ძმა (თავი პირველი)

ნაკვერჩხლად ქცეული, მბჟუტავი ცეცხლი ანათებდა პატარა ოთახს, რომლის სარკმლიდანაც ბუმბულივით ნაზად მოშრიალე ფოთოლთა ხმა იღვრებოდა. კედლები ცეცხლისფერი, ჯვრის ორნამენტებიანი ფარდაგებით იყო დაფარული. იატაკი დატკეპნილი, სიმშრალისგან დახეთქილი მიწისა და ჩაშავებული ხისგან მოეწყოთ. ბუხრის წინ დაბალ ხის ძელზე ბამბის თეთრი წინდები და შალის შავი კაბა შრებოდა. კუთხეში ხისა და რკინის ჭურჭლის მოპირდაპირედ ძველი, მოუხეშავი საქსოვი დაზგა იდგა.
არაფერი მიანიშნებდა ამ სახლში კაცის არსებობაზე, გარდა სარეცელზე მწოლიარე, სიცოცხლე მილეული ადამიანისა, რომელიც ხელებით, ანგარიშმიუცემლად ებღაუჭებოდა მის თავთან ჩამუხლული ქალის მტევნებს, თითქოს სიცოცხლეს ეჭიდებაო.
ნაზ ხელებს ფერი დაეკარგათ და სახეზე ჩამოყრილ ოქროსფერ თმებს, ნერვულად იწევდა უკან, რომელიც შავი ნაჭრით ნახევრად დაეფარა და თმის შიგნით კეფასთან კრავდა. სწორ, გამოკვეთილ ცხვირზე, შუბლიდან დადენილმა წვეთმა გაიკვალა გზა და სინათლეჩამდგარი, იისფერი თვალები აუწვა.
შუბლზე საფენებს უცვლიდა. მომაკვდავს სიამოვნებდა გამოცვლილი, ცივი საფენი და წამით გაყუჩდებოდა. სხეულის ჯოჯოხეთური სიმხურვალე, მალევე ათბობდა ნაჭერს და ისიც იწყებდა სიკვდილის ცეკვას. მძიმედ სუნთქავდა და სიცოცხლისთვის ბრძოლისგან, დაღლილს ხროტინად ამოჰქონდა სულის თითო თითო ნაჭერი. მარცხენა მხრიდან, მენჯამდე, მეწამულად ჩანდა, მთელ ტანზე შეხვეულ საფენებში, ჭრილობიდან მდინარედ გამოჟონილი სისხლი.
ოთახში შავებში ჩაცმული, ნაოჭთა სიმრავლისგან სახე დაღარული დედაკაცი შემოვიდა. ახალგაზრდა ქალს მიუახლოვდა, მხარზე სისინით გადაუსრიალა ხელი და ავადმყოფს დახედა.
- დილამდე თუ გაატანს გადარჩება! - ქალის მხარს ნაზად მოუჭირა ხელი.
- გადარჩება! - ფოლადის სიმტკიცით წარმოთქვა ახალგაზრდამ და წყლიან ჯამში ნაჭერი ჩააფინა.

წითელ მოსასხამიანი მეომარი, ცხოველის სიფიცხით იცავს, მარცხენაში აღმართულ სისხლისფერ ჯვრიან დროშას. ნახევარ მთვარისებრი, მორკალული ხმალი ზედიზედ კვეთს და რბილში ატანს მტერს. გრძელ ველურ თმებში, შლეგად ჩანს მისი სახე. მეომარმა გამოიხედა და გაცხოველებული სახე, უიმედო გაოცებამ ჩამოფარა.

ჭვარტლიანი ღამე, სუსხიანმა გარიჟრაჟმა შეცვალა. სარკმლიდან შემოსული მზის სხივი ავადმყოფს მიადგა. ნელა გაახილა თვალი. სინათლე უმალ დაიჩრდილა და მანაც ზედიზედ დაახამხამა თვალი, ბინდის მოსაშორებლად.
ზემოთ აიხედა და ბინდიდან ნელა გამოიკვეთა ლამაზი ქალის სახე.
- არ მეგონა, გაცოცხლების შემდეგ, - მშრალი ყელით ამოიხროტინა კაცმა. - პირველს ასეთ სილამაზეს თუ დავინახავდი.
ქალს პასუხად გაეღჲმა და ხის თასით მაცოცხლებელი წყალი მიაწოდა.
- სად ვარ? - იკითხა ავადმყოფმა, როცა მიმოიხედა.
- სოფელ მარაბდაში. - თავით სარკმლისკენ ანიშნა ქალმა.
