაფხულში მოვადენდი ტყაპანს. ასეთი მოკლე რეისით. ამიტომ ვცდილობდი ტუ-154-ის მონჯღრეული ფრთების ყოველ დაჭრიალებაზე გული აღარ მეხეთქა და წითელპომადიანი და გრძელფეხება სტიუარდესას შემოთავაზებულ მინერალურ წყალს მივძალებოდი, მერე კი მთელი გზა სავსე შარდის ბუშტით მეფრინა, ვინაიდან მფრინავ სხეულზე მოქმედი ფიზიკისათვის დღემდე ცნობილი ვერანაირი ძალა ვერ ამაგლეჯდა სავარძლიდან და ტუალეტში გასვლას ვერ მაიძულებდა. საზურგის შალითაზე ნახატივით ვიყავი აკრული და ვცდილობდი, რაიმე სასიამოვნოზე მეფიქრა. მაგალითად იმაზე, რომ ორიოდ საათში ჩემს თბილ ქალაქში ვიქნებოდი, მშობლებს, მეგობრებსა და ძმას შევხვდებოდი.
ჩემი ძმა, თემო რამდენიმე თვის წინ ჩამოვიდა ჯარიდან _ ჩრდილოეთის გზაზე ავცდით ერთმანეთს. და მე ის ზუსტად ორი წელი და ექვსი თვეა, არ მენახა. იქამდე 16 წელი ერთი დღე არ გაგვიტარებია ცალკ-ცალკე. ბავშვობაში ერთმანეთს ფეხისგულებით ვებჯინებოდით და ველოსიპედობანას ვთამაშობდით. ერთხელ ხიდან ჩამომხსნა, სადაც თოკის მარყუჟში თავგაყოფილი ვეკიდე. ორი კვირის განმავლობაში მეტყობოდა ყელზე ნაჭდეური და ხალხი სანახავად მოდიოდა. `ნწუ-ნწუ-ნწუ, ბავშვს რამდენი ყურადღება სჭირდებაო~_ ამბობდნენ, თავს იქნევდნენ და მიდიოდნენ. მას შემდეგ თემოს ჩემი მხსნელის სტატუსი მიენიჭა, თუმცა ამას დიდად არ ვუფასებდი და როცა ბიჭებთან ერთად სიგარეტს ექაჩებოდა, მშობლებთან ვაბეზღებდი. მერე ჯერ მას ხვდებოდა _ მამაჩემისაგან, მერე მე _ მისგან. ახლა კი... `ღმერთო ჩემო, როგორ გარბის დრო~ _ თავში მხოლოდ ეს უბანალურესი ფრაზა მომივიდა.
ბოლოს, როცა ჩვენი თვითმფრინავი ჭრაჭუნითა და ტკაცანით თბილისის აეროპორტის ბილიკს ჩაეხუტა, შვებას გულიც თან ამოვაყოლე და პირველ რიგში სახმელეთო ტუალეტს მივაშურე.
მამა დამხვდა. ექვსი თვეა, არ მენახა. დაპატარავებულა და დაბერებულა. ძლივს ვიცანი. მომეჩვენა, რომ თვალებიც კი რაღაცნაირად ჩაქრობოდა. მთელი გზა ჩუმად იყო და მე მისმენდა. თემოს ამბავი ვიკითხე. ისე, სიტყვის მასალად, თორემ სადაცაა მივიდოდით და თვითონ ვნახავდი. მამა ერთხანს უხერხულად იშმუშნებოდა. რაღაც უცნაურად იქცეოდა. მერე მითხრა _ თემომ იავადმყოფა, ბევრი რამის გადატანა მოუხდა და... რა ვიცი... ცოტა რაღაც... პრობლემები ჰქონდა... მოკლედ, ფეხზე განგრენა დაემართა... ოპერაცია დასჭირდა... და...
და გაჩუმდა. ფანჯარაში დაიწყო ყურება.
ერიჰაა! თუ ტვინის გაყინვა შესაძლებელია, მაშინ ნეიროქირურგებს ამის კლასიკური ნიმუში ექნებოდათ ჩემი ტვინის სახით. კი ვაცნობიერებდი ნათქვამის შინაარსს, მაგრამ არ ვიჯერებდი იმას, რასაც ახლა ჩემი გაყინული ტვინი ფიქრობდა. ამიტომ საკუთარ თავს გავერიდე და მანქანის საზურგეს ჩავეხუტე. ზუსტად ისე, როგორც თვითმფრინავში. ახლა უფრო მეტად შემეშინდა, ვიდრე იქ, ცაში. ისევ გამომეცალა მიწა და ერთადერთ ნავსაყუდლად ისევ სავარძლის საზურგე დამრჩა.
სახლში რომ შევედი, მამა სადღაც გაქრა. არც დედა სჩანდა. თემო საწოლში იწვა და მზერით ტვინს მიხვრეტდა. ვერ გავუძელი და თვალი ავარიდე. საწოლთან ერთადერთი ფეხსაცმელი ეგდო. შემოსასვლელში გავარდი და ფეხსაცმელების კომოდი გადმოვაქოთე. თემოს ფეხსაცმელი ყველა ცალი იყო. ყველა მარცხენა.
***
დავბრუნდი. უფრო სწორად წამოვედი. დამთავრდა მივლინება გაზაფხულში და იგივე რეისმა ზამთარში დამაბრუნა. ბარგი ჩემს ოთახში დავტოვე და პირდაპირ ოლგასთან გავქანდი. ოლგა ჩემი მეგობარია. 13 წლითაა ჩემზე უფროსი და აქ დედასავით მპატრონობს. ქართველს წააგავს _ გულთბილია და ხაჭაპურის ცხობა იცის. შარშან ჩემთან იყო სტუმრად და ბებიაჩემმა ასწავლა. დედას ბლოკნოტით ხელში დასდევდა და იწერდა ქართული კერძების რეცეპტებს. დამშვიდობებისას ოლგამ ბებიაჩემს ხელები დაუკოცნა. ბიძაჩემმა კი ოლგას დაუკოცნა ხელები და დიმას (ანუ ოლგას ქმარს) უთხრა, რომ მის ცოლზეა შეყვარებული. ისე, მართლა ძნელი იყო მისი არშეყვარება. ასეთი სათნო ადამიანი ცხოვრებაში არ შემხვედრია.
