malacidze irma princesa muxudos marcvalze zgapari patarebistvis
პრინცესა მუხუდოს მარცვალზე
...რაო, ჩემო პრინცესავ, რა გაწუხებს? გაახილე თვალი და მითხარი...
...არა, თუ გინდა, ნუ მეტყვი... უბრალოდ შემომხედე და მივხვდები, რამ აგიფორიაქა სული... ვიცი, გესმის ჩემი ხმა. შენ ყოველთვის ყველაზე უკეთ გესმოდა ჩემი და ახლა რა ღმერთი გაგიწყრებოდა?
...მიგიხვდი... მუხუდოს სუპის სუნი არ მოგწონს, სწორი ვარ? ეხ, რას იზამ, არც მე მომწონს. საშინელი მზარეული ვარ, უვარგისი. არც ეს მუხუდოა დიდი ბედენა, მაგრამ სხვა გზა არ არის. რაღაცით ხომ უნდა დავამშვიდო ეს აწუწუნებული, ურცხვი სტომაქი?
...არა, მაინც რა უსამართლოა ღმერთი... ვერ გამიგია, რაზე ფიქრობდა, როცა ადამიანს ქმნიდა? გასაგებია, გული აუცილებლად უნდა მიეცა კაცისთვის... თვალიც... ყურიც... ენაც... მაგრამ კუჭი? ეს გაუმაძღარი და ეგოისტი, ერთი მუჭის ხელა ტირანი?
...თუ სიმართლე გინდა, კუჭია ყველაფერში დამნაშავე. ის აიძულებს ტვინს უკეთურად ფიქრს, ხელებს - ქურდობას და კაცის კვლას, ენას - ათასი სისაძაგლის თქმას, თვალებს - ამდენი სიბინძურის ჭვრეტას და კიდევ ვინ მოსთვლის, რამდენ უბედურებას. კუჭია ჩემი, შენი და მთელი კაცობრიობის მტერი. მე კი ვხარშავ ამ გულისამრევ მუხუდოს და მადლობელი უნდა ვიყო ამერიკელების, გერმანელების, ფრანგების და კიდევ სხვა კაცთმოყვარე ხალხების, რომ შიმშილს არ მაცლიან... მიგზავნიან ამ ჰუმანიტარულ პროდუქტებს და იმის საშუალებას არ მაძლევენ, ჭკუა რომ ვასწავლო ამ უტიფარ კუჭს, თორემ მუხუდოს რას ვერჩი? ვინც მისი მოხმარება იცის, იმისთვის ალბათ შემწვარ წიწილზე უკეთესია, მაგრამ მე რა ვქნა, ცხოვრებაში მუხუდო რომ არ მიჭამია?
...არა, სწორად ვერ გამიგე, განა წიწილა მენატრება, ჩვენებური ლობიო მირჩევნია, შენი გაკეთებული, ნიგვზით ამოლესილი და ქინძით და კიდევ რაღაც-რაღაცეებით შეკმაზული. იფ, რა იყო? ლობიო რა მოსატანია, შენ რომ საცივს ამზადებდი, იმასთან...
...გახსოვს ჩვენი საახალწლო სამზადისი? ბაზარში ისე მივდიოდით, თითქოს წმინდა რიტუალს ვასრულებდით და იქიდან დამძიმებული ჩანთებითა და კალათებით ვბრუნდებოდით. ეხ, ნეტავი იმ დროს. ახალგაზრდებიც ვიყავით და ხალისიც გვქონდა, ისეთი საშობაო სუფრა გაგვეწყო, ჩიტის რძეც არ დაჰკლებოდა.
ახლა გოზინაყი? ტაფაში ათუხთუხებული თაფლის თავბრუსდამხვევი სურნელი? შენი კისკისი, როცა ფიცარზე გაბრტყელებულ ცხელ-ცხელ გოზინაყზე თითებს ვიფუფქავდი და სიბრაზისაგან ვფრუტუნებდი? დაგავიწყდა ეს ყველაფერი, ჩემო პრინცესავ? დაძაბე გონება და გაიხსენე, თორემ გული მიკვდება, ასეთ უსიცოცხლოს რომ გხედავ.
...რაო, ისევ შეგაწუხა მუხუდოს სუნმა? კარგი, მოვაშორებ, გავიტან აივანზე და აღარ შეგაწუხებს.
მომისმინე! ის დღე თუ გახსოვს, ერთმანეთი რომ გავიცანით? ღმერთო, რა ლამაზი იყავი, ციდან ჩამოფრენილ ანგელოზს ჰგავდი... სოფლის წყაროზე დაგინახე და თვალთ დამიბნელდა... ისეთი სახე გქონდა, ისეთი... შავი, მაყვალივით მრგვალი თვალები შემომანათე და ლერწამივით ტანის რხევით ჩამიარე, მხარზე კოკაშემოდგმულმა. თან გრძელ ნაწნავებს ისე მიარხევდი, თითქოს ნიშნს მიგებდი ჩემი გაუბედაობის გამო. რა ბედნიერი ვიყავი, სოფლის ბნელ ორღობეში რომ გამოიპარე ჩემთან შესახვედრად. მთვარესაც ჩრდილავდი შენი სითეთრით. პირველი კოცნა გახსოვს? კაი, შე ქალო, რისი გრცხვენია? რაღა დროს სირცხვილია? მაშინ მაკოცნინე და ახლა რა დაგემართა, სამოცი წლის შემდეგ?
...რა გასაგიჟებლად ლამაზი იყავი მაშინ... რა იყო, გეწყინა? ახლაც ლამაზი ხარ... ისევ ისეთი, როგორიც იმ საღამოს, ატამივით ლოყები და მარწყვივით წითელი ტუჩები რომ გქონდა. ჩემთვის ისევ ისეთი ხარ. დიდი ამბავი, თუ სხვები ვეღარ ამჩნევენ. ეს მათთვის დაბერდი, ჩემთვის კი არა. ისე... მეც არა მიშავდა, ურიგო ბიჭი არც მე ვიყავი. სოფლის გოგოებს თვალი რჩებოდათ ჩემს გაშლილ მხარ-ბეჭზე და აწკეპილ ულვაშზე. რა გაცინებს, არ გჯერა? გგონია, ვცრუობ? თუ გინდა კატოს ჰკითხე, ან თამროს.
...თუმცა... როგორ ჰკითხავ... აღარც ერთია ცოცხალი და აღარც მეორე - ათი წლის წინ წავიდნენ. ისე უნდა დამიჯერო, პატიოსან სიტყვაზე უნდა მენდო. შენ ხომ ყოველთვის მენდობოდი? მართლა ბევრს მოვწონდი, მაგრამ ჩემი გულის მონადირება შენს გარდა ვერავინ შესძლო.
...გეყოფა, თავს ნუ იკატუნებ! ვიცი, გესმის ჩემი! შენ ხომ ყოველთვის გიყვარდა ჩემი მოსმენა? გევედრები, ახლაც მომისმინე, თვალი გაახილე და ისე. ნუ ბრაზობ, მუხუდო უკვე მოვაშორე, აღარ შეგაწუხებს. რამე სხვას მოვამზადებ. იმ უცხოურ ყუთში კარტოფილის ფხვნილიც დევს. ბევრი არაფერი უნდა, ადუღებულ წყალში უნდა ჩაყარო და მოურიო, მერე ცოტა მარილი დაუმატო და ჰოპ! - კარტოფილის პიურეც მზადაა. რა იოლია, არა? მართალია, ისეთი გემრიელი არაა, შენ რომ ამზადებდი - ერბოს მოზრდილ ნაჭერს რომ ჩააგდებდი და ფქვილად ქცეულ, გაფუებულ კარტოფილს ხის ჩოგანით რომ ჩაზელდი. რა ოხშივარი ასდიოდა? მერე თეფშზე გადმოიღებდი და გვერდით შებრაწულ, უგემრიელეს კატლეტებს შემოუწყობდი.
