chxeidze otar - bolos mainc choti hkioda
დასაწყისი ამ ამბავისა ანეკდოტურია;
ბოკაჩოს რო ჩავარდნოდა ხელში, ანაფორიან მღვდელს გამოიყვანდა და უფრო სასეირო იქნებოდა; მაგრამ ჩვენში სასულიერო პირი უფრო ტრაგიკული გახლდა, ვიდრე კომიკური, ყოველთვისა, და თვით სულხან-საბაც მორიდებია მათთან გახუმრებასა;
ახლა, -
თუ რატომ იყო უფრო ტრაგიკული, ვიდრე ომიკური, ამის გარჩევას აქ არ შევუდგები, გავიმეორებ ისევ იმასა, დასაწყისი ამ ამბავისა ანეკდოტური როა, და იმასაც მოგახსენებ წინდაწინვე, დასასრული რო აღარაა ანეკდოტური, ოღონდ ჯერ მაინც, ყველაფერი დასაწყისიაო, და რახან დასაწყისი ანეკდოტურია, ანეკდოტურადაც მოგიყვები:
მაშ ასე, -
ქალი წახრილა და აივანსა რეცხავს, ჩაჩოქილა და ისე წახრილა; კაბის კალთები შემოწინწკვლია, ისედაც დაწინწკლული კაბის კალთები, აუკეცია თუ აუგდია წელზედა; შემოსწუწია და დასწინწკვლია კანჭებიცა აგრეთვე, ტლოკებიცა აგრეთვე, ბაცი ყვითელი სამკუთხედიცა, რახან რო კალთები წელზე აუგდია; აქეთ არავინაა, იქით არავინაა, მყუდროა ისეთი, სიჩუმეა ისეთი, თუნდაც სულაც გაიხდის კაბასა თუ თხელ, ჩითის ხალსა, თუ მაინც შეაწუხებს, თუ ჩამოსცვივა დაწინწკლული კალთები; ეს ჰო ასე და, - მარცხნით სათლი უდგას, სუფთა წყლით სავსეი, მარჯვნითა, ტაშტი; ტაშტიდანაა, რო მოარიალებს წყალსა იატაკზედა, ჯარდალა ტილოთი მოარიალებს, მოშხეპავს, მოხვეტავს ისევ ტილოთი და ჩაწურავს ტაშტშია, ისევ ტაშტშია, ამით მხოლოდ იმის თქმა მინდა, ტაშში რო წყალი ჭუჭყიანია, - სათლში სუფთაა, ტაშტში ჭუჭყიანი; ურიგო არ იქნება ისიც რო ითქვას, ხასიათზე რო ვერაა ქალი, აივანი რო ვებერთელაა, ძველი აივანი, რიკულებიანი, ჩუქურთმებიანი, რო აღარავინ შეინარჩუნა ასეთი აივანი, ანთუ შუშაბანდად აქციეს, ანთუ ოთახები ამოაშენეს თავსა და ბოლოშია, ანთუ სულაც ამოძირკვეს ისეთი შენობები, ძველი, ძველბური, აივნებიანი შენობები, ახლები ააგეს, უაივნებოდა, ანთუ რკინის აივნებითა, მოზაიკის იატაკითა, ქარი და წვიმა თვითონვე რო აკრიალებდა, - იქ ქალს რა უჭირდა!.. - ხოლო ამის კაცს გაგონებაც რო არ უნდოდა, არც რო ნგრევისა და არც რო შენების ა თუ ამოსთქვამდა ქალი, მაინც ამოსთქვამდა, სადაც ამოსთქვამდა, იქვე ჩათქმევინებდა; ჰოდა ხასიათზე ვერა ქალი. ხოლო კაცი ხასიათზე მოდის: ფეხს შესდგამს კიბეზე და თვალს გაუსწორებს თუ არა აივანსა, ქალს გაუსწორებს თვალსა ცხადია და ხასიათზე მოდის; აქეთ არავინაა და იქით არავინაა, გითხარი, დაბურულიაა იქაობაი, ხეხილი ახურავს ეზომიდამოსა, თვალი ადვილად არ შეატანს არსაიდანა, ჩიტი არ არის, ჩიტიც არსადაა, არა, არ არის, თორემ წუსტვენს ერთხელ მაინცა, წაუსტვენს თუ ჩაიჭიკჭიკებს; ჰოდა მოდის ხასიათზედა, კაცი ცხდია და რაღა თქმა უნდა, ოღონდ კიბეს როდი აირბენს, - არა; - ჩაირბენს; მარანში ჩავა და გადაჰკრავს თავკვერსა, ფიალაში ჩაისხამს და ფიალით გადაჰკრავს, დაიმხობს სახეზედა, დაიბერტყავს წინწკლებსაც ხზედა; მეორესაც გადაჰკრავს და ეგრევე დაიბერტყავს, მერე გადაიწმენდს ორივე ხელითა, სახეს გადაიწმენდს, გადაიწკიპავს ულვაშებსა და აფრინდება, სწორედაც აფრინდება, თვალსაც ვერავინ რო ვერ შეასწრებს, ვერც გაიგონებს ქალიცა ფეხის ხმასა, ვერა, ვერა, ვერ გაიგონებს, - წახრილია ისევე და თამთამებს ისევე, წაწვება და თამთამებს ისევე, მოშხვეპავს და თამთამებს ისევე, მოსწურავს ა თამთამებს ისევე, აიწევს, დაიწევს, წაიწევს, გაიწევს, ანთუ ბუწუწებს მხრებით გადაიწევს, თამთამებს, ძიგძიგებს, ცახცახებს, ისევე; და დააცხრება კაცი ქორივითა, მართლაც ქორივითა, რო არ იცის სიბრალული, რო უფრო ახელებს, ცახცახი მსხვერპლისა; და დააცხრება ერთი სიტყვითა, და აკივლდება ქალი, გულგახეთქილი ქალი, მოულოდნელობით გულგახეთქილი; და ლამობს კაცი, რომ გააჩუმოს, ეჩურჩულება საალერსოსა, ეჩურჩულება და რო ვერ გააჩუმებს, ტუჩებს დატყაპებს ხელსა, იმა ვეებერთელა ხელსა, ანთუ დაატყაპებს სახეზედა, - რას ეყოფა ტუჩებ, - დაატყაპებს და მოხვეტავს, მობოჭავს სახესა ქალისა, ცხვირტუჩიანადა, შუბლნიკაპიანადა, თვალყურიანადა, ფუნჩულა სახესა, ზომიერად ფუნჩულასა მოხვეტავს, მოჟვბერავს, მოსწურავს, მოგლისავს, მაგრამ კივილი მაინც გავარდება, გავარდება და გაიბმის, გაიბმის, გაგრძელდება: და მოუსწრებს ქალი მეზობლისა, მოუსწრებს და არც დაიბნევა, მხოლოდ ესაა, ერთს მიიხედავს და აიტაცებს სათლსა, აიტაცებს და დაუშვებს წყალსა, კაცს დაუსწორებს და ქალი დროს იხელთებს, დროს იხელთებს და დაუსხლტება, - თავისი ქალი რაღა თქმა უნდა,; ეს თუ არ მითქვამს და აქამომდე თუ ვერ მიხვდი ვერც შენითა, აი აჰაა ა მომიხსენებია: მეუღლე თავისი... გაუსხლტება;
გაუსხლტება და რიკულებს აწყდება, მოაჯირს აწყდება, აწყდება და გადაეკიდება, ლამისაა, რო გადავარდესო; ბოძს ეტოტინება და ზედ შემოექნება, იცინის თუ ქვითინებს, ხანთუ რაღაცას ამოიძახებს, ან არც განირჩევა, ანთუ ძლივს განირჩევა, - იცინის თუ ქვითინებს, ქვითინებს თუ იცინის, -
ღამე აღარ იცი და დღე აღარ იცი, შენ არ დაგიღამდეს და შენ არ გაგითენდესო;
ამდენი მაინც გამოირჩევა, სხვა იგივეა: იგივე ქვითინი სიცილისმაგვარი, იგივე სიცილი ქვითინისმაგვარი;
ხოლო მეორე, -
მეორე ქალი, მეზობლის ქალი, რო შემოუსწრო, -
გაშეშებულა თუ ქანდაკებააო, დგას ისევ ისე სალთშმართული, თუმცა ჩაუცლია, დგას ისევ, ისე, ისევ ისე და შეშინებული, რა ჩავიდინეო; გამოუთლიათ თითქოს კაციცაო, რო მოკუნტულა მისთა ფერხთია, რო მოკუნტულა და ასცქერის ისე, თითქოს სვეტია, თავს რო ადგგასო, სვეტია, ოღონდ ავი თუ კეთილიო, რ ვერ გაუგია, წამოიქცევა თუ შეივრდომებსო, რო ვრ გაუგია, და რო აღარცთუ გაჰყვება ამ საგონებელსა, ბევრს აღარც გაჰყვება, ამოძახებს ერთსა რაღაც გაუგებარსა, ამოძახებს თუ ამოიკიჟინებს რაღაც ტყიურსა, რაღაც ველურსა, რაღაც ზღვაურსა, ამოიკიჟინებს და ამოაყოლებს, - მაშ შენ მოდიო, ჩემსას თუ არ დამანებებო, - ამოაყოლებს და სწვდება ტლოკებშია, სწვდება და ადაიცევს, გადაიქცევს და ამოიბრუნებს, ამოიბრუნებს და ზედ მოექცევა; აკივლდება ახლა ეს ქალი; ისიც აკივლდება, აკრიახდება და აწიოკდება იგი პირველი, აწიოკდება და ტაშტს აიტაცებს, - სათლი ჰო დაიცალა. და მოსწყდა ხელთა ქალისასა, მეორე ქალისა, რო გადაიქცია, მოსწყდა და მირახრახებს აივანზედა, აივნიდან მერე კიბეზედა, კიბიდან ეზოში მირახრახებს და მიწკრიალებს, ვიდრე ღობეს არ მიაწყდება, - ტაშტს აიტაცებს ამიტომაცა, აიტაცებს და დაათქრიალებს წუწიან წყლსა რაღა თქმა უნდა; კაცს დაუსწორებს, კაცს დაათქრიალებს და გარბის ქალი. მეზობლის ქალი, გარბის უკან მოუხედავადა; კაცი ამხია და მუშტებს ურახუნებს აიტაკსა, თავსაც ურახუნებს, გულშიც იბრაგუნებს მუშტებსა: შენმა რა მიყოსო... შენმა რა მიყოსო...