რომ დამინახა, ჩუმად შემიშვა სახლში და ჩუმად ჩამიკრა გულში. უკვე ყველაფერი იცოდა. სავარძელში ჩამსვა და მკითხა:
_ Как дела?
_ Плохо, _ ვუპასუხე.
_ Мы справимся с болью вместе... не бойся.
მითხრა რბილად, როგორც იცოდა. ისეთი ლამაზი იყო, თვალს ვერ ვაშორებდი.
შარავანდედი აკლია, თორემ წმინდანი იქნებოდა. ორმაგი ფანჯრის მიღმა ყინავდა.
ოქროსფერ გუმბათებს ისევ ათოვდა. ოლგას მყუდრო სამზარეულოში კი ჩაი დუღდა და სითბო ტრიალებდა. და მე პირველად ბოლო ორი კვირის მანძილზე ვიგრძენი, რომ ტკივილითაც ცოცხლობს ადამიანი.
***
წითელი ჯვრის საოლქო ორგანიზაციის შესასვლელ კარზე, გასაგები
მიზეზების გამო დიდი, წითელი ჯვარია გამოსახული. დერეფნის კედლებზე უზარმაზარი სტენდებია ჩამოკიდული, სულ მცირე 30/40-ზე ფოტოებით, რომელზეც მოწყალების დების საქველმოქმედო საქმეებია აღბეჭდილი. ფოტოებზე ყველა ბედნიერად იღიმება _ ალბათ უხარიათ, ასეთი დედა ტერეზები რომ გაუჩნდნენ სამყაროს.
დერეფნის ბოლოში დირექტორის კაბინეტია. ირინა კონსტანტინოვნას, ისევე როგორც მის ქვეშევრდომებს, თავზე თმის უზარმაზარი მთა ადგას. ყოველთვის მაინტერესებდა, როგორ ახერხებდნენ მოწიფული ასაკის რუსი მანდილოსნები თმისათვის ესოდენ სრულყოფილი სიმრგვალის მინიჭებას. არა მარტო სიმრგვალის, როგორც ჩვენი პარიკმახერი ლენა ამბობდა, `აბიომისაც~. მერე გავიგე _ თურმე კოტოშებს იწყობდნენ. ძოგი _ მაიონეზის ქილასაც (თუ მეტი `აბიომი~ სჭირდებოდა). ჩემმა ჯგუფელმა ელკამ გამანათლა. მგონი დედამისიც რაღაც მსგავს მანიპულაციებს ახორციელებდა თავის ლამაზ ქერა თმაზე. არ გინდა მოფიქრება? აი მე, თმის დასავარცხნად ზუსტად სამი წუთი მყოფნის. ბევრი დრო რომ არ დამეხარჯოს, ბიჭურად შევიჭერი. ახლა თავს იმით ვიმშვიდებ _ ბავშვობის სახე დამიბრუნდა-მეთქი.
მოწყალების დები ძირითადად საშუალო ასაკისანი არიან. მათგან ყველაზე უმცროსი სადღაც 45 წლისაა და თუ მიმიღებენ, მე ვიქნები ყველაზე ახალგაზრდა, ანუ 19-ის.
ირინა კონსტანტინოვნას კაბინეტში მოკრძალებული ღიმილით და ფრიად საპატივსაცემო პერსონის რეკომენდაციით შევიტუზე. მე მგონი ამის გარეშეც დიდი სიხარულით მიმიღებდა _ ამდენ კოტოშიანებში ერთი მაინც ხომ უნდა ერიოს ბუნებრივად სქელი თმით, ბუნებრივად ახალგაზრდა და როგორც თავად აღნიშნა, უშრეტი ენერგიის მატარებელი, რომელსაც იგი (ანუ მე), რა თქმა უნდა, უფრო დიდი სიამოვნებით დისკოთეკაზე დახარჯავდა, მაგრამ რიგი გარემოებების გათვალისწინებით... მოკლედ _ ერთგვარი საგზურით ვარ მოვლენილი ამ სამყაროში იმ სამყაროდან, რომელიც აქამდე ძალიან ლამაზი და მშვენიერი იყო, მაგრამ უცებ ყველაფერი დაინგრა და ახლა გაცრუებული იმედების შესაკოწიწებლად და ნერვების დასამშვიდებლად უნდა ვნახო _ რამდენი გაჭირვებული ცხოვრობს ჩემს გვერდით. ეს ოლგას იდეა იყო. განხორციელება, ანუ რეკომენდაციის გაწევა მის ქმარს, დიმას დაევალა. დიმა, იგივე დიმიტრი ალექსეევიჩი იმ ახალგაზრდული გაზეთის რედაქტორია, რომელშიც შტატგარეშედ ვმუშაობ და ამ ქალაქში ყველა ანგარიშს უწევს.
მე, რა თქმა უნდა მთელი სიამოვნება წინ მაქვს. ირინა კონსტანტინოვნა მიხსნის სამუშაოს დეტალებს, ჩემი მოხუცების დახასიათებასა და მისამართებს მაძლევს, მერე ჩემი მოვალეობების ნუსხასაც ზედ აყოლებს და მათი, წითელჯვაროსანთა ოჯახის წევრად გახდომას მილოცავს. თანაც საზეიმოდ მიცხადებს, რომ ხელფასს მივიღებ, 100 მანეთის ოდენობით. ეს ჩემს სტიპენდიაზე ორჯერ მეტია. ასე რომ, ახლა შემიძლია ამაყად ვიარო _ საკუთარ თავის სრული განმკარგავი და დამოუკიდებელი პიროვნება ვხდები.
ბლანკში ჩემი მოვალეობებები შესაშური მეწვრილმანეობითაა ჩამოწერილი _ ზუსტად ვიცი, ვის, როდის და რამდენჯერ უნდა მივუტანო საჭმელი და წამალი, რამდენჯერ დავგავო სახლი, გავრეცხო ჭურჭელი, გადავწმინდო მტვერი ავეჯიდან, (თუ ის რასაკვირველია არსებობს) და გავაკეთო კიდევ უამრავი წვრილმანი საქმე. ერთი პუნქტი აშკარად აკლია _ მარტოობის შემსუბუქება და სიცარიელის შევსება. ამის გაკეთება არ მევალება, მაგრამ მომიწევს. თანაც, როგორც მივხვდი, საზოგადოებრივ საწყისებზე.
