cqitishvili aleko - zazunebi
"მხოლოდ სიზმარი გვიჩვენებს
ჩვენი სიფხიზლის ჭეშმარიტ ღირებულებას"
ვალერი
ზაზუნები მერე გამოჩნდნენ. მანამდე კალათბურთს ვთამაშობდი წყაროსთან და ხელები ტალახით მესვრებოდა. მახსოვდა, რომ მატარებელი ცხრის ნახევარზე უნდა გასულიყო. საით, არავინ იცის. გზისპირებზე დაბზარული ქვევრები ეწყო და ხანდახან გზებზე ცვიოდნენ. მამაჩემი ამბობდა, რომ სკოლის ბიბლიოთეკა საკანალიზაციო წყლებით იყო დატბორილი ოდესღაც და ახლა იქიდან წამოღებული წიგნები რაღაც ბინძური ვირუსის მატარებლები იქნებოდნენ. მატარებლით არ მიმგზავრია, ავტობუსს გავყევი. ოკრიბის სოფლებში ალაყაფებთან გამოსული ადამიანები მამახსოვრდებოდნენ (იმერული სახეები) და მერე საპირფარეშოში ვიჯექი რიკოთის უღელტეხილზე. გვერდით ჩემი გეოგრაფიის მასწავლებელი იჯდა და ხელში დაჭერილ რუკას ათვალიერებდა. გამოვართვი. გადავხედე ჩემს მიერვე გამოვლილ გზებს. გაოცებული დავრჩი. თითქოს სამარეში, ან სარეცელზე ვიღაც კაცი იწვა აშკარად მკვდარი. უბრალო კაცი არ იყო, სადღაც მენახა... ჰო, ადამი!.. ადამი! მამაღმერთი აძინებს ადამს, რომ ნეკნი ამოუღოს და კიდევ ერთი საოცრება აჩუქოს ბნელეთს (ქართველი მხატვრის მიერ შესრულებული რომელიღაც ხელნაწერზე რომელიღაც საუკუნეში, შორს).
ხელები ტალახით მესვრებოდა. ბურთიც მწვირიანი იყო და ზოგჯერ, დაცემისას, მუხლებით ვიჩოქებდი ტალახში. ვიღაც მსაყვედურობდა, რომ კალათბურთის თამაში საერთოდ გადამავიწყდა. სკოლიდან ბავშვები მოდიოდნენ და საცხრამაისო ბუშტები მოჰქონდათ. მე ავტობუსში ვიჯექი. მიკვირდა, ამ სადღესასწაულო განწყობილებათა ჟამს გზებზე გამოტანილი, დაბზარული და თითქოსდა ეგზოტიკური ქვევრებით რა უნდა ეჩვენებინათ მშიერი ხალხისათვის?! ყველაფერში სიმბოლოებს ვეძებდი. ზაზუნები კი ავტოფარეხის კედელთან ამოძვრნენ. ორნი იყვნენ, თეთრი ფერისანი. ძაღლის ლეშიც არ უნდა დამავიწყდეს, ცოცხალივით რომ ახამხამებდა თვალებს. "ახლა წიგნებს აღარავინ კითხულობს", - ასე თქვა გეოგრაფიის მასწავლებელმა, ფეხსალაგიდან ადგა, შარვალი ამოიწია და რუკა გამომართვა. მეც ავდექი.