...არა... ჯადოქარი იყავი... ნამდვილი სასწაულმოქმედი. ისე, ამ ყუთში კატლეტის ფხვნილიც კი აღმოვაჩინე. მართალია, ხორცისა არაა, ამბობენ, სოიოსიაო, `ვეჯიბერგერი~ თუ რაღაც ასეთი ჰქვია (რა უბედურებაა, ენა მოვიტეხე), მაგრამ მაინც კატლეტია, რა! ცოტა წყალი უნდა დაამატო და ცომივით მოზილო, მერე კატლეტის ფორმა მისცე და შებრაწო. გეთანხმები, შენს კატლეტებს ვერ შეედრება, მაგრამ არარაობას...
...აბა, ჩავიხედოთ, კიდევ რა გამოგვიგზავნა კეთილმა მსოფლიომ? ისევ სხვებს გავახსენდით, ვერ გაგვიმეტეს ეს გადამთიელები შიმშილით დასახოცად. ქართველების პირის გემოს ამბავი ალბათ არ იციან, თორემ კვერცხისა და რძის ფხვნილის ნაცვლად ერთ ქილა აჯიკას გამოგვიგზავნიდნენ ამ ლამაზად შეფუთული ყუთით.
...არა, კი არ ვიწუნებ... არ გეგონოს, რომ ნაჩუქარ ცხენს კბილებს ვუსინჯავ. ღმერთმა დამიფაროს! უმადური არასდროს ვყოფილვარ, მით უმეტეს, ახლა რა გამაგიჟებდა? ამ დროში ჩაქაფულსა და კუპატებს ვინღა ჭამს. უკეთესი იქნებოდა, არც მცოდნოდა მათი გემო და ახლა უფრო ბედნიერი ვიქნებოდი, აღარ მომიწევდა თავზე ძალის დატანება, ეს უგემური მუხუდოს სუპი რომ მეხვრიპა.
საინტერესოა, რამდენ ჩვენნაირს უგზავნიან ასეთ ყუთს? ალბათ ბევრს. ეტყობა მდიდრებიც არიან და უანგაროებიც, თორემ მე და შენ ვის დავკარგვივართ, საკუთარ ნათესავებს დაავიწყდათ ჩვენი არსებობა და ამერიკელებს და ფრანგებს ვითომ რატომ უნდა გავხსენებოდით? თუმცა ზოგი მდიდარი უფრო ძუნწია, ვიდრე ღარიბი. კაცობაც ისაა, ძლიერი რომ ხარ და სხვასაც რომ ეხმარები, თორემ მხოლოდ საკუთარ კუჭზე მტერმა იფიქრა. ჩვენც ვიყავით მდიდრები. რუსები აქეთ შემოგვნატროდნენ - თქვენს მიწაში ჯოხიც რომ ჩაარჭო, ისიც კი ფოთლებს გამოისხამო - ამბობდნენ. ჰო, ნამდვილად ასე ამბობდნენ. ჰოდა, შეძახილმა ხე გაახმოო და რაც დაგვემართა, ჩვენც კარგად ვხედავთ და არც რუსებისთვისაა საიდუმლო.
...გახსოვს, სტუმრად რომ ჩავედით იაროსლავში? აი, იმათთან, წყალტუბოში რომ გავიცანით, შესტერიკოვებთან. ჩავედით და ყველა გააოგნე შენი ნამზადით. არა, ის თევზი გახსოვს, მაიონეზის სოუსში რომ ჩააწყვე და სუნელებით შეაზავე? საუცხოო რამ იყო. ლამის დააგიჟე რუსები - არ გვეგონა, თუ თევზი ასეთი გემრიელი იყოო - გაიძახოდნენ ვოლგის პირას გაზრდილი მასპინძლები. სტუმრები გვერქვა, თორემ იქით ვუწევდით მასპინძლობას, ისე მოგვწონდა, კერძებს რომ გვიქებდნენ. ასე ვართ ქართველები, ერთმანეთისათვის ვერ ვიმეტებთ საქებარ სიტყვებს, თორემ უცხოებისაგან, წახალისებული ბავშებივით, იცოცხლე, ქათინაურების მოსმენაც გვიყვარს და თქმაც.
კარგი რა! ყბები მომექცა ლაპარაკით, შენ კი წევხარ მძინარე მზეთუნახავივით თუ ხელმწიფის გაუცინარი ასულივით და ძაღლადაც არ მაგდებ.
...სწორი ხარ, ჩემო პრინცესავ! რა დროს სიცილია, როცა სატირლად გვაქვს საქმე. ძნელი ყოფილა სიცოცხლე, ძნელი. დამღალა წლების ზურგით თრევამ, ნეტავი იცოდე, როგორ მინდა დასვენება.
ისე, უნდა გისაყვედურო... სადაა შენი პირობა? ხომ შევთანხმდით, იმ ქვეყნად შენ გამაცილებდი და როგორც ნამდვილ ქართველ ქალს შეეფერება, ისე მიტირებდი და მიგლოვებდი. შენ კი რას აკეთებ? იმ ქვეყნად უჩემოდ მიდიხარ და ამქვეყნად მარტო მტოვებ.
...იქნებ გადაიფიქრო, ჰა? ჯერ კიდევ არაა გვიან. ან იქნებ... დამელოდო და ერთად წავიდეთ... დაფიქრდი, აბა, რად გიღირს. ამდენი წელი განუყრელად ერთად ვიყავით და ახლა ასე უგულოდ როგორ მელევი? ხომ იცი, ჩემი ნებით ვერ წამოვალ, ეშმაკს სულს ვერ მივყიდი. ისე კი აღარ დამადგა საშველი, აღარ მომიწია რიგმა.
...გაიღვიძე, რა... გემუდარები, გაახილე თვალი და დამპირდი, რომ დამელოდები. არა? მაინც რა ეგოისტი ყოფილხარ. საკუთარ თავზე ფიქრობ, მე კი საერთოდ არ განაღვლებ.
...რაო? გავჩუმდე? აი, სულ ასე იცი, როცა სიკვდილზე ვიწყებ ლაპარაკს, სულ ბურთს მჩრი პირში. ნუ გეშინია. იცი, ერთმა ბრძენმა რა თქვა? სიკვდილი საშიში არაა, ვიდრე ის მოვა, ჩვენ ცოცხლები ვართ, ხოლო როცა მოვა, უკვე აღარ ვიქნებითო. ჭკვიანურად კი უთქვამს, ხომ იცი? ასე, რომ ნუ გეშინია. იმაზე იფიქრე, რომ აღარც მუხუდოს სუპი შეგაწუხებს და ის `ვეჯიბერგერია~ თუ რაღაც ჯანდაბა, აღარ დაგჭირდება. იქნები მშვიდად, ჰაერივით მსუბუქი და ნეტარების ბურუსში გახვეული, აღარც ნეკრისის ქარი შეგაწუხებს და აღარც ჰიპერტონია. კატარაქტაც ვეღარაფერს დააკლებს შენს მაყვალივით შავ თვალებს. ისევ ისეთი ლაღი და მშვენიერი იქნები, როგორც მაშინ, იმ წყაროს პირას, კოკაშემოდგმული, გულს რომ მიხეთქავდი შენი ლერწამივით ტანის რხევით.