ესეც ასე... სიაში აღმოვაჩინე, რომ ერთი მოხუცი, რომელზეც, ჯერ არ ვიცი როგორ, მაგრამ მაინც მე უნდა ვიზრუნო, ჩვენი საერთო საცხოვრებლის მეზობლად, ორსართულიან სახლში ცხოვრობს. გავიხარე, ტროლეიბუსით ჩიქჩიქი მაინც არ დამჭირდება. გვიან საღამოსაც შევივლი, თუ დღისით ვერ მოვიცლი. დაწყებასაც სწორედ აქედან ვაპირებ.
***
ხელში ჩემი მოწმობა და ირინა კონსტანტინოვნას მოცემული ბლანკი მიჭირავს და ალეშკოვას ეზოში შევდივარ. ბინის ნომერი რატომღაც არ მიწერია, ამიტომ პირველსავე კარზე ვაკაკუნებ. ან რა ნომერი მეწერება, როცა ბინა, პრინციპში არც არსებობს. მეზობლების დახმარებით ნინა ალეშკოვას კიბის ქვეშ ვაგნებ, რომელიც ერთ პატარა ოთახადაა გადაკეთებული. შევდივარ, მაგრამ ვერაფერს ვხედავ. სიბნელის გარდა სამკუთხედ სივრცეს მწარე კვამლიც ბინდავს. კუთხეში პატარა, გალეული მოხუცი ზის და მომჩერებია. მეზობელი კარამდე მომყვება, აქ არ შემოდის, იმიტომ, რომ სუნთქვაა შეუძლებელი. იქვე `კერასინკა~ ხრჩოლავს და მასზე შემოდგმულ ქვაბს ათუხთუხებს. ჯემპრის საყელოს ზევით ვქაჩავ და ვცდილობ, ცხვირამდე ავიწვდინო. ან უმჯობესია, ცოტა ხნით სუნთქვა შევაჩერო. მაგრამ როგორ უნდა მოვახერხო ეს, არ ვიცი _ ხომ უნდა ვილაპარაკო. სიბნელეს ოდნავ ვაჩვევ თვალს და ოთახს ვათვალიერებ. ერთი ძველი მაგიდისა და ფეხმორყეული სკამის გარდა კიდევ პატარა ტახტი დგას, მოკლე. ოთახში რომ დაეტიოს, და თავის მხრივ, პატრონიც რომ დაიტიოს, იმხელა. ორივეს პარამეტრს შეესაბამება. კედლებზე ადგილი არაა დარჩენილი, ხატი რომ არ ეკიდოს. ჩარჩოსა და მინაში ჩასმული. მინები კი მურით ისეა დაფარული, ხატის გამოსახულება აღარ მოსჩანს.
_ ვინ ხარ, _ მეკითხება.
_ მე... მე მოწყალების და გახლავართ, წითელმა ჯვარმა გამომიშვა თქვენთან, რომ დაგეხმაროთ-მეთქი, ან წამალი რომ დაგჭირდეთ, ღმერთმა გაშოროთ, მაგრამ მაინც, რა იცი, რა ხდება-მეთქი. ან მაღაზიაში გასაგზავნად მეზობლის ბავშვებს რომ არ ეხვეწოთ-მეთქი... აგერ მე ვარ და... _ ვეუბნები. რა მეზობლის ბავშვებიო, ვერ იგებს. როგორც ჩანს, ასეთები აქ არ მოსულა. მოკლედ, ვაგებინებ, ვინ ვარ და რა მინდა და ბლანკს ვაძრობ.
_ აქ ხელი უნდა მომიწეროთ, რას იზამთ ფორმალურობაა, დავერიაუტ, ნო პრავერიაუტ-მეთქი. იმანაც მომიწერა. ეს ბეჭედზე უტყუარია და იმას ნიშნავს, რომ მოწყალება გაღებულია _ ვიზიტი შესრულებულია.
_ ახლა, რა გინდათ, რაში დაგეხმარო-მეთქი, _ ვეკითხები. ის კიდევ _ არაფერი არ მინდა, შვილო. ჯერ ჩემითაც დავღოღავო და...
_ მაშინ, მოდი, ოთახი გავანიავოთ, რაღაც დახუთულია, თქვენთვის კი ეს მავნებელია-მეთქი _ დავიყოლიე. კიდევ უფლება მომცა, ხატებისთვის სველი ტილო გადამესვა და მური ნაწილობრივ მაინც მომეშორებინა. `გამოიხედეს თვალში ჩემმა წმინდანებმაო~ _ გაიხარა. რომ მოვდიოდი _ რამდენი უნდა გადაგიხადოო, _ მკითხა.
_ აჰ, რას ბრძანებთ, თქვენზე სრულიად დამსახურებულად სახელმწიფო ზრუნავს-მეთქი, _ ვუპასუხე. ნამეტანი მაღალფარდოვნად კი გამომივიდა, ხო იცი. მიადრებს ასეთი თავდაჯერებულობა, მაგრამ ისეთი თვალებით მიყურებდა, ხატების შემრცხვა.
***
ზიკინა მშვიდობის ქუჩის კუთხეში, პირველ სართულზე ცხოვრობს. გლაფირა ჰქვია. მე ბაბა გლაშას ვეძახი, მაგრამ მის დანახვაზე სულ ლუდმილა ზიკინა მახსენდება. ცხონებულ ბაბუაჩემს უყვარდა ზიკინა და ტელევიზორში ყოველ მის გამოჩენაზე ბებიაჩემი საშინლად ეჭვიანობდა. ჩემი ზიკინა იმ ზიკინასაგან ძალიან განსხვავდება _ პატარაა და მარილებისაგან წელში 90 გრადუსით მოხრილი. ფეხებს ვერ ხრის _ სახსრებშიც მარილები აქვს ჩაკირული, ამიტომ ფეხებს ხელებით გადაადგილებს. აი, ასე _ ჯერ ერთს ჩასჭიდებს ორივე ხელს და წააჩოჩებს, მერე მეორეს. ყველაზე მეტად ის მაოცებს, რომ მის ბინაში მუდამ ისეთი სისუფთავეა, მტვრის ნაწილაკს ვერ აღმოაჩენ. მე მხოლოდ პროდუქტები და წამლები მიმაქვს. დანარჩენს თვითონ აკეთებს. როგორ _ წარმოდგენა არ მაქვს.
