kurxuli beqa - gza
წითელი ხიდი მზეს ირეკლავდა. გზის გაყოლებაზე თათრები კანისტრებით ბენზინს ჰყიდდნენ. აზერბაიჯანში გადადიოდა. ყაზახში კაცი ჰყავდა მოსაძებნი, აზირა. . .
ცხელოდა, ალმური ასდიოდა ყველაფერს. აქედან რომ მიდიხარ, ხიდი მარცხნივ რჩება. იქით პირდაპირ ბაზრობას ერჭობა.
ხიდზე გადაიარა და ბაზარში შევიდა. ბაზრის თავზე ჭრელი დროშა ეკიდა, რვაქიმიანი ვარსკვლავით და ნახევარმთვარით. დედამისის საყვარელი პერანგი ეცვა, ცალ მხარეს ამოჩაჩული და შემოკუჭული. თვითონ არ უყვარდა მაგრამ დღეს ჩაიცვა. დედა როცა არ იყო მაშინ უფრო უჯერებდა. ეგრე უფრო ადვილი იყო.
მზე მაგრად აჭერდა, დნებოდა ყველაფერი. დაალაჯუნებდა ბაზრის მტვერში, უნდოთ აყოლებდნენ თვალს ფეხმორთხმული ოქროს კბილებიანი სოვდაგრები. აღმოსავლეთში არ უყვართ ავარდნილ მტვერში, მოულოდნელად გამოჩენილი უცხო სახეები, განსაკუთრებით ივლისის ხვატში. ჩვენში ყოველთვის რაღაცა ხათაბალა ტრიალებს, რა იცის ვინა ხარ? სანდო კაცი კითხვებს არ სვამს. . . ზის თავის ყიზილბაშურ სიჭრელეებში, ვაჭრობს, ორ კაპიკს შოულობს, რომ თავის მამედს და ზულფიას მაგრად ჩააცვას და შავ «ვოლგასაც» ახალი ვერცხლისფერი კანტი დაარტყას. მაღაზიაში ინდოელი მსახიობების ბედნიერსახიანი პლაკატები აქვს გაკრული, მათი შემყურე საკუთარ ბედნიერებასაც იჯერებს და ამ დროს ადგები ამხელა, მტვრიანი, თვალებზე გეტყობა აშკარად გშურს მათი ბედნიერების და ავ სიფათს ტყუილად ათავსებ შინაურულ და გულუბრყვილო ღიმილს.
არავინ არაფერი იცოდა. ხელებს ასავსავებდნენ არ ვიცითო, ან სულ სხვა რამეს პასუხობდნენ. დადიოდა ეგრე წრეზე. ბაზრის ცენტრში, მრგვალი გამშრალი აუზი იყო, შუაში ამოშვერილი ჟანგიანი რკინის მილით. იმ აუზთან გაჩერდა. ჟანგიან მილს უყურებდა და ფიქრობდა. დიდ დაჩუქურთმებულ სარკეში, მის უკან დახლთან მჯდომი ხუთი-ექვსი აზერბაიჯანელი და ერთი ფაშფაშა ოქროსსაყურეებიანი ყაჩაღი დეიდა დაინახა. დეიდა გაცხარებული ელაპარაკებოდა კაცებს და აუზისკენ იქნევდა თავშლიან თავს. კაცები ჩაის სვამდნენ და მის ზურგს უბღვერდნენ. ცხელოდა. ბუღი ადიოდა. ეგრე ავარდა ციციანოვის კეფასაც ბოლი, როცა ბაქოს ციხის კედელთან დამბაჩა დაახალეს ბეჭებშუა. უყვართ ამათ ეგეთი ხუმრობა. დეიდა თანდათან ბრაზდებოდა. ხმას აუწია. მერე შეშფოთებულმა გამოიხედა მისკენ ხელები გაშალა. . .
სარკეს უყურებდა. მაგარი გამყიდველია სარკე. ვითომ არაფერი. ვითომ თავისთვის დგას დაჩუქურთმებული. ქალმა კიდევ გამოიხედა და ხელის ზურგით ტუჩები მოიწმინდა. . . სული მოითქვა. მოულოდნელად ლამაზი სახე ჰქონდა. კაცები ჩუმად იყვნენ, ჩუმად უბღვერდნენ დავიწროვებული თვალებით. «ჰაა გურჯ გიელდი!». . გაიფიქრა და გაეცინა. მერე თვითონაც დაუბღვირა სარკეს, გამშრალ აუზში გადააფურთხა და მათკენ წავიდა. კაცებმა გვერდზე გაიხედეს, ქალმა პირდაპირ შეხედა, გაიღიმა, კალთაზე ხელები დაირტყა ადგა და სადღაც გაქრა.
კაცები არ განძრეულან. დაბალი მაგიდის გარშემო ისხდნენ ტაბურეტებზე. მაგიდაზე კამფეტებით სავსე ბროლის ვაზა იდგა. მივიდა მიიყოლა, გრძელი მტვერზე გაწოლილი ჩრდილი, იქვე ჩაჯდა, ხელები გადმოშალა და აქაქანდა. . .
თვალს არიდებდნენ ყველა სხვადასხვა მხარეს იყურებოდა. დროდადრო როგორც რწყილი ჭიანჭველას ბაწარს, ისე უგდებდნენ ერთმანეთს აზერბაიჯანულ სიტყვებს. ის თავისას უბერავდა. მისამართს კითხულობდა.
-ნე ზნაემ აია, ეთა გრუზია, ყაზახ თამ, ვ ზერბაიჯან. . .
«ბიძები მყავს აზერბაიჯანელები თენგიზა და ფარვიზაო». . . არ ეშვებოდა. აზერბაიჯანელები ისევ ბანზე უგდებდნენ სიტყვას, ვერაფრით მოიშორეს თავიდან. ცოტა არ იყოს დაიბნენ.
«ექიმი როა იმ აზირას ვეძებ, ცუდი არაფერიაო»- ეუბნებოდა.
- ა შტო ვ თბილისი დოქტორა ნეტ შთო ლი? - ვეღარ მოითმინა ყველაზე ახალაზრდამ.
უფროსებმა თვალები გადმოუქაჩეს და რაღაცა უთხრეს.
ჩაი ბუდეშ? . . ისევ სცადა სხვაგან წასვლა ბებერმა კეპკიანმა
აზერბაიჯანელმა. ულვაშები გენერალ ხორხე კაბერას ოფიცერივით ჰქონდა, რაღაც ფორმა მიცემული, ეგრე და მერე ეგრე. . . ეგეთი ულვაშები ლათინოსებში და კავკასიელებში იყო მოდაში და აქა-იქ ბალკანეთზეც. . .
სარაიევო! . .
პივა ბუდუ. . .
კეპკიანს ეშმაკურად ჩაეცინა.
- გურუზინ ჩაი ნე ლუბით. . .
წელში გამოყვანილი პატარა ჭიქებით სვამდნენ ჩაის, ცალ ხელში ლამბაქი ეჭირათ. მოსვამდნენ ქაფქაფა ჩაის და ერთი ამბით დასდგამდნენ ლამბაქზე. მთელ ბაზარში ტკბილი სუნი იდგა.
- თეზოლ აია - გასძახეს ლუდზე წასულს.
იოლი ხალხია. ხვდები რას ფიქრობენ, როდის გატყუებენ და ეშმაკობენ, რატომ შეიძლება გიმტრონ. ჩვენთან კაცს ალალად უყვარხარ და ალალად გიმეტებს. ვერ გაიგებ. . . ჩვენთან ძნელია.
ლუდი ცივი იყო. სიამოვნებით მოიყუდა. აზერბაიჯანელები ერთმანეთში თათბირობდნენ. დროდადრო გამოხედავდნენ სიცხისა და ოთხმოცდამეშვიდე ჭიქა ჩაისგან ადუღებული, აპრიალებული თვალებით. ისე უნდოთ აღარ უყურებდნენ.
- ვ თბილისი აფიათ ბესფარიადოქ? . .თელევიზორ სქაზალ.
ვაჭრები იყვნენ, არეულობა უნდოდათ? დარდობდნენ.
- ქალაქში ბომბები ფეთქავენო. შენი ქალაქი რად უნდა აფეთქო? ფაზორ აია. .
სლუში სუდა: გრანიცუ ფერეიდოშ, ფასფორთ იესთ? ფაქაჟეშ ფრაფუსთიათ, ყაზახ ფრიდიოშ, დოქთორა არზანა სფროსიშ, ქაჟდი სქაჟეთ. ხაროში დოქთორ ი მნოგო ნე ბირიოთ, რადი ალლაჰა ონ დელაეთ.
თოლქა დომა ბილ, ვადითელ ონ, «კამაზ» ვოზით.
შოფერია ტო? . .
შოფერი მაგრამ კარგი ექიმი, ლუდიამ სთოლქო ფამოგ, იშო ევო პრადედ
ბილ დოქთორ. . .
დიდი მადლობა.
ე ლიშ ბი ფარიადოქ ბილ, მი ვაინი ნე ბაიმსა, მი ფროსთა
ნეფრიათნასთი ნე ხათიმ. ი ს არმიანამი ქაქ ბრათია ჟილი, ა ვაინა, სქოლქო კროვი, სმერთი, პაჩემუ? . . ზა შთო? . . ეე ეთო ჟიზნ აია? . .