...ახლა კი უგონოდ ხვრეპ ფხვნილით მოდუღებულ რძეს და იმასაც ვეღარ არჩევ, ნამდვილია თუ ხელოვნური.
...მისმინე! ეს ყუთი არაფერს გაგონებს? აი, ეს, რძის ფხვნილის ყუთი, თეთრი, შავი ლაქებით? არა? მე კი მაგონებს. ჩვენს ძროხას, `ჭრელას~. თუმცა შენ როგორ გემახსოვრება, მაშინ ბავშვი ვიყავი და შენს არსებობაზე ჯერ წარმოდგენაც არ მქონდა. ზუსტად ასეთი იყო `ჭრელა~ - თეთრი და დიდი, შავი ლაქებით. ლამაზი პირუტყვი იყო და ძალიან მიყვარდა. კისერზე გრძელი თოკი ჰქონდა შებმული და საბალახოზე რომ მიმყავდა, ხის პალოზე ვაბამდი-ხოლმე. რატომ? როგორ თუ რატომ? არ დააბამდი და დაიკარგებოდა. ისეთი მაწანწალა იყო, ისეთი... სამყურას ძოვაში ისე გაერთობოდა, ვერ იგებდა, მეზობელ სოფელში როგორ ამოყოფდა-ხოლმე თავს. მინდვრიდან რომ ბრუნდებოდა, დინჯად, ტაატით მოდიოდა, მოათრევა გრძელ თოკს. ბავშვები ყიჟინით მოსდევდნენ და ცდილობდნენ, თოკზე ფეხი დაებიჯებინათ. ეგონათ, რომ ამით მის მედიდურ სვლას ხელს შეუშლიდნენ, მაგრამ ნურას უკაცრავად. `ჭრელა~ წარბშეუხრელად აგრძელებდა გზას, თითქოს ფიქრობდა - ეხ, თქვე ლაწირაკებო, თქვენ თავს როგორ გაგიყადრებთო!
შეიძლება ფიქრობდა კიდეც, მაგრამ გულკეთილი იყო. ბავშვების სიყვარულით გული ისე ჰქონდა სავსე, როგორც დიდი ჯიქნები - ქარვისფერი, ცხიმიანი რძით. ბარე თორმეტ ლიტრს იწველიდა ერთ მოწველაზე, ჯიშიანი იყო ის დალოცვილი. ბებიაჩემი ცურიდან პირდაპირ ჭიქებში ჩაგვიწველიდა-ხოლმე რძეს და ბავშვებს ჩამოგვირიგებდა. მერე რძეს მაჭიკს შეურევდა და ყველი ამოჰყავდა. შედედებულ, სრიალა რძეს დანით აჩეხავდა, მერე ნელა, მიპარვით აწებებდა ახლადამოსული ყველის ნაწილაკებს ერთმანეთზე, თოვლის გუნდასავით ააბურთავებდა და ყველის კარგა გვარიანი თავი ამოჰყავდა, საწურავზე დადებდა და დილამდე ასე ტოვებდა. დილით კი საწურავის დახვრეტილი ფსკერის ანაბეჭდებიან ყველს წათხიან ქილაში ჩაუძახებდა და მორჩენილ შრატს ჩვენს ღრუტუნას მიართმევდა.
ღმერთო, როგორ მენატრება ბავშვობა! წამით იქ დაბრუნება რომ შემეძლოს... ერთ წამში გაიფრინა თითქმის მთელმა საუკუნემ. რა იქნებოდა, სკლეროზი რომ დამმართოდა ან ის, რა ჰქვია? ამნეზია. ყველაფერი დამავიწყდებოდა, რაც დღემდე ყოფილა, თორემ ვეღარ ვუძლებ ამდენ მოგონებას. ყველაფერი მახსოვს, ყველაფერი - კარგიც და ცუდიც. თუმცა მერე ყველაფერს ერთი ფასი აქვს - სიხარულსაც და მწუხარებასაც, ორივე ჩავლილია და ერთნაირად მტკივნეული.
...არა, მაინც რა ქვის და რკინის გამოვდექი? ჩემი ტოლები კარგა ხანია უკვე ჭიამ შეჭამა. მე კი დავამძიმე დედამიწა და მაინც არ დამადგა საშველი. ოთხმოცდაათ წელს ვეზიდები ზურგით, გულით და ტვინით!
ოთხმოცდაათს!
თუ წარმოგიდგენია, ეს რას ნიშნავს? შენც არა ხარ უკეთეს დღეში, არც ოთხმოცდახუთია ცოტა. მით უმეტეს, ქალისათვის. ალბათ ვეღარ გაუძელი და წასვლა ამიტომაც დააჩქარე. სიამოვნებით შემოგეშველებოდი, ერთი ოცდაათ წელს დავიმატებდი შენი ტვირთიდან, მაგრამ ღმერთმა ასე დაგვიწესა - ყველამ თქვენ-თქვენი წილი საპალნე და ჯვარი ატარეთო, ცოლ-ქმრობა და დედა- შვილობა მე არ ვიცი, ყველამ საკუთარ ცხოვრებაზე აგეთ პასუხიო. შენც ხომ იცი, რომ ამ საქმეში პროტექცია და ნაცნობ-მეგობრობა ვერაფერს გახდება. ამიტომ უნდა მომიტევო, ვერ გამოვედი კარგი კავალერი.
ჩვენი ბიჭის დაბადება გახსოვს? რა სასაცილო ვარ, შენ თუ არა, აბა ვის უნდა ახსოვდეს? როგორ შევშინდი, მუცელი რომ აგტკივდა! ბებიაქალი სოფლის ბოლოდან ხელში ატატებული ამოვარბენინე. მოხუცი იყო და ძლივს მოჩანჩალებდა, შენ კი წყლები გქონდა უკვე დაღვრილი და სადაცაა ბავშვს გააჩენდი. შენი კივილი ახლაც ყურებში მიდგას. ღმერთო, რა შიში გამოვიარე. მეგონა, ხელიდან მეცლებოდი და ღმერთს ვევედრებოდი, ასე არ მომქცეოდა. მისმინა და უვნებლად გადამირჩინა შენი თავიც და ჩემი კაკალივით ბიჭიც. მართალია, მეტი შვილი ვეღარ გააჩინე, მაგრამ რა შენი ბრალი იყო. რაც მთავარია, შვილის სიყვარულს ვეზიარეთ. ჰო, სწორედაც რომ ვეზიარეთ და ოც წელიწადში ისევ უშვილოდ დავრჩით.
