მილიარდ წელს სამყაროს ბოლომდე
(miliard wels samyaros bolomde)
უსაზღვრო, უსაწყისო და უსასრულო სამყაროში, შავბნელი და ცივი კოსმოსური სიცარიელის განაპირას, ერთი მარტოხელა პლანეტა ცხოვრობდა. ვერ იტყოდი, რომ დიდი იყო. ალბათ უფრო პატარა ეთქმოდა. საოცარი ის იყო, რომ პლანეტა არ მოძრაობდა და არც ბრუნავდა, როგორც სხვა ციური სხეულები: ის უძრავად ეკიდა სივრცეში.
პლანეტას არ ახსოვდა, როდის და საიდან მოხვდა აქ. მის ზედაპირზე შეგეძლოთ დაგენახათ ოკეანეების თეთრი უდაბნოები და ყინულის სტალაგმიტების უცნაური, ლურჯი ტყეები, უზარმაზარი ჩანჩქერების გათოშილი კასკადები და მუდმივი ყინვის მთრთოლვარე ათინათები... ყველაფერი თოშს მოეცვა. იდგა მოსაწყენი, თეთრი მდუმარება, რომელსაც იშვიათად ყინულის მკვახე ჭახანი თუ დაარღვევდა.
მაგრამ შიგნით, გაყინული სხეულის სადღაც სიღრმეში, პლანეტა გრძნობდა ცხელ, მღელვარე გუნდას, რომელიც ბორგავდა და წვავდა, ზოგჯერ ზედაპირზე ამოვარდნასაც ცდილობდა მაღალი მწვერვალების თეთრი პიკებიდან. მაშინ იმ ადგილზე ყინული შავდებოდა და უცნაურად იღვრებოდა. პლანეტას შეეძლო, ტანის კანკალით დაეშოშმინებინა ეს გაბრძოლება, მალევე გრილდებოდა კოსმოსური სიცივით და პირვანდელ და ჩვეულ, მოხდენილ იერს იღებდა.
პლანეტა ხშირად ხედავდა შორიახლო მფრინავ ბოროტ მეტეორიტებს. ისინი, ცოტა არ იყოს, აშინებდნენ. ეს მკვირცხლი და დაუნდობელი ქვის ქოფაკები უწესრიგო ხროვად დაქროდნენ და ზოგიერთი მათგანი, განსაკუთრებით გზააბნეული და თავხედი, პირდაპირ პლანეტისაკენ ეშვებოდა. ცისფერ მანტიასაც უწვავდა და თვითონაც იფერფლებოდა. ზოგჯერ ისინი ზედაპირზეც ცვიოდნენ და დიდხანს შეუხორცებელ, ღრმა იარებს ტოვებდნენ.
სამყაროს ამ ნაწილიდან კარგად ჩანდა ვარსკვლავთა სახლი. საერთოდ, მან არ იცოდა, რომ ეს ვარსკვლავები იყო. ამის შესახებ მას კომეტა უამბობდა, ას წელიწადში ერთხელ რომ მოფრინდებოდა ხოლმე. `ვარსკვლავები უზარმაზარი და ვარვარა, მანათობელი და თავის გზაზე ყველაფრის დამწველი საშიში არსებებია!~ _ უამბობდა თავისივე მონაყოლით შემკრთალი კომეტა... ვარსკვლავებამდე შორი იყო. აქედან ვარსკვლავთა სახლი ისე მოჩანდა, როგორც იისფერი მანათობელი ნისლი და შეუძლებელი იყო, წარმოგედგინა, რომ აი ეს პაწაწინა, მოციმციმე წერტილები შეიძლება მასზე ბევრად დიდები და _ სასაცილოა _ საშიშებიც ყოფილიყვნენ!