რას ეტყვი? რო სწორედ ეგ არი ცხოვრება? არ უნდა, ზის, ყვავილებიან ჭაღსა ყიდის. მოკლე ფეხები აქვს. შენ წახვალ გააჭრი, ეს დარჩება, ვერ გაასწრებს.
სალამ ალეიქუმ - დაემშვიდობა
ვა ალეიქუმ სალამ. . . ფამოჟეთ ხაროში დოქთორ.
ჩოხ საღოლ. . .
მოდიოდა, მტვერში ნაფეხურებს ტოვებდა. ყიზილბაშურმა სიმღერებმა ბაზრის კარამდე გამოაცილა. მანქანა ხიდის იქით გზაზე ელოდებოდა.
წითელი «აძინაცატი». უკან სკამზე წელგაშეშებული ქისტი - ლეეჩა იწვა. ესეც მუსულმანია. მამლუქია? . . ბარემ მაჰმუდი დაირქვას. . .
- რა ჰქენი გაიგე რამე? - ჰკითხა მიშამ «აძინაცატის» მძღოლმა.
ლეეჩა იწვა. უაზრო, გაფითრებული სახე ჰქონდა. ყურებდა და ხმას არ იღებდა.
წავედით! - მოკლედ მოჭრა, ინდიელების ჭრელ ცხენზე შემჯდარი
კავბოივით და მანქანაში შეჯდა.
მიშამ ხვნეშით დაქოქა მანქანა და საწყალი სახით დაიწყო მობრუნება.
-ახლა იქ კი ვიპოვით?! ი ეგ არის საქმე.
-ვიპოვით!
იპოვიდნენ. ყოველთვის პოულობდა ვისაც ეძება
ათასცხრაასსამოცდაჩვიდმეტში, ღამის ორ საათზე ჩაბნელებული გლდანის
მეორე მიკრორაიონში იპოვა გოგო. ყველა მხრიდან კივილი ისმოდა. ხოცავდნენ ერთმანეთს. უნდა ამოგერჩია ტიპი, კარგად უნდა დაკვირვებოდი რამე რო გეკითხა და მაინც შეიძლება ძაან უბედურად შეგშლოდა. კარგ სახიანი მოქალაქეც ძალიან იოლად დაგაყრეინებდა ნაწლავებს. ყველაფერი გამარ-თლებაზე იყო. გაუმართლა. იპოვა. . . მეცხრე სართულზე კართან, იატაკის საწმენდზე, პატარა წითელი ნავთის ლამფა ციმციმებდა.
მანქანაში მესაზღვრემ შემოიხედა.
შენ რა გჭირს? - ჰკითხა ლეეჩას
დისკოზი აქვს.
აზირასთან მიგყავთ?
იცი ეგ აზირა?
მა რა არ ვიცი, ერთი წელია აქ ვდგავარ. . მესაზღვრემ ფანჯრიდან თავი
გაყო და გამომშვიდობების ნიშნად მანქანის სახურავს ხელი დაჰკრა.
გადაჰყავდა აზერბაიჯანის, საზღვარზე ვენაზე «კალოდეც» დარტყმული ლეეჩა
და თითები უკანკალებდა. არაფერი ეგრე არ ევასებოდა როგორც ეგა, რო არ უნდა წასულიყო და მაინც მიდიოდა. მოჭუტავდა თვალებს, უკანკალებდა თითები. თითებმა რა იციან რო მაგარი ბიჭის თითები არიან, სხეული ხო შენი არ არი, ნათხოვარია, «პრაკატით» გამოტანილი. თვითონ სადა ხარ კაცმა არ იცის. მაგარი რო იყო, უნდა დაიჯერო რომ მაგარი ხარ. Bბედნიერებაც ეგრეა. . . არადა გინდა ყარსი აიღე, არაფერი გეშველება.
- ლეეჩ ჰეიფ და? თეიფ ჰუდე?
ლეეჩამ წვალებით გაიღიმა.
მაისთო.
აზერბაიჯანელ მესაზღვრეებთან გადავიდნენ.
«და ნუ ნე ზნაიუ ვაფშე თა. . . მი ზნაიემ კაკიე უ ვას დელა ვ ყაზახ, ნამერა ხარაშო ზაპომნიმ" - თქვა მესაზღვრემ როცა თვითონაც, მიშაც და მანქანაც საფუძვლიანად გაჩხრიკა. ლეეჩასკენ არც გაუხედავს. - «უდაჩა ვარ უდაჩა» გაიფიქრა და გუნებაში სამჯერ გადააფურთხა
გაუშვებდა, უშვებდა უკვე უბრალოდ ცოტას ბლატაობდა.
გზის მეორე მხარეს, ჩვენსკენ მომავალი თურქული ტრაილერების კოლონა
ზრიალებდა,ერთი ასკერივით წითელპერანგიანი ულვაშებიანი თურქი, სიბრაზისაგან ციბრუტივით ტრიალებდა, მესაზღვრეს ქაღალდებს უტრიალებდა ცხვირწინ. მესაზღვრეს ფეხებზე ეკიდა, თავს უქნევდა - არაო, «ფურაჟკა» კეფაზე მოეგდო და ტკბილად აწვალებდა გაცეცხლებულ თურქს. -"ანანისიჩმ». . . გავარდა უცებ თოფივით, მძღოლებმა და მესაზღვრეებმა ერთმანეთზე გაიწიეს. ყველა იქით გაიქცა. «ზატვორმაც» გაიტკაცუნა.
- ა სქოლქა ვრემენი ვი უნას პრაბუდეთე? - მესაზღვრეს აშკარად არ
ეხალისებოდა იმ დიდ აყალმაყალში ჩარევა, დრო გაჰყავდა.
ე, ამას უყურე თათარია და კიდე ლაპარაკობს! - გამოაცხადა
მოულოდნელად ლეეჩამ. ეგდო მანქანაში წელგაშეშებული და აღშფოთებული, შეშლილი თვალებით იყურებოდა. თან წითური წარბები ტკივილისაგან ზევით მისდიოდა.
- ჩუუ ბიჭო! თვალები დაუჭყიტა.
- მა რა გააჩმახა!
მესაზღვრეს ქართული არ ესმოდა და ვერ გაიგო, მაგრამ მიხვდა და
გადაწყვიტა გამძვინვარებულიყო.
- ქტო თათარ, ქთო თათარ, შთო ონ სქაზალ?!
- ნეტ ქაქოი თათარ. . .
- სჩას ვაბშე ფუსქათ ნე ბუდუ. . .
- ონ ნიჩევო ტაკოვა ნე გავარილ. . .
ამასობაში ტრაილერებთან ატეხილი ჩხუბი ჩაწყნარდა და სხვებიც მოვიდნენ.
- ვოთ გასფადინ მაიორ. . . და თავის ენაზე დასცხეს, ცოტა ხანს
ითათბირეს, მერე მაიორმა ხელი აიქნია.
- ფუსთითე. ვერნუთსა ფათომ ფაგავარიმ. .
გამოართვა სამივეს პასპორტი და გაცოფებული ჩაეკვეტა მანქანაში. ლეეჩა
ისევ ისე იწვა უკანა «სიდენიაზე» გიჟივით თვალებდაჭყეტილი და ზედ არავის უყურებდა. . .
გადავიდნენ. წინ პირველი სოფელი გამოჩნდა თავისი სახურავებით. სიგარეტს მოუკიდა და მიშას გადახედა. მიშა ნაყინივით დნებოდა. თვითონაც გადმოხედა და კბილები გამოაჩინა, ვითომ ყოჩაღათა ვარო, მაგრამ შუბლზე მორბენალი სტრიქონივით ეწერა რო სუ ამათ კეთილებში სეირნობდა.
- რაო მიშა დაგცხა?
-მა რა მამივიდა, ამათი დედა ვატირე, ხედამ ხალხი გაჭირვებულია,
ექიმთან მიდიან, გაუშვი რა. . .
წინ მტვრიანი გზა იყო გაშლილი, გზის აქეთ-იქით სახლები. Uუცებ მოვიდა
ხასიათზე:
«Если ни лжет разветка полка
У аллаха апять не дрогнет рука.». .
აღრიალდა თავისთვისაც მოულოდნელად და პირდაღებულ მიშას თვალი ჩაუკრა.
-Pპირველადა ხარ აქეთ? . .
- არა ტო რა პირველად რაც აქ თევზი მიჭერია. Kკომუნისტების დროს, როცა მშვიდობა იყო, წამოვიდოდით ბიჭები, ხარჯით რამე, ჯერ კუმისის ტბას დავარტყამდით, მერე ჯანდარს, აქეთაც ბევრჯერ გადმვსულვართ. იყო საშუალება, ყველაფერი იყო, ფქვილი დამქონდა პურის ქარხანაში, ორასი მანეთი ჯამაგირი, ცალკე სხვა მრჩებოდა. ქორწილი იყო, ჭირი, ლხინი, არ ვიჭრებოდი რა, მქონდა. . . ეეჰ, ჩვენ კიდე ვიცხოვრეთ მოვასწარით, თქვენ რას იზამთ აიჰ, ახალგაზრდები ტო, ჩემი ბიჭი. . .