აქამდისაა ანეკდოტური,
ანთუ -
უფრო იქამდისა, ტაშტს რო აიტაცებს და წუწიან წყალს გადაასხამს თავზედა, - იქამდისა, იქამდისა რაღა თქმა უნდა, თორემ ეს "შენმა რა მიყოსო..." მუქარაა, მტრის მუქარაა, დაუძინებელი მტრისა, თანაც გულში რო მჯიღს იბაგუნებს, მრისხანეა და საბედისწეროი; მუქარაა და იდიომია, ძველის ძველია რაღა თქმა უნდა, რაანაც რო იდიომია, რო ვერც დაშლი, რო ვერც გაარჩევ, ვერც ამოიცნობ, თავდაპირვცელად თუ რასა გულისხმობდა; რაც უნდა იყოს, აქ მაინც თუ რაც მოჰყოლია, ეს აღარაა ანეკდოტი, მწარე ხვედრია, მწარე ბედისწერაა, ორი ადამიანის სიცოცხლე რო შეიწირა, კაცისა და ქალისა, - მეორე ქალისა, მეზობლისა ქალისა, -
ორი ადამიანისა...
თუმცა ის მეორე გაიქცა და გაურბოდა მერეცა, გაურბოდა და გაურბოდა, სათოფეზედაც აღარ გაჰკარებია, - არა, აღარა: ასეთ დროს მუქარას დაივიწყებენ თუნდაც საშინელსა, "შენმა რა მიყოსო..." ასე საშინელსა, დაივიწყებენ თუ გაიქარვებენ, მაგრამ მუქარა სხვაა, ელეთმელეთი სხვაა, და ისეთი ელეთმელეთი დაუტოვა ქალმა, ვეღარ გაიქარვა კაცმა, ვეღარ ამოიღო გულიდანა, ვერა, ვეღარა; ხელი რო შეავლო და გადმოიქცია, - კაცმა ქალი, ანთუ იმან ისა რაღა თქმა უნდა, მაინც შეგახსენებ, თუ არ შეგახსენო, ნურც ამიხირდები, არ უნდა ამდენი ნაცვალსახელი, ამდენი ქვემდებარე, არ ესაჭიროება ქართულ ენასა; არც უნდა და ნურც გაზარმაცდები, ცოტა ვარაუდი მიადევნე შენცა, აქაც ნუ დაგიტანს გავლენანი სხვათა და სხვათა, ნუ გაზარმაცდები, ნუ გაზარმაცდები, - და რო გადმოიქცია ერთისიტყვითა, ის თითქოს იმდენი არაფერიო, თითქოს ხუმრობა გამოდიოდა, დღისითა, მზისითა, ვეებერთელა აივანზედა, ცოლის თვალწინა, თითქოს ესაო, რო არამკითხე მოამბეო, მიტყიპე და მიაგდეო, ეს გამოდიოდა და მეეტი არაფერი თითქოსაო და ვითომც იმდენი არაფერი თითქოსაო, ოღონდ ის სხვა იყო, სხვა იყო და ის იყო. რაც იყო, რო გადასდგომოდა ქანდაკებასავითა, გაოცებისა და შიშის ქანდაკებასავითა, ის იყო, რაც იყო და იმან დამართა ელეთმელეთი, იმ გაოცებამა, შიშმა იმანა, სწორედაც შიშმა, ვითომ თითქოს რო უცნაურია, რადგან რო უნდა დაეფრთხო შიშსა, როგორც წესია, უნდა დაეფრთხო; მაგრამ შიში ბევრგვარიაო და ქალის შიში იმ წუთს მხოლოდ იმასა ნიშნავდა, რო ვერა, ვეღარ წუვიდოდა იმა კაცსა, რო თავს მოსჭრიდა კაცი იგი ფერხთით რო ეგდო, მისთა ფერხთითა, რო ასცქეროდა ეგრე ხარბადა, ლამისაა რო გააჰყლაპავსო, თავფეხიანად გადაჰყლაპავსო, ერთი ყბის მოქნევით გადაჰყლაპავსო, დღისითა, მზისითა, აივანზედა თუ მოედანზედა, ერტის თვალწინა თუ ათასის თვალწინა, სულერთია, სულერთიაო, არას დაგიდევს და სულერთიაო;
ამ შიშსა ნიშნავდა
და
აუხდა კიდევაცა;
თუმცა არ გამოუჭენებია საქვეყნოდა, არსად არაფერი დაუტრაბახია კაცსა, მაგრამ რა დაფარულა რო ეს დაფარლუიყო, - იცოდა ქალმა, ესეც იცოდა, და ამოფენილიყო ესეცა აგრეთვე შიშში იმაში, იმა პირვანელში, ქანდაკების შიშში; ამოფენილიყო და იყო სირცხვილი, იყო თავის მოჭრა, იყო ჩაქოლვა, იყო ზიზღი, შიში იყო ერთისტყვითა, კაცისათვის რო ელეთმელეთი გახლდა, მოლოდინი ნეტარებისა; ანთუ არცთუ დიდი ხნის მოლოდინი, ელეთმელეთი რო არ მოისვენებდა: სადაც მოასწრებდა, გადაუდგებოდა, აელოდებოდა და გზას მოუჭრიდა, არ ითაკილებდა დამცირებასა, არც ძალადობას მოერიდებოდა. უფრთხოდა ქალი როგორც რო შეეძლო, არა ჰფარავდა არცა რო ზიზღსა, შიშსაც ვერა, ვერა ჰფარავდა. კაცს ესა ჰხიბლავდა, უფრო ჰხიბლავდა, შენ თქვი თუ გინდა, უცნაურიაო, იმასა ჰხიბლავდა, ათამამებდა; ათამამებდა და აღარას დაგიდევდა, ჰკარგავდა ნასახსაცა სირცხვილისა თუ მორიდებისა, თუ გააჩნდა რაღა თქმა უნდა, - ჰკარგავდა, ჰკარგავდა და აქ ირღვეოდა ქალი, სასეიროდ გადაიქცეოდა, აქ იზრდებოდა შიში, მიდიოდა სასოწარკვეთამდისა, და ამან იყო რო ჩაუგდო ხელთა: ლანძღავდა, თათხავდა, რისხავდა, სწყევლიდა, შეაჩვენებდა, გადააფრქვევვდა სიძულვილის სრულს ლექსიკონსა, ანთუ სავათი მიუწყდებოდა, თავს შეაცოდებდა, ევედრებოდა, ემუდარებოდა სასოებითა და ზღვა ცრემლებითა, და რაც იყო თუ როგორც რა იყო, განმარტოება ჰო უნდოდა? - განმარტოება უნდოდა და კაცსაც ეს უნდოდა, მეტი არაფერი, სხვა არაფერი რაღა თქმა უნდა, რადგან რო ვერას შეაგონებდა, ვერას, ვერაფერს გააგებინებდა, და ვერც რო აკივლდებოდა ქალი, ქვეყანას თავზე რო ვერ დაიხვედა, იმავე შიშითა, სირცხვილის შიშითა, ქანდაკებად რო გადააქცია, ხელშემართული, სათლშემართული: თუმცა სათლი რო აღარც მოსჩანდა, მკლავებიც რო წატეხილიყო, ოღონდ შიში ეფინა ისევა, ჩამკვრივებული და სახიერი, - არა თუ სახე, შიში სახიერი;
და დნებოდა ქალი დამორჩილებული, დნებოდა და ითუთქებოდა.