...კარგი, მაპატიე, ვიცი, რომ არ გიყვარს ამის გახსენება, მაგრამ რა ჯანდაბა მოვუხერხო ამ მტარვალ მოგონებებს, თავიდან რომ ვერ ვიშორებ და ყველაფერი რომ მაქვს ჩარჩენილი ტვინში - ჩვენი ბიჭის ბავშვობაც, დაკაცებაც და სიკვდილიც? იმაზე თუ გიფიქრია, როგორი იქნებოდა ახლა, იმ დაწყევლილ დღეს რომ არ... ალბათ, უკვე შვილთაშვილიც გვეყოლებოდა. რა, არა? თუ გინდა გამოვითვალოთ. არ გინდა? კეთილი, მაგრამ მაინც დარწმუნებული ვარ, უეჭველად გვეყოლებოდა, თანაც ბევრი. რას გააცოცხლებდნენ ჩვენი უჭულ-ბუჭულები ამ გამოყრუებულ სახლს? შვილიშვილებს კი ალბათ ჩვენი სახელები ერქმეოდათ. ბიჭს - ჩემი, გოგოს კი - შენი. ჩვენი ბიჭი გულს არ გვატკენდა და დაარქმევდა. მე შენ გეტყვი და ცუდი სახელები გვაქვს, ან გვარიშვილობა გვაკლია!
...რა იყო, შე ქალო, ოცნებას კაცი არ მოუკლავს და რაღა მე მომკლავს. თუ მომკლავს და, მადლობის მეტი რა მეთქმის? სხვა საქმე იქნებოდა, კიდევ ერთი შვილი რომ გვყოლოდა, მაგრამ რა მნიშვნელობა აქვს, რომელ თითს მოგაჭრიან, ყველა ერთნაირად გვეტკინებოდა - ერთი შვილით მეორეს ხომ ვერ შევცვლიდით.
...კარგი, კარგი... ვჩუმდები... ჩვენს ბიჭზე კრინტსაც აღარ დავძრავ. თუმცა, იცი რას გეტყვი? - `ცხოვრების ფიალა სიტკბოებით გულს აგვიმსუყებდა, შიგ ცრემლიც რომ არ იღვრებოდეს~. არც ეს მითქვამს მე. პითაგორამ თქვა, ჩემზე ჭკვიანმა კაცმა. ასე რომ, მე თუ არ მიჯერებ, პითაგორას მაინც უნდა დაუჯერო, ჩემო პრინცესავ!
...იცი, რაზე ვფიქრობ? რა კარგი იქნებოდა, დედამიწის უკუღმა დაბრუნება და ყველაფრის ხელახლა გამეორება რომ შეიძლებოდეს - თვალში სინათლე მოგვემატებოდა, მუხლში - ძალა. წლები დღითიდღე დაგვაკლდებოდა და საათობით გავახალგაზრდავდებოდით. მართალია, შვილის სიკვდილის კიდევ ერთხელ გადატანა მოგვიწევდა, სამაგიეროდ, მთელი ოცი წელი მასთან ყოფნის ბედნიერება გვექნებოდა. მერე ბავშვებადაც ვიქცეოდით - უდარდელ, ონავარ ბავშვებად და ჩვენს სიცოცხლეს დედის წიაღში დავამთავრებდით - ჩანასახად ვიქცოდით და ისე გავქრებოდით, როგორც მოვედით ამქვეყნად. დედის სხეულში სიკვდილი არ სჯობია ამ გაყინულ ოთახში, გათოშილ ლოგინში სიკვდილს?
...რაო, დაღონდი? ნუ მალავ ცრემლებს, თუ გეტირება, იტირე, მე იქით გავიხედავ, ვითომ სულაც ვერ გხედავ. იტირე, მოიოხე გული და განთავისუფლდი დაგროვილი დარდისაგან.
...ცოტაც მოითმინე! უნდა გიხაროდეს, მალე შეხვდები ჩვენს ბიჭს. ეჰ, ნეტავი მეც შენთან ერთად მოვდიოდე, რას მოვილხენდით სამთავე ერთად? ნუ გეშინია, მეც მალე მოვალ, თქვენ კი დამელოდეთ. ხომ დამელოდებით? პირობა მომეცი, რომ დამელოდებით...
...სულ გამოვყრუვდი, რაებსა ვროშავ! დამელოდებით, აბა, სად წახვალთ? ეს ამ ქვეყნიდან მიდის ყველა, თორემ იქიდან უკან დაბრუნებული ჯერ არავინ მინახავს. ალბათ იქ ისე კარგია, რომ დაბრუნების სურვილი აღარავის უჩნდება. მარტო ჩვენი ბიჭი კი არა, ყველა იქ დაგხვდება, ვინც ჩვენამდე წასულა და თავისი სიკვდილით ტკივილი მოუყენებია... ნუ გაუხსენებ ძველ წყენას და შეირგე მათთან შეხვედრის სიხარული, ჩემო პრინცესავ!
ჩემი და შენი მშობლებიც იქ იქნებიან, ჩვენი და-ძმაც, თამროც, კატოც, და კიდევ ვინ მოსთვლის, რამდენი ვინმე. რომ იცოდე, როგორ მშურს შენი.
...რაო, რა თქვი? ვინ დამმარხავსო? არა გრცხვენია, ამას რომ ამბობ? მე აქ არა ვარ? შენი დისშვილები და ჩემი ძმისშვილები აქ არ არიან? არა, ისინი თავს არ შეირცხვენენ და შენ რომ გეკადრება, ისეთ ქელეხს გადაგიხდიან. დედოფალივით გაგაცილებენ - მუხის კუბოთი, ყვავილებით და კატაფალკით. აბა, დღეს ძარიან მანქანას ვინ ქირაობს, შენ, თავადის ქალს რომ გაკადრონ? პანაშვიდებზე ისეთი ხალხი მოვა, შენ თვალითაც რომ არ გინახავს და არც იმათ რომ არ გაუგონიათ შენს შესახებ, მაგრამ მოვლენ და გახამებულ ცხვირსახოცებს ტუჩებზე მიიფარებენ, მოკრძალებული ქვითინის დასაფარად. შენი დისშვილები და ჩემი ძმისშვილები ისეთ სუფრას გააწყობენ, რომ ყველას პირს დააღებინებენ - ხაშლამაც იქნება, შემწვარი გოჭი და ქათამიც, ზუთხიც, თევზიც ქინძ-ძმარში, ათასნაირი ნიგვზეულ-ფხალეულიც, აღარაფერს ვამბობ შილა-ფლავზე, მწნილეულსა და ლობიოზე. კარგი კახური ღვინით შესანდობარსაც იტყვიან - შენს კარგ ქალობას გაიხსენებენ, შენს ტანჯულ ცხოვრებას და თავდადებას. სიტყვას გაძლევ, რომ ასე იქნება.
...ახლა კი, ძალა მოიკრიბე და ეს სუპი შეხვრიპე. ჩემი ხათრით, სულ ერთი კოვზი... არ მინდა, მშიერი წახვიდე ამ ქვეყნიდან... ამ წყალწყალა პიურეს მაინც გაუსინჯე გემო. არც ეს არ გინდა? რა იყო, რას დადუმებულხარ?
...შენ რა, უკვე წახვედი? ასე ჩუმად და დაუმშვიდობებლად? არა, შენგან ამას არ მოველოდი, ჩემო პრინცესავ! ვინ შენ და ვინ გაპარვა? მთელი ცხოვრება გიყვარდი და ახლა, ასე უცერემონიოდ და უბოდიშოდ როგორ მიმატოვე? რა იყო, ასე მოგაბეზრა თავი მუხუდომ?
კარგი! აღარ გისაყვედურებ! რა შენი ბრალია, ეს უგემური წვნიანია ყველაფერში დამნაშავე. როდის იყო, პრინცესა მუხუდოს ეგუებოდა?
...ნახვამდის, ჩემო მშვენიერო პრინცესავ! ჩემო ერთგულო მეუღლევ! მალე შევხვდებით!