ზიკინასთან პირველი შეხვედრა ძალიან სასაცილო იყო. კარზე რომ დავაკაკუნე, დიდი ხნის შემდეგ გამიღო.
_ წითელი ჯვრიდან ვარ-მეთქი _ ვუთხარი. მან კი არაფერი მიპასუხა, კარი ნახევრად ღია დატოვა და ოთახში შეჩოჩდა. ვერ გავიგე, რა უნდა მექნა. მივხვდი, რომ ჩემს შეპატიჟებას არც აპირებდა. ცოტა ხნის შემდეგ ისევ გამოვიდა და ოცდაათი კაპიკი გამომიწოდა.
_ ეს რა არის? _ გამიკვირდა.
_ რა, თქვენ საწევროს არ აგროვებთ? _ ჩემზე მეტად იმას გაუკვირდა. რომ გაიგო, ვინ ვიყავი და რა მინდოდა, ჯერ იცინა. ბოლოს კი იტირა. მეც.
***
ზიკინას შემდეგ ყოველთვის ძია მიშასთან მივდივარ. ჩემი აუცილებელი ატრიბუტები _ მაჯის საათი და უზარმაზარი ჩანთა, რა თქმა უნდა თან მაქვს. ძია მიშას ვეძახი, თორემ ისე ბაბუად უფრო მერგება. ის ერთადერთია ჩემს `პადაპეჩნიკებში~, რომელიც აქეთ მპატრონობს. აუცილებლად მახვედრებს ცხელ სადილს, დესერტად კი შოკოლად `ფლამინგოს~, რომელსაც ვარდისფერი გული აქვს და ძალიან გემრიელია. ძია მიშა წარსულში რომელიღაც დიდი მანქანათმშენებელი ქარხნის დირექტორი იყო, მშვენიერი ოროთახიანი ბინა და რაც რომ სიკეთე შეიძლება ჰქონდეს საბჭოური პერიოდის მოხუცს, გააჩნია. მასთან მარტოხელას მეგობრის სტატუსით დავდივარ, თორემ ჩემი არაფერი სჭირდება. დაღლილი ვეფლობი-ხოლმე ბულგარულ სავარძელში, ვხვრეპ ცხელ ჩაის, ვატან `ფლამინგოს~ და ვუსმენ ძია მიშას ცხოვრების გარდასულ და ტკბილად მოსაგონარ წარსულს. წამოსვლისას `ფლამინგოებს~ ჩანთაშიც მიყრის, გოგოებისთვის.
- А ты для меня как родной внучкой стала! _ მითხრა გუშინ, როცა წამოსვლა დავაპირე. გული ამიჩუყდა. და საერთოდ, ამ ბოლოს ძალიან გულჩვილი გავხდი. ყველაფერზე მეტირება, ტროლეიბუსში ადგილი რომ დამითმოს ვინმემ, იმაზეც კი. ეს სიტყვის მასალად, თორემ ისე ვინ დამითმობს. რა მოხუცი ან ფეხმძიმე მე ვარ.
***
ლიპაკოვა სულ ილანძღება:
_ Ну, что, вспомнили обо мне, да? неблагадарные, свиньи...пошли все к черту!
ვის გულისხმობს, ვერ გავიგე. მისი პირიდან მეტი არც არაფერი გამიგონია. აუტანლად პრეტენზიულია, არყის სუნად ყარს და სახლი ბოთლებით აქვს სავსე. რამდენჯერმე ვეცადე, წინკარში მაინც გამომეზიდა, მაგრამ მეორე დღეს ისევ ნაგვით სავსე მხვდება ოთახი.
პირველად რომ მივედი, კარი ათი წუთის შემდეგ გამიღო. ყავარჯნებით დადიოდა _ მარჯვენა ფეხი არ ჰქონდა. შესასვლელში ფეხსაცმელი და ფოსტლები უწესრიგოდ ეყარა. ყველა მარცხენა. ლიპაკოვა კომუნალურ ბინაში ცხოვრობს. უცნაურია, მაგრამ ყველა `კომუნალკას~ ერთნაირად მყრალი სუნი ასდის. ვერაფრით მივმხვდარვარ, კონკრეტულად რის, მაგრამ ფაქტია, რომ სხვაში არ აგერევა _ ერთნაირად გულისამრევია. არც ლიპაკოვას ბინაა გამონაკლისი. ამას ემატება ღმერთმა უწყის რამდენჯერ ჩასველებული და გამშრალი, აქოთებული ლოგინის, შარდისა და პატარა ჩაიდანში ჩაობებული `ზავარკის~ სუნი. რას იყნოსავ უკეთესს.
ლიპაკოვა სანიტრად ყოფილა წასული ფრონტზე და ფეხი იქ დაუკარგავს. ორი შვილი ჰყავს, რომლებიც სხვა ქალაქებში ცხოვრობენ. ეტყობა, რომ ერთ დროს ლამაზი უნდა ყოფილიყო. ამას კედელზე გაკრული ფიგურულკიდეებიანი ფოტოც მოწმობს. ახლა კი ერთადერთი ფეხი გადაადგილებისას ისე უკანკალებს, სულ მეშინია, არ წაიქცეს. ფრთხილად დადის, ისედაც მძიმეა და საკუთარ სხეულს ძლივს ერევა. ცხოვრება მის ხასიათზე პირდაპირპროპორციულადაა ასახული. არაყს სად შოულობს ვერ მივხვდი. ეჭვი მაქვს, რომ ის მეზობელი უზიდავს, ყოველ მისვლაზე გაბურძგნულ თავს რომ ყოფს თავისი ოთახიდან.