და გალაღდა კაცი, ალაღდა და გალაღდა.
და იღვენთებოდა ქალი, იღვენთებოდა და ჩამოხმა;
თვალს ვეღარ უსწორებდა მეუღლესა, შვილებს ვეღარ უსწორებდა თვალსა, - დადიოდა თავდახრილი, შუბლწაკრული დადიოდა, თვალებზე რო ჩამოსთრევდა ფოჩები, რო არც არაფერი დაენახა მკაფიოდა და რო არც არაფერს გადასწყდომოდა ზედა; აღარა ჭამდა და აღარა სვამდა; აღარც იცინოდა, აღარც იღიმოდა, არც რო მოსთქვამდა და არც რო კვნესოდა თუ ოხრავდა, არაფერს უჩიოდა, კრინტს არა სძრავდა; თავი არ ეზოგებოდა საქმისათვისა, ეტანებოდა ყველაფერსა და ცელიდან უვარდებოდა ყველაფერი; არაფერი შეეძლო, არაფერი უნდოდა, აქეთ აღარ იყო ერთისიტყვითა, - უკვირდათ მაინც თუ რა ასულდგმულებდა, რა აცოცხლებდა თუ ცოცხლობდა კიდევა,
ჩონჩხიც თუ ცოცხლობდა, -
როგორა ცოცხლობდა, -
უკვირდათ,
უკვირდათ;
ჩამოდნებოდა, ჩამოხმებოდა ასე, ამგვარადა.
ჩამოეხსნებოდა კაციცა, ელეთმელეთი გაუვლიდა და ჩამოეხსნებოდა, - აღარც დაინახავდა, აღარც დაენახვებოა, აღარც არაფერს მოიგონებდა და არც არაფერს დაინანებდა, სხვაგან წათამამდებოდა, სხვაგან გალაღდებოდა, სხვა ქარს აჰყვებოდა, სხვა ზურგის ქარსა, ეს ვითომც არცა ყოფილიყოს ამ ქვეყნადა, ჰო აღარც იყო? გადაივიწყბდა, გადაივიწყებდა.
გადაივიწყებდა და,
რო აღარც იყო და იყო მაინცა, ღივღივებდა მაინცა მცირედი ნაპერწკალი, სიცოცხლის ნაპერწკალი რაღა თქმა უნდა, ღივღივედა და გაღვივდებოდა: ხორცს მოიბამდა, ფერს მოიცემდა, აიმართებოდა, აიხედებოდა, იტყოდა, ეტყოდნენ, აჰყვებოდა, გაიღიმებდა, გაიცინებდა, მეუღლეს შეჰბედავდა, შვილებს შეჰბედავდა, შეჰბედავდა მახლობელთა, გამოერეოდა ხალხშია, თვალს გაუსწორებდა, შიშს გადაიყრიდა, სირცხვილს გადაიყრიდა, თუ მოიგონებდა - უჟმურივითა, სიზმარივით მოიგონებდა. შეაჟრჯოლებდფა, შეაკანკალებდა და აღარც მიეცემოდა იმგვარ სიზმრებსა; თუ არ მოეშვებოდა სიზმარი მაინცა, სწორედ იმგვარი, შემზარავი იმგვარადავე, შეჰკივლებდა და მიეკვროდა მეუღლესა, მიეკვროდა ისე, რო აღარ გაჰყროდა, შესტყუპებოდა, შენივთებოდა, სახე დაეკარგა თავისი, სხეული თავისი რო დაეკარგა, ისე მიეკვროდა, იმგვარი სიმძაფრითა, - დაეკარგა და დაეკარგა, რო აღარ გნეცადა სირცხვილი იგი, შიში იგი რო აღარ დასტეხოდა თავსა; თუმცა ესეც იგივე გახლდა, შიში იგივე თუ დაბოლოებაი შიშისაი, მთლად დაბოლოება რო არც რო ეწერა, რადგან ქალი რო ფერ-ხორცს მოიცემდა, კაციც ისევე მოიბრუნებდა თვალთა, - კაცი იგი, - თვალთაც მოიბრუნებდა და გულსაც მოიბრუნებდა, გულსა ხარბსა, გაუმაძღარსა, ულმობელსა და გფაუგებარსა, ცხრო აიტანდა იგივეი, ელეთმელეთი იგივე აიტანდა, აიტანდა და იმძლავრებდა შიშიცა ისევა, სირცხვილი იგი იმძლავრებდა, იმძლავრებდა და იმძლავრებდა, და წავიდოდა ქალი ისევ უკან-უკანა, და ჩამოდნებოდა ისევ ისევე, ჩამოდნებოდა, და ჩამოხმებოდა, ისევ ისევე, ისევ ისევე;
და განუდგებოდა კაციცა ისევა,
სხვა ქარს აჰყვებოდა ისევ ისევე,
ამოირეცხავდა გულიდანა,
დაივიწყებდა ისევ ისევბე;
და მიილეოდა შიში, მიიწრიტებოდა,
სირცვილიც ისევე მიილეოდა, მიიწრიტებოდა,
ამოისუნთქებდა ქალი,
ცოტა შვებით ამოისუნთქებდა,
აესხმოდა ხორციცა ისევე,
ფერიც ისევე მოუვიდოდა
და...
აღარც ითქმის;
ასეთი წამებაც არ გაგონილიყო, არცა თქმულიყო და არც გაგონილიყო; თითქოს დასასრულიც არ მოუჩანდა, სიკვდილის ნატვრაც ნატვრადვე რჩებოდა, და, რო ეცადა თვითოვნე სიკვდილი, ამის ილაჯიც აღარ გააჩნდა, ქალსა ცხადია და რაღა თქმა უნდა, კაცი ჰო ისევ გაილაღებდა, ისევ სხვა ზურგის ქარს მიეცემოდა და თუ მოჰკრავდა ამასაც თვალსა, გაიკვირვედა, გაიოცებდა, ნეტავი ეს ვიღა არისო, ნეტავი თუ ასეთნი რაღად ამძიმებენ მიწსაო; და თუ მაინც მოაგონდებოდა, რაღაც მაინც მოაგონდებოდა, აერეოდა გული უთუოდა;
ოღონდ...
და ისევ...
აღარ ითქმის ერთისიტყვითა;
და ბოლოს მაინც, არ ვიცი თუ ვინმემ ურცია, არ ვიცი თუ თვითონვე მოიფიქრა, არც ის ვიცი თუ რა ძალა ეყო, არა, ამდენი მეც აღარ ვიცი, _ და ბოლოს მაინც ერთი საცდელი მაინცა სცადა, თუმცა ამასაც... არა, ჯერ გეტყვი თუ რაცა სცადა:
ჩამოჰქნა კელეპტარი კაცის სიმაღლედა, არც მეტი, არც ნაკლები ქრთილის ოდენადა, - არც მეტი არც ნაკლები; ჩამოჰქნა ისე, არავის დაუნახავს, ისეც წაიღო, რო არავის დაუნახავს, ალურის ნიშთან ააგო და დაემხო იქავე, ნიშთანა და კელეპტართანა.