ჩათვლიმა. მიშა თავისი ბიჭის ამბავს ყვებოდა. მოსკოვში წასულა.
- მიყვარდა ხუთკილოიანი საზანის დაჭერა- ჩაესმა ბურანში და დაინახა გუბურაში ჩაკიდებული ანკესი. ტივტივამ უცებ ჩაყვინთა, წყალზე რგოლები გაიშალა, «ლესკა» დაიჭიმა და ეგრე გაკრულმა გაძაბულმა დაიწყო სრიალი. მერე ამოკრა და ხუთკილოიანი საზანი ამოტყლაშუნდა წყლიდან, ამოიყოლა მსხვილი, მკვრივი წვეთები. ქედანას ტბა იყო, თევზიც ქედანამ დაიჭირა. - უკან გადავაგდოთ პატარააო, ქედანამ, - რა პატარა ხუთკილოიანიაო უთხრა. ახედეს მოფართხალე თევზს, ხუთკილოიანმა საზანმა უცებ დაპატარავება დაიწყო, დაპატარავდა, დაპატარავდა, ლიფსიტის ხელა გახდა. - შენ დააპატარავეო აუხტა ქედანას - როგორ დავაპატარავებდიო ქედანამ - ჟმოტი ხარ განგებ დააპატარავეო, მართლა ძალათ დააპატარავა, აშკარად ხუთკილოიანი საზანი დაიჭირეს - როგორც გინდა ისე გაზრადეო - როგორ გავზარდო, ყაზახში ვართ, ჩემი ტბა მაინც იყოს, Yყაზახში ვართ თვალები გაახილეო ქედანამ.
- ეტა კაკაია დერევნია? - ისევ მიშას ხმა ჩაესმა.
- შხლ.
- შთო?
- შხლ
თვალები გაახილა. სოფელში შესულიყვნენ, მიშას მანქანა ტურტლიან,
გაწებილ ჯიხურთან მიეყენებინა და სარკმლიდან თავგამოყოფილ გაბურძგნულ კაცს ეკითხებოდა ეს რა სოფელიაო, ის კიდევ ეუბნებოდა შხლ-ო.
ე! . . ეგრევე მძინარე გადავიდა მანქანიდან და ჯიხურს მიადგა.
- ამ სოფელს რა ჰქვია?
- შთო?
- სოფელს, აი ამ სოფელს - თითით მიწა უჩვენა - რა ჰქვია? . .
- შხლ აია შხლ, ვოთ თრაფარეთ ნაფისანა დაა. . .
შეხედა. მართლა ეგრე ერქვა -»შხლ!». .
- არზანა ზნაეშ, დოქტორა?
- ნწ.
- ვ ყაზახ ჟივიოტ, დისკი სტავიტ პალცამი. . .
- შთო სთავით? . . თვალები დააჭყიტა.
- სკოლკა კილომეტროვ დო ყაზახა?
- ნე ზნაიუ. . .
-აბა რა იცი?
- შთო? . . შთო თი ხოჩიშ აია? . .
- წამო, წამო - გიჟია ვიღაცა - წამო სხვასა ვკითხამთ. რა არი ცხოვრებაში მაგ "ბუტკიდან" არ გამოსულა ტო? გაგებაში არ არი. . ....
- რა აზრი აქვს რისთვის უნდა გამოვიდეს. . .
- ეგა თქვი აი ამათ ხელში რასა აქვს აზრი - მიშამ ისევ თავისი გაუბერა
- ჭამ არა ტო, ცოტა სხვასაც მიე რა. . . არა!
ყაზახში შევიდნენ. ხოშიანი, ცოტა ტურტლიანი «გარადოკი» გამოდგა. პირველივე შემხვედრმა მიასწავლა აზირას სახლი.
წვიმა წამოვიდა.
კიდევ კაი ხანს იწრიალეს. ხან სად გაჩერდნენ ხან სად. ქუჩა კი არა ჩიხი აღმოჩნდა. შესახვევთან თავჩაქინდრული ცხენი იდგა. მოგლეჯდა ბოგირთან ამოსულ წვერშემხმარ ბალახს და ეგრევე ღეჭავდა თავჩაკიდებული. ფაფარი თვალებზე ჩამოჰყროდა. წაბლა იაბო იყო, ზურგი და ფერდები ღია ჰქონდა, გავასთან და კისერთან მუქი ფერი გადაჰკრავდა, ძუა მიწამდე უწევდა. დაბალი იყო, მუცელი მიწისკენ ჩამოშვეროდა, მარცხენა წინა ფეხს მიწაზე არ ადგამდა, ფლოქვი შიგნით ამოეხარა, ან ნატკენი ჰქონდა, ან ფეხს ასვენებდა. თვალები დაელულა და ქუთუთუოებზე დახვეულ ბუზს, ზანტად, თავის ქნევით იშორებდა. ბებერი ნაჯაფარი ცხენი იყო, მალე დაკლავდნენ და საყასბოს ჩააბარებდნენ. ამ ქვეყნად არაფერი ქრება უკვალოდ ცოცხალი არსების გარდა.
მიყანყალებდა მიშას წითელი «აძინაცატი,» ბორჩალუს ჩიხის ოღროჩოღრო გზაზე და ფრთხილად წვიმდა.
«თოთხმეტი წელი გავიდა მას შემდეგ რაც თოთხმეტი წლის ვიყავი» - არ დაიჯერა. «მაიცა» გაიფიქრა. . . «აბა მაიცა». . . დაითვალა ეგრე იყო, ეგრე გამოდიოდა. საიდანღაც მოტანილი და დანგრეული კედლის საძირკველში ჩაშენებული ქვასავით ჯიუტად იყო ჩარჩენილი ეს თოთხმეტი წელი, მგლისგან დამფრთხალი კურდღელი თოვლში კვალს რომ ურევს და სულ ერთ წრეზე ტრიალებს, ერთ წრეს ხლართავს. თოთხმეტი წრე.
«საიდან გამოხტნენ ჩასაფრებულივით სიმონ, ჩასაფრებული წლები, მოულოდნელად გაიშალნენ როგორც მაგარ ნასეკარზე სამი ტუზი. სამ ტუზზე სეკა აღარ გამოდის, ცხრიანი ჯვრით კეფა უნდა მოიფხანო და ეგ არი. ჩააწყო ამ ბოზმა მაგრამ ახლა გვიანია ხიპიში.
«უღელტეხილზე წვიმს» - გაიფიქრა კრიჭაშეკრულმა. «უღელტეხილზე წვიმს.». . მაგრად გაუფუჭდა ხასიათი.
ყოველთვის ეგრე ხდებოდა. გადასვლის დროსაც კი. უცებ გაიჩითებოდა და ლაწ! . .
აზირას სახლს მიადგნენ. ჭიშკარი ღია იყო. ეზოში ხალხი ირეოდა. სახლის უკანა კედელი მოენგრიათ და კიდევ ერთ ოთახს აშენებდნენ. სამი კაცი მუშაობდა, ერთი ჭაღარა, წინსაფრიანი კალატოზი, ორიც დამხმარე. Pპატარა თოთხმეტ -თხუთმეტი წლის მურიანი ბიჭი, ცალ მუხლზე ჩაჩოქილიყო, ხელით მიწას დაყრდნობოდა და მოკლე ტარიანი, დიდი, მძიმე უროთი ქვებს ამტვრევდა. კისერი წაეგრძელებინა, თავი ისე ახლოს მიეტანა ქვებთან, როგორც წესიერი და კითხვით თვალისჩინდაკარგული ადამიანები უახლოვებენ წიგნს. ურახუნებდა უროს, სახეზე ქვის ნამსხვრევები ეყრებოდა. ურო ცუდად იჯდა ტარზე, სადაცაა გასძვრებოდა.
- თავში გაირტყამ - უთხრა ქართულად.
ბიჭმა ამოხედა. ეშმაკივით ლურჯი თვალები ქონდა, მოულოდნელად ლურჯი, თითქოს სხვისიაო, უცნაურად ენთო როგორც ცარიელ ოთახში ნათურა. ხმა არ ამოუღია, ისევ ჩაღუნა თავი და დასცხო. ზუილით იშლებოდა ნამსხვრევი.
კარგი ეზო ჰქონდა აზირას. მოვლილი. მწვანე მოლზე ყვითლად ანათებდა გაპრიალებული «კამაზი». ყველაფერს ხელი ეტყობოდა. თვითონ პატრონი არ ჩანდა. უკან მიბრუნდა. მიშა აღარ დახვდა, ცოტა ხანში ბაღჩიდან გამოძვრა, ცალი ხელით ატმები აეხუტებინა გულზე.
- ე, რას შვები მიშა? . .
- ნახე რა მაგარი ადგილები უჭირამთ? . . ყველაფერი ამათია რა, მიწები
რამე. . .