_ Ну что, принесла молоко?_ ლიპაკოვა დოინჯშემოყრილი მიყურებს. თვალებს ისე მიქაჩავს, გეგონება რძის გარდა სხვა სითხეს არ იღებდეს მისი დასპირტული ორგანიზმი. ფარაონების მუმია მიმიქარავს, იმდენ ხანს გაძლებს. ღმერთმა დიდხანს აცოცხლოს, მე რას მიშავებს იმის გარდა, რომ კვირაში სამჯერ მთათხავს. თავიდან ყოველ მისვლაზე ვტიროდი. ჯერ იმიტომ, რომ ის მეცოდებოდა, მერე – მასთან ერთად საკუთარი თავიც.
_ Плачь, плачь. У тебя же слёзы есть. А у меня их уже давно нет... _ მეუბნებოდა.
ახლა შევეჩვიე. როცა არ ილანძღება, მიკვირს.Yდღეს სწორედ ასეთი უპრეცენდენტო შემთხვევაა. რატომ არის კარგ გუნებაზე, ჯერ არ ვიცი. ლიპაკოვა, იგივე ალექსანდრა ბორისოვნა მყრალ პრიმას ცხვირში მაბოლებს და უჩვეულო კეთილმოსურნეობით მიღიმის. სარკისკენაც კი გავაპარე თვალი, რამე ხომ არ მაცხია და ხომ არ ეცინება-მეთქი და მაგრამ იქ ჩემი ბიჭურად შეკრეჭილი საფათის გარდა არაფერი ჩანს.
_ С Вами всё в порядке? _ ხაზგასმით ვკითხე. მან კი პასუხად წერილი ამოიძრო უბიდან და ამიფრიალა.
_ Моя дочь! Видишь, написала. Она, это самое... главный инжинер на фабрике! большой чეловек!
მერე-მეთქი. ამბავს ველოდი. ისე დაიწყო, აშკარად გაგრძელება უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ლიპაკოვა დუმს. მგონი სულ ეს იყო მთელი ამბავი _ ქალიშვილმა ერთწლიანი დუმილის შემდეგ წერილი მოწერა.
_ Пишите ответ, отправлю,_ შევთავაზე.
_ Нет. Не напишу.
_ Почему?
_ А зачем... еще ее тревожить. Пусть думает, что померла я. Легче будет жить...
_ Кому легче_ Вам или ей?_ ვეკითხები.
_ Ей, конечно. А если ей легче, и мне легче..._ ისეთი შემომაბოლა, ლამის გავიგუდე.
_ თქვენი ჯიში, _ გავიფიქრე, _ თორემ თუ მიწერ, ფეხით გამოიქცევა იმ თავისი ნაბერეჟნიე ჩელნიდან, აი. იქ ცხოვრობს თურმე. წარმოდგენა არ მაქვს, სად არის. საერთოდ არ გამიგონია.
ყურადღებას არ ვაქცევ და დალაგებას ვიწყებ. ჭურჭელს ვრეცხავ, ოთახს ვგვი. თეთრეულს სამრეცხაოსთვის ვამზადებ და დიდ ბოხჩად ვკრავ. მერე ლიპაკოვას ვემშვიდობები და კიდევ ერთხელ ვცდილობ, შვილისათვის წერილის მიწერის აუცილებლობაში დავარწმუნო.
***
ირინა კონსტანტინოვნა გიბარებსო, _ მდივანმა დერეფანში გამომძახა. კაბინეტში კოტოშიანი დირექტორის გარდა უცხო კაცი იჯდა.
_ ეს ჩვენი სტუმარია, მოსკოვიდან ჩამოვიდა, საკავშირო გაზეთის ფოტოკორესპონდენტიაო, _ წარმომიდგინა. როგორც გაირკვა, ჩემს გადაღებას აპირებდა. `ჭრიჭინა~ გამახსენდა. ვოლგისპირა ბულვარში გამიყვანა. უძველესი შენობების ფონზე. ხელში `წითელი ჯვრის~ საფირმო პაკეტი დამაჭერინა და ყველა რაკურსით გადამიღო. მერე მონაცემები ჩაიწერა, ხელი ჩამომართვა, მძიმე ჩანთა აიკიდა და წავიდა. ზუსტად ერთი კვირის შემდეგ ირინა კონსტანტინოვნამ გაზეთი ამიფრიალა: _ ახლა შენს ფოტოს საბჭოთა კავშირი ნახავსო, _ ისე მითხრა, აუცილებლად უნდა გამხარებოდა. ისე ყველაფერი აგიხდეთ.
სახლში ვბრუნდები. ისე დავიღალე, ფეხზე ვეღარ ვდგები. ტროლეიბუსი ჩემი ჯიბისათვის ყველაზე ხელმისაწვდომი ტრანსპორტია. ავდივარ. ბილეთს ვაკომპოსტირებ. ღმერთმა ნუ ქნას, დამავიწყდეს ან უბრალოდ, `ზაიჩიკად~ მგზავრობა გადავწყვიტო. დამადგება კონტროლიორი და ხომ არ გინდა, თავიდან მოიშორო _ სანამ ჯარიმას არ გადაიხდი, მიწაზე ფეხს არ დაგადგმევინებს. სად პოულობენ ასეთ ავჩარკებს, წარმოდგენა არ მაქვს. დასაჯდომი ადგილი არ არის და კარის გვერდით ჰორიზონტალურ მილზე ვჯდები. კარი იღება და ქართული ლაპარაკი მესმის. ბიჭები ამოდიან და ჩემს ზურგს უკან, საფეხურზე ჩერდებიან. მთელი გზა ლაზღანდარობენ _ ტროლეიბუსში მყოფი ყველა ქალის ყველა პარამეტრს განიხილავენ. ქართულად, რასაკვირველია. ბოლოს ჯერი ჩემზე დგება. ვგრძნობ, რომ მათი მზერა მეც გადმომწვდა. ვიძაბები და ზურგი ჩხვლეტას მიწყებს.
_ მიდი, ბიჭო, უჩქმიტე მაგას. რომ შემომჯდარა ჩიტივით! _ ხითხითებს ერთი. თოფნაკრავივით ვხტები მილიდან. უცებ ჩუმდებიან. მგონი მიხვდნენ, რომ გავიგე. ისე ჩავდივარ, სახეს არ ვუჩვენებ. არც მე დამინახავს მათი სახე. გაჩერებიდან ჩვენს საერთომდე ბნელი ქუჩაა გასავლელი. უკვე გვარიანად ბნელა და მეც გვარიანად მეშინია. ისე მივდივარ, საკუთარი გულისცემაც კი მესმის. ცოტაც და მშვიდობიანად მივდივარ ჩემს და კიდევ 300 სტუდენტის ციხე-სიმაგრესთან.