ჯერ ნამდვილი ქორი მეგონა. კარგად მახსოვს, ერთმა სიტყვამ გამიელვა თავში - "ქათმები" და დავიყვირე: "ჰაუ! ჰაუ!" ქორი უეცრად ძირს ჩამოვარდა, ეზოში. გამიკვირდა, ბრინჯაოსაგან რომ იყო ჩამოსხმული. თხილნარში ვიყავით. მამაჩემმა თქვა: გადმოგვიგდებდა ვიღაცო და ზემოთ აიხედა. იქ დაბზარული ქვევრები ეყარა. ჩემს დიდ ბებიას უთქვამს თურმე: ზაზუნები სწრაფად მრავლდებიან და სიცოცხლე მიაქვთ ეზოდანო. მე არასოდეს ვყოფილვარ ცრუმორწმუნე, მაგრამ დედაჩემმა შემახსენა, რომ მღრღნელები ნარგავებს აზიანებენ და თუ სკოლის ბიბლიოთეკიდან მოზიდულ წიგნებს დავუჯერებთ, შეუძლიათ, ძირშივე მოჭრან კაკალი და მუხაც. ზემოდან ერთი ქვევრი დაცურდა, ჩვენი ეზოსკენ აიღო გეზი. მამამ სეკატორი მოიმარჯვა და თხილების გასხვლა დაიწყო (შიშის დასაფარავად, ალბათ). ქვევრი ლითონის აღმოჩნდა, მატარებელივით ხრიგინებდა, თითქოს მთელი ქვეყანა მიაქვსო და როცა ეზოს შუაგულში დაეცა, კიდობანივით გადაიხსნა. თან ისეთი გამაყრუებელი ხმა გაიღო, როგორიც ქვეყანასა ზედა არც არასოდეს მოუსმენიათ. სწორედ ამ დროს გააღო ფანჯარა ნინომ და დაიყვირა: "ფრთხილად, ფრთხილად, ზაზუნები გამოჩნდნენ!" მე თითებით მომყავდა ერთ-ერთი მათგანი და ცრურწმენებზე მეღიმებოდა. თუმც, გეოგრაფიის მასწავლებელმა შენიშნა: ღმერთს ვერსად გავექცევითო და მგონი, შარვალი მერე ამოიწია. სახლიდან ჩემი დეიდაშვილი (კონსტანტინე გოშხეთელიანი) გამოვარდა ყვირილით: "გადააგდე, ახლავე გადააგდე, სიცოცხლეს წაიღებენ ეზოდან!". ფანჯარასთან ნინო იდგა. დაღლილი, ცრემლიანი თვალები ჰქონდა. შემაჟრჟოლა.
ზაზუნები ავტოფარეხის კედელთან ამოძვრნენ. ბალახი ამოსული იყო უკვე, მაგრამ ქვევრი რომ მოგორავდა, ცივი ზამთრის სუნი იდგა და მამაჩემი თხილებს სხლავდა ამ დროს. ძალიან მიკვირდა ყველაფერი. ისე დათენთილი და ბედნიერი ვიყავი, არ შემეძლო, გვერდი ამეარა ამ ყველაფრისთვის და სადღაც გადავსულიყავი ღობეზე. ცხვირებს სასაცილოდ აცმაცუნებდნენ. გამახსენდა, რომ შარშან ჯერ კიდევ გვყავდა ცოცხალი ზაზუნა. მამაჩემი მთვრალი მოდიოდა შინ და ხელებში ისვამდა, ეთამაშებოდა. მერე ყვინთავდა, იძინებდა, თაგვისნაირი კი იატაკზე გადმოდიოდა. ამის გამო რამდენჯერმე პირდაპირ კატის პირიდან ამოვიყვანეთ აწრიპინებული. მერე ჩემმა დეიდაშვილმა ცხელი სოიო აჭამა და პარკუჭის დამწვრობით გარდაიცვალა. ადამიანის შვილივით შეგვეცოდა. დავასაფლავეთ კიდეც, კატას რომ არ შეეჭამა მკვდარი.