ალურის ნიშთანაო, რო მოგახსენებ, არავის ახსოვს თუ რად შერქმევია, ანთუ რად ერქვა, არავის ახსოვს, თორემ ახლა ჰო ესეც წაიშალა, ნიშიც წაიშალა და სახელწოდებაცა, ბულდოზერებმა გადაუარა, ტრაქტორებმა გადახნა და იხარა ხილის ბაღმა, თვალს რო ვერ გაუწვდენ, იმხელა ბაღმა; ჰოდა წაიღალა-მეთქი; ერთს, აქამომდე გამოუცემელ ტოპონიმურ ლექსიკონშიღა შერჩენილა და იქაც განმარტება ვერ ამოვიკითხე, ვარაუდიც ვერ ამოვიკითხე; თუმცა და რაო, ისიც კარგია, ლექსიკონში რო შემორჩენილა, გამოიცემა ალბათ ოდესმე და განმმარტებელი თუ მკვლევარიც გამოუჩნდება; მე, ჩემდა თავად, მომიხერხდება მხოლოდ ის შევნიშნო: ჯერ ერთი, - ალური მინდორს რო ერქვა, და მეორე, მეორე და მთავარი, - ეკლესიასაც რო აეთვალისწუნებინა ნიში იგი; ძველთაგანვე აეთვალისწუნებინა, და იმიტომა მიიპარებოდნენ, ჩუმადა ლოცულობდნენ, ეკლესიის ჩუმადა, ჩვენი ეკლესიისა ქრისტიანული ეკლესიისა; ალბათ იმიტომა: ის რო უფრო ჩვენი რო იყო, ძველი, ძველის ძველი, ქრისტიანობამდელი, ქრისტიანობამ რო დაანგრია, უცხომ რო დაანგრია, საკუთარი, - დაგვანგრევინა, - მამაპაისეული სალოცავი რო დაანგრია უცხომა და იგივეს რო მისტიროდა შთამომავალი, რო უშლიდნენ და რო მისტრიოდა, იქ რო უფრო გულმხურვალე იყო ლოცვაი მისი, და მიიპარებოდა, ევედრებოდა ისევ იმასა, თავისასა, საკუთარსა, სისხლისმიერსა და სულისმიერსა, ჩუმადა, ჩუმად ევედრებოდა და სწამდა ჩუმადა, იგივე სწამდა, სააშკარაოდ დადიოდა ეკლესიაში, თვალის ასახვევად დადიოდა ეკლესიაში; ამას რო შევნიშნავ, შევნიშნავ იმასაცა, ქალმა რო არც იცოდა ამდენი, - იცოდა, ჩუმად რო უნდა წასულიყო. და წავიდა, იცოდა, რო უნდა აენთო კელეპტარი და დამხობილიყო, აანთო და დაემხო, იცოდა, რო უნდა ყოიფლიყო ეგრე დამხობილი, ვიდრე სანთელი ჩაიწვოდა, ვიდრე ჩადნებოდა კელეპტარი, უნდა ევედრა სავედრებელი, ევედრა და ევედრა სულმოუთქმელადა, უაღრესი მხურვალებითა, და ემხო, და ევედრებოდა, და შესწირა კაცი იგი, ვისი ზომისაც იყო კელეპტარი, შესწირა და მიიღო არსთა გამრიგემა, - კვირის სწორზე უსულადო მოასვენეს შინა, კაცი ცხადია და რაღა თქმა უნდა: ავტობუსი შეასკდა რაღაც ვეებერთელა სატვირთო მანქანასა, რაღაც უცნაური მარკის მანქანასა, ისაა ერთხელ რო ჩაევლო ამ ჩვენს დაბრეცილ გზებზედა, თითქოს იმიტომა, მსხვერპლშეწირვა რო აღესრულებინა; რამდენიმეც გადაჰყოლოდა თანა, ალბათ ისიც შეწირულნი სხვადასხვა დროსა, სხვადასხვათა მიერა, - აღსასრული ჰო ერთხელაა წუთისოფელში!..
და მოისვენა ქალმა, განაძო შიში იგი სირცხვილისა და მოისვენა, - ვეღარ მოერეოდა შიში ვეღარაი, ისეთი გახლდა განცდა იმა ღამისა, რო სისინებდა სიო ველისა, რო ბუბუნებდა მუხები ნიშისა, ოდნავადა, სულ ოდნავადა, იდუმალადა და შემზარავადა, - ბუბუნებდა და სისინებდა, ანთუ ჩაწყდებოდა, სუთლად ჩაწყდებოდა, გამტკნარდებოდა ყველაფერი, ანთუ ვითომდა რა ყველაფერიო, - გამტკნარდებოდა ველი, მუხები, და გაისმოდა ცურჩული სანთლისაი, ჩურჩული ალისაი, დუდუნი, დუდუნი, დუდუნი იდუმალი, იდუმალი და ძრწოლის მომგვრელი; ქარტეხილები რაო, წარღვნა რაო, - ეს იოყ, რაც იყო, ეს იყო შიში უაღრესი, როცა აღმოჰქრა სული და ჩონჩხიღა ეგდო თუ ფიჩხიღა ეყარა შიშითა შიშის დამთრგუნველი;
და მოისვენა ქალმა, მოისვენა და სული მოიდგა, სული მოიდგა და გამოიხედა, თუმცა თვალი ვერ გაუსწორა მაინც ვერავისა, მაინც გამოიხედა, გამოიხედა. შინაც მოისვენეს, დაუმშვიდდნენ შინაურნიცა და გარეულნიც აღარ ერიდებოდნენ; დავიწყებას მიეცემოდა ავი, უკეთური, აღმოცენდებოდა ნერგი სიკეთისა;
აღმოცენდებოდა;
განსჯით თუ განსჯიან, ეგებ ისიცა თქვან, რაღაა სიკეთე თუ მსხვერპლი უძღვისო, მაგრამ განსჯა მაინც განსჯაა, ხოლო ამბავი ამგვარად წარიმართა, _ ანთუ წარიმართა რა სათქმელია, როცა განმეორდა, იგივე განმეორდა:
გამოიხედა და ისევ ჩამოჰკიდა თავი;
მოფერიანდა და ისევ ჩამოხმა;
აბწკიალდა და ჩაითუთქა ისევა, -
ერთხელა,
ორხელა,
დაუთვლელადა,
დაუთავებლადა, -
აღივსებოდა და ჩამოდნებოდა,
გაიფურჩქნებოდა და ჩამოჭკნებოდა;
საცოდაობით აღივსებოდა ყოველი შემყურე, ვერ გაუძლებდა ქვა გულიცა, ვერც თანაუგრძნობდა, ვერას შეეწეოდა ვერავინა, მაგრამ მაინცა ვკითხე ექიმსა, რა სჭირსმეთქი, თუ ეშველება, რა ეშველებამეთქი;
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- ჩემთან არ მოსულა.
- ეგება გორს აკითხავს, ანთუ თბილისსა?
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- არა მგონია, ან იქ რო იცოდნენ მაგისი წამალი.
- მაინც რა უნდა იყოს?..
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- ანალიზი უნდა... ახლა ისე დიაგნოზს ვერავინ გამოიტანს.
- ეგება უფრო სულისმიერია?
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- იმასაც თავისი ანალიზი უნდა.
- თუ მაინც არ ექნება წამალი?..
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- დიაგნოზი უფრო მეტია, ვიდრე წამალი, მაგრამ იმედია, რო იქნება წამალი, ხოლო დიაგნოზიც რო აღარ იყოს, აღარც იმედი იქნება და აღარც წამალი.
- ეგება იმედია ყველაფრის წამალი?
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- იმედიც კარგია.
- მაგრამ თუ იმედიც დაგვიავადდა?..
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები, აიჩეჩა და ჩამოჰყარა.
ის ჩვენს წინ მოდიოდა: ქალი, - ქალი მიდიოდა ჩვენს წინა. კუბოს მისდევდა ფეხდაფეხა, რო ვერ გაიგედი, კუბოში იწვა მკვდარი თუ მკვდარი მიჰყვებოდა ფეხდაფეხა; ასე მიჰყვებოდა ყოველთვისა, ყველას ჭირის მოზიარე გახლდათ, გულამწვარი მგლოვიარე გახლდათ, თვით გლოვა გახლდა, რო არც დაეტირებინა არავისა, გლოვა გახლდა გამოცხადებული: ლხინში არაო, არავის ლხინს არ დაესწრებოდა, რო მოიხედავდა, არც რო მაშინა, რო მოფერიანდებოდა, ამოისუნთქავდა, რო ეგონა, რო მეშველაო, არა, არა, არც რო მაშინა, - ჭირისა იყო, ჭირისთვის იყო, გადადებულიყო ჭირისთვისა; და რო ვეღარ გაუძლო, - ვერა, ვეღარა რაღა თქმა უნდა, კიდევ ჩამოჰქნა კელეპტარი წმინდა სანთლისაი, თავისი ზომის კელეპტარი ჩამოჰქნა, ისევე ჩუმადა, ისევ გაპარა, ეწვია ისევ ალურის ნიშსა; ეწვია, აღუნთო, დაემხო იქავე, მიწას დაემხო და მიწას შეევედრა, მიმიღე, წამიყვანე, ცოდვილვარ და აქ ნუღარ მამყოფებო;
უსმინა მიწამა,
მიწამ შეივრდომა;
სისინებდა სიო ველისა, ბუბუნებდა უხები, აილანძებოდა ნიში კელეპტრის ალზედა, აილანძებოდა დაციალებდა ნიში, - ნიში თუ კელეპტარი, ციალებდა ტრიალ მინდორში, კუნაპეტ ღამეში ციალებდა და კვნესოდა ჭოტი, მხოლოდ ჭოტი კვნესოდა, სხვა ყველაფერი განაბულიყო, გატვრენილიყო თუ ძილს მისცემოდა, - კვნესოდა ჭოტი.
ასე დამთავრდა...
ისე დაიწყო და ასე დამთავრდა. დასაწყისს კიდევ მოიგონებენ ხოლმე, ანეკდოტად იტყვიან, დასასრულს არა, არ მოიგონებენ: დასაწყისი სიცოცხლისაა, დასასრული ჰო სიკვდილისა, დასაწყისი ხალისისაა, დანარჩენი ჰო წამებისა, და ვის უნდა წამება, ვინ მოიგონებს, როცა თვითონ არ გვავიწყებს თავსა?..
