ფილიპი შესანიშნავ გუნებაზე იყო, ლამის ღიღინებდა — ძველი, შავი ჭუჭყიანი პალტო სრულიად გაეხსნა და ისე სანიმუშოდ მოაბიჯებდა ხალხმრავალ ტროტუარზე, აქაოდა თავისუფალი მზერისთვის ასე გულუხვად ხელმისაწვდომი, წვირისაგან ფერშეცვლილი ჩემი სამოსი — კოსტუმი, ყელიანი სვიტრი და შარვალი, გრძელ გახუნებულ წითელ კაშნთან ერთად, კაცობრიობის ჩაცმულობის ერთადერთი უდიდესი მიღწევააო. სახეზე იერიც ისეთი ამაყი და არხეინი ჰქონდა, თითქოს გარშემო ყოველივე და ყველაფერი — ძვირფასი მაღაზიების ვიტრინები და მდიდარი ოფისები, ავტომობილებიცა და ქუჩაში მოსიარულენიც უსახლკარო და მაწანწალა ფილიპის სამსახურში ცვეთდნენ არსებობას. მხოლოდ, ყავისფერი, ზედაპირგაცრეცილი მრგვალცხვირიანი ფეხსაცმელები, განსხვავებით პატრონისაგან, იღრინებოდნენ პირდაღებულნი...
კარგ გუნებაზე ყოფნის მიზეზი კი ზამთრის მზიანი, თბილი და მშრალი ამინდი იყო, ქუჩას რომ ემოსა მშვიდად. ცა უღრუბლო სილურჯეს მიეთვისებინა, სუსხი და ქარი შორს გასცლოდნენ ქალაქს, ნიავიც არ იძროდა...
ფილიპს ძალიან (ძალიანზე მეტადაც) უყვარდა მდიდარი ქალაქის მდიდარ ქუჩაზე სეირნობა-ხეტიალი. საკბილოც არაერთხელ უშოვნია აქ. ზეპირად ახსოვდა რომელი ვიტრინის მიღმა რა ხდებოდა, უვიტრინოებისა ან დანამდვილიებით იცოდა ან გუმანით ხვდებოდა... რადგან წერა-კითხვა არ შეეძლო. სანაცვლოდ, ბანკნოტებისა და მონეტების წყალობით, ციფრებს ცნობდა კარგად და მარტივი მათემატიკური მოქმედებებიც არ უჭირდა...
ფილიპი ტროტუართან მდგარ შავ ლიმუზინთან შეყოვნდა, თვალმოჭუტული მზერა სანომრე ნიშანს მიაპყრო და ისევ სვლა განაგრძო. ნაბიჯს ნელა ადგამდა, თავაწეული, ამაყად — კონკრეტულად არსად მიდიოდა და არც არსად აგვიანდებოდა. გარშემო ჩქარობდნენ... ფილიპი დროდადრო ჩერდებოდა, თითქოს სასურველი ადგილისთვის მიეღწია. ასეთ მომენტში ერთგვარ წინააღმდეგობად იქცეოდა გამვლელთათვის. ფილიპი არად აგდებდა ამ გარემოებას — თავისი გზა ჰქონდა, ნაბიჯს ნება-ნება ადგამდა, თან გარშემო გულგრილ მზერას დააფანდალებდა...
ანაზდად ზურგიდან ხმაური მოესმა... ვიღაც იძახდა:
— პილს!.. პილს!.. პილსი!.. — ხმა, აშკარად, ქალს ეკუთვნოდა.
ფილიპი შემობრუნდა, თუმცა მოსიარულეთა შორის ვერაფერი საგულისხმო ვერ შეამჩნია.
— პილსი!.. პილსი!.. — განმეორდა ხმა.
ამჯერად გამვლელთა რეაქცია სხვაგვარი იყო — მზერა ტროტუარზე დაუშვეს და ფილიპის მისამართით მისცეს გეზი. ფილიპს ცნობისმოყვარეობისთვის მხოლოდ წამი დასცალდა — ადამიანთა ფეხებიდან პატარა ძაღლი გამოძვრა და მსწრაფლ ქუჩისკენ გაემართა...
ფილიპმა არ დაახანა, თითქოს ცხოველის მოძრაობის ტრაექტორია გამოიცნო, ტროტუარიდან ქუჩაში გადაალაჯა, ნაბიჯს აუსწრაფა, უსიგრძა... და გაშლილი ხელები პირდაპირ გაქცეულ ძაღლს ჩაავლო...
იმავ წამს ფილიპის სხეულს ავტომობილის მუხრუჭის კივილი ზედ ყურთან მიეძღვნა...
ფილიპი არ აჩქარებულა — წამოიმართა და მშვიდი ნაბიჯითა და იერით ტროტუარზე შედგა ფეხი. გამვლელები წამიერ ყურადღებას უტოვებდნენ ძაღლიან კაცს... ფილიპი უტყვი მზერით პასუხობდა. მხოლოდ ძაღლი აქტიურობდა — თათებს გამალებით იქნევდა, ქუჩისკენ იწეოდა და განწირული წკავწკავებდა...
ფილიპს ლოდინი არ დასჭირვებია — შავ სამოსში გამოწყობილი ახალგაზრდა კაცის სხეული იქვე ამოიმართა მის გვერდით.
— გმადლობთ!.. — კაცს სუნთქვა აჩქარებოდა. ხელები ძაღლის გამოსართმევად გაიშვირა, მაგრამ ფილიპმა გვერდი იბრუნა.
— პილს!.. პილს!.. — ნაცნობი ხმა უკვე ფილიპის წინ იდგა — ასაკში შესული ჩია ტანის ქალი. — პილსი, საძაგელო, — ხელები უმალ ძაღლისკენ გაიშვირა, თუმცა, ძაღლმა ერთი შეუღრინა და პირი ფილიპისკენ იბრუნა, — სად გაიქეცი?!.. მოდი ჩემთან!.. როგორ შემაშინე?!...
ფილიპმა ძაღლი ქალს გაუწოდა. ქალმაც უმალ გულში ჩაიკრა იგი — თქვენ რომ არ მოგესწროთ?!... — სათქმელი აღარ დაამთავრა და ძაღლს თავზე აკოცა. — ჩემი პილსი!... — მერე მზერა ქუჩას მოატარა... და შავოსან კაცს უბრძანა:
— საჩუქრად ერთი ბოთლი საუკეთესო შამპანური უყიდე!.. — და თავით ფილიპზე ანიშნა.
კაცი უმალ გაუჩინარდა.
— გმადლობთ! — ქალი შებრუნდა და ტროტუარის დინებას შეუერთდა. ფილიპი უბრად იდგა...