ამჟამად ორნი იყვნენ. ბალახზე გადაიარეს და ერთი მათგანი ხელში რომ ავიყვანე, შევამჩნიე, იქვე შავი ძაღლის ლეში ეგდო - ცოცხალივით ახამხამებდა თვალებს. ხმა მსაყვედურობდა: "შენ ცხოველები და ადამიანები ერთმანეთში აგერია. უკვირდები რას ლაპარაკობ?!" უბრალოდ, ჰუმანისტი ვარ (ვპასუხობდი) და ზოოლოგიაში სამიანი რომ არ გამომყოლოდა, ახლა ზოოპარკის დირექტორი ვიქნებოდი და რედაქციებში უსაქმოდ ჯდომას გადავურჩებოდი-მეთქი. თითზე მიკბინა, მაგრამ არ გავბრაზებულვარ - სანამ მოკვდებოდა, ასეთივე კვიმატი იყო. სოიო უყვარდა. ახალშობილივით თბილი და უსუსური სხეული ჰქონდა. ალბათ მიწაში გაეღვიძა, მერე თავისივე ტანიდან დედალი ზაზუნა გამოჩეკა (სრული ამ სიტყვის მნიშვნელობით) და გაზაფხულის სურნელი რომ იგრძნეს, მწვანე ბალახზე გასეირნება გადაწყვიტეს-მეთქი, ვფიქრობდი: ძალიან კარგია, ძალიან კარგია სიყვარული და გადააგდეო, - ხმაჩახლეჩილი ყვიროდა დეიდაშვილი. მე ვპასუხობდი: "შენ ხომ ცრუმორწმუნე არა ხარ კოტე? შენ ხომ იცი, რომ ზაზუნებს ჯერ არასოდეს შეუტანიათ სიკვდილი ვინმეს ეზოსა და სახლ-კარში, შენ ხომ ცრუმორწმუნე არა ხარ?!.." "გადააგდე, გადააგდე", - ყვიროდა ისევ დეიდაშვილი - მაინც გადააგდეო. მე ირონიულად ვიღიმებოდი, მაშინაც კი, როცა თვალი გავახილე და პირველ რიგში გავიხსენე, როგორ გამოაღო ფანჯარა ნინომ და იყვირა: "ფრთხილად, ფრთხილად, ზაზუნები გამოჩნდნენ!"
1995 წ. 8 მაისი. დილა.
"მხოლოდ სიზმარი გვიჩვენებს
ჩვენი სიფხიზლის ჭეშმარიტ ღირებულებას"
ვალერი
ზაზუნები მერე გამოჩნდნენ. მანამდე კალათბურთს ვთამაშობდი წყაროსთან და ხელები ტალახით მესვრებოდა. მახსოვდა, რომ მატარებელი ცხრის ნახევარზე უნდა გასულიყო. საით, არავინ იცის. გზისპირებზე დაბზარული ქვევრები ეწყო და ხანდახან გზებზე ცვიოდნენ. მამაჩემი ამბობდა, რომ სკოლის ბიბლიოთეკა საკანალიზაციო წყლებით იყო დატბორილი ოდესღაც და ახლა იქიდან წამოღებული წიგნები რაღაც ბინძური ვირუსის მატარებლები იქნებოდნენ. მატარებლით არ მიმგზავრია, ავტობუსს გავყევი. ოკრიბის სოფლებში ალაყაფებთან გამოსული ადამიანები მამახსოვრდებოდნენ (იმერული სახეები) და მერე საპირფარეშოში ვიჯექი რიკოთის უღელტეხილზე. გვერდით ჩემი გეოგრაფიის მასწავლებელი იჯდა და ხელში დაჭერილ რუკას ათვალიერებდა. გამოვართვი. გადავხედე ჩემს მიერვე გამოვლილ გზებს. გაოცებული დავრჩი. თითქოს სამარეში, ან სარეცელზე ვიღაც კაცი იწვა აშკარად მკვდარი. უბრალო კაცი არ იყო, სადღაც მენახა... ჰო, ადამი!.. ადამი! მამაღმერთი აძინებს ადამს, რომ ნეკნი ამოუღოს და კიდევ ერთი საოცრება აჩუქოს ბნელეთს (ქართველი მხატვრის მიერ შესრულებული რომელიღაც ხელნაწერზე რომელიღაც საუკუნეში, შორს).