პრინცესა მუხუდოს მარცვალზე
...რაო, ჩემო პრინცესავ, რა გაწუხებს? გაახილე თვალი და მითხარი...
...არა, თუ გინდა, ნუ მეტყვი... უბრალოდ შემომხედე და მივხვდები, რამ აგიფორიაქა სული... ვიცი, გესმის ჩემი ხმა. შენ ყოველთვის ყველაზე უკეთ გესმოდა ჩემი და ახლა რა ღმერთი გაგიწყრებოდა?
...მიგიხვდი... მუხუდოს სუპის სუნი არ მოგწონს, სწორი ვარ? ეხ, რას იზამ, არც მე მომწონს. საშინელი მზარეული ვარ, უვარგისი. არც ეს მუხუდოა დიდი ბედენა, მაგრამ სხვა გზა არ არის. რაღაცით ხომ უნდა დავამშვიდო ეს აწუწუნებული, ურცხვი სტომაქი?
...არა, მაინც რა უსამართლოა ღმერთი... ვერ გამიგია, რაზე ფიქრობდა, როცა ადამიანს ქმნიდა? გასაგებია, გული აუცილებლად უნდა მიეცა კაცისთვის... თვალიც... ყურიც... ენაც... მაგრამ კუჭი? ეს გაუმაძღარი და ეგოისტი, ერთი მუჭის ხელა ტირანი?
...თუ სიმართლე გინდა, კუჭია ყველაფერში დამნაშავე. ის აიძულებს ტვინს უკეთურად ფიქრს, ხელებს - ქურდობას და კაცის კვლას, ენას - ათასი სისაძაგლის თქმას, თვალებს - ამდენი სიბინძურის ჭვრეტას და კიდევ ვინ მოსთვლის, რამდენ უბედურებას. კუჭია ჩემი, შენი და მთელი კაცობრიობის მტერი. მე კი ვხარშავ ამ გულისამრევ მუხუდოს და მადლობელი უნდა ვიყო ამერიკელების, გერმანელების, ფრანგების და კიდევ სხვა კაცთმოყვარე ხალხების, რომ შიმშილს არ მაცლიან... მიგზავნიან ამ ჰუმანიტარულ პროდუქტებს და იმის საშუალებას არ მაძლევენ, ჭკუა რომ ვასწავლო ამ უტიფარ კუჭს, თორემ მუხუდოს რას ვერჩი? ვინც მისი მოხმარება იცის, იმისთვის ალბათ შემწვარ წიწილზე უკეთესია, მაგრამ მე რა ვქნა, ცხოვრებაში მუხუდო რომ არ მიჭამია?
...არა, სწორად ვერ გამიგე, განა წიწილა მენატრება, ჩვენებური ლობიო მირჩევნია, შენი გაკეთებული, ნიგვზით ამოლესილი და ქინძით და კიდევ რაღაც-რაღაცეებით შეკმაზული. იფ, რა იყო? ლობიო რა მოსატანია, შენ რომ საცივს ამზადებდი, იმასთან...
...გახსოვს ჩვენი საახალწლო სამზადისი? ბაზარში ისე მივდიოდით, თითქოს წმინდა რიტუალს ვასრულებდით და იქიდან დამძიმებული ჩანთებითა და კალათებით ვბრუნდებოდით. ეხ, ნეტავი იმ დროს. ახალგაზრდებიც ვიყავით და ხალისიც გვქონდა, ისეთი საშობაო სუფრა გაგვეწყო, ჩიტის რძეც არ დაჰკლებოდა.
ახლა გოზინაყი? ტაფაში ათუხთუხებული თაფლის თავბრუსდამხვევი სურნელი? შენი კისკისი, როცა ფიცარზე გაბრტყელებულ ცხელ-ცხელ გოზინაყზე თითებს ვიფუფქავდი და სიბრაზისაგან ვფრუტუნებდი? დაგავიწყდა ეს ყველაფერი, ჩემო პრინცესავ? დაძაბე გონება და გაიხსენე, თორემ გული მიკვდება, ასეთ უსიცოცხლოს რომ გხედავ.
...რაო, ისევ შეგაწუხა მუხუდოს სუნმა? კარგი, მოვაშორებ, გავიტან აივანზე და აღარ შეგაწუხებს.
მომისმინე! ის დღე თუ გახსოვს, ერთმანეთი რომ გავიცანით? ღმერთო, რა ლამაზი იყავი, ციდან ჩამოფრენილ ანგელოზს ჰგავდი... სოფლის წყაროზე დაგინახე და თვალთ დამიბნელდა... ისეთი სახე გქონდა, ისეთი... შავი, მაყვალივით მრგვალი თვალები შემომანათე და ლერწამივით ტანის რხევით ჩამიარე, მხარზე კოკაშემოდგმულმა. თან გრძელ ნაწნავებს ისე მიარხევდი, თითქოს ნიშნს მიგებდი ჩემი გაუბედაობის გამო. რა ბედნიერი ვიყავი, სოფლის ბნელ ორღობეში რომ გამოიპარე ჩემთან შესახვედრად. მთვარესაც ჩრდილავდი შენი სითეთრით. პირველი კოცნა გახსოვს? კაი, შე ქალო, რისი გრცხვენია? რაღა დროს სირცხვილია? მაშინ მაკოცნინე და ახლა რა დაგემართა, სამოცი წლის შემდეგ?
...რა გასაგიჟებლად ლამაზი იყავი მაშინ... რა იყო, გეწყინა? ახლაც ლამაზი ხარ... ისევ ისეთი, როგორიც იმ საღამოს, ატამივით ლოყები და მარწყვივით წითელი ტუჩები რომ გქონდა. ჩემთვის ისევ ისეთი ხარ. დიდი ამბავი, თუ სხვები ვეღარ ამჩნევენ. ეს მათთვის დაბერდი, ჩემთვის კი არა. ისე... მეც არა მიშავდა, ურიგო ბიჭი არც მე ვიყავი. სოფლის გოგოებს თვალი რჩებოდათ ჩემს გაშლილ მხარ-ბეჭზე და აწკეპილ ულვაშზე. რა გაცინებს, არ გჯერა? გგონია, ვცრუობ? თუ გინდა კატოს ჰკითხე, ან თამროს.
...თუმცა... როგორ ჰკითხავ... აღარც ერთია ცოცხალი და აღარც მეორე - ათი წლის წინ წავიდნენ. ისე უნდა დამიჯერო, პატიოსან სიტყვაზე უნდა მენდო. შენ ხომ ყოველთვის მენდობოდი? მართლა ბევრს მოვწონდი, მაგრამ ჩემი გულის მონადირება შენს გარდა ვერავინ შესძლო.
...გეყოფა, თავს ნუ იკატუნებ! ვიცი, გესმის ჩემი! შენ ხომ ყოველთვის გიყვარდა ჩემი მოსმენა? გევედრები, ახლაც მომისმინე, თვალი გაახილე და ისე. ნუ ბრაზობ, მუხუდო უკვე მოვაშორე, აღარ შეგაწუხებს. რამე სხვას მოვამზადებ. იმ უცხოურ ყუთში კარტოფილის ფხვნილიც დევს. ბევრი არაფერი უნდა, ადუღებულ წყალში უნდა ჩაყარო და მოურიო, მერე ცოტა მარილი დაუმატო და ჰოპ! - კარტოფილის პიურეც მზადაა. რა იოლია, არა? მართალია, ისეთი გემრიელი არაა, შენ რომ ამზადებდი - ერბოს მოზრდილ ნაჭერს რომ ჩააგდებდი და ფქვილად ქცეულ, გაფუებულ კარტოფილს ხის ჩოგანით რომ ჩაზელდი. რა ოხშივარი ასდიოდა? მერე თეფშზე გადმოიღებდი და გვერდით შებრაწულ, უგემრიელეს კატლეტებს შემოუწყობდი.