კაცი მალე დაბრუნდა, ისევ ხვნეშოდა. ბოთლიანი ხელი ფილიპს გაუწოდა.
ფილიპმა ბოთლს დახედა... მერე კაცს შეაცქერდა... კაცს გაეღიმა. ფილიპმა თითი-თითოდ ერთიც კიდევ უძღვნა ორივეს უტყვი მზერა და ბოთლს ყელში წაავლო ხელი.
კაცი მსწრაფლ ქალის კვალად გაუჩინარდა...
ფილიპი შამპანურით ხელში ტროტუარზე დარჩა. ბოთლი ხელის გულზე დაიწვინა და ეტიკეტს დააცქერდა. ვერაფერი რომ ვერ წაიკითხა, დაატრიალა და გარშემო დაათვალიერა... მერე ბოთლიანი ხელი დაბლა დაუშვა და მზერა იქეთ მიაწვდინა, საითაც ძაღლიანი ქალი ეგულებოდა... საპასუხო ვერაფერი დაინახა... ისევ ქუჩას მოავლო თვალი... ერთი ცასაც ახედა...
— ფილოს წავუღებ! — ჩაილაპარაკა თავისთვის და ბოთლით ხელში გამვლელებს შეერია...
... — საჩუქრად ერთი ბოთლი საუკეთესო შამპანური უყიდეო, ზუსტად ასე უთხრა ქალმა! — გაიმეორა ფილიპმა.
ქალაქის განაპირას სიცოცხლეგამოხრული, დანგრევამისჯილი შენობის სარდაფში ცეცხლთან ოთხნი ისხდნენ, მიღმა ბნელოდა, გარეთ კი სავსე მთვარე ეკიდა.
— მართლაც, კარგი შამპანურია! — ბოთლი ფილოს ედგა მიწაზე წინ. ამ საზოგადოებაში მას განსხვავებული წონა, სამყაროში კი ყველაფერთან განსაკუთრებული დამოკიდებულება ჰქონდა. როგორც თვითონ ამბობდა, ფილოსოფოსად იყო დაბადებული და თავს უაღრესად ბედნიერად თვლიდა, ბედმა რომ ასეთ პირობებში არსებობა არგუნა. სახელიც შესაბამისი (თუმც, შეამოკლეს) შეარქვეს — ნამდვილი ან არ იცოდნენ, ან არ ახსოვდათ... ისიც არა ერთხელ უთქვამს, ოდესღაც პედაგოგიურ მოღვაწეობას ვეწეოდიო. ლექცია და დიდაქტიკა ძალიან ხიბლავდა — მსჯელობას რომ დაიწყებდა, ისეთ ექსტაზს ეძლეოდა, მისივე თქმით, თავიც ავიწყდებოდა და გარშემო მყოფნიც. ისე აღეგზნებოდა, წაკითხული და წაუკითხავი ერთმანეთში ერეოდა... აუდიტორია მისთვის დიდი ცდუნება იყო...
— ჰო-და, დავლიოთ! — შესძახა სონიმ და რკინის კათხა ბოთლისკენ გაიშვირა. — დაასხი და დავლიოთ! — ოდესღაც სონის რამდენიმე ყინვიანი ღამე ტელევიზორის კარდონის ყუთში ჰქონდა გათეული... მისი ნამდვილი სახელიც ამ მიზეზით შთანთქა შერქმეულმა.
— მოიცა! — ფილო მშვიდი იყო. სასმელი ხელში აიღო და გარშემო მყოფთ მზერა მოავლო. — ეს მინერალური წყალი არ არის, აიყუდო და დალიო!... ეს შამპანურია!... შამპანური სადღეგრძელოს გარეშე კი იგივეა, რაც ქორწილი დედოფლის გარეშე! — აჰა, — ფილომ ბოთლი სონის გაუწოდა — გახსენი და ჩამოასხი!...
— მე რატომ?! — იუარა სონიმ. — შამპანური ფილიპისაა და მან გახსნას! — და ახლა ბოთლმა ფილიპის ხელში გადაინაცვლა.
— ერთი შეხედვით, მართებული მსჯელობაა! — მრავალმნიშვნელოვნად დაასკვნა ფილომ.
ფილიპი გახსნას შეუდგა — ნელა დაიწყო ფოლგის შემოხსნა, ნელა და ფრთხილად, თითქოს ასაფეთქებელთან ჰქონდა საქმე.
— თუმცა, ალბათ, მხოლოდ ერთი სადღეგრძელო გამოგვივა! — გააგრძელა ფილომ. — ეს კი საინტერესო და არც თუ ისე იოლი საქმეა!
— რა საქმე?! — იკითხა ადამმა, რომელიც მთელი ეს დრო, ჩვეულებისამებრ, მდუმარედ ადევნებდა თვალს ყველაფერს.
— შეხედეთ, რამოდენა რკინის კათხები გიჭირავთ?! — ფილო წინ გადმოიხარა. ყველამ საკუთარ ჭურჭელს დახედა. — შამპანურს თავისი სასმისი სჭირდება, რომელიც ჩვენ არ მოგვეპოვება! ამასთან, ამ სითხეს რაოდენობა გააჩნია და იგი ერთ სადღეგრძელოდ იკმარებს!
— კარგი, მაგრამ ვინ უნდა ვადღეგრძელოთ?! — იკითხა სონიმ.
— ვინ ან რა, ეს უკვე არჩევანის საქმეა! — მოპასუხე ისევ ფილო იყო.
— ვისი არჩევანი?! — არ ცხრებოდა სონი.
— ფილიპის! — მოკლედ მოჭრა ფილომ.
ყველამ ფილიპს მიაპყრო მზერა, რომელსაც შამპანური უკვე გაეხსნა და ერთ ხელში ბოთლი ეჭირა, მეორეში — საცობი.
— მე — არა! — მშვიდად თქვა ფილიპმა. — შენ თქვი, ფილო! შენზე უკეთ ვერც ერთი ვიტყვით!
ფილომ გრიმასა შეკრა, თითქოს ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს გადაწყვეტილებას ღებულობდა... გარშემო ადამიანთა სიჩუმემ დაისადგურა, ცეცხლი ტკარცალებდა მხოლოდ...
— კარგი! — ისროლა მერე უცებ. — მხოლოდ ერთს გავიმეორებ: აირჩიო ერთადერთი ღირებულება მრავალთა შორის, არც თუ ისე იოლი არჩევანია!... და თუ არ დამეთანხმებით, საკუთარ ცნობიერებას ეკამათეთ!... — და ფილიპს მიუბრუნდა — შეავსე!...
