ბიჭია
(bichia)
ბიჭიაა, ბიჭია – თქვა! _ ელდასავით ამოკრთა ხმა თქორით ჩაჟამებული ხეობიდან და ძახილს მაყრიონიც ამოჰყვა...
ნისლწამხობილ ველზე გაივაკეს და გაწვდილი მინდვრის დანახვაზე ჯიბრით აბრიალებული ცხენ-კაცი გასაფრენად დაიგეზა, მაგრამ გაფიცხებასა მალავდნენ და – დაწინაურებას ვერავინ ბედავდა. ერთი, ღალაკუნას ცხენი იყო, რო შმაგობდა და კისრის მანძილზე მიიჩორთებოდა, მაგრამ უგემურ აღვირს ვერ გაურბოდა და ხვაშიადს ვერ იკლავდა...
გაღმა, ბერიკლდეს შხეფივით გაკრული მახარობელი რო დალანდა მაყრიონმა, სამგლედ ატროვილმა ბიძინიკამ იმასაც დაადევნა, _ ბიჭია, ბიჭია-თქვა! ეს კი ჩააჩუმეს სასიმღეროდ დამიზეზებულმა მაყრებმა, მაგრამ სანახშოზე, კედელა მუხასთან გზას გაჩერებული სამამამთილოს ყურამდე ხმამ მაინც მიაღწია. საკუთარი სახელის გაგონებამ მწარედ გაკენწლა ბიჭია სულთანიშვილს, მაგრამ აუგად მაინც არ მოხვედრია გულზე და შეჭორიკებულ მაყრებს ყმაწვილურ ცუღლუტობად ჩაუთვალა.
სულთანიშვილებში გამართული დაირ-ტაში მთელი ღამე ცასა სწვდებოდა. გაღმაური ბიძინიკას `იღლიღოჯურზე~ ატკვარცალებული ქალ-რძალის ხმა მრავალღონე მაცილს აფრთხობდა მტერგამოულეველ სოფელში და იყო ერთი გასწიგანა:
საცოლეა, ცოლი უნდა,
ერთი ყავს და ორი უნდა!
ყანწურიც ბლომად ითქვა, ჩაფურაც ჩამოისვა, დარდიც ჩამოილია და ღამემაც ჩამოიკლო. გამთენიისას, ხიმშურითა და ოღრო-ჩოღროთი ქანცმილეული მექორწინეც გამომეჩხერდა და ნეფე-პატარძალიც, ადათის უღალატოდ, გადააწვინეს... ღვინომოძალებული მარებიც ძალაწართმეულ ორპირულს ამბობდნენ და ის იყო ბახუსს უნდომლად ნებდებოდნენ, რომ აივანზე ჩოჩქოლი შეიქნა. ფათერაკი აბლაბუდასავით მოედო სუფრას და ამბად დადგინდა: _ დედოფალი ცუდად გამხდარიყო; მიზეზი ვერ გაეგოთ და მაშველი ვერ მიეგნოთ...
მაყრებმა თვალი უყვეს ერთმანეთს, წამოდგომა ინიშნეს და აწურულები, უნდილად გაიკრიფნენ სათითაოდ. ბერიკლლემდე წინძღოლით ჩაიყვანეს ცხენები, ფეხათრევით მოასხდნენ და, ცოტა დამკრთალები, მტრედისფერ გარემოს შეერივნენ...
ქვასაც ყური აქვს და, ორთა გასიტყვება ქვამ მოისმინა: _რაიო, ბიჭო! ი ჩემი ცოდვით სამსემ, ხო მოგვძაღლა თავი!
_რა ვიცი, ღალაკუნამა თქვა, შემოდგომაზე ელოდებაო და...
_გაჩე, თუ კაცი ხარ, დაღუპა ქალი!
_სა გაშპა ახლა ე კვდარძაღლი, რო გოუნათო ერთი კიტოშა თავ-პირი...
ითენა და თავსდატეხილმა ცოდვამ თავი ვერ დამალა _ ახალშობილის ჩხავილი სამხილად მოედო გარემოს და ელდამ დაამძიმა და დაიტანა სოფელი.
ექვსი თვის წინ ჯარიდან დაბრუნებული და ამას იქით უკვე ქვეყნიერების ენას გამოკიდებული და უპატიობას გარიდებული ანგუნიკა მას უკან აღარავის უნახავს – ალიკვალად გაქრა...
დილაც ძველებურად გათენდა, მზეც ისევე ამოვიდა და მწყემსებმაც გამოირეკეს ნახირი, მაგრამ ბიჭიას კარზე აღარ ამოუვლიათ; ამბად ჯერვერსათქმელით გაოგნებულები შარას გაერიდნენ და თავჩარგულები ღრანტეზე გადაკიდებულ ბილიკს შეუყვნენ. სოფელიც უბრად იყო, უარაქათოდ, უპატიობის უკუნი ვერა და ვერ გაეფანტა. წყაროსთან შეხვედრილები მორიგე სალამს თუ გაცვლიდნენ და, განზე გამყურენი, გარე საქმეზე თუ გაესიტყვებოდნენ ხოლმე ერთმანეთს...