...არა... ჯადოქარი იყავი... ნამდვილი სასწაულმოქმედი. ისე, ამ ყუთში კატლეტის ფხვნილიც კი აღმოვაჩინე. მართალია, ხორცისა არაა, ამბობენ, სოიოსიაო, `ვეჯიბერგერი~ თუ რაღაც ასეთი ჰქვია (რა უბედურებაა, ენა მოვიტეხე), მაგრამ მაინც კატლეტია, რა! ცოტა წყალი უნდა დაამატო და ცომივით მოზილო, მერე კატლეტის ფორმა მისცე და შებრაწო. გეთანხმები, შენს კატლეტებს ვერ შეედრება, მაგრამ არარაობას...
...აბა, ჩავიხედოთ, კიდევ რა გამოგვიგზავნა კეთილმა მსოფლიომ? ისევ სხვებს გავახსენდით, ვერ გაგვიმეტეს ეს გადამთიელები შიმშილით დასახოცად. ქართველების პირის გემოს ამბავი ალბათ არ იციან, თორემ კვერცხისა და რძის ფხვნილის ნაცვლად ერთ ქილა აჯიკას გამოგვიგზავნიდნენ ამ ლამაზად შეფუთული ყუთით.
...არა, კი არ ვიწუნებ... არ გეგონოს, რომ ნაჩუქარ ცხენს კბილებს ვუსინჯავ. ღმერთმა დამიფაროს! უმადური არასდროს ვყოფილვარ, მით უმეტეს, ახლა რა გამაგიჟებდა? ამ დროში ჩაქაფულსა და კუპატებს ვინღა ჭამს. უკეთესი იქნებოდა, არც მცოდნოდა მათი გემო და ახლა უფრო ბედნიერი ვიქნებოდი, აღარ მომიწევდა თავზე ძალის დატანება, ეს უგემური მუხუდოს სუპი რომ მეხვრიპა.
საინტერესოა, რამდენ ჩვენნაირს უგზავნიან ასეთ ყუთს? ალბათ ბევრს. ეტყობა მდიდრებიც არიან და უანგაროებიც, თორემ მე და შენ ვის დავკარგვივართ, საკუთარ ნათესავებს დაავიწყდათ ჩვენი არსებობა და ამერიკელებს და ფრანგებს ვითომ რატომ უნდა გავხსენებოდით? თუმცა ზოგი მდიდარი უფრო ძუნწია, ვიდრე ღარიბი. კაცობაც ისაა, ძლიერი რომ ხარ და სხვასაც რომ ეხმარები, თორემ მხოლოდ საკუთარ კუჭზე მტერმა იფიქრა. ჩვენც ვიყავით მდიდრები. რუსები აქეთ შემოგვნატროდნენ - თქვენს მიწაში ჯოხიც რომ ჩაარჭო, ისიც კი ფოთლებს გამოისხამო - ამბობდნენ. ჰო, ნამდვილად ასე ამბობდნენ. ჰოდა, შეძახილმა ხე გაახმოო და რაც დაგვემართა, ჩვენც კარგად ვხედავთ და არც რუსებისთვისაა საიდუმლო.
...გახსოვს, სტუმრად რომ ჩავედით იაროსლავში? აი, იმათთან, წყალტუბოში რომ გავიცანით, შესტერიკოვებთან. ჩავედით და ყველა გააოგნე შენი ნამზადით. არა, ის თევზი გახსოვს, მაიონეზის სოუსში რომ ჩააწყვე და სუნელებით შეაზავე? საუცხოო რამ იყო. ლამის დააგიჟე რუსები - არ გვეგონა, თუ თევზი ასეთი გემრიელი იყოო - გაიძახოდნენ ვოლგის პირას გაზრდილი მასპინძლები. სტუმრები გვერქვა, თორემ იქით ვუწევდით მასპინძლობას, ისე მოგვწონდა, კერძებს რომ გვიქებდნენ. ასე ვართ ქართველები, ერთმანეთისათვის ვერ ვიმეტებთ საქებარ სიტყვებს, თორემ უცხოებისაგან, წახალისებული ბავშებივით, იცოცხლე, ქათინაურების მოსმენაც გვიყვარს და თქმაც.
კარგი რა! ყბები მომექცა ლაპარაკით, შენ კი წევხარ მძინარე მზეთუნახავივით თუ ხელმწიფის გაუცინარი ასულივით და ძაღლადაც არ მაგდებ.
...სწორი ხარ, ჩემო პრინცესავ! რა დროს სიცილია, როცა სატირლად გვაქვს საქმე. ძნელი ყოფილა სიცოცხლე, ძნელი. დამღალა წლების ზურგით თრევამ, ნეტავი იცოდე, როგორ მინდა დასვენება.
ისე, უნდა გისაყვედურო... სადაა შენი პირობა? ხომ შევთანხმდით, იმ ქვეყნად შენ გამაცილებდი და როგორც ნამდვილ ქართველ ქალს შეეფერება, ისე მიტირებდი და მიგლოვებდი. შენ კი რას აკეთებ? იმ ქვეყნად უჩემოდ მიდიხარ და ამქვეყნად მარტო მტოვებ.
...იქნებ გადაიფიქრო, ჰა? ჯერ კიდევ არაა გვიან. ან იქნებ... დამელოდო და ერთად წავიდეთ... დაფიქრდი, აბა, რად გიღირს. ამდენი წელი განუყრელად ერთად ვიყავით და ახლა ასე უგულოდ როგორ მელევი? ხომ იცი, ჩემი ნებით ვერ წამოვალ, ეშმაკს სულს ვერ მივყიდი. ისე კი აღარ დამადგა საშველი, აღარ მომიწია რიგმა.
...გაიღვიძე, რა... გემუდარები, გაახილე თვალი და დამპირდი, რომ დამელოდები. არა? მაინც რა ეგოისტი ყოფილხარ. საკუთარ თავზე ფიქრობ, მე კი საერთოდ არ განაღვლებ.
...რაო? გავჩუმდე? აი, სულ ასე იცი, როცა სიკვდილზე ვიწყებ ლაპარაკს, სულ ბურთს მჩრი პირში. ნუ გეშინია. იცი, ერთმა ბრძენმა რა თქვა? სიკვდილი საშიში არაა, ვიდრე ის მოვა, ჩვენ ცოცხლები ვართ, ხოლო როცა მოვა, უკვე აღარ ვიქნებითო. ჭკვიანურად კი უთქვამს, ხომ იცი? ასე, რომ ნუ გეშინია. იმაზე იფიქრე, რომ აღარც მუხუდოს სუპი შეგაწუხებს და ის `ვეჯიბერგერია~ თუ რაღაც ჯანდაბა, აღარ დაგჭირდება. იქნები მშვიდად, ჰაერივით მსუბუქი და ნეტარების ბურუსში გახვეული, აღარც ნეკრისის ქარი შეგაწუხებს და აღარც ჰიპერტონია. კატარაქტაც ვეღარაფერს დააკლებს შენს მაყვალივით შავ თვალებს. ისევ ისეთი ლაღი და მშვენიერი იქნები, როგორც მაშინ, იმ წყაროს პირას, კოკაშემოდგმული, გულს რომ მიხეთქავდი შენი ლერწამივით ტანის რხევით.