ფილიპმა სასმისები სათითაოდ ყველას ჩამოართვა, წინ დაილაგა და შევსება დაიწყო. ნელა, რუდუნებით ასხამდა. ახლა ყველა მას უმზერდა. სიჩუმე ისევ ფილომ დაარღვია:
— ადამ, — მიუბრუნდა იგი ადამს, — მითხარი რას ინატრებდი, რომ შეგისრულდეს,... რაზე ოცნებობ ყველაზე უფრო?!..
ადამმა გაიკვირვა და უხერხულად შეიშმუშნა.
— თქვი, ნუ მოგერიდება! — გაამხნევა ფილომ. — შემდეგ სონისაც ვკითხავ.
— რაზე?! — სონის გახედა და ღიმილით დაიწყო ადამმა, — ბევრ ფულზე და მაღალ ცათამბჯენში დიდ კაბინეტზე!... აი, ასე,... — ადამმა ხელები სახის წინ გაშალა, — სულ მინები რომ არის და გარეთ ქალაქი მოჩანს!... ცხოვრობ და არაფერი არ გაკლია!... ყველაფერი ძვირფასი რომ არის: ავეჯი... ჭურჭელი.... საჭმელი... სასმელი... გემსახურებიან!... გარშემო ყველაფერი სუფთაა!... არ გცივა!... დიდი და ფუმფულა საწოლი გაქვს!...
ადამი გაჩუმდა და შეფასების მოლოდინში თვალი საზოგადოებას მოავლო. ყველა გატრუნული უსმენდა, სახეებზე ცეცხლის შუქი უციალებდათ.
— შესანიშნავია! — ფილოს შეძახილმა გამოაფხიზლა ყველა. — ახლა შენ მითხარი, — ფილო სონის მიუბრუნდა, — რა გძულს ამქვეყნად ყველაზე უფრო, რისი გეშინია ყველაზე მეტად?!
სონი შეცბა, თითქოს ამ კითხვას არ ელოდაო, გარშემო გაკვირვებული მზერა მოატარა...
— ბულდოზერი!... — გამოერკვა და რიხით თქვა უცებ.
— არ მიკვირს! — წაუკომენტარა ფილომ. — მერე!
— ბულდოზერის მეშინია და მძულს! — გააგრძელა შეგულიანებულმა. — ეგ იყო, ბარაკები რომ დაგვინგრია და უსახლკაროდ დაგვტოვა!... საავადმყოფოც მაგით დაგვინგრიეს!... მერე, კიდევ, ხიდთან!... მაგის ხმას რომ გავიგონებ!... — სონიმ სახესთან მუშტები შეკრა...
ყველას გაეღიმა.
— რა გაცინებთ, — გაცხარდა სონი, — არ მოხდეს, თორემ ერთ დღეს აქაც რომ მოგვადგეს, ნახავთ ამ ზამთარში ქუჩაში რომ დარჩებით?!...
— კარგი! — მძიმედ თქვა ფილომ. — ფილიპის შესახებ ვიცი — წყლის ეშინია!... აიღეთ სასმისები! — ფილომ თავისი აიღო. დანარჩენებმაც არ დააყოვნეს. ფილომაც დაიწყო:
— დავუშვათ, ჩვენ არ ვიცით და ერთ დღეს გავიგეთ, რომ არსებობს გარემოება, საშუალება, პირობითად ასე ვუწოდოთ, რომელზეც მხოლოდ და მხოლოდ უმდიდრეს ადამიანებს მიუწვდებათ ხელი. ახლა გავარკვიოთ რა არის ეს გარემოება, საშუალება და რა შეუძლია მას?! — ფილომ წამიერი პაუზა გააკეთა და ცნობისმოყვარე სახეებს კმაყოფილი მზერა მოავლო. — ამ საშუალების წყალობით ადამიანი მცირე დროით შეიძლება მოხვდეს ნებისმიერ ადგილას ნებისმიერ გარემოში, სადაც ან ბედნიერებას მოიპოვებს, ან განსაცდელის პირისპირ აღმოჩნდება,... ან კიდევ, შესაძლებელია გარდაცვლილი ადამიანიც იხილოს. მიხვდით, ალბათ, სიზმარზე ვსაუბრობ!
ფილო შეყოვნდა და აუდიტორიის რეაქციას დაელოდა — ყველანი, სასმისებით ხელში, გატრუნული შესცქეროდნენ. ფილომაც აღარ დაახანა და განაგრძო:
— გიფიქრიათ, რა არის სიზმარი?! ჩემი აზრით, სამყაროსაც აქვს იუმორის გრძნობა. სიზმარი სწორედ ხუმრობაა! რამდენჯერ დაგვსიზმრებია კარგი ცხოვრება?! განა დროის ეს ბედნიერი გაელვება არ იყო?! ეს არის პატარა, თუმცა ხანმოკლე ბედნიერება! ჩვენ ხომ მოვესწარით იმ ბედნიერ ყოფას?! მერე რა რომ ძალიან მცირე ხნით! განა ჩვენი ცხოვრება ხანგრძლივია?! ყველაფერი ხომ ფარდობითია სამყაროში?! თქვენ წარმოიდგინეთ, როგორც მე დავუშვი, სიზმარი რომ უამრავი ფული ღირდეს და მხოლოდ უმდიდრეს ადამიანებს მიუწვდებოდეთ ხელი, როგორი სანატრელი იქნებოდა იგი ჩვენთვის?! რა გვეცოდინებოდა ჩვენ მის შესახებ — რომ არსებობს რაღაც ისეთი, რომლის დროსაც შენ შეგიძლია სხვა ადამიანი იყო სხვა გარემოებაში და სხვა პირობებში?! განა ეს ბედნიერება არაა, რომ ყველას შეიძლება დაგვესიზმროს?!.. როგორც ის, რომ შეგვიძლია სიზმრად აუხდენელი ოცნება ვიხილოთ?!... ან კიდევ, ავიღოთ უცუდესი სიზმარი — გავიხსენოთ ყველაზე საშინელი კოშმარი... აქ ხდება ყველაზე საშინელი რამ, რაც შეიძლება შეგვემთხვეს! ჩვენ ვიღვიძებთ... და ირკვევა, რომ ეს ყველაფერი არაფერია! იქ ჩვენ უბედურებას პირისპირ შევეჩეხეთ — ვიგრძენით და განვიცადეთ! შეიძლება რაღაც გუნებაში გვქონდა და მის შედეგს სიზმრად გადავაწყდით... რეალურ ცხოვრებაში ამისთვის უნდა გვეზღო, აქ კი დაუსჯელად და უდანაკარგოდ გამოვძვერით, გაკვეთილი მივიღეთ და მომავალში გავითვალისწინებთ! განა ესეც ბედნიერება არაა იმ გამოღვიძებასთან ერთად, რომელიც გვეუბნება, ყველაფერი