კომეტა უამბობდა, რომ ბევრ ვარსკვლავს თანამგზავრი ჰყავს, ისეთივე, როგორც პლანეტაა. ისინი ვარსკვლავთა გარშემო ტრიალებენ ერთხელ და სამუდამოდ დაწესებული კანონით. ასეა მიღებული ვარსკვლავთა სახლში. ზოგ ვარსკვლავს ბევრი პლანეტა აქვს, ზოგს _ ცოტა, ზოგს _ სულაც არა, მაგრამ შენისთანა ლამაზი არც ერთი არ არისო, _ ეუბნებოდა კუდის კეკლუცი თამაშით...
...ამ საუბრების შემდეგ პლანეტას გაუგებარი შეგრძნებები იპყრობდა. მას რაღაცის უკმარისობა აწუხებდა. სწორედ ამ დროს იწყებდა ბორგვას და გამოხტომას შინაგანი გავარვარებული გუნდა. `როგორ, _ ფიქრობდა პლანეტა, _ როგორ უნდა იტრიალო ვარსკვლავის გარშემო? ესე იგი, მუდმივად უყურო მას, იწვებოდე მისი სხივებით და თან გერიდებოდეს მისი რისხვის... მაგრამ, ალბათ, ეს საინტერესოა _ ღვიარა, თეთრი სიკაშკაშე, მუდმივად ცვალებადი ხასიათით და სახით, შენკენ რომ საშიშ და მხურვალე სხივებს აგზავნის... ეს ისე უცნაური და არაჩვეულებრივია!..~
მალე კომეტის სტუმრობა მთავრდებოდა. პლანეტაც წყნარდებოდა _ შემდეგი ასწლეულის შემდეგ შეხვედრამდე...
ასე გრძელდებოდა ძალიან, ძალიან დიდხანს, ვიდრე კოსმოსის მკვრივ სიბნელეში მისკენ ნელა მომავალი მუქი სფერო არ გამოჩნდა. პატარა და შიშველი იყო, მანტიისა და ყინულოვანი სიკაშკაშის გარეშე. როცა მოახლოვდა, ნაღვლიანად თქვა _ როგორ დავიღალე ამ კოსმოსში მუდმივი ხეტიალითო...
_ შენ საიდან ხარ? _ ჰკითხა გაკვირვებულმა პლანეტამ.
_ ო-ო! მე სამყაროს მეორე ბოლოდან ვარ. მე მთვარე მქვია. დიდი პლანეტის ნაწილი ვიყავი, ვიდრე ის გაცოფებულმა ჯუჯამ არ ააფეთქა...
_ ვინ? ვინ ჯუჯამ?
_ თეთრმა. მაგრამ ის ყოველთვის არ იყო ასეთი. თავიდან კარგად გვექცეოდა, მაგრამ მერე რაღაც მოუვიდა. პლანეტები ამბობდნენ, შინაგანმა წინააღმდეგობებმა დაღუპაო.
_ ალბათ, მეც შინაგანი წინააღმდეგობებით მოვკვდები, _ წამოიძახა პლანეტამ, _ ჩემს წიაღში წინააღმდეგობების ისეთ ცხელ ტალღებს ვგრძნობ!..
_ არა, ეს სხვა რამეა, _ დაამშვიდა მთვარემ. _ ეს წინააღმდეგობები კი არა, შენი მხურვალე გულია. ისეთივე, როგორიც ჩემს პლანეტას ჰქონდა. მე ამ გულის ნაწილი ვიყავი, მაგრამ დღეს... დღეს არარაობა ვარ, ჩვეულებრივი ქვის ნაგლეჯი, ყველაზე პატარა მეტეორსაც რომ შეუძლია უკბინოს!..
მთვარემ მთლად მოიწყინა და ბრუნვას უმატა. პლანეტას მისი მღელვარება გადაედო.
_ თუ გინდა დარჩი ჩემთან, _ უთხრა. მთვარე იზიდავდა.
_ დიახ, _ საწყლად თქვა მთვარემ, _ მომბეზრდა მარტოობა... ალბათ, სიამოვნებით დავრჩები. მაშ რაღა მთვარე ვარ!..
_ ჯუჯას რა მოუვიდა?
_ ამბობენ, სულ გაშავდაო. ვარსკვლავებს ემართებათ ასეთი რამეები. მოიცა, ახლავე...