დასაწყისი ამ ამბავისა ანეკდოტურია;
ბოკაჩოს რო ჩავარდნოდა ხელში, ანაფორიან მღვდელს გამოიყვანდა და უფრო სასეირო იქნებოდა; მაგრამ ჩვენში სასულიერო პირი უფრო ტრაგიკული გახლდა, ვიდრე კომიკური, ყოველთვისა, და თვით სულხან-საბაც მორიდებია მათთან გახუმრებასა;
ახლა, -
თუ რატომ იყო უფრო ტრაგიკული, ვიდრე ომიკური, ამის გარჩევას აქ არ შევუდგები, გავიმეორებ ისევ იმასა, დასაწყისი ამ ამბავისა ანეკდოტური როა, და იმასაც მოგახსენებ წინდაწინვე, დასასრული რო აღარაა ანეკდოტური, ოღონდ ჯერ მაინც, ყველაფერი დასაწყისიაო, და რახან დასაწყისი ანეკდოტურია, ანეკდოტურადაც მოგიყვები:
მაშ ასე, -
ქალი წახრილა და აივანსა რეცხავს, ჩაჩოქილა და ისე წახრილა; კაბის კალთები შემოწინწკვლია, ისედაც დაწინწკლული კაბის კალთები, აუკეცია თუ აუგდია წელზედა; შემოსწუწია და დასწინწკვლია კანჭებიცა აგრეთვე, ტლოკებიცა აგრეთვე, ბაცი ყვითელი სამკუთხედიცა, რახან რო კალთები წელზე აუგდია; აქეთ არავინაა, იქით არავინაა, მყუდროა ისეთი, სიჩუმეა ისეთი, თუნდაც სულაც გაიხდის კაბასა თუ თხელ, ჩითის ხალსა, თუ მაინც შეაწუხებს, თუ ჩამოსცვივა დაწინწკლული კალთები; ეს ჰო ასე და, - მარცხნით სათლი უდგას, სუფთა წყლით სავსეი, მარჯვნითა, ტაშტი; ტაშტიდანაა, რო მოარიალებს წყალსა იატაკზედა, ჯარდალა ტილოთი მოარიალებს, მოშხეპავს, მოხვეტავს ისევ ტილოთი და ჩაწურავს ტაშტშია, ისევ ტაშტშია, ამით მხოლოდ იმის თქმა მინდა, ტაშში რო წყალი ჭუჭყიანია, - სათლში სუფთაა, ტაშტში ჭუჭყიანი; ურიგო არ იქნება ისიც რო ითქვას, ხასიათზე რო ვერაა ქალი, აივანი რო ვებერთელაა, ძველი აივანი, რიკულებიანი, ჩუქურთმებიანი, რო აღარავინ შეინარჩუნა ასეთი აივანი, ანთუ შუშაბანდად აქციეს, ანთუ ოთახები ამოაშენეს თავსა და ბოლოშია, ანთუ სულაც ამოძირკვეს ისეთი შენობები, ძველი, ძველბური, აივნებიანი შენობები, ახლები ააგეს, უაივნებოდა, ანთუ რკინის აივნებითა, მოზაიკის იატაკითა, ქარი და წვიმა თვითონვე რო აკრიალებდა, - იქ ქალს რა უჭირდა!.. - ხოლო ამის კაცს გაგონებაც რო არ უნდოდა, არც რო ნგრევისა და არც რო შენების ა თუ ამოსთქვამდა ქალი, მაინც ამოსთქვამდა, სადაც ამოსთქვამდა, იქვე ჩათქმევინებდა; ჰოდა ხასიათზე ვერა ქალი. ხოლო კაცი ხასიათზე მოდის: ფეხს შესდგამს კიბეზე და თვალს გაუსწორებს თუ არა აივანსა, ქალს გაუსწორებს თვალსა ცხადია და ხასიათზე მოდის; აქეთ არავინაა და იქით არავინაა, გითხარი, დაბურულიაა იქაობაი, ხეხილი ახურავს ეზომიდამოსა, თვალი ადვილად არ შეატანს არსაიდანა, ჩიტი არ არის, ჩიტიც არსადაა, არა, არ არის, თორემ წუსტვენს ერთხელ მაინცა, წაუსტვენს თუ ჩაიჭიკჭიკებს; ჰოდა მოდის ხასიათზედა, კაცი ცხდია და რაღა თქმა უნდა, ოღონდ კიბეს როდი აირბენს, - არა; - ჩაირბენს; მარანში ჩავა და გადაჰკრავს თავკვერსა, ფიალაში ჩაისხამს და ფიალით გადაჰკრავს, დაიმხობს სახეზედა, დაიბერტყავს წინწკლებსაც ხზედა; მეორესაც გადაჰკრავს და ეგრევე დაიბერტყავს, მერე გადაიწმენდს ორივე ხელითა, სახეს გადაიწმენდს, გადაიწკიპავს ულვაშებსა და აფრინდება, სწორედაც აფრინდება, თვალსაც ვერავინ რო ვერ შეასწრებს, ვერც გაიგონებს ქალიცა ფეხის ხმასა, ვერა, ვერა, ვერ გაიგონებს, - წახრილია ისევე და თამთამებს ისევე, წაწვება და თამთამებს ისევე, მოშხვეპავს და თამთამებს ისევე, მოსწურავს ა თამთამებს ისევე, აიწევს, დაიწევს, წაიწევს, გაიწევს, ანთუ ბუწუწებს მხრებით გადაიწევს, თამთამებს, ძიგძიგებს, ცახცახებს, ისევე; და დააცხრება კაცი ქორივითა, მართლაც ქორივითა, რო არ იცის სიბრალული, რო უფრო ახელებს, ცახცახი მსხვერპლისა; და დააცხრება ერთი სიტყვითა, და აკივლდება ქალი, გულგახეთქილი ქალი, მოულოდნელობით გულგახეთქილი; და ლამობს კაცი, რომ გააჩუმოს, ეჩურჩულება საალერსოსა, ეჩურჩულება და რო ვერ გააჩუმებს, ტუჩებს დატყაპებს ხელსა, იმა ვეებერთელა ხელსა, ანთუ დაატყაპებს სახეზედა, - რას ეყოფა ტუჩებ, - დაატყაპებს და მოხვეტავს, მობოჭავს სახესა ქალისა, ცხვირტუჩიანადა, შუბლნიკაპიანადა, თვალყურიანადა, ფუნჩულა სახესა, ზომიერად ფუნჩულასა მოხვეტავს, მოჟვბერავს, მოსწურავს, მოგლისავს, მაგრამ კივილი მაინც გავარდება, გავარდება და გაიბმის, გაიბმის, გაგრძელდება: და მოუსწრებს ქალი მეზობლისა, მოუსწრებს და არც დაიბნევა, მხოლოდ ესაა, ერთს მიიხედავს და აიტაცებს სათლსა, აიტაცებს და დაუშვებს წყალსა, კაცს დაუსწორებს და ქალი დროს იხელთებს, დროს იხელთებს და დაუსხლტება, - თავისი ქალი რაღა თქმა უნდა,; ეს თუ არ მითქვამს და აქამომდე თუ ვერ მიხვდი ვერც შენითა, აი აჰაა ა მომიხსენებია: მეუღლე თავისი... გაუსხლტება;
გაუსხლტება და რიკულებს აწყდება, მოაჯირს აწყდება, აწყდება და გადაეკიდება, ლამისაა, რო გადავარდესო; ბოძს ეტოტინება და ზედ შემოექნება, იცინის თუ ქვითინებს, ხანთუ რაღაცას ამოიძახებს, ან არც განირჩევა, ანთუ ძლივს განირჩევა, - იცინის თუ ქვითინებს, ქვითინებს თუ იცინის, -
ღამე აღარ იცი და დღე აღარ იცი, შენ არ დაგიღამდეს და შენ არ გაგითენდესო;
ამდენი მაინც გამოირჩევა, სხვა იგივეა: იგივე ქვითინი სიცილისმაგვარი, იგივე სიცილი ქვითინისმაგვარი;
ხოლო მეორე, -
მეორე ქალი, მეზობლის ქალი, რო შემოუსწრო, -
გაშეშებულა თუ ქანდაკებააო, დგას ისევ ისე სალთშმართული, თუმცა ჩაუცლია, დგას ისევ, ისე, ისევ ისე და შეშინებული, რა ჩავიდინეო; გამოუთლიათ თითქოს კაციცაო, რო მოკუნტულა მისთა ფერხთია, რო მოკუნტულა და ასცქერის ისე, თითქოს სვეტია, თავს რო ადგგასო, სვეტია, ოღონდ ავი თუ კეთილიო, რ ვერ გაუგია, წამოიქცევა თუ შეივრდომებსო, რო ვრ გაუგია, და რო აღარცთუ გაჰყვება ამ საგონებელსა, ბევრს აღარც გაჰყვება, ამოძახებს ერთსა რაღაც გაუგებარსა, ამოძახებს თუ ამოიკიჟინებს რაღაც ტყიურსა, რაღაც ველურსა, რაღაც ზღვაურსა, ამოიკიჟინებს და ამოაყოლებს, - მაშ შენ მოდიო, ჩემსას თუ არ დამანებებო, - ამოაყოლებს და სწვდება ტლოკებშია, სწვდება და ადაიცევს, გადაიქცევს და ამოიბრუნებს, ამოიბრუნებს და ზედ მოექცევა; აკივლდება ახლა ეს ქალი; ისიც აკივლდება, აკრიახდება და აწიოკდება იგი პირველი, აწიოკდება და ტაშტს აიტაცებს, - სათლი ჰო დაიცალა. და მოსწყდა ხელთა ქალისასა, მეორე ქალისა, რო გადაიქცია, მოსწყდა და მირახრახებს აივანზედა, აივნიდან მერე კიბეზედა, კიბიდან ეზოში მირახრახებს და მიწკრიალებს, ვიდრე ღობეს არ მიაწყდება, - ტაშტს აიტაცებს ამიტომაცა, აიტაცებს და დაათქრიალებს წუწიან წყლსა რაღა თქმა უნდა; კაცს დაუსწორებს, კაცს დაათქრიალებს და გარბის ქალი. მეზობლის ქალი, გარბის უკან მოუხედავადა; კაცი ამხია და მუშტებს ურახუნებს აიტაკსა, თავსაც ურახუნებს, გულშიც იბრაგუნებს მუშტებსა: შენმა რა მიყოსო... შენმა რა მიყოსო...