ჩვენს საერთოში ყველაფერი, მარქსსა და ლენინს რომ გაეხარდებოდათ, ისეთი საერთოა _ სამზარეულო, საშრობი, საშხაპე, სამკითხველო, სასადილო და ვახტა, წუნკალი ვახტიორი ქალით, რომელიც 11-ის შემდეგ არც გარეთ უშვებს არავის და არც შიგნით, ამიტომ დისკოთეკაზე შერჩენილებს ფანჯრებიდან უხდებათ დაბრუნება.
ტუალეტსა და პირსაბანს სართულის სტუდსაბჭოს თავმჯდომარის, ნატაშა შიტოვას მიერ მკაცრად შედგენილი გრაფიკის მიხედვით მორიგეობით ალაგებენ სტუდენტები. ამ დამამცირებელი სამუშაოს შესრულებაზე მხოლოდ ქართველები ვაცხადებთ უარს. იმიტომ რომ ძალიან ამაყები ვართ.
მე და ჩემი ორი დაქალი 408-ში ვცხოვრობთ, `ჩიტალკის~ პირდაპირ. ძილის წინ ლალი ქართულ სიმღერებს ღიღინებს, მე და ეკა კი თვალებს ვხუჭავთ და ძალიან გვენატრება სახლი. მერე ვიძინებთ და მე აუცილებლად მესიზმრება საქართველო.
დღეს დილითაც იქ ვიყავი, სად, არ ვიცი. ზმანება არასდროს მიკონკრეტებს სიზმრადმოქმედების ადგილ-მდებარეობას. ერთადერთი, რაც ყოველთვის ვიცი, ისაა, რომ საქართველოში ვარ და ნეტარებისაგან თავბრუ მესხმის. მერე თავბრუსხვევა რწევაში იზრდება, ბოლოს კი ჯანჯღარში და მე მძიმედ ვახელ ჯერ ერთ, მერე მეორე თვალს. ეკა, ანუ ჩემი ლამის ბუნებრივად ქცეული მაღვიძარა ყოველ დილით უანგაროდ იღწვის ჩემს გასაღვიძებლად. დღესაც ასეა. ეკა მანჯღრევს და მე გაღვიძებისთანავე მახსენდება, რომ აგერ ორი წუთის წინ საქართველოში ვიყავი. კონკრეტულად სად _ ვერ ვიხსენებ. მაგრამ სასიამოვნო გულისფანცქალი ადასტურებს, რომ არ ვცდები.
სულ ორი კვირაა, რაც დავბრუნდი და უკვე მესიზმრება. სამი წელია ეს გრძელდება და ამ დროის განმავლობაში გულუბრყვილოდ მჯერა, რომ წამოსვლას შევეგუები. არა, ჩრდილოეთს კი შევეჩვიე, თავისი ხიბლი ყველაფერს აქვს, მაგრამ უსამხრეთობა მაინც გაუსაძლისია. აქ არავინ ახსენებს თბილისს, არც ქუთაისს, ან გორს, თელავს, რა ვიცი, ჭიკაანს... ამ ყველა მათგანის განსაზღვრებად ერთადერთი სიტყვა გამოიყენება _ საქართველო.
ასე მაგალითად:
_ როდის მიდიხარ საქართველოში?
_ ზეგ.
_ აუ, შე ბედნიერო.
ან ასე:
_ `პერეგავორნიში~ მივდივარ. საქართველოში უნდა დავრეკო.
_ მე-14 ბუტკაში შედი. ჩვენ რომ ვიცით, ისე ჩამოსწიე და ფულს არ ჩაგიყლაპავს.
_ შაბათს მე-9 იყო...
_ ვიღაცა რუსმა დაწვა მერაბა _ ორი საათი ბაზრობდა... ეგრევე ხელოსანი მოათრიეს და შეაკეთეს. მაგათი ინტრიგანი დედა... მერაბას შტრაფი გლიჯეს. ასე რომ, ძაან არ გააჭრელო, თორემ ეჭვს აიღებენ...…
_ აბა, სპასიბა...…
ან კიდევ:
_ საქართველოდან პერევოდი მოგივიდა?
_ აბა რა!
_ აბა წავსულვართ `ვოლგაში~.
და სხვა.
`ვოლგა~ აქ ყველაზე პრესტიჟული რესტორანია. ქართული ამ ქალაქში არ არის, ხაჭაპურიც არსად ცხვება. ყველაზე მიახლოებული ამ მონატრებულ საჭმელთან ეგრეთ წოდებული `ლეპიოშკებია~, რომელიც კაფე `უიუტში~ ცხვება. გაბრტყელებულ ცომზე ყველს ახეხავენ და აცხობენ. დიდ ვერაფერი შვილია, მაგრამ არარაობას...… ამიტომ ყოველ მეორე დღეს `უიუტში~ ვზივართ და ლეპიოშკა-ხაჭაპურს მივირთმევთ პომიდვრის წვენთან ერთად.
***
გათენდა. დღესაც, რა თქმა უნდა, ეკა მაღვიძებს. ძილს ძლივს ვართმევ თავს, 408-დან გამოვდივარ და პირსაბანისკენ ვარაუდით მივჩანჩალებ. სამზარეულოდან გიგას ინტერნაციონალური ლანძღვა მესმის.
_ მე ამათი დედა ავატირე, ბესსოვესტნიე, ზაკალებალი, ნუ. სკოლკო მონჟო ტერპეტ, თქვენი!
ვხვდები, რომ ისევ 412 აწვალებს. ამჯერად ასადუღებლად დადგმულ ჩაიდანში `კორვალოლის~ წვეთები ჩაუსხეს. გუშინ გასაცხელებლად შემოდგმულ ბორშში კვერცხი ჩაუხალეს, იმ დღეს კი სულაც დაუმალეს ქვაბი და მთელი დღე ოთახიდან ოთახში არბენინეს.