მთვარე მიჩოჩდა პლანეტასთან და მის გარშემო ბრუნვა დაიწყო.
_ აი ასე!.. ახლა ერთად ვართ! აი ახლა კი სრულფასოვანი მთვარე ვარ _ ჩემს პლანეტასთან ერთად! იქ, სადაც მე ვცხოვრობდი, ბევრი მთვარე იყო...
_ მოიცა! თუ შენ ამბობ, რომ... _ პლანეტა ცდილობდა, აზრები დაელაგებინა, _ თუ შენ სრულფასოვანი მხოლოდ ჩემთან ერთად ხარ, პლანეტები კი ვარსკვლავების გარშემო ტრიალებენ, მაშინ... მაშინ გამოდის, რომ მათ გარეშე მეც არასრულფასოვანი ვარ!
_ არა, არა, რატომ არასრულფასოვანი? _ მთვარე შეეცადა, დელიკატური ყოფილიო, _ აი ხედავ, შენ მე გყავარ, შენი თანამგზავრი! თანაც, თუ მე ვტრიალებ შენ გარშემო, შეიძლება წარმოიდგინო, რომ შენც ჩემ გარშემო ტრიალებ! ხომ ასეა?!
_ მაგრამ შენ ვარსკვლავი არ ხარ! შენ... შენ ხომ არ ანათებ!..
პლანეტამ ძალიან უბედურად იგრძნო თავი. მაშინაც კი არ ყოფილა ასეთი უბედური, კომეტა რომ გაფრინდებოდა ხოლმე. გავარვარებულმა გუნდამ სიღრმიდან თავი ისევ შეახსენა...
_ მას უყვარდა პლანეტა, _ თქვა მცირე ხნის შემდეგ მთვარემ ნაღვლიანად.
_ რას აკეთებდა? ვის? _ ვერ გაიგო პლანეტამ.
_ უყვარდა-მეთქი, _ კვლავ ნაღვლიანად გაიმეორა მთვარემ, _ მაგრამ ამ შინაგან წინააღმდეგობებს რა ვუთხარი!..
_ რას ნიშნავს _ უყვარდა?
_ რას ნიშნავს და... შენ რა, არ გესმის? სიყვარული ხომ...
მთვარე დაიბნა და არ იცოდა, რა ეთქვა.
_ სიყვარული _ ეს ისეთი რამეა, მუდმივად რომ გიზიდავს და სულ მის გარშემო ტრიალებ. არაფერი არ დაგაშორებს, დიდი აფეთქების გარდა!..
_ ესე იგი... მე და შენ... ჩვენ ერთმანეთი გვიყვარს?
_ შესაძლოა, მაგრამ ეს სხვა რამეა. მე შენი თანამგზავრი ვარ და უშენოდ არ შემიძლია. შენ კი შეგიძლია.
_ არა, მე მინდა, რომ ჩემთან იყო!
_ მეც...
_ მთვარე, საერთოდ, რა საჭიროა, გიყვარდეს? ტრიალი რაღა საჭიროა?
_ ეს რთულია... მე რომ იმ პლანეტის გული ვიყავი, ხშირად ვაღწევდი ზედაპირს და ვხედავდი, როგორ მშვენდებოდა და იცვლებოდა პლანეტა თავისი ჯუჯას სითბოში. ის ყვაოდა და ლამაზდებოდა ყოველ ბრუნთან ერთად და ბოლოს _ გააჩინა!
_ გააჩინა?
_ ჰო, პაწაწინა, თბილი ნამცეცები. ისინი დარბოდნენ, იზრდებოდნენ და პლანეტებივით ერთმანეთის გარშემო ტრიალებდნენ. მერე ისინიც აჩენდნენ...
_ რა უცნაურია!
ორივე დიდხანს გაყუჩდა ფიქრებში წასული...
_ მთვარე, _ გამოერკვა პლანეტა, _ რამენაირად თუ შეიძლება ვარსკვლავებისკენ გაფრენა?