...ახლა კი უგონოდ ხვრეპ ფხვნილით მოდუღებულ რძეს და იმასაც ვეღარ არჩევ, ნამდვილია თუ ხელოვნური.
...მისმინე! ეს ყუთი არაფერს გაგონებს? აი, ეს, რძის ფხვნილის ყუთი, თეთრი, შავი ლაქებით? არა? მე კი მაგონებს. ჩვენს ძროხას, `ჭრელას~. თუმცა შენ როგორ გემახსოვრება, მაშინ ბავშვი ვიყავი და შენს არსებობაზე ჯერ წარმოდგენაც არ მქონდა. ზუსტად ასეთი იყო `ჭრელა~ - თეთრი და დიდი, შავი ლაქებით. ლამაზი პირუტყვი იყო და ძალიან მიყვარდა. კისერზე გრძელი თოკი ჰქონდა შებმული და საბალახოზე რომ მიმყავდა, ხის პალოზე ვაბამდი-ხოლმე. რატომ? როგორ თუ რატომ? არ დააბამდი და დაიკარგებოდა. ისეთი მაწანწალა იყო, ისეთი... სამყურას ძოვაში ისე გაერთობოდა, ვერ იგებდა, მეზობელ სოფელში როგორ ამოყოფდა-ხოლმე თავს. მინდვრიდან რომ ბრუნდებოდა, დინჯად, ტაატით მოდიოდა, მოათრევა გრძელ თოკს. ბავშვები ყიჟინით მოსდევდნენ და ცდილობდნენ, თოკზე ფეხი დაებიჯებინათ. ეგონათ, რომ ამით მის მედიდურ სვლას ხელს შეუშლიდნენ, მაგრამ ნურას უკაცრავად. `ჭრელა~ წარბშეუხრელად აგრძელებდა გზას, თითქოს ფიქრობდა - ეხ, თქვე ლაწირაკებო, თქვენ თავს როგორ გაგიყადრებთო!
შეიძლება ფიქრობდა კიდეც, მაგრამ გულკეთილი იყო. ბავშვების სიყვარულით გული ისე ჰქონდა სავსე, როგორც დიდი ჯიქნები - ქარვისფერი, ცხიმიანი რძით. ბარე თორმეტ ლიტრს იწველიდა ერთ მოწველაზე, ჯიშიანი იყო ის დალოცვილი. ბებიაჩემი ცურიდან პირდაპირ ჭიქებში ჩაგვიწველიდა-ხოლმე რძეს და ბავშვებს ჩამოგვირიგებდა. მერე რძეს მაჭიკს შეურევდა და ყველი ამოჰყავდა. შედედებულ, სრიალა რძეს დანით აჩეხავდა, მერე ნელა, მიპარვით აწებებდა ახლადამოსული ყველის ნაწილაკებს ერთმანეთზე, თოვლის გუნდასავით ააბურთავებდა და ყველის კარგა გვარიანი თავი ამოჰყავდა, საწურავზე დადებდა და დილამდე ასე ტოვებდა. დილით კი საწურავის დახვრეტილი ფსკერის ანაბეჭდებიან ყველს წათხიან ქილაში ჩაუძახებდა და მორჩენილ შრატს ჩვენს ღრუტუნას მიართმევდა.
ღმერთო, როგორ მენატრება ბავშვობა! წამით იქ დაბრუნება რომ შემეძლოს... ერთ წამში გაიფრინა თითქმის მთელმა საუკუნემ. რა იქნებოდა, სკლეროზი რომ დამმართოდა ან ის, რა ჰქვია? ამნეზია. ყველაფერი დამავიწყდებოდა, რაც დღემდე ყოფილა, თორემ ვეღარ ვუძლებ ამდენ მოგონებას. ყველაფერი მახსოვს, ყველაფერი - კარგიც და ცუდიც. თუმცა მერე ყველაფერს ერთი ფასი აქვს - სიხარულსაც და მწუხარებასაც, ორივე ჩავლილია და ერთნაირად მტკივნეული.
...არა, მაინც რა ქვის და რკინის გამოვდექი? ჩემი ტოლები კარგა ხანია უკვე ჭიამ შეჭამა. მე კი დავამძიმე დედამიწა და მაინც არ დამადგა საშველი. ოთხმოცდაათ წელს ვეზიდები ზურგით, გულით და ტვინით!
ოთხმოცდაათს!
თუ წარმოგიდგენია, ეს რას ნიშნავს? შენც არა ხარ უკეთეს დღეში, არც ოთხმოცდახუთია ცოტა. მით უმეტეს, ქალისათვის. ალბათ ვეღარ გაუძელი და წასვლა ამიტომაც დააჩქარე. სიამოვნებით შემოგეშველებოდი, ერთი ოცდაათ წელს დავიმატებდი შენი ტვირთიდან, მაგრამ ღმერთმა ასე დაგვიწესა - ყველამ თქვენ-თქვენი წილი საპალნე და ჯვარი ატარეთო, ცოლ-ქმრობა და დედა- შვილობა მე არ ვიცი, ყველამ საკუთარ ცხოვრებაზე აგეთ პასუხიო. შენც ხომ იცი, რომ ამ საქმეში პროტექცია და ნაცნობ-მეგობრობა ვერაფერს გახდება. ამიტომ უნდა მომიტევო, ვერ გამოვედი კარგი კავალერი.
ჩვენი ბიჭის დაბადება გახსოვს? რა სასაცილო ვარ, შენ თუ არა, აბა ვის უნდა ახსოვდეს? როგორ შევშინდი, მუცელი რომ აგტკივდა! ბებიაქალი სოფლის ბოლოდან ხელში ატატებული ამოვარბენინე. მოხუცი იყო და ძლივს მოჩანჩალებდა, შენ კი წყლები გქონდა უკვე დაღვრილი და სადაცაა ბავშვს გააჩენდი. შენი კივილი ახლაც ყურებში მიდგას. ღმერთო, რა შიში გამოვიარე. მეგონა, ხელიდან მეცლებოდი და ღმერთს ვევედრებოდი, ასე არ მომქცეოდა. მისმინა და უვნებლად გადამირჩინა შენი თავიც და ჩემი კაკალივით ბიჭიც. მართალია, მეტი შვილი ვეღარ გააჩინე, მაგრამ რა შენი ბრალი იყო. რაც მთავარია, შვილის სიყვარულს ვეზიარეთ. ჰო, სწორედაც რომ ვეზიარეთ და ოც წელიწადში ისევ უშვილოდ დავრჩით.