სიზმარი იყოო?! დამერწმუნეთ, ყოველივე ეს ბედნიერებაა, დაფიქრდებით და მიხვდებით! ისიც გითხარით, სიზმარი ხუმრობაა-მეთქი! ხუმრობა, რადგან მომენტალური, წუთიერია და მხოლოდ დროის მოცემული მონაკვეთის პირმშოა. ამავდროულად, ისე, რომ სინამდვილეს არ ვნებს, ჩვენს რეალურ ყოფას ხელოვნურით ცვლის უკეთესობისა ან უარესობის კონტექსტში. სიზმარმა, როგორც ხუმრობამ, შეიძლება თვალი აგვიხილოს, რაღაცას უფრო სერიოზულად შევხედოთ და დავფიქრდეთ... ან კი პირიქით — რაიმეს მიმართ მოჭარბებული სერიოზულობა გაგვიქარვოს... დამოკიდებულებაც იმგვარივე აქვთ, როგორც ხუმრობასთან — ერთნი უკიდურესად სერიოზულად აღიქვამენ და განიცდიან, გაზვიადებულ, არცთუ იშვითად, საკრალურ მნიშვნელობასაც ანიჭებენ, სხვებს — ღიმილს ჰგვრის... მერწმუნეთ, სამყარო სიზმრის ენით გვეხუმრება! ეს ბედნიერებაა და რამდენად სწორად გავიგებთ მის ნათქვამს, ჩვენსავე ინტელექტსა და გამჭრიახობაზეა დამოკიდებული!... დიახ — სიზმარი ესაა ბედნიერება ხუმრობით! ახლა განცვიფრებული თვალებით მიყურებთ და გიჭირთ ჩემი სიტყვების არსს ჩასწვდეთ, მაგრამ ერთ ღამით, როცა ბედნიერი სიზმრის შემდეგ გაგეღვიძებათ ან პირიქით — საშინელი კოშმარი დაგიფრთხობთ ძილს, გაგახსენდებათ ჩემი საუბარი, გაგეღიმებათ და დარწმუნდებით, რომ მართალი ვიყავი!...
ფილოს აუდიტორიას უკვე ეღიმებოდა... თავად მომხსენებელსაც გაეღიმა...
— ჰო-და, სიზმარს გაუმარჯოს!... — შესძახა რიხით, — ბედნიერებას ხუმრობით!...
— გაუმარჯოს! — დაეთანხმნენ გავრცობის გარეშე და სასმისები აიყუდეს...
ყველას სონიმ მოასწრო — კათხა ხმაურით დადგა და წამოდგა, ცეცხლი არ ჩაგვიქრესო, ჩაილაპარაკა და სიბნელეს შეერია...
...ფილიპი დიდ, ვეებერთელა კაბინეტში ხალიჩიან იატაკზე შემინულ კარადასთან იდგა. ერთი კედელი სულ წიგნებს ეკავათ, საპირისპირო მხარეს კი დიდი საწერი მაგიდის უკან, მინის კედლის მიღმა ქალაქი მოჩანდა...
ფილიპმა კარადის ვიტრინა გამოაღო.... მოსარკულ თაროებზე მრავალგვარი ბროლის სასმისი გამოეწყოთ... ფილიპი ერთ-ერთს სწვდა და გადმოიღო... ბროლი წყლით იყო სავსე... ფილიპმა ადგილზე დააბრუნა იგი და ახალს შეავლო ხელი... ისიც წყალს იტევდა და... პირველის ბედი გაიზიარა... ფილიპმა ისევ ახალი შეარჩია...
რამდენიც არ აიღო, ყველაში წყალი ესხა... ამაოდ ეძებდა ცარიელ ჭიქას...
მერე ტელეფონის ხმა მოესმა და საწერი მაგიდისკენ გაემართა... ვიდრე სავარძელში ჩაჯდებოდა, მზერა მინის მიღმა შენობების სახურავებისკენ გაექცა...
სავარძელში ჩაჯდა თუ არა, ბულდოზერი იმავ წამს ახმაურდა, საშინელ ხმაზე არახრახდა და პირდაპირ დაიძრა... წინ საწერი მაგიდა იდგა, შემდეგ — მინის კედელი ასრულებდა ოთახს... მიღმა კი ღია სივრცე იშლებოდა ქალაქის თავზე...
ბულდოზერი ხმაურითა და ტორტმანით მიიწევდა წინ... სამართავად მხოლოდ ერთი ბერკეტი გააჩნდა — რკინის მილაკი მრგვალი შავი თავით.... ფილიპმა უკან მოსწია იგი... ბულდოზერი ერთი შედგა... მაგრამ ბერკეტმა პირვანდელი მდგომარეობა დაიბრუნა და დამანგრეველი სვლა ისევ გაგრძელდა... ფილიპმა კიდევ სცადა, მაგრამ კვლავ იგივე განმეორდა...
ამჯერად შეეცადა ბერკეტი უფრო ძლიერად მოეწია,... მაგრამ ძვრაც ვერ უყო...
ბულდოზერი კი ამ დროს მაგიდას მიადგა და ხმაურით წინ წაათრია...
ფილიპი ბერკეტს ჩაფრენოდა... წამოდგომა მოინდომა... აქაც ხელი მოეცარა... ისევ ბერკეტს ჩააფრინდა... ამაოდ...
მინის კედელი ლეწვით გაიმსხვრა... მაგიდა სადღაც გადაეშვა...
დაბლა, შორს სახლის სახურავები, წვრილად ქუჩა, ავტომობილები კი წერტილებივით მოჩანდნენ...
ბულდოზერი სვლას არ ანელებდა... ფილიპის ხელები ბერკეტს შეხორცებოდნენ... სახეში ქარი უბერავდა...
ბულდოზერი ოთახს გასცდა... უკვე ჰაერში ეკიდა... ნელ-ნელა წინ მძიმედ გადაიზნიქა... გადაიხარა... და დაბლა გადაეშვა...
დაცემა გაღვიძება იყო...
სიბნელეში ნელ-ნელა გამოერკვა... რომ საშინელი სიზმარი ნახა... განძრევის შეეშინდა... გვერდით სონი ხვრინავდა... გულზე მოეშვა... გაეღიმა... გარედან სუსხიანი ხმა მოესმა — ქარი მძლავრდებოდა... ციოდა...
ფილიპი წამოჯდა... სიბნელეს თვალი მოავლო... ხელში რაღაც ეჭირა... თითები გაშალა... ვერ დაინახა, მაგრამ იგრძნო და მიხვდა — შამპანურის ბოთლის საცობი იყო... ისევ გაეღიმა, თუმცა არავის დაუნახავს... რამდენიმე წამი ასე იჯდა,... ვიდრე სიცივისგან არ შეაჟრჟოლა... ისევ ჩაწვა... და ჩაიფუთნა...