დრო კი ადამიანთა დაუხმარებლად გადიოდა და ბიჭიას მძახლებთან შენათვალიც აქეთ მოსწვდა სოფლის ყურს: ` _ რა მოხდა, მერე! ჩემსას ხო არ მოსვლია, ჩემს ოჯახში ხო არ დამართნიაო!~ შენათვალმა, პატიობით ზაფრაჩამორეცხილი მეზობლები აალაპარაკა და, სახადმოხდილივით შემჩატებულები, ბიჭია სულთანიშვილს ხელებაწვდილი ლოცავდნენ: _ შენ გაიხარე, კაცოო! შენ გაიხარეო, რო ვარამს რო ჩამოგვაშორეო და მზისთვალი რო დაგვანახეო და არაქათი რო დაგვიბრუნეო... შენაო, რო წუთისოფელი ერთად გაგვილევია და ჩვენც არა და ვერა გვცნობიხარო; ლოცავდნენ და თანაც ბიჭიას გაშლილ გუნებასა ჰკვირობდნენ... მერე გულში სხივს ჩაიფენდნენ, ბიჭსაც დაულოცავდნენ და, _ რავაო, ჩემოო! ამისთანა არაფერი გვინახავსო, რო ახლა ამ კაცმა საქმე ქნაო. უკვირდათ და თან ის ძველი საფიქრალიც ბოლომდე ვერ მოემორჩილებინათ, მაგრამ ძვირის თქმასა და ორკაპი ენის ახსნას ვერავინა ბედავდა.
დრო ისევ ჩვეულ გზას მიუყვებოდა უანგაროდ, ხანი თავის კვალს ამჩნევდა ქვეყნიერებას და მზემაც უპატიობის უკუნი თანდათან გადაჰყარა სოფელს, მაგრამ, სანახშოზე კედელა მუხასთან გამოსულ ბიჭია სულთანიშვილს, ხეობიდან ის ძველი ელდასავით ამოვარდნილი ექო რო გაახსენებდა ხოლმე თავს, წყრომა ისევ მწარედ კენწლავდა, დარდი გულს უკვამლებდა, მაგრამ ეზოში მოთამაშე, სხივსჩამოყოლილ ბიჭს რო შეხედავდა, ყელში გაჩრილ ბურთს სიყვარულით ჩაიბრუნებდა და მარტოობის გასაფანტავად ერთ სათქმელსღა აიდევნებდა ხოლმე _ `ჩემსას ხო არ მოსვლია, ჩემს ოჯახში ხო არ დამართნიაო!
(bichia)
ბიჭიაა, ბიჭია – თქვა! _ ელდასავით ამოკრთა ხმა თქორით ჩაჟამებული ხეობიდან და ძახილს მაყრიონიც ამოჰყვა...
ნისლწამხობილ ველზე გაივაკეს და გაწვდილი მინდვრის დანახვაზე ჯიბრით აბრიალებული ცხენ-კაცი გასაფრენად დაიგეზა, მაგრამ გაფიცხებასა მალავდნენ და – დაწინაურებას ვერავინ ბედავდა. ერთი, ღალაკუნას ცხენი იყო, რო შმაგობდა და კისრის მანძილზე მიიჩორთებოდა, მაგრამ უგემურ აღვირს ვერ გაურბოდა და ხვაშიადს ვერ იკლავდა...
გაღმა, ბერიკლდეს შხეფივით გაკრული მახარობელი რო დალანდა მაყრიონმა, სამგლედ ატროვილმა ბიძინიკამ იმასაც დაადევნა, _ ბიჭია, ბიჭია-თქვა! ეს კი ჩააჩუმეს სასიმღეროდ დამიზეზებულმა მაყრებმა, მაგრამ სანახშოზე, კედელა მუხასთან გზას გაჩერებული სამამამთილოს ყურამდე ხმამ მაინც მიაღწია. საკუთარი სახელის გაგონებამ მწარედ გაკენწლა ბიჭია სულთანიშვილს, მაგრამ აუგად მაინც არ მოხვედრია გულზე და შეჭორიკებულ მაყრებს ყმაწვილურ ცუღლუტობად ჩაუთვალა.
სულთანიშვილებში გამართული დაირ-ტაში მთელი ღამე ცასა სწვდებოდა. გაღმაური ბიძინიკას `იღლიღოჯურზე~ ატკვარცალებული ქალ-რძალის ხმა მრავალღონე მაცილს აფრთხობდა მტერგამოულეველ სოფელში და იყო ერთი გასწიგანა:
საცოლეა, ცოლი უნდა,
ერთი ყავს და ორი უნდა!
ყანწურიც ბლომად ითქვა, ჩაფურაც ჩამოისვა, დარდიც ჩამოილია და ღამემაც ჩამოიკლო. გამთენიისას, ხიმშურითა და ოღრო-ჩოღროთი ქანცმილეული მექორწინეც გამომეჩხერდა და ნეფე-პატარძალიც, ადათის უღალატოდ, გადააწვინეს... ღვინომოძალებული მარებიც ძალაწართმეულ ორპირულს ამბობდნენ და ის იყო ბახუსს უნდომლად ნებდებოდნენ, რომ აივანზე ჩოჩქოლი შეიქნა. ფათერაკი აბლაბუდასავით მოედო სუფრას და ამბად დადგინდა: _ დედოფალი ცუდად გამხდარიყო; მიზეზი ვერ გაეგოთ და მაშველი ვერ მიეგნოთ...