კაცმა გახედა სარკმელს, რომლიდანაც მზის სხივი ათინათად იჭრებოდა და მხიარულად დათამაშობდა მიწაზე.
- აქ როგორ მოვხვდი?
- ბრძოლა სოფელთან ახლოს მოხდა. ხმა აქაც კი აღწევდა, - სახეს ჩრდილი გადაეკრა. - გადარჩენილებს ვეძებდით, მაგრამ როგორც ჩანს მხოლოდ შენ გადარჩი.
ელდანაცემი აზიდვისაგან გმინვა აღმოხდა. ტკივილმა ელვად გაიარა გადაჭრილ სხეულში და უკან მიაგდო.
- სხვა ვერავინ ვნახეთ. - მიმკრთალი ხმით მიუგო ქალმა და თვალები ნამმა აუვსო.
კაცი თითქოს გონზე მოვიდა. სახე დაუწყნარდა, ხშირი, მეჩხერი თმა გადაიწია და წყნარად თქვა:
- რა გქვია? - ძალუმი სიწყნარით ამოთქვა.
- გვანცა. - ხმაში ნაღველი გაერია ქალს.
- უნდა წამიყვანო, გვანცა, ბრძოლის ადგილას. - ჭრილობისგან ძალაგამოცლილი ხმით მიუგო მან.
- ძალიან სუსტად ხარ. ამხელა გზას ფეხით ვერ გაივლი. -
- გთხოვ! - მუდარის სახით ახედა ქვემოდან ვაჟმა.
გვანცამ სინანულის მზერით გააქნია თავი.
- დედაბერს უნდა დაველოდოთ, - თვალებგაყინული, წამით ჩაფიქრდა. - ურმით წაგიყვანთ.
- რომელ დედაბერს, გვანცა?!
- ჩემს გამზრდელს! - მტკიცედ უპასუხა ქალმა და წამოდგა. - უნდა ჭამო! - ნათევი ღამის სითეთრემ გადაჰკრა ანაზდად სახეზე.
აღარაფერი უკითხავს. დინჯი თვალით ედევნებოდა და საშინელი ფიქრები ტანჯვად ედებოდა გარდასული ბრძოლის მოგონებებს. ენით აღუწერელი იყო მისი ფიქრების ტკივილი. არაფერი ისე არ ტანჯავს კაცს, როგორც მღრღნელი, უსუსური იმედების ბჭობა საკუთარ თავთან. გახსენებით კი ვერაფერი გაეხსნებინა გარდა წუხანდელი ზმანებისა.
გვანცამ სამფეხი, უხეში ხის, პატარა მაგიდა შემოიტანა ოთახში. ნელა დაეხმარა წამოჯდობაში. სამფეხი ახლოს მიუწია და მსუბუქი ნაბიჯების ცქრიალით გაუწყო.
- მადლობ! - თავის დახრაში მეფის მოწიწება ჩადო კაცმა. - დავითი მქვია!
გვანცამ პასუხად კვლავ გაუღიმა და გარეთ გავიდა. სარკმლიდან გახედა კაცს და სიმწრით ჩაეღიმა. დაჭრილის კვალობაზე, მადიანად შეექცეოდა საჭმელს.
სიმწრის ლუკმებით ჭამდა დავითი. ყოველი ნატეხი ყელში ეჩხირებოდა და ჩქარი ჭამის მცდელობისგან ყბას გამეტებით აჭერდა ყბაზე. არ უნდა გაჩერებულიყო. მცდელობამ უმტყუნა. გახევდა და დაბრმავდა. პურიანი ხელი ჰაერში გაყინვოდა. წვეთებმა თავისით გაიკვლია გზა მონაცრისფერი თვალებიდან წვერამდე, სადაც უჩუმრად ჩაიმალნენ. შემოსულმა ხმაურმა გამოაფხიზლა, უხეში ხელის გულებით სწრაფად მოიწმინდა თვალები და გარშემო მიმოიხედა. ოთახის კარმა გაიჭრიალა გვანცას შემოსვლისას. ჟამისგან მოხრილი დედაბერი მოჰყვა თან.
დავითი წამოსადგომად აიზიდა, ჭრილობამ არ გაუშვა და სახე წითელმა მოუფარა. მოხუცის ბაგე ღიმილმა გაკვეთა, თვალებში სითბო ჩაუდგა და მიუახლოვდა.
- უკეთ გამოიყურები! - დაბერებულ სახეს, დროთა სიმრავლის სიბრძნე ანათებდა.