_ არ ვიცი... თუმცა... შენი გულიდან ამოხეთქილი გავარვარებული გაზები თუ ერთ მხარეს მიმართე, შეიძლება, შენ საწინააღმდეგო მიმართულებით წახვიდე. მაშინ მილიონობით წლის შემდეგ ვარსკვლავთა სახლს მიაღწევ.
_ შენ?
_ მე, ალბათ, ჩამოვრჩები, ან იქნებ არა, თუ მაგრად ჩავეჭიდებით ერთმანეთს!..
პლანეტა და მთვარე დიდხანს არჩევდნენ და აუმჯობესებდნენ მოგზაურობის გეგმას. განხილვაში ამ დროს მოფრენილი კომეტაც ჩაერთო. და აი, დადგა დრო!..
...კომეტამ დიდი წრე შემოხაზა და მეტეორთა ხროვას ჩაუარა. მას მაშინვე გამოეკიდა უზარმაზარი შავი მეტეორი. კომეტა პირდაპირ პლანეტისკენ გაფრინდა, მაგრამ ბოლო წამებში გვერდზე გასხლტა. მეტეორმა დააგვიანა და პირდაპირ პლანეტის მაღალი მთებისკენ დაეშვა გრძელი ცეცხლოვანი კუდით. საშინელი აფეთქების ხმა გაისმა და პლანეტამ მძლავრი ბიძგი იგრძნო. იმავე წამს მან ძალები მოიკრიბა და გულის სიღრმიდან გავარვარებული მაგმის და გაზების ნაკადი ამოტყორცნა. მთვარე ცდილობდა, არ ჩამორჩენოდა, თან ეხმარებოდა, როგორც შეეძლო. და... თითქოს არაფერიც არ მოხდა! არაფერი არ შეცვლილა!..
_ ტყუილად გავისარჯეთ... _ თქვა ნირწამხდარმა პლანეტამ.
მთვარე ჩუმად უვლიდა წრეებს...
...მათ მხოლოდ მაშინ გაიგეს, რომ წინ მიისწრაფოდნენ, როდესაც შეამჩნიეს, რომ ვარსკვლავთა სახლის ჩვეული სურათი გაფართოვდა და მოლურჯო-მოიისფრო ნისლეულიდან ვარსკვლავების ცალკეული მარცვლები გამოირჩნენ. ზოგი მათგანი პატარა აღარ იყო და თუმცა ჯერ კიდევ შორს იყვნენ, პლანეტა მათგან მომავალ უცნაურ სითბოს გრძნობდა. ეს ისე უჩვეულო იყო! ვარსკვლავების ირგვლივ ნამდვილად ბრუნავდნენ პლანეტები, პლანეტების ირგვლივ კი _ მთვარეები!
ასე მიიწევდნენ ისინი დიდხანს, დიდხანს და თან უცხო სამყაროებს ადევნებდნენ თვალს. ხედავდნენ, როგორ იბადებოდნენ და კვდებოდნენ პლანეტები. მათ გვერდზე აგდებდა ახლად დაბადებული ვარსკვლავებიდან მოვარდნილი გაშმაგებული ცეცხლოვანი ქარბორბალა, იზიდავდა ჩასაყლაპად შავი ხვრელების უძირო ხახა, ითრევდა უზარმაზარი, ღორმუცელა ვარსკვლავების მაგნიტური მორევი და ვინ მოთვლის, კიდევ რამდენი საშიშროება შეხვდათ ამ უკიდეგანო სამყაროში! პლანეტა მიხვდა, რომ ამ უსასრულობაში იყო უსულგულობის მიზეზი! აქ ყველაფერი ისეთი დიდი და იმდენად ბევრი იყო, რომ პატარის დანახვისა და თვალიერებისთვის დრო და ადგილი აღარ რჩებოდა. აქ შეუძლებელი იყო, შეგეცნო განუმეორებლობა და ერთადერთობა, გეგრძნო ვინმესთან მიჩვევა (და არა მიზიდულობა) და... ვინმეს მიმართ სიყვარული!.. პლანეტა პატარა ნამცეცი იყო ამ უსასრულო და უძირო კარუსელში, სადაც არამცთუ მიჩვევა, მისი დანახვაც კი წარმოუდგენლად ძნელი იყო. სინანულით გაახსენდა დაკარგული ყინულოვანი სიმშვიდე _ ახალი ცხოვრება ხომ ასეთი გაუგებარი და საშიში იყო... თანაც მან ხომ ერთადერთი მეგობარი _ კომეტაც დაკარგა! მთვარე ხშირად ამხნევებდა და სულ გვერდზე მიჰყვებოდა, თუმცა მასაც არ ულხინდა...