აზირაც გამოჩნდა. ბაღჩის ბოლოდან მოდიოდა ვერცხლის თუნგით ხელში. სპორტულები ეცვა და კეფიდან წამოღებული თმა ევგენი პეტროსიანივით გამოენასკვა შუბლთან. ჯეელობდა. Gგამოვიდა, დარბაისლურად გადაიბანა ხელები. მათკენ არც გამოუხედავს. აღმოსავლური ღირსებით ეჭირა თავი. თვითონ მივიდა. მიესალმა. უთხრა რაც გასჭირვებოდათ.
- ეხ ვ კაკოე ვრემია ფრიხოდითსა ჟიც - თქვა აზირამ ხელების მშრალებით. კაი მამაძაღლი თათარი ჩანდა, ერთი ხუთი კილო ოქრო მაინც ექნებოდა გადამარ-ხული თუ ათი არა.
მიშამ ისევ ატმებისაკენ გაუტია. ახლა მოუნდა ამასაც მოროდიორობა.
- ონ ქთო ტებე?- ჰკითხა აზირამ.
- ნი კტო, პროსტო ვადიტელ. . .
- ნეთ ბალნოი ქთო ტებე?
- დრუგ - კსტაწი ონ ტოჟე მუსულმანინ - უფრო უხერხულობის გასაფანტად ახარა აზირას. გაჭრა. აზირა მანქანისკენ წამოვიდა. ლეეჩა ისევ ისე იწვა დახლართული. ტკივილებისაგან სახე შეშლოდა.
- ოღლუმ მუსულმანმისან? - ჰკითხა აზირამ.
ლეეჩამ დაუბღვირა.
- რა უნდა?
- მუსულმანი ხარო? - გეკითხება.
ლეეჩამ აზირას თავი დაუქნია და ტუჩების კვნეტით გადმოფოფხდა მანქანიდან.
აზირა კაბინეტისკენ გაუძღვათ. თვითონ მხარში შეუჯდა ლეეჩას და შენობისკენ წაათრია.
- ჰა ძაან გტკივა ბიჭო? . .
- აუჰ, მაგრათ თუ არ გავჩერდი, შეიძლება დავიყვირო. . .
კაბინეტის კარი შეღებული იყო. ოთახში ხალიჩა ეფინა. ხალიჩაზე ნიკელის საწოლი იდგა. შევიდა აზირა, შეითრია ლეეჩა და კარი მოხურა.
კიბის საფეხურზე ჩამოჯდა და სიგარეტს მოუკიდა. ზმუილი მოესმა, ის პატარა ბიჭი ქვას რო ამტვრევდა, კალატოზს აჰყურებდა, ცარიელი ცისფერი თვალებით და ხელში შერჩენილი ხის ტარით, გამძვრალ მიწაში წათხრილ რკინის უროს უჩვენებდა. სხვა მოუტანეს. მუნჯმა მუშაობა განაგრძო. ისევ გაიშალა ნამსხვრევი.
იჯდა საფეხურზე და სადღაც იყურებოდა. «უღელტეხილზე წვიმს.». . ეწეოდა და ფიქრობდა. უკან დასაბრუნებელი გზა გასავლელი იყო. მაიორი გაახსენდა. «ვერნუთსა ფათომ ფაგავარიმ». . . «ერთი მაგათიც რა უნდა გვიყონ» - ტყულიად აბრალებდა მაიორს, თავისი სჭირდა. ეგრე უცნაურად დაეცემოდა ხოლმე დარდი თუ რაღაცა და ვეღარ გამოდიოდა. არც ზაფხულის გამო ხდებოდა ეგა და არც ზამთრის, დაუტრიალდებოდა ფერდში წაყრილი დანასავით. . . ტყუილად იმიზეზებდა ვინმეს ან რამეს, თუმცა არც იმიზეზებდა - იცოდა, საკუთარი თავი უჩალიჩებდა. «უღელტეხილზე წვიმს». . . საკუთარ ბეჭს ვერავინ ხედავს და არავინ ერთი არ არის. რამდენიმე ხარ და იმათ რა ჰქვიათ და ვინ არიან არ იცი - უფრო მნიშვნელოვანები კი არიან, საკუთარ ნებაზე გატარებენ, გისტვენენ, გიტყუებენ როგორც ჭინკები ნუნისის ტყიდან. არ იცი როგორ შეულოცო, როგორ მოიშორო, რა უთხრა. არ იცი. მთავარი სიტყვები არ არსებობს, არც ერთ ენაზე. . . სიტყვა მაგარი ტუფტაა. საქციელიც კი წამიერია და უმეტეს შემთხვევაში არაფერს ტოვებს. ყველაზე მთავარი და ხელშესახები რომელიც ყოველწამს შენშია და შენს გარშემო, ჩუმად უსახელოდ არის დარჩენილი. მისი მნიშვნელობა სიჩუმეში და არ არსებობაშია. სიტყვა ხო, სიტყვის დედა ვატირე და კიდევ მაიორის. . .
ეზოს სიღრმეში ფრინველივით გაიშხუილა წითელხალათიანმა, გრძელ- შავთმიანმა თათრის გოგომ და ეზოს სიღრმეში გაქრა. თავი ასწია, იმ წითელხალათიანი გოგოს გამოჩენას ელოდა, გრძელი შავითმით. ლამაზი გოგო ჩანდა. ლამაზი გოგო ყველა ენაზეა. კიდევ კარგი, ეგ მაინც არ მოგვიტეხეს - ლამაზი გოგო.
აღარ გამოჩენილა.
ქალი ყოველთვის მნიშვნელოვანია, თუნდაც შორს იყოს, თუნდაც ეზოს სიღრმეში, მით უფრო თუ უცებ ჩაივლის, გაქრება და აღარ გამოჩნდება.
ახლოს ყველაფერი იშლება. როცა შუაღამისას მოდიხარ ქუჩაში და წინ მთვრალი და მოღრიალე შპანა შემოგეყრება, ხო იძაბები, ემზადები და უცნაური სიცხადით და სიმსუბუქით გრძნობ საკუთარ სხეულს, მაგრამ მერე, ზედ რომ მოვლენ, შეხედავ სახეში და დაინახავ რომ ისინიც შენნაირი გამოსირებულები არიან და არც არაფერი.
ურევდა.
«ესეც ყაზახი» - ფიქრობდა და ცალყბად გაღიმებული იყურებოდა ეზოს სიღრმისაკენ. იმ გოგოს გამოჩენას ელოდა და საკუთარ თავს ურევდა. «ესეც ყაზახი». . . ვერ იტანდა დასასრულს, განსაკუთრებით გზის დასასრულს ყოველთვის ყველაფერი მთავრდება და ყოველთვის შუა გზაზე. «რა მინდა აქ» . . . სადღაც გამქრალი ქვის მსხვრევის ხმა. მუნჯი ბიჭი ისევ უროს იქნევდა, მიწისაკენ კისერწაგრძელებული, თითქოს ბალახობსო. «რა მინდა აქ.». . არ იცოდა რა უნდოდა. დაიღალა. ჩუმად უკურთხავდა საკუთარ თავს - შემეშვიო. მაგრად არ უყვარდა როცა რაიმე მთავრდებოდა, ნადირივით ღიზიანდებოდა.
ადგა, შარვალი გაიბერტყა და ეგრევე დარჩა - გრძელ შავთმიანი გოგო ეზოს სიღრმიდან მოდიოდა, წითელ ხალათზე თაიგულივით მიეხუტებინა შავი ბადრიჯნები.
გაკვირვებულებულები უყურებდნენ ერთმანეთს. - რამილა! ხმამაღლა, გაფრთხილებასავით დაუძახეს სახლიდან. რამილამ თავი ჩაღუნა და სახლისაკენ წავიდა. ძალიან ლამაზი გოგო იყო. რამილა ერქვა.
კარი გაიღო და ლეეჩა გამოვიდა. ერთი გაიღიმა და მანქანისკენ წამოვიდა. ნელა, ფრთხილი ნაბიჯით მოდიოდა, არაფერი, გაიარა და გაიარა. აზირა კარებში იდგა და ატმის ხეებისკენ იყურებოდა. იქიდან მიშა მოდიოდა დახუნძლული. წამოვიდნენ. გზაში აზირას ატმებს ჭამდნენ და კურკებს ფანჯრიდან ყრიდნენ. ლეეჩა გახარებული იყო, ჩუმად იღიმებოდა.
საზღვარი გადმოიარეს. წინ იჯდა და გზას გაჰყურებდა. სახლში მოდიოდა.
გაკვირვებული იყო როგორც სუბუდაი-ბაღათური კასპიის ზღვის პირას.
------- - ------- - -------- - -------- - ------
მზე ჩადიოდა, დღე მთავრდებოდა. ყოველი დღე ერთნაირად ილევა და ყოველი დღე მართალია.
ისეთი მთვრალი იყო, საკუთარ მთელ სიგრძეზე გაშლილ ხელებს თვალს ვერ უწვდენდა. სადღაც შორს თითებში გაჩრილი სიგარეტი ელავდა წითლად. წამოვიდოდა ეს წერტილი შორიდან, მოფრინავდა ნელ-ნელა, დაარტყამდა ნაფაზს, სიგარეტის კვამლი პირდაპირ გულში უკატავებდა.
ლოტო მსუქან, გატანჯულ დეიდას ეპრანჭებოდა -არაყსა სთხოვდა ნისიად.