გიგა ჩვენზე ათი წლით უფროსია. საქართველოში ცოლ-შვილი ჰყავს, აქ სწავლასა და რუს ნაშებში სიარულს წარმატებულად უთავსებს ერთმანეთს. საერთოდ, ქართველი ბიჭები ძირითადად ასე ცხოვრობენ. ქართველ გოგოებს ზედ არავინ გვიყურებს. საწინააღმდეგო სქესისაგან ყურადღების არარსებობამ ჩემი მდედრის ბუნებრივი ინსტიქტი ლეთარგიული ძილით მიაძინა, ამიტომ დიდად არ დაგიდევთ, რას ვიცვამ და სარკეშიც იშვიათად ვიხედები.
პირსაბანიდან ცოტა გამოფხიზლებული ვბრუნდები. ოთახამდე გიგას გინება მაცილებს, არა ჩემი მისამართით, რასაკვირველია. ვაგვიანებ. პირველი ფიზიკა მაქვს და თუ დამაგვიანდა, ბლაგო აღარ შემიშვებს. არადა, მისი ნახვის სიამოვნებას როგორ მოაკლდება კაცი? ძალიან ვინდომებ და ბლაგოს აუდიტორიაში ერთი ნაბიჯით ვასწრებ.
ბლაგო _ ბლაგოვეშენსკია. რაღაც შუალედურია გრეგორი პეკსა და დევიდ კოპერფილდს შორის. სინთეზი ასეთივეა _ პეკზე უარესი და კოპერფილდზე უკეთესი. შავგვრემანია, მაღალი, ქართველს წააგავს. მოკლედ, კარგი ტიპია. რაც მთავარია, ქვრივი. ამბობენ, მისი ცოლი მშობიარობას გადაჰყვა და მას შემდეგ ზედ არავის უყურებსო. უქალობა ნამდვილად ეტყობა, ყოველ შემთხვევაში, გარეგნულად _ მუდამ ჭუჭყით გასიპული შავი კოსტიუმი და უთასმო და მავთულგაყრილი, მტვრიანი ფეხსაცმელები აცვია. მიუხედავად ამისა, ჩვენს კურსზე ყველა გოგოს და როგორც ამბობენ, ჩვენს წინამორბედებსაც ბლაგოზე ჭკუა ეკეტება. ტომა ანიკინას ბლაგოს ფოტო საწოლის თავთან აქვს გაკრული და როცა არ უნდა შეხვიდე, ფიზიკას იზუთხავს. მისი ყურადღების მიქცევას ცდილობს, მაგრამ ბლაგოს მოსაწონი სტუდენტი, ყოველ შემთხვევაში ჩვენს კურსზე, ჯერ არ დაბადებულა. ყველაზე მაღალი შეფასება, რასაც ბლაგო ჩვენთვის იმეტებს, ორიანი ხუთი პლუსითაა. პლუსების რაოდენობა სტუდენტის ცოდნის შესაბამისად იკლებს _ ოთხი, სამი, ორი და არცერთი პლუსი, ანუ უბრალოდ ორიანი და ორიანი ერთი, ორი, სამი და ასე შემდეგ მინუსით. ბლაგო დიდი ნაბიჯებით დადის მერხებს შორის და ინდიფერენტულ მზერას ავლებს აუდიტორიას.
ბოლო ლექცია გრეჩუხინასი გვაქვს. უწუნკლესი ლექტორია და სკკპ ისტორიას გვიკითხავს. კოლოქვიუმისათვის თემის დამუშავება დამავალა _ სტალინისა და ლენინის შედარებითი დახასიათება _ ტოჟე მნე ბეზუხოვი და ბალკონსკი! ორი კვირა ვიჯექი ლენინის მეუღლის სახელობის ბიბლიოთეკაში და ვამთქნარებდი. ბოლოს, რაღაც შევაკოწიწე და ჩემი კურსელების სამსჯავროზე გავიტანე. გრეჩუხინამ დამიწუნა _ ლენინი და სტალინი ერთ დონეზე გყავს განხილული, ასე როგორ შეიძლება, უნდა გადაწერო და ყველას საკადრისო მიაგოო, _ მითხრა. აგაშენა Yღმერთმა, მეც ეგ მინდა, მაგრამ ჩრდილოეთის აღმოსავლეთი ხომ იცით, ან როგორ არ გეცოდინებათ დოცენტ ქალსა და ისტორიკოსს, ჰოდა ყველას რომ საკადრისი მივაგო (კაცმა რომ თქვას რისი მიმგები მე ვარ), იმ ჩრდილოეთის აღმოსავლეთს გამაცილებენ-მეთქი, გავიფიქრე.
გუშინ კი ძია მიშასთან დავიწუწუნე, იმან დამამშვიდა:
_ Плевать я хотел и на того, и на другого.
ბებიაჩემიც დაახლოებით ასეთი აზრის გახლდათ, ოღონდ ის თავის შეხედულებას თავისებურად აყალიბებდა:
_ ძაღლი მიაკვდა ორთავეს სულში!
ეთქმოდა. არაფერი ჰქონდა დასაკარგი და ამბობდა. მე კი ვერაფერს ვამბობ (ან ვის დავკარგვივარ), იმიტომ, რომ მე ინსტიტუტიდან გამრიცხავენ, მამაჩემს_ პარტიიდან და სამსახურიდანაც მოხსნიან. და საერთოდ, მთელი ცხოვრება თავზე დამენგრევა, ამიტომ ნება უნდა ვიბოძო და სტალინი რამდენიმე საფეხურით უნდა ჩამოვაქვეითო, უფრო სწორად, ლენინი უნდა ავაქვეითო.
ვიდრე გრეჩუხინა შემოვა, ელკა დერეფანში გარბის. ეს სულ ასეა. დღეში შვიდჯერ ამოწმებს ვახტასთან ჩამოკიდულ წერილების ყუთს. ბიჭი ჰყავს ჯარში და იმისგან ელოდება უსტარს. ის მელნიკოვაა, ამიტომ წერილებს `მ~ უჯრაში ეძებს. ამჯერადაც იმის შესამოწმებლად გავარდა, ხომ არაფერი მოსულაო. თავისთვის არა, მაგრამ ჩემთვის კი იპოვა რაღაც. ჩემი გვარიც `მ~-ზეა. ცოტა ხანში შემოდის და წერილი მოაქვს. გამიკვირდა _ ინსტიტუტში არავინ მწერს. მოუთმენლად ვხსნი და იქიდან ღია ბარათს ვიღებ, საგანგებოდ გამოყვანილი ასოებით და მოვარაყებული ფონით. ვიღაცას ძალიან მოუნდომებია. პატიმარი მწერს, შორეული აღმოსავლეთის ციხიდან. ქართველია, პაატა ჰქვია და 20 წელი აქვს მისჯილი. ბარათის გარდა კონვერტში წერილიც დევს. წერილში უამრავი შეცდომაა. ისეთი შთაბეჭდილება მექმნება, რომ ქართული დავიწყებული აქვს.