ბოლოს წინ, პირდაპირ მათ გზაზე, ყვითელი ნაპერწკალი გამოჩნდა. ის ნელა იზრდებოდა, სანამ სუსტ ვარსკვლავად არ იქცა. როდესაც ახლოს მივიდნენ, აღმოჩნდა, რომ ვარსკვლავის ირგვლივ, პლანეტის მსგავსი რამდენიმე ყინულოვანი, აშმორებული ან ქვაღორღიანი სფერო ტრიალებდა. მათ არცთუ გულითადად, ბურტყუნით მიიღეს ახალი სტუმარი.
ვარსკვლავი ლივლივებდა კოსმოსში და სასიკვდილო იისფერს კი არა, სასიამოვნო ყვითელ ნათებას ასხივებდა. მისგან გამორტყორცნილი სხივები კი არ ჩხვლეტდნენ, სასიამოვნოდ უღიცინებდნენ.
_ შეიძლება შენ გარშემო ვიტრიალო? _ გაბედა პლანეტამ.
ვარსკვლავმა უხმოდ დაუთმო ადგილი, თავისგან მესამე. მერე დაელაპარაკა.
_ მე მზე ვარ, _ თქვა მან ნაღვლიანად. _ მე, ალბათ, მალე ჩავქრები... ასე რომ, ჯობს, დაისვენოთ და გზა გააგრძელოთ...
_ როდის? როდის ჩაქრ... აჰ! ბოდიში!..
პლანეტამ თავი უხერხულად იგრძნო მთვარის უტაქტო შეკითხვის გამო.
_ მალე... ორიოდე მილიარდი წლის შემდეგ...
_ შენი პლანეტები რას აკეთებენ?
_ არაფერს, _ გულმოსულად თქვა მზემ, _ ესენი ბევრნი არიან, მაგრამ მე იმედი მელევა. ფუჭად ვირჯები! არადა, ისეთ რამეზე ვოცნებობდი! თითქმის გამოვიდა კიდევაც! იყო ორი პლანეტა _ გამორჩეულები, მაგრამ ადგილი ვერ გაიყვეს და ისე დაეტაკნენ, რომ ერთმანეთი გაანადგურეს. ეჰ! სამწუხაროა! მათზე ხომ უკვე აღმოცენდა სიცოცხლე!..
მზე ისე განერვიულდა, რომ სახეზე მუქი ლაქებიც კი გაუჩნდა.
`სიცოცხლე~... ეს სიტყვა პლანეტისათვის უცნობი იყო.
_ რა არის... სი-ცოცხლე?
_ სიცოცხლე ის არის, რის გამოც ღირდა სამყაროს შექმნა. სიცოცხლე ის არის, რასაც შეუძლია საკუთარი თავი და ჩვენ შეგვიცნოს, შექმნას თავისი მსგავსი და გარშემო ყველაფერი დაიმორჩილოს. სამყაროც კი! მაგრამ ამისათვის მოთმინება და დროა საჭირო. და კიდევ იღბალი.
_ ესე იგი... სიცოცხლე... ის, ალბათ, ძალიან დიდი უნდა იყოს... ყველაზე დიდი ვარსკვლავი!..
_ არა. ეს ყველაზე პატარაა სამყაროში, მაგრამ ყველაზე დიდია მნიშვნელობით.
_ მივხვდი! ეს ის ნამცეცებია, მთვარე რომ მიყვებოდა!