გვერდით სონი ხვრინავდა და... ეძინა...
ფილიპი გაიტრუნა... საცობიანი ხელი მომუჭა, მეორე თავქვეშ ამოიდო და თვალები მაგრად დახუჭა — რათა მალე ჩასძინებოდა,... ისევ დაბრუნებოდა სასიზმრეთს... არ ჩამორჩენილიყო სახუმაროდ წასულ ქალაქს...
კარგ გუნებაზე ყოფნის მიზეზი კი ზამთრის მზიანი, თბილი და მშრალი ამინდი იყო, ქუჩას რომ ემოსა მშვიდად. ცა უღრუბლო სილურჯეს მიეთვისებინა, სუსხი და ქარი შორს გასცლოდნენ ქალაქს, ნიავიც არ იძროდა...
ფილიპს ძალიან (ძალიანზე მეტადაც) უყვარდა მდიდარი ქალაქის მდიდარ ქუჩაზე სეირნობა-ხეტიალი. საკბილოც არაერთხელ უშოვნია აქ. ზეპირად ახსოვდა რომელი ვიტრინის მიღმა რა ხდებოდა, უვიტრინოებისა ან დანამდვილიებით იცოდა ან გუმანით ხვდებოდა... რადგან წერა-კითხვა არ შეეძლო. სანაცვლოდ, ბანკნოტებისა და მონეტების წყალობით, ციფრებს ცნობდა კარგად და მარტივი მათემატიკური მოქმედებებიც არ უჭირდა...
ფილიპი ტროტუართან მდგარ შავ ლიმუზინთან შეყოვნდა, თვალმოჭუტული მზერა სანომრე ნიშანს მიაპყრო და ისევ სვლა განაგრძო. ნაბიჯს ნელა ადგამდა, თავაწეული, ამაყად — კონკრეტულად არსად მიდიოდა და არც არსად აგვიანდებოდა. გარშემო ჩქარობდნენ... ფილიპი დროდადრო ჩერდებოდა, თითქოს სასურველი ადგილისთვის მიეღწია. ასეთ მომენტში ერთგვარ წინააღმდეგობად იქცეოდა გამვლელთათვის. ფილიპი არად აგდებდა ამ გარემოებას — თავისი გზა ჰქონდა, ნაბიჯს ნება-ნება ადგამდა, თან გარშემო გულგრილ მზერას დააფანდალებდა...
ანაზდად ზურგიდან ხმაური მოესმა... ვიღაც იძახდა:
— პილს!.. პილს!.. პილსი!.. — ხმა, აშკარად, ქალს ეკუთვნოდა.
ფილიპი შემობრუნდა, თუმცა მოსიარულეთა შორის ვერაფერი საგულისხმო ვერ შეამჩნია.
— პილსი!.. პილსი!.. — განმეორდა ხმა.
ამჯერად გამვლელთა რეაქცია სხვაგვარი იყო — მზერა ტროტუარზე დაუშვეს და ფილიპის მისამართით მისცეს გეზი. ფილიპს ცნობისმოყვარეობისთვის მხოლოდ წამი დასცალდა — ადამიანთა ფეხებიდან პატარა ძაღლი გამოძვრა და მსწრაფლ ქუჩისკენ გაემართა...
ფილიპმა არ დაახანა, თითქოს ცხოველის მოძრაობის ტრაექტორია გამოიცნო, ტროტუარიდან ქუჩაში გადაალაჯა, ნაბიჯს აუსწრაფა, უსიგრძა... და გაშლილი ხელები პირდაპირ გაქცეულ ძაღლს ჩაავლო...
იმავ წამს ფილიპის სხეულს ავტომობილის მუხრუჭის კივილი ზედ ყურთან მიეძღვნა...
ფილიპი არ აჩქარებულა — წამოიმართა და მშვიდი ნაბიჯითა და იერით ტროტუარზე შედგა ფეხი. გამვლელები წამიერ ყურადღებას უტოვებდნენ ძაღლიან კაცს... ფილიპი უტყვი მზერით პასუხობდა. მხოლოდ ძაღლი აქტიურობდა — თათებს გამალებით იქნევდა, ქუჩისკენ იწეოდა და განწირული წკავწკავებდა...
ფილიპს ლოდინი არ დასჭირვებია — შავ სამოსში გამოწყობილი ახალგაზრდა კაცის სხეული იქვე ამოიმართა მის გვერდით.
— გმადლობთ!.. — კაცს სუნთქვა აჩქარებოდა. ხელები ძაღლის გამოსართმევად გაიშვირა, მაგრამ ფილიპმა გვერდი იბრუნა.
— პილს!.. პილს!.. — ნაცნობი ხმა უკვე ფილიპის წინ იდგა — ასაკში შესული ჩია ტანის ქალი. — პილსი, საძაგელო, — ხელები უმალ ძაღლისკენ გაიშვირა, თუმცა, ძაღლმა ერთი შეუღრინა და პირი ფილიპისკენ იბრუნა, — სად გაიქეცი?!.. მოდი ჩემთან!.. როგორ შემაშინე?!...
ფილიპმა ძაღლი ქალს გაუწოდა. ქალმაც უმალ გულში ჩაიკრა იგი — თქვენ რომ არ მოგესწროთ?!... — სათქმელი აღარ დაამთავრა და ძაღლს თავზე აკოცა. — ჩემი პილსი!... — მერე მზერა ქუჩას მოატარა... და შავოსან კაცს უბრძანა:
— საჩუქრად ერთი ბოთლი საუკეთესო შამპანური უყიდე!.. — და თავით ფილიპზე ანიშნა.
კაცი უმალ გაუჩინარდა.
— გმადლობთ! — ქალი შებრუნდა და ტროტუარის დინებას შეუერთდა. ფილიპი უბრად იდგა...
კაცი მალე დაბრუნდა, ისევ ხვნეშოდა. ბოთლიანი ხელი ფილიპს გაუწოდა.
ფილიპმა ბოთლს დახედა... მერე კაცს შეაცქერდა... კაცს გაეღიმა. ფილიპმა თითი-თითოდ ერთიც კიდევ უძღვნა ორივეს უტყვი მზერა და ბოთლს ყელში წაავლო ხელი.
კაცი მსწრაფლ ქალის კვალად გაუჩინარდა...