`შენი სურათი გაზეთში ვნახე, ვიცი, რომ მოწყალების და ხარ, თანაც ქართველი და იმედია გამიგებ. ვიცი, პასუხსაც მომწერ და აქ ყოფნას შემიმსუბუქებო~ _ მწერდა. იმაზე კრინტს არ ძრავს, რისთვის მიუსაჯეს ამდენი წელი, ან რამდენი მოიხადა უკვე. ცივმა ოფლმა დამასხა. ისე შემეშინდა, თითქოს ყაჩაღი ბნელ ორღობეში დამხვედროდეს და დანა ყელზე მოებჯინოს. ვერაფერი შვილი მოწყალების და ვარ, თუ პატიმრის თანაგრძნობა არ შემიძლია. არა, კი მეცოდება, მაგრამ რა მივწერო? რაზე ველაპარაკო ჩემზე, ლამის თხუთმეტი წლით უფროს კაცს, თანაც პატიმარს და ალბათ, რაღაც საშინელების ჩამდენს. ერთიც ვნახოთ და მოიხადა თავისი სასჯელი და ჩამომადგა. მერე? ისტერიულად მეშინია მურტალოების, თანაც დარწმუნებული არ ვარ, რომ ჩემი თანადგომა რამეში წაადგება. ამიტომ ბარათს ვინახავ და ვიტრუნები. ამ საღამოს სარკეში არ ჩავიხედავ და ის იქნება.
***
დღეს ალეშკოვასთან მიწევს მისვლა. ანკეტას ვამოწმებ. სასადილოში გავრბივარ და ტალონებით, რომელიც ირინა კონსტანტინოვნამ მომცა, მისთვის კატლეტებს და თერმოსით წვნიანს ვიღებ. გლაშკოვას ეგრეთ წოდებული ოთახის კარი დაკეტილია. ვაბრახუნებ, _ ნი გუ-გუ. მეზობელს მივუკაკუნე, სად არის-მეთქი.
_ დილით სკამიდან ჩამოვარდა და სასწრაფოთი საავადმყოფოში წაიყვანესო, _ მითხრა. _ სკამზე რა უნდოდა-მეთქი _ გამიკვირდა. ხატებს წმენდდაო, _ მიპასუხა. საავადმყოფოში წავედი. პალატაში ცოტა ხნით შემიშვეს. გლაშკოვამ ჩემს დანახვაზე ტირილი დაიწყო, ხელში ჩამაფრინდა და ბავშვივით დამიწყო ხვეწნა:
_ Ирма Васильевна, не оставляйте меня. Не оставляйте!
ო, ღმერთო. რა ვასილევნა. რა დროს ჩემი ვასილევნობაა. ან ამ საბრალოს რა მოვუხერხო. აქ არავინ დამტოვებს. არადა, პრინციპში ჩემს გარდა მართლა არავინ ჰყავს. ერთადერთ პატრონად მე მივაჩნივარ, თვითონ საპატრონებელი. ყელში ისევ მეჩხირება მწარე ბურთი და თავსაც ვიწყევლი და ოლგასაც ვწყევლი, ამ ხალხის საცოდაობას რომ მაყურებინებს. მისმა გეგმამ ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა _ რა თემო, რის თემო. ვის ახსოვს. ახლა მხოლოდ გლაშკოვა, ზიკინა, ლიპაკოვა და ნაადრევად დაბერებული საკუთარი თავი მადარდებს.
ხვალამდე ისევ საერთოში ვბრუნდები. დილით პირველი ლექციიდან ვეთხოვები და ალეშკოვასთან გავრბივარ. არ მიშვებენ. ექიმი გამოდის და მეუბნება, რომ ის ფსიქიატრიულში გადაიყვანეს, მეზობელ ქალაქში. პირი დავაღე.
_ რა ფსიაქიატრიულში, გუშინ ჩვეულებრივად იყო და დღეს რა გააგიჟებდა-მეთქი, _ გამიკვირდა.
_ ეგ შენი საქმე არაა, ჩვენ უკეთ ვიცითო, _ პირი ამომიკუპრა. გამოვბრუნდი. საღამოს ოლგასთან ავედი. როცა ყველაფერი მოვუყევი, თავი გაიქნია.
_ Так, значит в психушку увезли?
_ Да, увезли.
ოლგა ჩუმდება. ვხვდები, რომ სათქმელს არ ასრულებს. ასე ხშირად იქცევა. ხანდახან მეჩვენება, რომ ჩემს ვარდისფერ ოცნებებს უფრთხილდება, არ უნდა, რომ ისიც თავზე დამენგრეს, რაც კიდევ დამრჩა. უცებ ზიკინას ხატები გამახსენდა. ოლგა მუზეუმში მუშაობს _ ხშირად დადის სოფლებში, ოჯახებში უძველეს ხატებს დაეძებს და ექსპერტიზას უტარებს. აქამდე როგორ არ ვუთხარი. მე და ოლგა ალეშკოვას სახლში მივდივართ. გასაღები მეზობელთანაა. კარს გვიღებს. შევდივარ და ადგილზე ვიყინები _ არც ერთი ხატი ადგილზე არ მხვდება.
_ А где же иконы?
_ А я откуда знаю... вчера весь дом тут собрался. Все разобрали. У меня только одна осталась. Маленькая икона... этой... Богаматери, что-ли...
მე და ოლგა ეზოდან გამოვდივართ და ჩუმად მოვუყვებით ქუჩას. თოვლი უკვე დნება. ალბათ მალე აქაც მოვა გაზაფხული.
2005 წელი.