ხელები ტალახით მესვრებოდა. ბურთიც მწვირიანი იყო და ზოგჯერ, დაცემისას, მუხლებით ვიჩოქებდი ტალახში. ვიღაც მსაყვედურობდა, რომ კალათბურთის თამაში საერთოდ გადამავიწყდა. სკოლიდან ბავშვები მოდიოდნენ და საცხრამაისო ბუშტები მოჰქონდათ. მე ავტობუსში ვიჯექი. მიკვირდა, ამ სადღესასწაულო განწყობილებათა ჟამს გზებზე გამოტანილი, დაბზარული და თითქოსდა ეგზოტიკური ქვევრებით რა უნდა ეჩვენებინათ მშიერი ხალხისათვის?! ყველაფერში სიმბოლოებს ვეძებდი. ზაზუნები კი ავტოფარეხის კედელთან ამოძვრნენ. ორნი იყვნენ, თეთრი ფერისანი. ძაღლის ლეშიც არ უნდა დამავიწყდეს, ცოცხალივით რომ ახამხამებდა თვალებს. "ახლა წიგნებს აღარავინ კითხულობს", - ასე თქვა გეოგრაფიის მასწავლებელმა, ფეხსალაგიდან ადგა, შარვალი ამოიწია და რუკა გამომართვა. მეც ავდექი.
ჯერ ნამდვილი ქორი მეგონა. კარგად მახსოვს, ერთმა სიტყვამ გამიელვა თავში - "ქათმები" და დავიყვირე: "ჰაუ! ჰაუ!" ქორი უეცრად ძირს ჩამოვარდა, ეზოში. გამიკვირდა, ბრინჯაოსაგან რომ იყო ჩამოსხმული. თხილნარში ვიყავით. მამაჩემმა თქვა: გადმოგვიგდებდა ვიღაცო და ზემოთ აიხედა. იქ დაბზარული ქვევრები ეყარა. ჩემს დიდ ბებიას უთქვამს თურმე: ზაზუნები სწრაფად მრავლდებიან და სიცოცხლე მიაქვთ ეზოდანო. მე არასოდეს ვყოფილვარ ცრუმორწმუნე, მაგრამ დედაჩემმა შემახსენა, რომ მღრღნელები ნარგავებს აზიანებენ და თუ სკოლის ბიბლიოთეკიდან მოზიდულ წიგნებს დავუჯერებთ, შეუძლიათ, ძირშივე მოჭრან კაკალი და მუხაც. ზემოდან ერთი ქვევრი დაცურდა, ჩვენი ეზოსკენ აიღო გეზი. მამამ სეკატორი მოიმარჯვა და თხილების გასხვლა დაიწყო (შიშის დასაფარავად, ალბათ). ქვევრი ლითონის აღმოჩნდა, მატარებელივით ხრიგინებდა, თითქოს მთელი ქვეყანა მიაქვსო და როცა ეზოს შუაგულში დაეცა, კიდობანივით გადაიხსნა. თან ისეთი გამაყრუებელი ხმა გაიღო, როგორიც ქვეყანასა ზედა არც არასოდეს მოუსმენიათ. სწორედ ამ დროს გააღო ფანჯარა ნინომ და დაიყვირა: "ფრთხილად, ფრთხილად, ზაზუნები გამოჩნდნენ!" მე თითებით მომყავდა ერთ-ერთი მათგანი და ცრურწმენებზე მეღიმებოდა. თუმც, გეოგრაფიის მასწავლებელმა შენიშნა: ღმერთს ვერსად გავექცევითო და მგონი, შარვალი მერე ამოიწია. სახლიდან ჩემი დეიდაშვილი (კონსტანტინე გოშხეთელიანი) გამოვარდა ყვირილით: "გადააგდე, ახლავე გადააგდე, სიცოცხლეს წაიღებენ ეზოდან!". ფანჯარასთან ნინო იდგა. დაღლილი, ცრემლიანი თვალები ჰქონდა. შემაჟრჟოლა.