წითელი ხიდი მზეს ირეკლავდა. გზის გაყოლებაზე თათრები კანისტრებით ბენზინს ჰყიდდნენ. აზერბაიჯანში გადადიოდა. ყაზახში კაცი ჰყავდა მოსაძებნი, აზირა. . .
ცხელოდა, ალმური ასდიოდა ყველაფერს. აქედან რომ მიდიხარ, ხიდი მარცხნივ რჩება. იქით პირდაპირ ბაზრობას ერჭობა.
ხიდზე გადაიარა და ბაზარში შევიდა. ბაზრის თავზე ჭრელი დროშა ეკიდა, რვაქიმიანი ვარსკვლავით და ნახევარმთვარით. დედამისის საყვარელი პერანგი ეცვა, ცალ მხარეს ამოჩაჩული და შემოკუჭული. თვითონ არ უყვარდა მაგრამ დღეს ჩაიცვა. დედა როცა არ იყო მაშინ უფრო უჯერებდა. ეგრე უფრო ადვილი იყო.
მზე მაგრად აჭერდა, დნებოდა ყველაფერი. დაალაჯუნებდა ბაზრის მტვერში, უნდოთ აყოლებდნენ თვალს ფეხმორთხმული ოქროს კბილებიანი სოვდაგრები. აღმოსავლეთში არ უყვართ ავარდნილ მტვერში, მოულოდნელად გამოჩენილი უცხო სახეები, განსაკუთრებით ივლისის ხვატში. ჩვენში ყოველთვის რაღაცა ხათაბალა ტრიალებს, რა იცის ვინა ხარ? სანდო კაცი კითხვებს არ სვამს. . . ზის თავის ყიზილბაშურ სიჭრელეებში, ვაჭრობს, ორ კაპიკს შოულობს, რომ თავის მამედს და ზულფიას მაგრად ჩააცვას და შავ «ვოლგასაც» ახალი ვერცხლისფერი კანტი დაარტყას. მაღაზიაში ინდოელი მსახიობების ბედნიერსახიანი პლაკატები აქვს გაკრული, მათი შემყურე საკუთარ ბედნიერებასაც იჯერებს და ამ დროს ადგები ამხელა, მტვრიანი, თვალებზე გეტყობა აშკარად გშურს მათი ბედნიერების და ავ სიფათს ტყუილად ათავსებ შინაურულ და გულუბრყვილო ღიმილს.
არავინ არაფერი იცოდა. ხელებს ასავსავებდნენ არ ვიცითო, ან სულ სხვა რამეს პასუხობდნენ. დადიოდა ეგრე წრეზე. ბაზრის ცენტრში, მრგვალი გამშრალი აუზი იყო, შუაში ამოშვერილი ჟანგიანი რკინის მილით. იმ აუზთან გაჩერდა. ჟანგიან მილს უყურებდა და ფიქრობდა. დიდ დაჩუქურთმებულ სარკეში, მის უკან დახლთან მჯდომი ხუთი-ექვსი აზერბაიჯანელი და ერთი ფაშფაშა ოქროსსაყურეებიანი ყაჩაღი დეიდა დაინახა. დეიდა გაცხარებული ელაპარაკებოდა კაცებს და აუზისკენ იქნევდა თავშლიან თავს. კაცები ჩაის სვამდნენ და მის ზურგს უბღვერდნენ. ცხელოდა. ბუღი ადიოდა. ეგრე ავარდა ციციანოვის კეფასაც ბოლი, როცა ბაქოს ციხის კედელთან დამბაჩა დაახალეს ბეჭებშუა. უყვართ ამათ ეგეთი ხუმრობა. დეიდა თანდათან ბრაზდებოდა. ხმას აუწია. მერე შეშფოთებულმა გამოიხედა მისკენ ხელები გაშალა. . .
სარკეს უყურებდა. მაგარი გამყიდველია სარკე. ვითომ არაფერი. ვითომ თავისთვის დგას დაჩუქურთმებული. ქალმა კიდევ გამოიხედა და ხელის ზურგით ტუჩები მოიწმინდა. . . სული მოითქვა. მოულოდნელად ლამაზი სახე ჰქონდა. კაცები ჩუმად იყვნენ, ჩუმად უბღვერდნენ დავიწროვებული თვალებით. «ჰაა გურჯ გიელდი!». . გაიფიქრა და გაეცინა. მერე თვითონაც დაუბღვირა სარკეს, გამშრალ აუზში გადააფურთხა და მათკენ წავიდა. კაცებმა გვერდზე გაიხედეს, ქალმა პირდაპირ შეხედა, გაიღიმა, კალთაზე ხელები დაირტყა ადგა და სადღაც გაქრა.
კაცები არ განძრეულან. დაბალი მაგიდის გარშემო ისხდნენ ტაბურეტებზე. მაგიდაზე კამფეტებით სავსე ბროლის ვაზა იდგა. მივიდა მიიყოლა, გრძელი მტვერზე გაწოლილი ჩრდილი, იქვე ჩაჯდა, ხელები გადმოშალა და აქაქანდა. . .
თვალს არიდებდნენ ყველა სხვადასხვა მხარეს იყურებოდა. დროდადრო როგორც რწყილი ჭიანჭველას ბაწარს, ისე უგდებდნენ ერთმანეთს აზერბაიჯანულ სიტყვებს. ის თავისას უბერავდა. მისამართს კითხულობდა.
-ნე ზნაემ აია, ეთა გრუზია, ყაზახ თამ, ვ ზერბაიჯან. . .
«ბიძები მყავს აზერბაიჯანელები თენგიზა და ფარვიზაო». . . არ ეშვებოდა. აზერბაიჯანელები ისევ ბანზე უგდებდნენ სიტყვას, ვერაფრით მოიშორეს თავიდან. ცოტა არ იყოს დაიბნენ.
«ექიმი როა იმ აზირას ვეძებ, ცუდი არაფერიაო»- ეუბნებოდა.
- ა შტო ვ თბილისი დოქტორა ნეტ შთო ლი? - ვეღარ მოითმინა ყველაზე ახალაზრდამ.
უფროსებმა თვალები გადმოუქაჩეს და რაღაცა უთხრეს.
ჩაი ბუდეშ? . . ისევ სცადა სხვაგან წასვლა ბებერმა კეპკიანმა
აზერბაიჯანელმა. ულვაშები გენერალ ხორხე კაბერას ოფიცერივით ჰქონდა, რაღაც ფორმა მიცემული, ეგრე და მერე ეგრე. . . ეგეთი ულვაშები ლათინოსებში და კავკასიელებში იყო მოდაში და აქა-იქ ბალკანეთზეც. . .
სარაიევო! . .
პივა ბუდუ. . .
კეპკიანს ეშმაკურად ჩაეცინა.
- გურუზინ ჩაი ნე ლუბით. . .
წელში გამოყვანილი პატარა ჭიქებით სვამდნენ ჩაის, ცალ ხელში ლამბაქი ეჭირათ. მოსვამდნენ ქაფქაფა ჩაის და ერთი ამბით დასდგამდნენ ლამბაქზე. მთელ ბაზარში ტკბილი სუნი იდგა.
- თეზოლ აია - გასძახეს ლუდზე წასულს.
იოლი ხალხია. ხვდები რას ფიქრობენ, როდის გატყუებენ და ეშმაკობენ, რატომ შეიძლება გიმტრონ. ჩვენთან კაცს ალალად უყვარხარ და ალალად გიმეტებს. ვერ გაიგებ. . . ჩვენთან ძნელია.
ლუდი ცივი იყო. სიამოვნებით მოიყუდა. აზერბაიჯანელები ერთმანეთში თათბირობდნენ. დროდადრო გამოხედავდნენ სიცხისა და ოთხმოცდამეშვიდე ჭიქა ჩაისგან ადუღებული, აპრიალებული თვალებით. ისე უნდოთ აღარ უყურებდნენ.
- ვ თბილისი აფიათ ბესფარიადოქ? . .თელევიზორ სქაზალ.
ვაჭრები იყვნენ, არეულობა უნდოდათ? დარდობდნენ.
- ქალაქში ბომბები ფეთქავენო. შენი ქალაქი რად უნდა აფეთქო? ფაზორ აია. .
სლუში სუდა: გრანიცუ ფერეიდოშ, ფასფორთ იესთ? ფაქაჟეშ ფრაფუსთიათ, ყაზახ ფრიდიოშ, დოქთორა არზანა სფროსიშ, ქაჟდი სქაჟეთ. ხაროში დოქთორ ი მნოგო ნე ბირიოთ, რადი ალლაჰა ონ დელაეთ.
თოლქა დომა ბილ, ვადითელ ონ, «კამაზ» ვოზით.
შოფერია ტო? . .
შოფერი მაგრამ კარგი ექიმი, ლუდიამ სთოლქო ფამოგ, იშო ევო პრადედ
ბილ დოქთორ. . .
დიდი მადლობა.
ე ლიშ ბი ფარიადოქ ბილ, მი ვაინი ნე ბაიმსა, მი ფროსთა
ნეფრიათნასთი ნე ხათიმ. ი ს არმიანამი ქაქ ბრათია ჟილი, ა ვაინა, სქოლქო კროვი, სმერთი, პაჩემუ? . . ზა შთო? . . ეე ეთო ჟიზნ აია? . .