აქამდისაა ანეკდოტური,
ანთუ -
უფრო იქამდისა, ტაშტს რო აიტაცებს და წუწიან წყალს გადაასხამს თავზედა, - იქამდისა, იქამდისა რაღა თქმა უნდა, თორემ ეს "შენმა რა მიყოსო..." მუქარაა, მტრის მუქარაა, დაუძინებელი მტრისა, თანაც გულში რო მჯიღს იბაგუნებს, მრისხანეა და საბედისწეროი; მუქარაა და იდიომია, ძველის ძველია რაღა თქმა უნდა, რაანაც რო იდიომია, რო ვერც დაშლი, რო ვერც გაარჩევ, ვერც ამოიცნობ, თავდაპირვცელად თუ რასა გულისხმობდა; რაც უნდა იყოს, აქ მაინც თუ რაც მოჰყოლია, ეს აღარაა ანეკდოტი, მწარე ხვედრია, მწარე ბედისწერაა, ორი ადამიანის სიცოცხლე რო შეიწირა, კაცისა და ქალისა, - მეორე ქალისა, მეზობლისა ქალისა, -
ორი ადამიანისა...
თუმცა ის მეორე გაიქცა და გაურბოდა მერეცა, გაურბოდა და გაურბოდა, სათოფეზედაც აღარ გაჰკარებია, - არა, აღარა: ასეთ დროს მუქარას დაივიწყებენ თუნდაც საშინელსა, "შენმა რა მიყოსო..." ასე საშინელსა, დაივიწყებენ თუ გაიქარვებენ, მაგრამ მუქარა სხვაა, ელეთმელეთი სხვაა, და ისეთი ელეთმელეთი დაუტოვა ქალმა, ვეღარ გაიქარვა კაცმა, ვეღარ ამოიღო გულიდანა, ვერა, ვეღარა; ხელი რო შეავლო და გადმოიქცია, - კაცმა ქალი, ანთუ იმან ისა რაღა თქმა უნდა, მაინც შეგახსენებ, თუ არ შეგახსენო, ნურც ამიხირდები, არ უნდა ამდენი ნაცვალსახელი, ამდენი ქვემდებარე, არ ესაჭიროება ქართულ ენასა; არც უნდა და ნურც გაზარმაცდები, ცოტა ვარაუდი მიადევნე შენცა, აქაც ნუ დაგიტანს გავლენანი სხვათა და სხვათა, ნუ გაზარმაცდები, ნუ გაზარმაცდები, - და რო გადმოიქცია ერთისიტყვითა, ის თითქოს იმდენი არაფერიო, თითქოს ხუმრობა გამოდიოდა, დღისითა, მზისითა, ვეებერთელა აივანზედა, ცოლის თვალწინა, თითქოს ესაო, რო არამკითხე მოამბეო, მიტყიპე და მიაგდეო, ეს გამოდიოდა და მეეტი არაფერი თითქოსაო და ვითომც იმდენი არაფერი თითქოსაო, ოღონდ ის სხვა იყო, სხვა იყო და ის იყო. რაც იყო, რო გადასდგომოდა ქანდაკებასავითა, გაოცებისა და შიშის ქანდაკებასავითა, ის იყო, რაც იყო და იმან დამართა ელეთმელეთი, იმ გაოცებამა, შიშმა იმანა, სწორედაც შიშმა, ვითომ თითქოს რო უცნაურია, რადგან რო უნდა დაეფრთხო შიშსა, როგორც წესია, უნდა დაეფრთხო; მაგრამ შიში ბევრგვარიაო და ქალის შიში იმ წუთს მხოლოდ იმასა ნიშნავდა, რო ვერა, ვეღარ წუვიდოდა იმა კაცსა, რო თავს მოსჭრიდა კაცი იგი ფერხთით რო ეგდო, მისთა ფერხთითა, რო ასცქეროდა ეგრე ხარბადა, ლამისაა რო გააჰყლაპავსო, თავფეხიანად გადაჰყლაპავსო, ერთი ყბის მოქნევით გადაჰყლაპავსო, დღისითა, მზისითა, აივანზედა თუ მოედანზედა, ერტის თვალწინა თუ ათასის თვალწინა, სულერთია, სულერთიაო, არას დაგიდევს და სულერთიაო;
ამ შიშსა ნიშნავდა
და
აუხდა კიდევაცა;
თუმცა არ გამოუჭენებია საქვეყნოდა, არსად არაფერი დაუტრაბახია კაცსა, მაგრამ რა დაფარულა რო ეს დაფარლუიყო, - იცოდა ქალმა, ესეც იცოდა, და ამოფენილიყო ესეცა აგრეთვე შიშში იმაში, იმა პირვანელში, ქანდაკების შიშში; ამოფენილიყო და იყო სირცხვილი, იყო თავის მოჭრა, იყო ჩაქოლვა, იყო ზიზღი, შიში იყო ერთისტყვითა, კაცისათვის რო ელეთმელეთი გახლდა, მოლოდინი ნეტარებისა; ანთუ არცთუ დიდი ხნის მოლოდინი, ელეთმელეთი რო არ მოისვენებდა: სადაც მოასწრებდა, გადაუდგებოდა, აელოდებოდა და გზას მოუჭრიდა, არ ითაკილებდა დამცირებასა, არც ძალადობას მოერიდებოდა. უფრთხოდა ქალი როგორც რო შეეძლო, არა ჰფარავდა არცა რო ზიზღსა, შიშსაც ვერა, ვერა ჰფარავდა. კაცს ესა ჰხიბლავდა, უფრო ჰხიბლავდა, შენ თქვი თუ გინდა, უცნაურიაო, იმასა ჰხიბლავდა, ათამამებდა; ათამამებდა და აღარას დაგიდევდა, ჰკარგავდა ნასახსაცა სირცხვილისა თუ მორიდებისა, თუ გააჩნდა რაღა თქმა უნდა, - ჰკარგავდა, ჰკარგავდა და აქ ირღვეოდა ქალი, სასეიროდ გადაიქცეოდა, აქ იზრდებოდა შიში, მიდიოდა სასოწარკვეთამდისა, და ამან იყო რო ჩაუგდო ხელთა: ლანძღავდა, თათხავდა, რისხავდა, სწყევლიდა, შეაჩვენებდა, გადააფრქვევვდა სიძულვილის სრულს ლექსიკონსა, ანთუ სავათი მიუწყდებოდა, თავს შეაცოდებდა, ევედრებოდა, ემუდარებოდა სასოებითა და ზღვა ცრემლებითა, და რაც იყო თუ როგორც რა იყო, განმარტოება ჰო უნდოდა? - განმარტოება უნდოდა და კაცსაც ეს უნდოდა, მეტი არაფერი, სხვა არაფერი რაღა თქმა უნდა, რადგან რო ვერას შეაგონებდა, ვერას, ვერაფერს გააგებინებდა, და ვერც რო აკივლდებოდა ქალი, ქვეყანას თავზე რო ვერ დაიხვედა, იმავე შიშითა, სირცხვილის შიშითა, ქანდაკებად რო გადააქცია, ხელშემართული, სათლშემართული: თუმცა სათლი რო აღარც მოსჩანდა, მკლავებიც რო წატეხილიყო, ოღონდ შიში ეფინა ისევა, ჩამკვრივებული და სახიერი, - არა თუ სახე, შიში სახიერი;
და დნებოდა ქალი დამორჩილებული, დნებოდა და ითუთქებოდა.