ფილიპი შამპანურით ხელში ტროტუარზე დარჩა. ბოთლი ხელის გულზე დაიწვინა და ეტიკეტს დააცქერდა. ვერაფერი რომ ვერ წაიკითხა, დაატრიალა და გარშემო დაათვალიერა... მერე ბოთლიანი ხელი დაბლა დაუშვა და მზერა იქეთ მიაწვდინა, საითაც ძაღლიანი ქალი ეგულებოდა... საპასუხო ვერაფერი დაინახა... ისევ ქუჩას მოავლო თვალი... ერთი ცასაც ახედა...
— ფილოს წავუღებ! — ჩაილაპარაკა თავისთვის და ბოთლით ხელში გამვლელებს შეერია...
... — საჩუქრად ერთი ბოთლი საუკეთესო შამპანური უყიდეო, ზუსტად ასე უთხრა ქალმა! — გაიმეორა ფილიპმა.
ქალაქის განაპირას სიცოცხლეგამოხრული, დანგრევამისჯილი შენობის სარდაფში ცეცხლთან ოთხნი ისხდნენ, მიღმა ბნელოდა, გარეთ კი სავსე მთვარე ეკიდა.
— მართლაც, კარგი შამპანურია! — ბოთლი ფილოს ედგა მიწაზე წინ. ამ საზოგადოებაში მას განსხვავებული წონა, სამყაროში კი ყველაფერთან განსაკუთრებული დამოკიდებულება ჰქონდა. როგორც თვითონ ამბობდა, ფილოსოფოსად იყო დაბადებული და თავს უაღრესად ბედნიერად თვლიდა, ბედმა რომ ასეთ პირობებში არსებობა არგუნა. სახელიც შესაბამისი (თუმც, შეამოკლეს) შეარქვეს — ნამდვილი ან არ იცოდნენ, ან არ ახსოვდათ... ისიც არა ერთხელ უთქვამს, ოდესღაც პედაგოგიურ მოღვაწეობას ვეწეოდიო. ლექცია და დიდაქტიკა ძალიან ხიბლავდა — მსჯელობას რომ დაიწყებდა, ისეთ ექსტაზს ეძლეოდა, მისივე თქმით, თავიც ავიწყდებოდა და გარშემო მყოფნიც. ისე აღეგზნებოდა, წაკითხული და წაუკითხავი ერთმანეთში ერეოდა... აუდიტორია მისთვის დიდი ცდუნება იყო...
— ჰო-და, დავლიოთ! — შესძახა სონიმ და რკინის კათხა ბოთლისკენ გაიშვირა. — დაასხი და დავლიოთ! — ოდესღაც სონის რამდენიმე ყინვიანი ღამე ტელევიზორის კარდონის ყუთში ჰქონდა გათეული... მისი ნამდვილი სახელიც ამ მიზეზით შთანთქა შერქმეულმა.
— მოიცა! — ფილო მშვიდი იყო. სასმელი ხელში აიღო და გარშემო მყოფთ მზერა მოავლო. — ეს მინერალური წყალი არ არის, აიყუდო და დალიო!... ეს შამპანურია!... შამპანური სადღეგრძელოს გარეშე კი იგივეა, რაც ქორწილი დედოფლის გარეშე! — აჰა, — ფილომ ბოთლი სონის გაუწოდა — გახსენი და ჩამოასხი!...
— მე რატომ?! — იუარა სონიმ. — შამპანური ფილიპისაა და მან გახსნას! — და ახლა ბოთლმა ფილიპის ხელში გადაინაცვლა.
— ერთი შეხედვით, მართებული მსჯელობაა! — მრავალმნიშვნელოვნად დაასკვნა ფილომ.
ფილიპი გახსნას შეუდგა — ნელა დაიწყო ფოლგის შემოხსნა, ნელა და ფრთხილად, თითქოს ასაფეთქებელთან ჰქონდა საქმე.
— თუმცა, ალბათ, მხოლოდ ერთი სადღეგრძელო გამოგვივა! — გააგრძელა ფილომ. — ეს კი საინტერესო და არც თუ ისე იოლი საქმეა!
— რა საქმე?! — იკითხა ადამმა, რომელიც მთელი ეს დრო, ჩვეულებისამებრ, მდუმარედ ადევნებდა თვალს ყველაფერს.
— შეხედეთ, რამოდენა რკინის კათხები გიჭირავთ?! — ფილო წინ გადმოიხარა. ყველამ საკუთარ ჭურჭელს დახედა. — შამპანურს თავისი სასმისი სჭირდება, რომელიც ჩვენ არ მოგვეპოვება! ამასთან, ამ სითხეს რაოდენობა გააჩნია და იგი ერთ სადღეგრძელოდ იკმარებს!
— კარგი, მაგრამ ვინ უნდა ვადღეგრძელოთ?! — იკითხა სონიმ.
— ვინ ან რა, ეს უკვე არჩევანის საქმეა! — მოპასუხე ისევ ფილო იყო.
— ვისი არჩევანი?! — არ ცხრებოდა სონი.
— ფილიპის! — მოკლედ მოჭრა ფილომ.
ყველამ ფილიპს მიაპყრო მზერა, რომელსაც შამპანური უკვე გაეხსნა და ერთ ხელში ბოთლი ეჭირა, მეორეში — საცობი.
— მე — არა! — მშვიდად თქვა ფილიპმა. — შენ თქვი, ფილო! შენზე უკეთ ვერც ერთი ვიტყვით!
ფილომ გრიმასა შეკრა, თითქოს ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს გადაწყვეტილებას ღებულობდა... გარშემო ადამიანთა სიჩუმემ დაისადგურა, ცეცხლი ტკარცალებდა მხოლოდ...
— კარგი! — ისროლა მერე უცებ. — მხოლოდ ერთს გავიმეორებ: აირჩიო ერთადერთი ღირებულება მრავალთა შორის, არც თუ ისე იოლი არჩევანია!... და თუ არ დამეთანხმებით, საკუთარ ცნობიერებას ეკამათეთ!... — და ფილიპს მიუბრუნდა — შეავსე!...
ფილიპმა სასმისები სათითაოდ ყველას ჩამოართვა, წინ დაილაგა და შევსება დაიწყო. ნელა, რუდუნებით ასხამდა. ახლა ყველა მას უმზერდა. სიჩუმე ისევ ფილომ დაარღვია:
— ადამ, — მიუბრუნდა იგი ადამს, — მითხარი რას ინატრებდი, რომ შეგისრულდეს,... რაზე ოცნებობ ყველაზე უფრო?!..
ადამმა გაიკვირვა და უხერხულად შეიშმუშნა.
— თქვი, ნუ მოგერიდება! — გაამხნევა ფილომ. — შემდეგ სონისაც ვკითხავ.