...კარგი, მაპატიე, ვიცი, რომ არ გიყვარს ამის გახსენება, მაგრამ რა ჯანდაბა მოვუხერხო ამ მტარვალ მოგონებებს, თავიდან რომ ვერ ვიშორებ და ყველაფერი რომ მაქვს ჩარჩენილი ტვინში - ჩვენი ბიჭის ბავშვობაც, დაკაცებაც და სიკვდილიც? იმაზე თუ გიფიქრია, როგორი იქნებოდა ახლა, იმ დაწყევლილ დღეს რომ არ... ალბათ, უკვე შვილთაშვილიც გვეყოლებოდა. რა, არა? თუ გინდა გამოვითვალოთ. არ გინდა? კეთილი, მაგრამ მაინც დარწმუნებული ვარ, უეჭველად გვეყოლებოდა, თანაც ბევრი. რას გააცოცხლებდნენ ჩვენი უჭულ-ბუჭულები ამ გამოყრუებულ სახლს? შვილიშვილებს კი ალბათ ჩვენი სახელები ერქმეოდათ. ბიჭს - ჩემი, გოგოს კი - შენი. ჩვენი ბიჭი გულს არ გვატკენდა და დაარქმევდა. მე შენ გეტყვი და ცუდი სახელები გვაქვს, ან გვარიშვილობა გვაკლია!
...რა იყო, შე ქალო, ოცნებას კაცი არ მოუკლავს და რაღა მე მომკლავს. თუ მომკლავს და, მადლობის მეტი რა მეთქმის? სხვა საქმე იქნებოდა, კიდევ ერთი შვილი რომ გვყოლოდა, მაგრამ რა მნიშვნელობა აქვს, რომელ თითს მოგაჭრიან, ყველა ერთნაირად გვეტკინებოდა - ერთი შვილით მეორეს ხომ ვერ შევცვლიდით.
...კარგი, კარგი... ვჩუმდები... ჩვენს ბიჭზე კრინტსაც აღარ დავძრავ. თუმცა, იცი რას გეტყვი? - `ცხოვრების ფიალა სიტკბოებით გულს აგვიმსუყებდა, შიგ ცრემლიც რომ არ იღვრებოდეს~. არც ეს მითქვამს მე. პითაგორამ თქვა, ჩემზე ჭკვიანმა კაცმა. ასე რომ, მე თუ არ მიჯერებ, პითაგორას მაინც უნდა დაუჯერო, ჩემო პრინცესავ!
...იცი, რაზე ვფიქრობ? რა კარგი იქნებოდა, დედამიწის უკუღმა დაბრუნება და ყველაფრის ხელახლა გამეორება რომ შეიძლებოდეს - თვალში სინათლე მოგვემატებოდა, მუხლში - ძალა. წლები დღითიდღე დაგვაკლდებოდა და საათობით გავახალგაზრდავდებოდით. მართალია, შვილის სიკვდილის კიდევ ერთხელ გადატანა მოგვიწევდა, სამაგიეროდ, მთელი ოცი წელი მასთან ყოფნის ბედნიერება გვექნებოდა. მერე ბავშვებადაც ვიქცეოდით - უდარდელ, ონავარ ბავშვებად და ჩვენს სიცოცხლეს დედის წიაღში დავამთავრებდით - ჩანასახად ვიქცოდით და ისე გავქრებოდით, როგორც მოვედით ამქვეყნად. დედის სხეულში სიკვდილი არ სჯობია ამ გაყინულ ოთახში, გათოშილ ლოგინში სიკვდილს?
...რაო, დაღონდი? ნუ მალავ ცრემლებს, თუ გეტირება, იტირე, მე იქით გავიხედავ, ვითომ სულაც ვერ გხედავ. იტირე, მოიოხე გული და განთავისუფლდი დაგროვილი დარდისაგან.
...ცოტაც მოითმინე! უნდა გიხაროდეს, მალე შეხვდები ჩვენს ბიჭს. ეჰ, ნეტავი მეც შენთან ერთად მოვდიოდე, რას მოვილხენდით სამთავე ერთად? ნუ გეშინია, მეც მალე მოვალ, თქვენ კი დამელოდეთ. ხომ დამელოდებით? პირობა მომეცი, რომ დამელოდებით...
...სულ გამოვყრუვდი, რაებსა ვროშავ! დამელოდებით, აბა, სად წახვალთ? ეს ამ ქვეყნიდან მიდის ყველა, თორემ იქიდან უკან დაბრუნებული ჯერ არავინ მინახავს. ალბათ იქ ისე კარგია, რომ დაბრუნების სურვილი აღარავის უჩნდება. მარტო ჩვენი ბიჭი კი არა, ყველა იქ დაგხვდება, ვინც ჩვენამდე წასულა და თავისი სიკვდილით ტკივილი მოუყენებია... ნუ გაუხსენებ ძველ წყენას და შეირგე მათთან შეხვედრის სიხარული, ჩემო პრინცესავ!
ჩემი და შენი მშობლებიც იქ იქნებიან, ჩვენი და-ძმაც, თამროც, კატოც, და კიდევ ვინ მოსთვლის, რამდენი ვინმე. რომ იცოდე, როგორ მშურს შენი.
...რაო, რა თქვი? ვინ დამმარხავსო? არა გრცხვენია, ამას რომ ამბობ? მე აქ არა ვარ? შენი დისშვილები და ჩემი ძმისშვილები აქ არ არიან? არა, ისინი თავს არ შეირცხვენენ და შენ რომ გეკადრება, ისეთ ქელეხს გადაგიხდიან. დედოფალივით გაგაცილებენ - მუხის კუბოთი, ყვავილებით და კატაფალკით. აბა, დღეს ძარიან მანქანას ვინ ქირაობს, შენ, თავადის ქალს რომ გაკადრონ? პანაშვიდებზე ისეთი ხალხი მოვა, შენ თვალითაც რომ არ გინახავს და არც იმათ რომ არ გაუგონიათ შენს შესახებ, მაგრამ მოვლენ და გახამებულ ცხვირსახოცებს ტუჩებზე მიიფარებენ, მოკრძალებული ქვითინის დასაფარად. შენი დისშვილები და ჩემი ძმისშვილები ისეთ სუფრას გააწყობენ, რომ ყველას პირს დააღებინებენ - ხაშლამაც იქნება, შემწვარი გოჭი და ქათამიც, ზუთხიც, თევზიც ქინძ-ძმარში, ათასნაირი ნიგვზეულ-ფხალეულიც, აღარაფერს ვამბობ შილა-ფლავზე, მწნილეულსა და ლობიოზე. კარგი კახური ღვინით შესანდობარსაც იტყვიან - შენს კარგ ქალობას გაიხსენებენ, შენს ტანჯულ ცხოვრებას და თავდადებას. სიტყვას გაძლევ, რომ ასე იქნება.
...ახლა კი, ძალა მოიკრიბე და ეს სუპი შეხვრიპე. ჩემი ხათრით, სულ ერთი კოვზი... არ მინდა, მშიერი წახვიდე ამ ქვეყნიდან... ამ წყალწყალა პიურეს მაინც გაუსინჯე გემო. არც ეს არ გინდა? რა იყო, რას დადუმებულხარ?
...შენ რა, უკვე წახვედი? ასე ჩუმად და დაუმშვიდობებლად? არა, შენგან ამას არ მოველოდი, ჩემო პრინცესავ! ვინ შენ და ვინ გაპარვა? მთელი ცხოვრება გიყვარდი და ახლა, ასე უცერემონიოდ და უბოდიშოდ როგორ მიმატოვე? რა იყო, ასე მოგაბეზრა თავი მუხუდომ?
კარგი! აღარ გისაყვედურებ! რა შენი ბრალია, ეს უგემური წვნიანია ყველაფერში დამნაშავე. როდის იყო, პრინცესა მუხუდოს ეგუებოდა?
...ნახვამდის, ჩემო მშვენიერო პრინცესავ! ჩემო ერთგულო მეუღლევ! მალე შევხვდებით!