რას ეტყვი? რო სწორედ ეგ არი ცხოვრება? არ უნდა, ზის, ყვავილებიან ჭაღსა ყიდის. მოკლე ფეხები აქვს. შენ წახვალ გააჭრი, ეს დარჩება, ვერ გაასწრებს.
სალამ ალეიქუმ - დაემშვიდობა
ვა ალეიქუმ სალამ. . . ფამოჟეთ ხაროში დოქთორ.
ჩოხ საღოლ. . .
მოდიოდა, მტვერში ნაფეხურებს ტოვებდა. ყიზილბაშურმა სიმღერებმა ბაზრის კარამდე გამოაცილა. მანქანა ხიდის იქით გზაზე ელოდებოდა.
წითელი «აძინაცატი». უკან სკამზე წელგაშეშებული ქისტი - ლეეჩა იწვა. ესეც მუსულმანია. მამლუქია? . . ბარემ მაჰმუდი დაირქვას. . .
- რა ჰქენი გაიგე რამე? - ჰკითხა მიშამ «აძინაცატის» მძღოლმა.
ლეეჩა იწვა. უაზრო, გაფითრებული სახე ჰქონდა. ყურებდა და ხმას არ იღებდა.
წავედით! - მოკლედ მოჭრა, ინდიელების ჭრელ ცხენზე შემჯდარი
კავბოივით და მანქანაში შეჯდა.
მიშამ ხვნეშით დაქოქა მანქანა და საწყალი სახით დაიწყო მობრუნება.
-ახლა იქ კი ვიპოვით?! ი ეგ არის საქმე.
-ვიპოვით!
იპოვიდნენ. ყოველთვის პოულობდა ვისაც ეძება
ათასცხრაასსამოცდაჩვიდმეტში, ღამის ორ საათზე ჩაბნელებული გლდანის
მეორე მიკრორაიონში იპოვა გოგო. ყველა მხრიდან კივილი ისმოდა. ხოცავდნენ ერთმანეთს. უნდა ამოგერჩია ტიპი, კარგად უნდა დაკვირვებოდი რამე რო გეკითხა და მაინც შეიძლება ძაან უბედურად შეგშლოდა. კარგ სახიანი მოქალაქეც ძალიან იოლად დაგაყრეინებდა ნაწლავებს. ყველაფერი გამარ-თლებაზე იყო. გაუმართლა. იპოვა. . . მეცხრე სართულზე კართან, იატაკის საწმენდზე, პატარა წითელი ნავთის ლამფა ციმციმებდა.
მანქანაში მესაზღვრემ შემოიხედა.
შენ რა გჭირს? - ჰკითხა ლეეჩას
დისკოზი აქვს.
აზირასთან მიგყავთ?
იცი ეგ აზირა?
მა რა არ ვიცი, ერთი წელია აქ ვდგავარ. . მესაზღვრემ ფანჯრიდან თავი
გაყო და გამომშვიდობების ნიშნად მანქანის სახურავს ხელი დაჰკრა.
გადაჰყავდა აზერბაიჯანის, საზღვარზე ვენაზე «კალოდეც» დარტყმული ლეეჩა
და თითები უკანკალებდა. არაფერი ეგრე არ ევასებოდა როგორც ეგა, რო არ უნდა წასულიყო და მაინც მიდიოდა. მოჭუტავდა თვალებს, უკანკალებდა თითები. თითებმა რა იციან რო მაგარი ბიჭის თითები არიან, სხეული ხო შენი არ არი, ნათხოვარია, «პრაკატით» გამოტანილი. თვითონ სადა ხარ კაცმა არ იცის. მაგარი რო იყო, უნდა დაიჯერო რომ მაგარი ხარ. Bბედნიერებაც ეგრეა. . . არადა გინდა ყარსი აიღე, არაფერი გეშველება.
- ლეეჩ ჰეიფ და? თეიფ ჰუდე?
ლეეჩამ წვალებით გაიღიმა.
მაისთო.
აზერბაიჯანელ მესაზღვრეებთან გადავიდნენ.
«და ნუ ნე ზნაიუ ვაფშე თა. . . მი ზნაიემ კაკიე უ ვას დელა ვ ყაზახ, ნამერა ხარაშო ზაპომნიმ" - თქვა მესაზღვრემ როცა თვითონაც, მიშაც და მანქანაც საფუძვლიანად გაჩხრიკა. ლეეჩასკენ არც გაუხედავს. - «უდაჩა ვარ უდაჩა» გაიფიქრა და გუნებაში სამჯერ გადააფურთხა
გაუშვებდა, უშვებდა უკვე უბრალოდ ცოტას ბლატაობდა.
გზის მეორე მხარეს, ჩვენსკენ მომავალი თურქული ტრაილერების კოლონა
ზრიალებდა,ერთი ასკერივით წითელპერანგიანი ულვაშებიანი თურქი, სიბრაზისაგან ციბრუტივით ტრიალებდა, მესაზღვრეს ქაღალდებს უტრიალებდა ცხვირწინ. მესაზღვრეს ფეხებზე ეკიდა, თავს უქნევდა - არაო, «ფურაჟკა» კეფაზე მოეგდო და ტკბილად აწვალებდა გაცეცხლებულ თურქს. -"ანანისიჩმ». . . გავარდა უცებ თოფივით, მძღოლებმა და მესაზღვრეებმა ერთმანეთზე გაიწიეს. ყველა იქით გაიქცა. «ზატვორმაც» გაიტკაცუნა.
- ა სქოლქა ვრემენი ვი უნას პრაბუდეთე? - მესაზღვრეს აშკარად არ
ეხალისებოდა იმ დიდ აყალმაყალში ჩარევა, დრო გაჰყავდა.
ე, ამას უყურე თათარია და კიდე ლაპარაკობს! - გამოაცხადა
მოულოდნელად ლეეჩამ. ეგდო მანქანაში წელგაშეშებული და აღშფოთებული, შეშლილი თვალებით იყურებოდა. თან წითური წარბები ტკივილისაგან ზევით მისდიოდა.
- ჩუუ ბიჭო! თვალები დაუჭყიტა.
- მა რა გააჩმახა!
მესაზღვრეს ქართული არ ესმოდა და ვერ გაიგო, მაგრამ მიხვდა და
გადაწყვიტა გამძვინვარებულიყო.
- ქტო თათარ, ქთო თათარ, შთო ონ სქაზალ?!
- ნეტ ქაქოი თათარ. . .
- სჩას ვაბშე ფუსქათ ნე ბუდუ. . .
- ონ ნიჩევო ტაკოვა ნე გავარილ. . .
ამასობაში ტრაილერებთან ატეხილი ჩხუბი ჩაწყნარდა და სხვებიც მოვიდნენ.
- ვოთ გასფადინ მაიორ. . . და თავის ენაზე დასცხეს, ცოტა ხანს
ითათბირეს, მერე მაიორმა ხელი აიქნია.
- ფუსთითე. ვერნუთსა ფათომ ფაგავარიმ. .
გამოართვა სამივეს პასპორტი და გაცოფებული ჩაეკვეტა მანქანაში. ლეეჩა
ისევ ისე იწვა უკანა «სიდენიაზე» გიჟივით თვალებდაჭყეტილი და ზედ არავის უყურებდა. . .
გადავიდნენ. წინ პირველი სოფელი გამოჩნდა თავისი სახურავებით. სიგარეტს მოუკიდა და მიშას გადახედა. მიშა ნაყინივით დნებოდა. თვითონაც გადმოხედა და კბილები გამოაჩინა, ვითომ ყოჩაღათა ვარო, მაგრამ შუბლზე მორბენალი სტრიქონივით ეწერა რო სუ ამათ კეთილებში სეირნობდა.
- რაო მიშა დაგცხა?
-მა რა მამივიდა, ამათი დედა ვატირე, ხედამ ხალხი გაჭირვებულია,
ექიმთან მიდიან, გაუშვი რა. . .
წინ მტვრიანი გზა იყო გაშლილი, გზის აქეთ-იქით სახლები. Uუცებ მოვიდა
ხასიათზე:
«Если ни лжет разветка полка
У аллаха апять не дрогнет рука.». .
აღრიალდა თავისთვისაც მოულოდნელად და პირდაღებულ მიშას თვალი ჩაუკრა.
-Pპირველადა ხარ აქეთ? . .
- არა ტო რა პირველად რაც აქ თევზი მიჭერია. Kკომუნისტების დროს, როცა მშვიდობა იყო, წამოვიდოდით ბიჭები, ხარჯით რამე, ჯერ კუმისის ტბას დავარტყამდით, მერე ჯანდარს, აქეთაც ბევრჯერ გადმვსულვართ. იყო საშუალება, ყველაფერი იყო, ფქვილი დამქონდა პურის ქარხანაში, ორასი მანეთი ჯამაგირი, ცალკე სხვა მრჩებოდა. ქორწილი იყო, ჭირი, ლხინი, არ ვიჭრებოდი რა, მქონდა. . . ეეჰ, ჩვენ კიდე ვიცხოვრეთ მოვასწარით, თქვენ რას იზამთ აიჰ, ახალგაზრდები ტო, ჩემი ბიჭი. . .