და გალაღდა კაცი, ალაღდა და გალაღდა.
და იღვენთებოდა ქალი, იღვენთებოდა და ჩამოხმა;
თვალს ვეღარ უსწორებდა მეუღლესა, შვილებს ვეღარ უსწორებდა თვალსა, - დადიოდა თავდახრილი, შუბლწაკრული დადიოდა, თვალებზე რო ჩამოსთრევდა ფოჩები, რო არც არაფერი დაენახა მკაფიოდა და რო არც არაფერს გადასწყდომოდა ზედა; აღარა ჭამდა და აღარა სვამდა; აღარც იცინოდა, აღარც იღიმოდა, არც რო მოსთქვამდა და არც რო კვნესოდა თუ ოხრავდა, არაფერს უჩიოდა, კრინტს არა სძრავდა; თავი არ ეზოგებოდა საქმისათვისა, ეტანებოდა ყველაფერსა და ცელიდან უვარდებოდა ყველაფერი; არაფერი შეეძლო, არაფერი უნდოდა, აქეთ აღარ იყო ერთისიტყვითა, - უკვირდათ მაინც თუ რა ასულდგმულებდა, რა აცოცხლებდა თუ ცოცხლობდა კიდევა,
ჩონჩხიც თუ ცოცხლობდა, -
როგორა ცოცხლობდა, -
უკვირდათ,
უკვირდათ;
ჩამოდნებოდა, ჩამოხმებოდა ასე, ამგვარადა.
ჩამოეხსნებოდა კაციცა, ელეთმელეთი გაუვლიდა და ჩამოეხსნებოდა, - აღარც დაინახავდა, აღარც დაენახვებოა, აღარც არაფერს მოიგონებდა და არც არაფერს დაინანებდა, სხვაგან წათამამდებოდა, სხვაგან გალაღდებოდა, სხვა ქარს აჰყვებოდა, სხვა ზურგის ქარსა, ეს ვითომც არცა ყოფილიყოს ამ ქვეყნადა, ჰო აღარც იყო? გადაივიწყბდა, გადაივიწყებდა.
გადაივიწყებდა და,
რო აღარც იყო და იყო მაინცა, ღივღივებდა მაინცა მცირედი ნაპერწკალი, სიცოცხლის ნაპერწკალი რაღა თქმა უნდა, ღივღივედა და გაღვივდებოდა: ხორცს მოიბამდა, ფერს მოიცემდა, აიმართებოდა, აიხედებოდა, იტყოდა, ეტყოდნენ, აჰყვებოდა, გაიღიმებდა, გაიცინებდა, მეუღლეს შეჰბედავდა, შვილებს შეჰბედავდა, შეჰბედავდა მახლობელთა, გამოერეოდა ხალხშია, თვალს გაუსწორებდა, შიშს გადაიყრიდა, სირცხვილს გადაიყრიდა, თუ მოიგონებდა - უჟმურივითა, სიზმარივით მოიგონებდა. შეაჟრჯოლებდფა, შეაკანკალებდა და აღარც მიეცემოდა იმგვარ სიზმრებსა; თუ არ მოეშვებოდა სიზმარი მაინცა, სწორედ იმგვარი, შემზარავი იმგვარადავე, შეჰკივლებდა და მიეკვროდა მეუღლესა, მიეკვროდა ისე, რო აღარ გაჰყროდა, შესტყუპებოდა, შენივთებოდა, სახე დაეკარგა თავისი, სხეული თავისი რო დაეკარგა, ისე მიეკვროდა, იმგვარი სიმძაფრითა, - დაეკარგა და დაეკარგა, რო აღარ გნეცადა სირცხვილი იგი, შიში იგი რო აღარ დასტეხოდა თავსა; თუმცა ესეც იგივე გახლდა, შიში იგივე თუ დაბოლოებაი შიშისაი, მთლად დაბოლოება რო არც რო ეწერა, რადგან ქალი რო ფერ-ხორცს მოიცემდა, კაციც ისევე მოიბრუნებდა თვალთა, - კაცი იგი, - თვალთაც მოიბრუნებდა და გულსაც მოიბრუნებდა, გულსა ხარბსა, გაუმაძღარსა, ულმობელსა და გფაუგებარსა, ცხრო აიტანდა იგივეი, ელეთმელეთი იგივე აიტანდა, აიტანდა და იმძლავრებდა შიშიცა ისევა, სირცხვილი იგი იმძლავრებდა, იმძლავრებდა და იმძლავრებდა, და წავიდოდა ქალი ისევ უკან-უკანა, და ჩამოდნებოდა ისევ ისევე, ჩამოდნებოდა, და ჩამოხმებოდა, ისევ ისევე, ისევ ისევე;
და განუდგებოდა კაციცა ისევა,
სხვა ქარს აჰყვებოდა ისევ ისევე,
ამოირეცხავდა გულიდანა,
დაივიწყებდა ისევ ისევბე;
და მიილეოდა შიში, მიიწრიტებოდა,
სირცვილიც ისევე მიილეოდა, მიიწრიტებოდა,
ამოისუნთქებდა ქალი,
ცოტა შვებით ამოისუნთქებდა,
აესხმოდა ხორციცა ისევე,
ფერიც ისევე მოუვიდოდა
და...
აღარც ითქმის;
ასეთი წამებაც არ გაგონილიყო, არცა თქმულიყო და არც გაგონილიყო; თითქოს დასასრულიც არ მოუჩანდა, სიკვდილის ნატვრაც ნატვრადვე რჩებოდა, და, რო ეცადა თვითოვნე სიკვდილი, ამის ილაჯიც აღარ გააჩნდა, ქალსა ცხადია და რაღა თქმა უნდა, კაცი ჰო ისევ გაილაღებდა, ისევ სხვა ზურგის ქარს მიეცემოდა და თუ მოჰკრავდა ამასაც თვალსა, გაიკვირვედა, გაიოცებდა, ნეტავი ეს ვიღა არისო, ნეტავი თუ ასეთნი რაღად ამძიმებენ მიწსაო; და თუ მაინც მოაგონდებოდა, რაღაც მაინც მოაგონდებოდა, აერეოდა გული უთუოდა;
ოღონდ...
და ისევ...
აღარ ითქმის ერთისიტყვითა;
და ბოლოს მაინც, არ ვიცი თუ ვინმემ ურცია, არ ვიცი თუ თვითონვე მოიფიქრა, არც ის ვიცი თუ რა ძალა ეყო, არა, ამდენი მეც აღარ ვიცი, _ და ბოლოს მაინც ერთი საცდელი მაინცა სცადა, თუმცა ამასაც... არა, ჯერ გეტყვი თუ რაცა სცადა:
ჩამოჰქნა კელეპტარი კაცის სიმაღლედა, არც მეტი, არც ნაკლები ქრთილის ოდენადა, - არც მეტი არც ნაკლები; ჩამოჰქნა ისე, არავის დაუნახავს, ისეც წაიღო, რო არავის დაუნახავს, ალურის ნიშთან ააგო და დაემხო იქავე, ნიშთანა და კელეპტართანა.