მაყრებმა თვალი უყვეს ერთმანეთს, წამოდგომა ინიშნეს და აწურულები, უნდილად გაიკრიფნენ სათითაოდ. ბერიკლლემდე წინძღოლით ჩაიყვანეს ცხენები, ფეხათრევით მოასხდნენ და, ცოტა დამკრთალები, მტრედისფერ გარემოს შეერივნენ...
ქვასაც ყური აქვს და, ორთა გასიტყვება ქვამ მოისმინა: _რაიო, ბიჭო! ი ჩემი ცოდვით სამსემ, ხო მოგვძაღლა თავი!
_რა ვიცი, ღალაკუნამა თქვა, შემოდგომაზე ელოდებაო და...
_გაჩე, თუ კაცი ხარ, დაღუპა ქალი!
_სა გაშპა ახლა ე კვდარძაღლი, რო გოუნათო ერთი კიტოშა თავ-პირი...
ითენა და თავსდატეხილმა ცოდვამ თავი ვერ დამალა _ ახალშობილის ჩხავილი სამხილად მოედო გარემოს და ელდამ დაამძიმა და დაიტანა სოფელი.
ექვსი თვის წინ ჯარიდან დაბრუნებული და ამას იქით უკვე ქვეყნიერების ენას გამოკიდებული და უპატიობას გარიდებული ანგუნიკა მას უკან აღარავის უნახავს – ალიკვალად გაქრა...
დილაც ძველებურად გათენდა, მზეც ისევე ამოვიდა და მწყემსებმაც გამოირეკეს ნახირი, მაგრამ ბიჭიას კარზე აღარ ამოუვლიათ; ამბად ჯერვერსათქმელით გაოგნებულები შარას გაერიდნენ და თავჩარგულები ღრანტეზე გადაკიდებულ ბილიკს შეუყვნენ. სოფელიც უბრად იყო, უარაქათოდ, უპატიობის უკუნი ვერა და ვერ გაეფანტა. წყაროსთან შეხვედრილები მორიგე სალამს თუ გაცვლიდნენ და, განზე გამყურენი, გარე საქმეზე თუ გაესიტყვებოდნენ ხოლმე ერთმანეთს...
დრო კი ადამიანთა დაუხმარებლად გადიოდა და ბიჭიას მძახლებთან შენათვალიც აქეთ მოსწვდა სოფლის ყურს: ` _ რა მოხდა, მერე! ჩემსას ხო არ მოსვლია, ჩემს ოჯახში ხო არ დამართნიაო!~ შენათვალმა, პატიობით ზაფრაჩამორეცხილი მეზობლები აალაპარაკა და, სახადმოხდილივით შემჩატებულები, ბიჭია სულთანიშვილს ხელებაწვდილი ლოცავდნენ: _ შენ გაიხარე, კაცოო! შენ გაიხარეო, რო ვარამს რო ჩამოგვაშორეო და მზისთვალი რო დაგვანახეო და არაქათი რო დაგვიბრუნეო... შენაო, რო წუთისოფელი ერთად გაგვილევია და ჩვენც არა და ვერა გვცნობიხარო; ლოცავდნენ და თანაც ბიჭიას გაშლილ გუნებასა ჰკვირობდნენ... მერე გულში სხივს ჩაიფენდნენ, ბიჭსაც დაულოცავდნენ და, _ რავაო, ჩემოო! ამისთანა არაფერი გვინახავსო, რო ახლა ამ კაცმა საქმე ქნაო. უკვირდათ და თან ის ძველი საფიქრალიც ბოლომდე ვერ მოემორჩილებინათ, მაგრამ ძვირის თქმასა და ორკაპი ენის ახსნას ვერავინა ბედავდა.
დრო ისევ ჩვეულ გზას მიუყვებოდა უანგაროდ, ხანი თავის კვალს ამჩნევდა ქვეყნიერებას და მზემაც უპატიობის უკუნი თანდათან გადაჰყარა სოფელს, მაგრამ, სანახშოზე კედელა მუხასთან გამოსულ ბიჭია სულთანიშვილს, ხეობიდან ის ძველი ელდასავით ამოვარდნილი ექო რო გაახსენებდა ხოლმე თავს, წყრომა ისევ მწარედ კენწლავდა, დარდი გულს უკვამლებდა, მაგრამ ეზოში მოთამაშე, სხივსჩამოყოლილ ბიჭს რო შეხედავდა, ყელში გაჩრილ ბურთს სიყვარულით ჩაიბრუნებდა და მარტოობის გასაფანტავად ერთ სათქმელსღა აიდევნებდა ხოლმე _ `ჩემსას ხო არ მოსვლია, ჩემს ოჯახში ხო არ დამართნიაო!