- მკვდარს ალბათ ვჯობივარ. - სიმწარე მიაყოლა დავითმა თავის გაქნევას. - მადლობას გიხდი... - საშველად გვანცას გახედა.
- ნანი დამიძახე, შვილო. - მიეშველა მოხუცი. - გვანცამ მითხრა ასვლა რომ გინდა.
დავითმა მძიმედ დაუქნია თავი.
- ნება შენია. - ნაოჭებისგან დაღარული სახე გვანცასკენ მიატრიალა. - დაეხმარე, გვანცა!
გვანცამ მუქი ყავისფერი სელის შემოსაცმელი მიაწოდა. წითელი ბამბის ნაქსოვი მოსასხამი მოაგდო მხრებზე, მხარში ამოდგომით გაიყვანა გარეთ. დავითმა ღრმად ჩაისუნთქა ივლისის, საკვირველად სუსხიანი ჰაერი.
სახლი ერთსასრთულიანი მოშავო ხისგან იყო ნაშენი, ალაგ-ალაგ დახეთქილი. მართკუთხა ლოდებზე შემაღლებული, წინ აივნითა და მისგან ჩამსვლელი კიბით. ეზო აქეთ-იქიდან დაბალი, წიწვოვანი ხეებით გარშემორტყმული, დაბალი ღობითა და ჭიშკრით, პატრონის სიმდიდრეზე არ მიგანიშნებდა. კიბესთან დაკოჟრილი ორთვალა ურემი იდგა, ერთი ფერდებჩაზნექილი, ყავისფერი ხარით შებმული.
გვანცა ქვემოთ ჩასვლაში დაეხმარა დავითს, ურემზე დაგებულ აფთრის ტყავიან ქვეშაგებზე ფრთხილად მიაწვინა. თავად მოხუცთან ერთად გაუძღვა წინ.
თვალებ დახუჭულს გული ზარად უცემდა. მოლოდინი ანადგურებდა და სიკვდილის სურვილით ეხებოდა ფიქრს. სწრაფი, ღრმა სუნთქვით ხაპავდა ჰაერს, ფართე შუბლზე ნაოჭები, გველებად იკლაკლებოდნენ. გულში ღმერთის სახელს იმედით იძახდა. მისი სიცოცხლე ბედისწერას ასცდენოდა და ყველაფერს მისცემდა ახლა, ოღონდ ეს წუთები, წამებად არ გაგრძელებულიყო.
ურემი მზით შეფიცხულ გორაკს მიადგა. აქედან კარგად ჩანდა ბრძოლის ველი, ურიცხვი გვამებით მიმოფანტული, თუ ქართველების და თუ ყიზილბაშების. ველის დასავლეთით საუკუნოვანი მუხა, მიწიდან ფესვებ ამოზრდილი, გოლიათივით გადმოსცქეროდა მას, თითქოს მუხლი მოეყარა დახოცილთა წინაშე,
თვალები გაახილა. გვანცას დახმარებით წამოდგა და გაშეშდა. გული ტარანივით ანგრევდა შიგნეულს. ნელა დაიწყო სიარული გვამებს შორის, თვალებით ეძებდა, ბრძოლის კადრებს იხსენდებდა და დიდი მუხისკენ მიიწევდა. კაცი შედგა. გულმა შეწყვიტა იერიში და ძალის მოსაკრებად შეიკუმშა. ერთ შესუნთქვით დაბერა ფილტვები დამძიმებული ჰაერით დავითმა.
მუხისკენ მიმავალ გზაზე, მზე რვა ცხედარს ანათებდა, ერთიმეორეზე საზარლად დაჩეხილს. მუხის ჩრდილში, მოტახტო ფესვებზე ქალი იყო მისვენებული, ღიად დარჩენილ თვალებში, ფოთლებს შორის გამოღწეული სხივი ირეკლებოდა. ხელში დაფლეთილი სისხლისფერჯვრიანი, დალაქავებული დროშა ჩასცივებოდა, ფეხებთან კი ნორჩი გაშლილი გიშრისფერ თმიანი გოგონა მისვენებოდა.

ყველა ნადირზე საზარელი იყოო გმინვა და გოდება, უკანასკნელი ძმის, ხერხეულიძისო, ამბობდნენ. თვით ღმერთსაც კი მისწვდა მისი ტირილი და ივლისის დღეს მარაბდას საშინელი ჭექა ქუხილი დაატყდაო თავს.
ის კი ვიცით, რომ იმ დღის შემდეგ საუკუნოვანი მუხა, ორად იყო მეხისგან გახლეჩილი.