ჩათვლიმა. მიშა თავისი ბიჭის ამბავს ყვებოდა. მოსკოვში წასულა.
- მიყვარდა ხუთკილოიანი საზანის დაჭერა- ჩაესმა ბურანში და დაინახა გუბურაში ჩაკიდებული ანკესი. ტივტივამ უცებ ჩაყვინთა, წყალზე რგოლები გაიშალა, «ლესკა» დაიჭიმა და ეგრე გაკრულმა გაძაბულმა დაიწყო სრიალი. მერე ამოკრა და ხუთკილოიანი საზანი ამოტყლაშუნდა წყლიდან, ამოიყოლა მსხვილი, მკვრივი წვეთები. ქედანას ტბა იყო, თევზიც ქედანამ დაიჭირა. - უკან გადავაგდოთ პატარააო, ქედანამ, - რა პატარა ხუთკილოიანიაო უთხრა. ახედეს მოფართხალე თევზს, ხუთკილოიანმა საზანმა უცებ დაპატარავება დაიწყო, დაპატარავდა, დაპატარავდა, ლიფსიტის ხელა გახდა. - შენ დააპატარავეო აუხტა ქედანას - როგორ დავაპატარავებდიო ქედანამ - ჟმოტი ხარ განგებ დააპატარავეო, მართლა ძალათ დააპატარავა, აშკარად ხუთკილოიანი საზანი დაიჭირეს - როგორც გინდა ისე გაზრადეო - როგორ გავზარდო, ყაზახში ვართ, ჩემი ტბა მაინც იყოს, Yყაზახში ვართ თვალები გაახილეო ქედანამ.
- ეტა კაკაია დერევნია? - ისევ მიშას ხმა ჩაესმა.
- შხლ.
- შთო?
- შხლ
თვალები გაახილა. სოფელში შესულიყვნენ, მიშას მანქანა ტურტლიან,
გაწებილ ჯიხურთან მიეყენებინა და სარკმლიდან თავგამოყოფილ გაბურძგნულ კაცს ეკითხებოდა ეს რა სოფელიაო, ის კიდევ ეუბნებოდა შხლ-ო.
ე! . . ეგრევე მძინარე გადავიდა მანქანიდან და ჯიხურს მიადგა.
- ამ სოფელს რა ჰქვია?
- შთო?
- სოფელს, აი ამ სოფელს - თითით მიწა უჩვენა - რა ჰქვია? . .
- შხლ აია შხლ, ვოთ თრაფარეთ ნაფისანა დაა. . .
შეხედა. მართლა ეგრე ერქვა -»შხლ!». .
- არზანა ზნაეშ, დოქტორა?
- ნწ.
- ვ ყაზახ ჟივიოტ, დისკი სტავიტ პალცამი. . .
- შთო სთავით? . . თვალები დააჭყიტა.
- სკოლკა კილომეტროვ დო ყაზახა?
- ნე ზნაიუ. . .
-აბა რა იცი?
- შთო? . . შთო თი ხოჩიშ აია? . .
- წამო, წამო - გიჟია ვიღაცა - წამო სხვასა ვკითხამთ. რა არი ცხოვრებაში მაგ "ბუტკიდან" არ გამოსულა ტო? გაგებაში არ არი. . ....
- რა აზრი აქვს რისთვის უნდა გამოვიდეს. . .
- ეგა თქვი აი ამათ ხელში რასა აქვს აზრი - მიშამ ისევ თავისი გაუბერა
- ჭამ არა ტო, ცოტა სხვასაც მიე რა. . . არა!
ყაზახში შევიდნენ. ხოშიანი, ცოტა ტურტლიანი «გარადოკი» გამოდგა. პირველივე შემხვედრმა მიასწავლა აზირას სახლი.
წვიმა წამოვიდა.
კიდევ კაი ხანს იწრიალეს. ხან სად გაჩერდნენ ხან სად. ქუჩა კი არა ჩიხი აღმოჩნდა. შესახვევთან თავჩაქინდრული ცხენი იდგა. მოგლეჯდა ბოგირთან ამოსულ წვერშემხმარ ბალახს და ეგრევე ღეჭავდა თავჩაკიდებული. ფაფარი თვალებზე ჩამოჰყროდა. წაბლა იაბო იყო, ზურგი და ფერდები ღია ჰქონდა, გავასთან და კისერთან მუქი ფერი გადაჰკრავდა, ძუა მიწამდე უწევდა. დაბალი იყო, მუცელი მიწისკენ ჩამოშვეროდა, მარცხენა წინა ფეხს მიწაზე არ ადგამდა, ფლოქვი შიგნით ამოეხარა, ან ნატკენი ჰქონდა, ან ფეხს ასვენებდა. თვალები დაელულა და ქუთუთუოებზე დახვეულ ბუზს, ზანტად, თავის ქნევით იშორებდა. ბებერი ნაჯაფარი ცხენი იყო, მალე დაკლავდნენ და საყასბოს ჩააბარებდნენ. ამ ქვეყნად არაფერი ქრება უკვალოდ ცოცხალი არსების გარდა.
მიყანყალებდა მიშას წითელი «აძინაცატი,» ბორჩალუს ჩიხის ოღროჩოღრო გზაზე და ფრთხილად წვიმდა.
«თოთხმეტი წელი გავიდა მას შემდეგ რაც თოთხმეტი წლის ვიყავი» - არ დაიჯერა. «მაიცა» გაიფიქრა. . . «აბა მაიცა». . . დაითვალა ეგრე იყო, ეგრე გამოდიოდა. საიდანღაც მოტანილი და დანგრეული კედლის საძირკველში ჩაშენებული ქვასავით ჯიუტად იყო ჩარჩენილი ეს თოთხმეტი წელი, მგლისგან დამფრთხალი კურდღელი თოვლში კვალს რომ ურევს და სულ ერთ წრეზე ტრიალებს, ერთ წრეს ხლართავს. თოთხმეტი წრე.
«საიდან გამოხტნენ ჩასაფრებულივით სიმონ, ჩასაფრებული წლები, მოულოდნელად გაიშალნენ როგორც მაგარ ნასეკარზე სამი ტუზი. სამ ტუზზე სეკა აღარ გამოდის, ცხრიანი ჯვრით კეფა უნდა მოიფხანო და ეგ არი. ჩააწყო ამ ბოზმა მაგრამ ახლა გვიანია ხიპიში.
«უღელტეხილზე წვიმს» - გაიფიქრა კრიჭაშეკრულმა. «უღელტეხილზე წვიმს.». . მაგრად გაუფუჭდა ხასიათი.
ყოველთვის ეგრე ხდებოდა. გადასვლის დროსაც კი. უცებ გაიჩითებოდა და ლაწ! . .
აზირას სახლს მიადგნენ. ჭიშკარი ღია იყო. ეზოში ხალხი ირეოდა. სახლის უკანა კედელი მოენგრიათ და კიდევ ერთ ოთახს აშენებდნენ. სამი კაცი მუშაობდა, ერთი ჭაღარა, წინსაფრიანი კალატოზი, ორიც დამხმარე. Pპატარა თოთხმეტ -თხუთმეტი წლის მურიანი ბიჭი, ცალ მუხლზე ჩაჩოქილიყო, ხელით მიწას დაყრდნობოდა და მოკლე ტარიანი, დიდი, მძიმე უროთი ქვებს ამტვრევდა. კისერი წაეგრძელებინა, თავი ისე ახლოს მიეტანა ქვებთან, როგორც წესიერი და კითხვით თვალისჩინდაკარგული ადამიანები უახლოვებენ წიგნს. ურახუნებდა უროს, სახეზე ქვის ნამსხვრევები ეყრებოდა. ურო ცუდად იჯდა ტარზე, სადაცაა გასძვრებოდა.
- თავში გაირტყამ - უთხრა ქართულად.
ბიჭმა ამოხედა. ეშმაკივით ლურჯი თვალები ქონდა, მოულოდნელად ლურჯი, თითქოს სხვისიაო, უცნაურად ენთო როგორც ცარიელ ოთახში ნათურა. ხმა არ ამოუღია, ისევ ჩაღუნა თავი და დასცხო. ზუილით იშლებოდა ნამსხვრევი.
კარგი ეზო ჰქონდა აზირას. მოვლილი. მწვანე მოლზე ყვითლად ანათებდა გაპრიალებული «კამაზი». ყველაფერს ხელი ეტყობოდა. თვითონ პატრონი არ ჩანდა. უკან მიბრუნდა. მიშა აღარ დახვდა, ცოტა ხანში ბაღჩიდან გამოძვრა, ცალი ხელით ატმები აეხუტებინა გულზე.
- ე, რას შვები მიშა? . .
- ნახე რა მაგარი ადგილები უჭირამთ? . . ყველაფერი ამათია რა, მიწები
რამე. . .