ზაზუნები ავტოფარეხის კედელთან ამოძვრნენ. ბალახი ამოსული იყო უკვე, მაგრამ ქვევრი რომ მოგორავდა, ცივი ზამთრის სუნი იდგა და მამაჩემი თხილებს სხლავდა ამ დროს. ძალიან მიკვირდა ყველაფერი. ისე დათენთილი და ბედნიერი ვიყავი, არ შემეძლო, გვერდი ამეარა ამ ყველაფრისთვის და სადღაც გადავსულიყავი ღობეზე. ცხვირებს სასაცილოდ აცმაცუნებდნენ. გამახსენდა, რომ შარშან ჯერ კიდევ გვყავდა ცოცხალი ზაზუნა. მამაჩემი მთვრალი მოდიოდა შინ და ხელებში ისვამდა, ეთამაშებოდა. მერე ყვინთავდა, იძინებდა, თაგვისნაირი კი იატაკზე გადმოდიოდა. ამის გამო რამდენჯერმე პირდაპირ კატის პირიდან ამოვიყვანეთ აწრიპინებული. მერე ჩემმა დეიდაშვილმა ცხელი სოიო აჭამა და პარკუჭის დამწვრობით გარდაიცვალა. ადამიანის შვილივით შეგვეცოდა. დავასაფლავეთ კიდეც, კატას რომ არ შეეჭამა მკვდარი.
ამჟამად ორნი იყვნენ. ბალახზე გადაიარეს და ერთი მათგანი ხელში რომ ავიყვანე, შევამჩნიე, იქვე შავი ძაღლის ლეში ეგდო - ცოცხალივით ახამხამებდა თვალებს. ხმა მსაყვედურობდა: "შენ ცხოველები და ადამიანები ერთმანეთში აგერია. უკვირდები რას ლაპარაკობ?!" უბრალოდ, ჰუმანისტი ვარ (ვპასუხობდი) და ზოოლოგიაში სამიანი რომ არ გამომყოლოდა, ახლა ზოოპარკის დირექტორი ვიქნებოდი და რედაქციებში უსაქმოდ ჯდომას გადავურჩებოდი-მეთქი. თითზე მიკბინა, მაგრამ არ გავბრაზებულვარ - სანამ მოკვდებოდა, ასეთივე კვიმატი იყო. სოიო უყვარდა. ახალშობილივით თბილი და უსუსური სხეული ჰქონდა. ალბათ მიწაში გაეღვიძა, მერე თავისივე ტანიდან დედალი ზაზუნა გამოჩეკა (სრული ამ სიტყვის მნიშვნელობით) და გაზაფხულის სურნელი რომ იგრძნეს, მწვანე ბალახზე გასეირნება გადაწყვიტეს-მეთქი, ვფიქრობდი: ძალიან კარგია, ძალიან კარგია სიყვარული და გადააგდეო, - ხმაჩახლეჩილი ყვიროდა დეიდაშვილი. მე ვპასუხობდი: "შენ ხომ ცრუმორწმუნე არა ხარ კოტე? შენ ხომ იცი, რომ ზაზუნებს ჯერ არასოდეს შეუტანიათ სიკვდილი ვინმეს ეზოსა და სახლ-კარში, შენ ხომ ცრუმორწმუნე არა ხარ?!.." "გადააგდე, გადააგდე", - ყვიროდა ისევ დეიდაშვილი - მაინც გადააგდეო. მე ირონიულად ვიღიმებოდი, მაშინაც კი, როცა თვალი გავახილე და პირველ რიგში გავიხსენე, როგორ გამოაღო ფანჯარა ნინომ და იყვირა: "ფრთხილად, ფრთხილად, ზაზუნები გამოჩნდნენ!"
1995 წ. 8 მაისი. დილა.