— რაზე?! — სონის გახედა და ღიმილით დაიწყო ადამმა, — ბევრ ფულზე და მაღალ ცათამბჯენში დიდ კაბინეტზე!... აი, ასე,... — ადამმა ხელები სახის წინ გაშალა, — სულ მინები რომ არის და გარეთ ქალაქი მოჩანს!... ცხოვრობ და არაფერი არ გაკლია!... ყველაფერი ძვირფასი რომ არის: ავეჯი... ჭურჭელი.... საჭმელი... სასმელი... გემსახურებიან!... გარშემო ყველაფერი სუფთაა!... არ გცივა!... დიდი და ფუმფულა საწოლი გაქვს!...
ადამი გაჩუმდა და შეფასების მოლოდინში თვალი საზოგადოებას მოავლო. ყველა გატრუნული უსმენდა, სახეებზე ცეცხლის შუქი უციალებდათ.
— შესანიშნავია! — ფილოს შეძახილმა გამოაფხიზლა ყველა. — ახლა შენ მითხარი, — ფილო სონის მიუბრუნდა, — რა გძულს ამქვეყნად ყველაზე უფრო, რისი გეშინია ყველაზე მეტად?!
სონი შეცბა, თითქოს ამ კითხვას არ ელოდაო, გარშემო გაკვირვებული მზერა მოატარა...
— ბულდოზერი!... — გამოერკვა და რიხით თქვა უცებ.
— არ მიკვირს! — წაუკომენტარა ფილომ. — მერე!
— ბულდოზერის მეშინია და მძულს! — გააგრძელა შეგულიანებულმა. — ეგ იყო, ბარაკები რომ დაგვინგრია და უსახლკაროდ დაგვტოვა!... საავადმყოფოც მაგით დაგვინგრიეს!... მერე, კიდევ, ხიდთან!... მაგის ხმას რომ გავიგონებ!... — სონიმ სახესთან მუშტები შეკრა...
ყველას გაეღიმა.
— რა გაცინებთ, — გაცხარდა სონი, — არ მოხდეს, თორემ ერთ დღეს აქაც რომ მოგვადგეს, ნახავთ ამ ზამთარში ქუჩაში რომ დარჩებით?!...
— კარგი! — მძიმედ თქვა ფილომ. — ფილიპის შესახებ ვიცი — წყლის ეშინია!... აიღეთ სასმისები! — ფილომ თავისი აიღო. დანარჩენებმაც არ დააყოვნეს. ფილომაც დაიწყო:
— დავუშვათ, ჩვენ არ ვიცით და ერთ დღეს გავიგეთ, რომ არსებობს გარემოება, საშუალება, პირობითად ასე ვუწოდოთ, რომელზეც მხოლოდ და მხოლოდ უმდიდრეს ადამიანებს მიუწვდებათ ხელი. ახლა გავარკვიოთ რა არის ეს გარემოება, საშუალება და რა შეუძლია მას?! — ფილომ წამიერი პაუზა გააკეთა და ცნობისმოყვარე სახეებს კმაყოფილი მზერა მოავლო. — ამ საშუალების წყალობით ადამიანი მცირე დროით შეიძლება მოხვდეს ნებისმიერ ადგილას ნებისმიერ გარემოში, სადაც ან ბედნიერებას მოიპოვებს, ან განსაცდელის პირისპირ აღმოჩნდება,... ან კიდევ, შესაძლებელია გარდაცვლილი ადამიანიც იხილოს. მიხვდით, ალბათ, სიზმარზე ვსაუბრობ!
ფილო შეყოვნდა და აუდიტორიის რეაქციას დაელოდა — ყველანი, სასმისებით ხელში, გატრუნული შესცქეროდნენ. ფილომაც აღარ დაახანა და განაგრძო:
— გიფიქრიათ, რა არის სიზმარი?! ჩემი აზრით, სამყაროსაც აქვს იუმორის გრძნობა. სიზმარი სწორედ ხუმრობაა! რამდენჯერ დაგვსიზმრებია კარგი ცხოვრება?! განა დროის ეს ბედნიერი გაელვება არ იყო?! ეს არის პატარა, თუმცა ხანმოკლე ბედნიერება! ჩვენ ხომ მოვესწარით იმ ბედნიერ ყოფას?! მერე რა რომ ძალიან მცირე ხნით! განა ჩვენი ცხოვრება ხანგრძლივია?! ყველაფერი ხომ ფარდობითია სამყაროში?! თქვენ წარმოიდგინეთ, როგორც მე დავუშვი, სიზმარი რომ უამრავი ფული ღირდეს და მხოლოდ უმდიდრეს ადამიანებს მიუწვდებოდეთ ხელი, როგორი სანატრელი იქნებოდა იგი ჩვენთვის?! რა გვეცოდინებოდა ჩვენ მის შესახებ — რომ არსებობს რაღაც ისეთი, რომლის დროსაც შენ შეგიძლია სხვა ადამიანი იყო სხვა გარემოებაში და სხვა პირობებში?! განა ეს ბედნიერება არაა, რომ ყველას შეიძლება დაგვესიზმროს?!.. როგორც ის, რომ შეგვიძლია სიზმრად აუხდენელი ოცნება ვიხილოთ?!... ან კიდევ, ავიღოთ უცუდესი სიზმარი — გავიხსენოთ ყველაზე საშინელი კოშმარი... აქ ხდება ყველაზე საშინელი რამ, რაც შეიძლება შეგვემთხვეს! ჩვენ ვიღვიძებთ... და ირკვევა, რომ ეს ყველაფერი არაფერია! იქ ჩვენ უბედურებას პირისპირ შევეჩეხეთ — ვიგრძენით და განვიცადეთ! შეიძლება რაღაც გუნებაში გვქონდა და მის შედეგს სიზმრად გადავაწყდით... რეალურ ცხოვრებაში ამისთვის უნდა გვეზღო, აქ კი დაუსჯელად და უდანაკარგოდ გამოვძვერით, გაკვეთილი მივიღეთ და მომავალში გავითვალისწინებთ! განა ესეც ბედნიერება არაა იმ გამოღვიძებასთან ერთად, რომელიც გვეუბნება, ყველაფერი სიზმარი იყოო?! დამერწმუნეთ, ყოველივე ეს ბედნიერებაა, დაფიქრდებით და მიხვდებით! ისიც გითხარით, სიზმარი ხუმრობაა-მეთქი! ხუმრობა, რადგან მომენტალური, წუთიერია და მხოლოდ დროის მოცემული მონაკვეთის პირმშოა. ამავდროულად, ისე, რომ სინამდვილეს არ ვნებს, ჩვენს რეალურ ყოფას ხელოვნურით ცვლის უკეთესობისა ან უარესობის კონტექსტში. სიზმარმა, როგორც ხუმრობამ, შეიძლება თვალი აგვიხილოს, რაღაცას უფრო სერიოზულად შევხედოთ და დავფიქრდეთ... ან კი პირიქით — რაიმეს მიმართ მოჭარბებული სერიოზულობა გაგვიქარვოს... დამოკიდებულებაც იმგვარივე აქვთ, როგორც ხუმრობასთან — ერთნი უკიდურესად სერიოზულად აღიქვამენ და განიცდიან, გაზვიადებულ, არცთუ იშვითად, საკრალურ მნიშვნელობასაც ანიჭებენ, სხვებს — ღიმილს ჰგვრის... მერწმუნეთ, სამყარო სიზმრის ენით გვეხუმრება! ეს ბედნიერებაა და რამდენად სწორად გავიგებთ მის ნათქვამს, ჩვენსავე ინტელექტსა და გამჭრიახობაზეა დამოკიდებული!... დიახ — სიზმარი ესაა ბედნიერება ხუმრობით! ახლა განცვიფრებული თვალებით მიყურებთ და გიჭირთ ჩემი სიტყვების არსს ჩასწვდეთ, მაგრამ ერთ ღამით, როცა ბედნიერი სიზმრის შემდეგ გაგეღვიძებათ ან პირიქით — საშინელი კოშმარი დაგიფრთხობთ ძილს, გაგახსენდებათ ჩემი საუბარი, გაგეღიმებათ და დარწმუნდებით, რომ მართალი ვიყავი!...