აზირაც გამოჩნდა. ბაღჩის ბოლოდან მოდიოდა ვერცხლის თუნგით ხელში. სპორტულები ეცვა და კეფიდან წამოღებული თმა ევგენი პეტროსიანივით გამოენასკვა შუბლთან. ჯეელობდა. Gგამოვიდა, დარბაისლურად გადაიბანა ხელები. მათკენ არც გამოუხედავს. აღმოსავლური ღირსებით ეჭირა თავი. თვითონ მივიდა. მიესალმა. უთხრა რაც გასჭირვებოდათ.
- ეხ ვ კაკოე ვრემია ფრიხოდითსა ჟიც - თქვა აზირამ ხელების მშრალებით. კაი მამაძაღლი თათარი ჩანდა, ერთი ხუთი კილო ოქრო მაინც ექნებოდა გადამარ-ხული თუ ათი არა.
მიშამ ისევ ატმებისაკენ გაუტია. ახლა მოუნდა ამასაც მოროდიორობა.
- ონ ქთო ტებე?- ჰკითხა აზირამ.
- ნი კტო, პროსტო ვადიტელ. . .
- ნეთ ბალნოი ქთო ტებე?
- დრუგ - კსტაწი ონ ტოჟე მუსულმანინ - უფრო უხერხულობის გასაფანტად ახარა აზირას. გაჭრა. აზირა მანქანისკენ წამოვიდა. ლეეჩა ისევ ისე იწვა დახლართული. ტკივილებისაგან სახე შეშლოდა.
- ოღლუმ მუსულმანმისან? - ჰკითხა აზირამ.
ლეეჩამ დაუბღვირა.
- რა უნდა?
- მუსულმანი ხარო? - გეკითხება.
ლეეჩამ აზირას თავი დაუქნია და ტუჩების კვნეტით გადმოფოფხდა მანქანიდან.
აზირა კაბინეტისკენ გაუძღვათ. თვითონ მხარში შეუჯდა ლეეჩას და შენობისკენ წაათრია.
- ჰა ძაან გტკივა ბიჭო? . .
- აუჰ, მაგრათ თუ არ გავჩერდი, შეიძლება დავიყვირო. . .
კაბინეტის კარი შეღებული იყო. ოთახში ხალიჩა ეფინა. ხალიჩაზე ნიკელის საწოლი იდგა. შევიდა აზირა, შეითრია ლეეჩა და კარი მოხურა.
კიბის საფეხურზე ჩამოჯდა და სიგარეტს მოუკიდა. ზმუილი მოესმა, ის პატარა ბიჭი ქვას რო ამტვრევდა, კალატოზს აჰყურებდა, ცარიელი ცისფერი თვალებით და ხელში შერჩენილი ხის ტარით, გამძვრალ მიწაში წათხრილ რკინის უროს უჩვენებდა. სხვა მოუტანეს. მუნჯმა მუშაობა განაგრძო. ისევ გაიშალა ნამსხვრევი.
იჯდა საფეხურზე და სადღაც იყურებოდა. «უღელტეხილზე წვიმს.». . ეწეოდა და ფიქრობდა. უკან დასაბრუნებელი გზა გასავლელი იყო. მაიორი გაახსენდა. «ვერნუთსა ფათომ ფაგავარიმ». . . «ერთი მაგათიც რა უნდა გვიყონ» - ტყულიად აბრალებდა მაიორს, თავისი სჭირდა. ეგრე უცნაურად დაეცემოდა ხოლმე დარდი თუ რაღაცა და ვეღარ გამოდიოდა. არც ზაფხულის გამო ხდებოდა ეგა და არც ზამთრის, დაუტრიალდებოდა ფერდში წაყრილი დანასავით. . . ტყუილად იმიზეზებდა ვინმეს ან რამეს, თუმცა არც იმიზეზებდა - იცოდა, საკუთარი თავი უჩალიჩებდა. «უღელტეხილზე წვიმს». . . საკუთარ ბეჭს ვერავინ ხედავს და არავინ ერთი არ არის. რამდენიმე ხარ და იმათ რა ჰქვიათ და ვინ არიან არ იცი - უფრო მნიშვნელოვანები კი არიან, საკუთარ ნებაზე გატარებენ, გისტვენენ, გიტყუებენ როგორც ჭინკები ნუნისის ტყიდან. არ იცი როგორ შეულოცო, როგორ მოიშორო, რა უთხრა. არ იცი. მთავარი სიტყვები არ არსებობს, არც ერთ ენაზე. . . სიტყვა მაგარი ტუფტაა. საქციელიც კი წამიერია და უმეტეს შემთხვევაში არაფერს ტოვებს. ყველაზე მთავარი და ხელშესახები რომელიც ყოველწამს შენშია და შენს გარშემო, ჩუმად უსახელოდ არის დარჩენილი. მისი მნიშვნელობა სიჩუმეში და არ არსებობაშია. სიტყვა ხო, სიტყვის დედა ვატირე და კიდევ მაიორის. . .
ეზოს სიღრმეში ფრინველივით გაიშხუილა წითელხალათიანმა, გრძელ- შავთმიანმა თათრის გოგომ და ეზოს სიღრმეში გაქრა. თავი ასწია, იმ წითელხალათიანი გოგოს გამოჩენას ელოდა, გრძელი შავითმით. ლამაზი გოგო ჩანდა. ლამაზი გოგო ყველა ენაზეა. კიდევ კარგი, ეგ მაინც არ მოგვიტეხეს - ლამაზი გოგო.
აღარ გამოჩენილა.
ქალი ყოველთვის მნიშვნელოვანია, თუნდაც შორს იყოს, თუნდაც ეზოს სიღრმეში, მით უფრო თუ უცებ ჩაივლის, გაქრება და აღარ გამოჩნდება.
ახლოს ყველაფერი იშლება. როცა შუაღამისას მოდიხარ ქუჩაში და წინ მთვრალი და მოღრიალე შპანა შემოგეყრება, ხო იძაბები, ემზადები და უცნაური სიცხადით და სიმსუბუქით გრძნობ საკუთარ სხეულს, მაგრამ მერე, ზედ რომ მოვლენ, შეხედავ სახეში და დაინახავ რომ ისინიც შენნაირი გამოსირებულები არიან და არც არაფერი.
ურევდა.
«ესეც ყაზახი» - ფიქრობდა და ცალყბად გაღიმებული იყურებოდა ეზოს სიღრმისაკენ. იმ გოგოს გამოჩენას ელოდა და საკუთარ თავს ურევდა. «ესეც ყაზახი». . . ვერ იტანდა დასასრულს, განსაკუთრებით გზის დასასრულს ყოველთვის ყველაფერი მთავრდება და ყოველთვის შუა გზაზე. «რა მინდა აქ» . . . სადღაც გამქრალი ქვის მსხვრევის ხმა. მუნჯი ბიჭი ისევ უროს იქნევდა, მიწისაკენ კისერწაგრძელებული, თითქოს ბალახობსო. «რა მინდა აქ.». . არ იცოდა რა უნდოდა. დაიღალა. ჩუმად უკურთხავდა საკუთარ თავს - შემეშვიო. მაგრად არ უყვარდა როცა რაიმე მთავრდებოდა, ნადირივით ღიზიანდებოდა.
ადგა, შარვალი გაიბერტყა და ეგრევე დარჩა - გრძელ შავთმიანი გოგო ეზოს სიღრმიდან მოდიოდა, წითელ ხალათზე თაიგულივით მიეხუტებინა შავი ბადრიჯნები.
გაკვირვებულებულები უყურებდნენ ერთმანეთს. - რამილა! ხმამაღლა, გაფრთხილებასავით დაუძახეს სახლიდან. რამილამ თავი ჩაღუნა და სახლისაკენ წავიდა. ძალიან ლამაზი გოგო იყო. რამილა ერქვა.
კარი გაიღო და ლეეჩა გამოვიდა. ერთი გაიღიმა და მანქანისკენ წამოვიდა. ნელა, ფრთხილი ნაბიჯით მოდიოდა, არაფერი, გაიარა და გაიარა. აზირა კარებში იდგა და ატმის ხეებისკენ იყურებოდა. იქიდან მიშა მოდიოდა დახუნძლული. წამოვიდნენ. გზაში აზირას ატმებს ჭამდნენ და კურკებს ფანჯრიდან ყრიდნენ. ლეეჩა გახარებული იყო, ჩუმად იღიმებოდა.
საზღვარი გადმოიარეს. წინ იჯდა და გზას გაჰყურებდა. სახლში მოდიოდა.
გაკვირვებული იყო როგორც სუბუდაი-ბაღათური კასპიის ზღვის პირას.
------- - ------- - -------- - -------- - ------
მზე ჩადიოდა, დღე მთავრდებოდა. ყოველი დღე ერთნაირად ილევა და ყოველი დღე მართალია.
ისეთი მთვრალი იყო, საკუთარ მთელ სიგრძეზე გაშლილ ხელებს თვალს ვერ უწვდენდა. სადღაც შორს თითებში გაჩრილი სიგარეტი ელავდა წითლად. წამოვიდოდა ეს წერტილი შორიდან, მოფრინავდა ნელ-ნელა, დაარტყამდა ნაფაზს, სიგარეტის კვამლი პირდაპირ გულში უკატავებდა.
ლოტო მსუქან, გატანჯულ დეიდას ეპრანჭებოდა -არაყსა სთხოვდა ნისიად.