ალურის ნიშთანაო, რო მოგახსენებ, არავის ახსოვს თუ რად შერქმევია, ანთუ რად ერქვა, არავის ახსოვს, თორემ ახლა ჰო ესეც წაიშალა, ნიშიც წაიშალა და სახელწოდებაცა, ბულდოზერებმა გადაუარა, ტრაქტორებმა გადახნა და იხარა ხილის ბაღმა, თვალს რო ვერ გაუწვდენ, იმხელა ბაღმა; ჰოდა წაიღალა-მეთქი; ერთს, აქამომდე გამოუცემელ ტოპონიმურ ლექსიკონშიღა შერჩენილა და იქაც განმარტება ვერ ამოვიკითხე, ვარაუდიც ვერ ამოვიკითხე; თუმცა და რაო, ისიც კარგია, ლექსიკონში რო შემორჩენილა, გამოიცემა ალბათ ოდესმე და განმმარტებელი თუ მკვლევარიც გამოუჩნდება; მე, ჩემდა თავად, მომიხერხდება მხოლოდ ის შევნიშნო: ჯერ ერთი, - ალური მინდორს რო ერქვა, და მეორე, მეორე და მთავარი, - ეკლესიასაც რო აეთვალისწუნებინა ნიში იგი; ძველთაგანვე აეთვალისწუნებინა, და იმიტომა მიიპარებოდნენ, ჩუმადა ლოცულობდნენ, ეკლესიის ჩუმადა, ჩვენი ეკლესიისა ქრისტიანული ეკლესიისა; ალბათ იმიტომა: ის რო უფრო ჩვენი რო იყო, ძველი, ძველის ძველი, ქრისტიანობამდელი, ქრისტიანობამ რო დაანგრია, უცხომ რო დაანგრია, საკუთარი, - დაგვანგრევინა, - მამაპაისეული სალოცავი რო დაანგრია უცხომა და იგივეს რო მისტიროდა შთამომავალი, რო უშლიდნენ და რო მისტრიოდა, იქ რო უფრო გულმხურვალე იყო ლოცვაი მისი, და მიიპარებოდა, ევედრებოდა ისევ იმასა, თავისასა, საკუთარსა, სისხლისმიერსა და სულისმიერსა, ჩუმადა, ჩუმად ევედრებოდა და სწამდა ჩუმადა, იგივე სწამდა, სააშკარაოდ დადიოდა ეკლესიაში, თვალის ასახვევად დადიოდა ეკლესიაში; ამას რო შევნიშნავ, შევნიშნავ იმასაცა, ქალმა რო არც იცოდა ამდენი, - იცოდა, ჩუმად რო უნდა წასულიყო. და წავიდა, იცოდა, რო უნდა აენთო კელეპტარი და დამხობილიყო, აანთო და დაემხო, იცოდა, რო უნდა ყოიფლიყო ეგრე დამხობილი, ვიდრე სანთელი ჩაიწვოდა, ვიდრე ჩადნებოდა კელეპტარი, უნდა ევედრა სავედრებელი, ევედრა და ევედრა სულმოუთქმელადა, უაღრესი მხურვალებითა, და ემხო, და ევედრებოდა, და შესწირა კაცი იგი, ვისი ზომისაც იყო კელეპტარი, შესწირა და მიიღო არსთა გამრიგემა, - კვირის სწორზე უსულადო მოასვენეს შინა, კაცი ცხადია და რაღა თქმა უნდა: ავტობუსი შეასკდა რაღაც ვეებერთელა სატვირთო მანქანასა, რაღაც უცნაური მარკის მანქანასა, ისაა ერთხელ რო ჩაევლო ამ ჩვენს დაბრეცილ გზებზედა, თითქოს იმიტომა, მსხვერპლშეწირვა რო აღესრულებინა; რამდენიმეც გადაჰყოლოდა თანა, ალბათ ისიც შეწირულნი სხვადასხვა დროსა, სხვადასხვათა მიერა, - აღსასრული ჰო ერთხელაა წუთისოფელში!..
და მოისვენა ქალმა, განაძო შიში იგი სირცხვილისა და მოისვენა, - ვეღარ მოერეოდა შიში ვეღარაი, ისეთი გახლდა განცდა იმა ღამისა, რო სისინებდა სიო ველისა, რო ბუბუნებდა მუხები ნიშისა, ოდნავადა, სულ ოდნავადა, იდუმალადა და შემზარავადა, - ბუბუნებდა და სისინებდა, ანთუ ჩაწყდებოდა, სუთლად ჩაწყდებოდა, გამტკნარდებოდა ყველაფერი, ანთუ ვითომდა რა ყველაფერიო, - გამტკნარდებოდა ველი, მუხები, და გაისმოდა ცურჩული სანთლისაი, ჩურჩული ალისაი, დუდუნი, დუდუნი, დუდუნი იდუმალი, იდუმალი და ძრწოლის მომგვრელი; ქარტეხილები რაო, წარღვნა რაო, - ეს იოყ, რაც იყო, ეს იყო შიში უაღრესი, როცა აღმოჰქრა სული და ჩონჩხიღა ეგდო თუ ფიჩხიღა ეყარა შიშითა შიშის დამთრგუნველი;
და მოისვენა ქალმა, მოისვენა და სული მოიდგა, სული მოიდგა და გამოიხედა, თუმცა თვალი ვერ გაუსწორა მაინც ვერავისა, მაინც გამოიხედა, გამოიხედა. შინაც მოისვენეს, დაუმშვიდდნენ შინაურნიცა და გარეულნიც აღარ ერიდებოდნენ; დავიწყებას მიეცემოდა ავი, უკეთური, აღმოცენდებოდა ნერგი სიკეთისა;
აღმოცენდებოდა;
განსჯით თუ განსჯიან, ეგებ ისიცა თქვან, რაღაა სიკეთე თუ მსხვერპლი უძღვისო, მაგრამ განსჯა მაინც განსჯაა, ხოლო ამბავი ამგვარად წარიმართა, _ ანთუ წარიმართა რა სათქმელია, როცა განმეორდა, იგივე განმეორდა:
გამოიხედა და ისევ ჩამოჰკიდა თავი;
მოფერიანდა და ისევ ჩამოხმა;
აბწკიალდა და ჩაითუთქა ისევა, -
ერთხელა,
ორხელა,
დაუთვლელადა,
დაუთავებლადა, -
აღივსებოდა და ჩამოდნებოდა,
გაიფურჩქნებოდა და ჩამოჭკნებოდა;
საცოდაობით აღივსებოდა ყოველი შემყურე, ვერ გაუძლებდა ქვა გულიცა, ვერც თანაუგრძნობდა, ვერას შეეწეოდა ვერავინა, მაგრამ მაინცა ვკითხე ექიმსა, რა სჭირსმეთქი, თუ ეშველება, რა ეშველებამეთქი;
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- ჩემთან არ მოსულა.
- ეგება გორს აკითხავს, ანთუ თბილისსა?
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- არა მგონია, ან იქ რო იცოდნენ მაგისი წამალი.
- მაინც რა უნდა იყოს?..
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- ანალიზი უნდა... ახლა ისე დიაგნოზს ვერავინ გამოიტანს.
- ეგება უფრო სულისმიერია?
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- იმასაც თავისი ანალიზი უნდა.
- თუ მაინც არ ექნება წამალი?..
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- დიაგნოზი უფრო მეტია, ვიდრე წამალი, მაგრამ იმედია, რო იქნება წამალი, ხოლო დიაგნოზიც რო აღარ იყოს, აღარც იმედი იქნება და აღარც წამალი.
- ეგება იმედია ყველაფრის წამალი?
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები:
- იმედიც კარგია.
- მაგრამ თუ იმედიც დაგვიავადდა?..
რა მოგახსენოო, აიჩეჩა მხრები, აიჩეჩა და ჩამოჰყარა.
ის ჩვენს წინ მოდიოდა: ქალი, - ქალი მიდიოდა ჩვენს წინა. კუბოს მისდევდა ფეხდაფეხა, რო ვერ გაიგედი, კუბოში იწვა მკვდარი თუ მკვდარი მიჰყვებოდა ფეხდაფეხა; ასე მიჰყვებოდა ყოველთვისა, ყველას ჭირის მოზიარე გახლდათ, გულამწვარი მგლოვიარე გახლდათ, თვით გლოვა გახლდა, რო არც დაეტირებინა არავისა, გლოვა გახლდა გამოცხადებული: ლხინში არაო, არავის ლხინს არ დაესწრებოდა, რო მოიხედავდა, არც რო მაშინა, რო მოფერიანდებოდა, ამოისუნთქავდა, რო ეგონა, რო მეშველაო, არა, არა, არც რო მაშინა, - ჭირისა იყო, ჭირისთვის იყო, გადადებულიყო ჭირისთვისა; და რო ვეღარ გაუძლო, - ვერა, ვეღარა რაღა თქმა უნდა, კიდევ ჩამოჰქნა კელეპტარი წმინდა სანთლისაი, თავისი ზომის კელეპტარი ჩამოჰქნა, ისევე ჩუმადა, ისევ გაპარა, ეწვია ისევ ალურის ნიშსა; ეწვია, აღუნთო, დაემხო იქავე, მიწას დაემხო და მიწას შეევედრა, მიმიღე, წამიყვანე, ცოდვილვარ და აქ ნუღარ მამყოფებო;
უსმინა მიწამა,
მიწამ შეივრდომა;
სისინებდა სიო ველისა, ბუბუნებდა უხები, აილანძებოდა ნიში კელეპტრის ალზედა, აილანძებოდა დაციალებდა ნიში, - ნიში თუ კელეპტარი, ციალებდა ტრიალ მინდორში, კუნაპეტ ღამეში ციალებდა და კვნესოდა ჭოტი, მხოლოდ ჭოტი კვნესოდა, სხვა ყველაფერი განაბულიყო, გატვრენილიყო თუ ძილს მისცემოდა, - კვნესოდა ჭოტი.
ასე დამთავრდა...
ისე დაიწყო და ასე დამთავრდა. დასაწყისს კიდევ მოიგონებენ ხოლმე, ანეკდოტად იტყვიან, დასასრულს არა, არ მოიგონებენ: დასაწყისი სიცოცხლისაა, დასასრული ჰო სიკვდილისა, დასაწყისი ხალისისაა, დანარჩენი ჰო წამებისა, და ვის უნდა წამება, ვინ მოიგონებს, როცა თვითონ არ გვავიწყებს თავსა?..