ფილოს აუდიტორიას უკვე ეღიმებოდა... თავად მომხსენებელსაც გაეღიმა...
— ჰო-და, სიზმარს გაუმარჯოს!... — შესძახა რიხით, — ბედნიერებას ხუმრობით!...
— გაუმარჯოს! — დაეთანხმნენ გავრცობის გარეშე და სასმისები აიყუდეს...
ყველას სონიმ მოასწრო — კათხა ხმაურით დადგა და წამოდგა, ცეცხლი არ ჩაგვიქრესო, ჩაილაპარაკა და სიბნელეს შეერია...
...ფილიპი დიდ, ვეებერთელა კაბინეტში ხალიჩიან იატაკზე შემინულ კარადასთან იდგა. ერთი კედელი სულ წიგნებს ეკავათ, საპირისპირო მხარეს კი დიდი საწერი მაგიდის უკან, მინის კედლის მიღმა ქალაქი მოჩანდა...
ფილიპმა კარადის ვიტრინა გამოაღო.... მოსარკულ თაროებზე მრავალგვარი ბროლის სასმისი გამოეწყოთ... ფილიპი ერთ-ერთს სწვდა და გადმოიღო... ბროლი წყლით იყო სავსე... ფილიპმა ადგილზე დააბრუნა იგი და ახალს შეავლო ხელი... ისიც წყალს იტევდა და... პირველის ბედი გაიზიარა... ფილიპმა ისევ ახალი შეარჩია...
რამდენიც არ აიღო, ყველაში წყალი ესხა... ამაოდ ეძებდა ცარიელ ჭიქას...
მერე ტელეფონის ხმა მოესმა და საწერი მაგიდისკენ გაემართა... ვიდრე სავარძელში ჩაჯდებოდა, მზერა მინის მიღმა შენობების სახურავებისკენ გაექცა...
სავარძელში ჩაჯდა თუ არა, ბულდოზერი იმავ წამს ახმაურდა, საშინელ ხმაზე არახრახდა და პირდაპირ დაიძრა... წინ საწერი მაგიდა იდგა, შემდეგ — მინის კედელი ასრულებდა ოთახს... მიღმა კი ღია სივრცე იშლებოდა ქალაქის თავზე...
ბულდოზერი ხმაურითა და ტორტმანით მიიწევდა წინ... სამართავად მხოლოდ ერთი ბერკეტი გააჩნდა — რკინის მილაკი მრგვალი შავი თავით.... ფილიპმა უკან მოსწია იგი... ბულდოზერი ერთი შედგა... მაგრამ ბერკეტმა პირვანდელი მდგომარეობა დაიბრუნა და დამანგრეველი სვლა ისევ გაგრძელდა... ფილიპმა კიდევ სცადა, მაგრამ კვლავ იგივე განმეორდა...
ამჯერად შეეცადა ბერკეტი უფრო ძლიერად მოეწია,... მაგრამ ძვრაც ვერ უყო...
ბულდოზერი კი ამ დროს მაგიდას მიადგა და ხმაურით წინ წაათრია...
ფილიპი ბერკეტს ჩაფრენოდა... წამოდგომა მოინდომა... აქაც ხელი მოეცარა... ისევ ბერკეტს ჩააფრინდა... ამაოდ...
მინის კედელი ლეწვით გაიმსხვრა... მაგიდა სადღაც გადაეშვა...
დაბლა, შორს სახლის სახურავები, წვრილად ქუჩა, ავტომობილები კი წერტილებივით მოჩანდნენ...
ბულდოზერი სვლას არ ანელებდა... ფილიპის ხელები ბერკეტს შეხორცებოდნენ... სახეში ქარი უბერავდა...
ბულდოზერი ოთახს გასცდა... უკვე ჰაერში ეკიდა... ნელ-ნელა წინ მძიმედ გადაიზნიქა... გადაიხარა... და დაბლა გადაეშვა...
დაცემა გაღვიძება იყო...
სიბნელეში ნელ-ნელა გამოერკვა... რომ საშინელი სიზმარი ნახა... განძრევის შეეშინდა... გვერდით სონი ხვრინავდა... გულზე მოეშვა... გაეღიმა... გარედან სუსხიანი ხმა მოესმა — ქარი მძლავრდებოდა... ციოდა...
ფილიპი წამოჯდა... სიბნელეს თვალი მოავლო... ხელში რაღაც ეჭირა... თითები გაშალა... ვერ დაინახა, მაგრამ იგრძნო და მიხვდა — შამპანურის ბოთლის საცობი იყო... ისევ გაეღიმა, თუმცა არავის დაუნახავს... რამდენიმე წამი ასე იჯდა,... ვიდრე სიცივისგან არ შეაჟრჟოლა... ისევ ჩაწვა... და ჩაიფუთნა...
გვერდით სონი ხვრინავდა და... ეძინა...
ფილიპი გაიტრუნა... საცობიანი ხელი მომუჭა, მეორე თავქვეშ ამოიდო და თვალები მაგრად დახუჭა — რათა მალე ჩასძინებოდა,... ისევ დაბრუნებოდა სასიზმრეთს... არ ჩამორჩენილიყო სახუმაროდ წასულ ქალაქს...