_ აჰ! აჰ!
პლანეტამ შეხედა მთვარეს და ვეღარ იცნო. ის მთლად გაბადრულიყო მზის სხივებისაგან და პლანეტის ბნელი გვერდისკენ ჯადოსნურ სინათლეს აგზავნიდა. მეტეორების ნაკბენებიც კი ლამაზად ჩანდნენ მის სახეზე, თითქოს კლოუნის მხიარული გრიმიაო.
_ შენ ისე შეიცვალე! _ შესძახა აღფრთოვანებულმა პლანეტამ.
_ მე? აბა შენს თავს შეხედე! ღმერთო ჩემო! პლანეტა!
და უცებ პლანეტას გუგუნი და მსხვრევის ხმა მოესმა: სამარადჟამო ყინულეთი თავის ჯავშანს იხდიდა. იხსნებოდნენ ოკეანეები! მთებიდან დაუდეგრად მოექანებოდნენ გამდნარი წყლის ნაკადები! ბროლის სტალაგმიტები დაბლა ეშვებოდნენ და შთაინთქმებოდნენ...
პლანეტა ისე აღელდა, რომ გული აუფართხალდა, ამოუვარდა და ცეცხლისმფრქვეველი ლავის ნაკადებად დაეღვარა, ასე რომ ჰგავდნენ მზეს. პლანეტა შეკრთა და პირველად იგრძნო უჩვეულო ნეტარება. მან თვალი მოავლო მრავალფერად აჭრელებულ მანტიას და მიხვდა, რომ აქედან აღარსად და აღარასოდეს არ წავიდოდა.
_ ჩვენ ვრჩებით!
_ ჩვენ დავრჩებით!
_ ჩვენ შენთან დავრჩებით!
კიდევ დიდხან ყვიროდნენ აღტაცებით პლანეტა და მთვარე და თან მზის სითბოს და სინათლეს შეისრუტავდნენ. პლანეტის თავზე პირველი ღრუბლები გაჩნდნენ, პირველად დაიქუხა და პირველი წვეთები, როგორც სიხარულის ცრემლები, გაშიშვლებული და თბილი ნიადაგისკენ დაეშვნენ...
_ მე თქვენთვის ყველაფერს გავაკეთებ! _ თქვა მზემ.
_ ჩვენ ყველაფერს გავაკეთებთ შენთვის! _ უთხრა პლანეტამ. _ შენთვის და შენი ოცნებისთვის!..
***
შეღამებისას ბუჩქებიდან უამრავი ციცინათელა ამოფრინდა და საქორწინო ფერხულში ჩაება. ისე ციმციმებდნენ და ელავდნენ, ისე ბევრნი იყვნენ, რომ ასეთივე მოციმციმე, ვარსკვლავებით მოჭედილ, მუქ ლურჯ ცას ერწყმოდნენ. ზაფხულის სურნელოვანი ნიავი კოცონთან მიიჭრა და ვარვარა, წითელი ენები შეაქანა.
_ ღმერთო, რა კარგია! თითქოს უსასრულო სივრცეში ვლივლივებთ!
გოგო ბიჭს მიეკრა. ბიჭმა ხელი მოხვია წელზე და თავი სურნელოვან, ხორბლისფერ თმებში ჩაფლო.
_ არასდროს გიფიქრია, რამდენი შემთხვევითობა იყო საჭირო, რომ ჩვენ ერთმანეთი გვენახა?
_ არა მხოლოდ ჩვენ! არამედ _ საერთოდ: ჯერ სიცოცხლე რომ დაბადებულიყო. მერე ჩვენ, ერთსა და იმავე დროში. მერე... რომ შევხვედროდით!..
ისინი შესცქეროდნენ ციცინათელების ქორწილს და ერთმანეთისგან სითბოს და სინათლეს იწოვდნენ.
მერე აკოცეს.
სამყაროს ბოლომდე მთელი მილიარდი წელი იყო...
დათიშვილი ზაზა - Dotishvili Zaza
⏱️ 1 წთ.
👁️ 2
100%