ნიღაბი (nigabi)
«მაგრამ, რაც მთავარია, _ ჰყვებოდა არისტოდემოსი, _ სოკრატემ აიძულა თანამოსაუბრენი დასთანხმებოდნენ, რომ ერთსა და იმავე კაცს უნდა შეეძლოს როგორც კომედიების, ისე ტრაგედიების წერა და დიდი ტრაგიკოსი პოეტი დიდი კომიკოსიც უნდა იყოს უთუოდ».
პლატონი, «ნადიმი»
_ წარმოდგენა იწყება! _ დაიძახა თედომ და ფარდის ღრიჭოდან თავი გამოყო. ახმაურდა დოლი. აჟივჟივდნენ სალამურები. ცხოვრების გრძელ ბილიკზე დედიშობილა გამოტანტალდა ცეროდენა თედო. ვიღაცამ ხელი სტაცა და სარცხვინელი დაუფარა. ვიღაცამ ჭრელი პერანგი გადააცვა. ვიღაცამ ქუდი დაჰხურა... თედო კაცად იქცა.
* * *
მე ახლაც მესმის თედოს ქაქანი, ახლაც ისე ვხედავ, როგორც იცოდა ხოლმე აივანზე გადმოდგომა (აივანი ძველებურია, ჩუქურთმიანი). ჯუჯა ტანზე შავი ახალუხი და განიერი შარვალი აცვია. თასმასავით ვიწრო ქამარი პატარა ღიპს ქვემოთ შემოურტყამს. ვერცხლის აბზინდა მზეზე ულაპლაპებს. ღაჟღაჟა ლოყებზე წითური ულვაშები აუპრეხია, გრძელ ყურებთან ნაბდის ქუდიდან გამოჩრილი თმა ეშმაკის პაწაწკინტელა რქებივით ადგას. თვალებიდან ნაპერწკლები სცვივა. მთვარესავით გაბადრულ სახეზე სატირის ღიმილი გადაჰფენია.
თედოს შემხედვარე კაცი იფიქრებდა, ეს მოწითალო თმა სხვისი თმა არისო, ეს მოგრძო ცხვირი პაჭუა ცხვირზე დაშენებული ხელოვნური ცხვირიაო, თვალებიც სხვა რამით, რაღაც ეშმაკის მოგონილით უციმციმებსო.
საცაა შეირხევა აჭყაბაჭყად მოხატული კომედიის ფარდა, შუქით სავსე სცენაზე გაღიმებული თედო გამოვარდება, ჯერ სიტყვა არ ექნება ნათქვამი _ ხალხი წინასწარ ატეხს ხარხარს და ასე ხარხარით გაილევა ცხოვრება, ვიდრე ის ჭრელაჭრულა ფარდა უკანასკნელად არ დაეშვებაო.
ამას ჩვენ ვიტყვით, დიდი ხნის მერე, თორემ თედომ არც თეატრი იცოდა რა იყო და არც კომედიის მოხატული ფარდა ენახა ოდესმე. თედოს თავისი თეატრი ჰქონდა, მის აცაბაცა გონებაში საკუთარი სიუჟეტები ითხზვებოდა, დახატული სოფლის ნაცვლად მის წარმოდგენაში ნამდვილი სოფელი მონაწილეობდა, მუყაოს ტყის ნაცვლად _ ნამდვილი ტყე, ქაღალდის მთვარის ნაცვლად _ ნამდვილი მთვარე. ნამდვილი მზის ცხრათვალა შუქზე თვალისმომჭრელად ელვარებდა პატარა კარ-მიდამო და თავშეყრილმა მაყურებლებმაც სიცილიც გულიანი იცოდნენ და ტირილიც.
დილიდან დაღამებამდე თედოს ენა არ გაჩერდებოდა.
დილიდან დაღამებამდე იმისი მუხლი არ ჩაიხრებოდა.
თვალი სულ იმაზე ეჭირა, _ რითი გავირთო თავი და ხალხიც რით გავართოო.
ყველაზე უფრო კვეხნა უყვარდა: ეგრე ნუკი მიყურებთ, _ დიდი გვარიშვილი ვარო. ჩემმა მამა-პაპამ რაღაცაზე გიორგი სააკაძეს აწყენინა, დიდი მოურავის შიშით გვარი გამოიცვალა და მთას შეაფარა თავიო. მერე ზურაბ ერისთავს უთქვამს, ნუ გეშინიათ, აქ არა ვარო? სააკაძე რას დაგაკლებთ, პატიება მითქვამსო. პატიება კი მიუღიათ, მაგრამ გვარი ვეღარ დაუბრუნებიათ... ამას დიდის ამბით ჰყვებოდა, წვრილფეხობით გარშემორტყმული და გაბადრული. ცოლი ამ დროს საჩეხიდან წყევლიდა, _ ამოგიწყდეთ ეგ გვარი, მაინც ამოწყვეტილები არა ხართო? ადე, რას ჩამჯდარხარ მაგ ბალღებში, ვერ ხედავ, ქვეყანა გამდიდრდა, ან წყალი მაიტანე, ან ფიჩხზე წადი, საცაა თოვლს ჩამოჰყრის, თონე რიღათი გავახუროო?..
_ ეეხო, _ ამოიოხრებდა თედო, _ შენ მაგრე გაკაკანა და მეტიც არ გინდაო. ისიც არ გესმის, ბალღებს საღვთო აზრებს რომ ვუნერგავო. უცებ რო ფეხები გავფშიკო, სიმართლე რათ უნდა წავიღო საფლავშიო. მერე ვიღა ეტყვით, ტყუილსა და მართალში ვინ გაარკვევთო?.. ახლა ცოლი ალაპარაკდებოდა, _ განა არა, დიდ მოურავს სულ თქვენთვის ეცალაო. საღვთო წერილში ეწერა, არა შეჯდა მწყერი ხესა, არა იყო გვარი მისიო. რა დიდგვაროვნობას იჩემებ, არ ვიცი, ვინცა ბრძანდებიო?..
_ ვინა ვარო, ხო, თქვი, ვინა ვარო?
_ ვინა ხარ და, ნაცარქექიას შვილთაშვილის შვილიო.
_ ხალხნო და ჯამაათნო, ერთი დაუგდეთ ყური! სადა თქმულა? ნაცარქექიას შვილი როდისა ჰყვანდა, რაებსა ჩმახავს ეს დედაკაციო!
თედოს ცოლი უცხო მხრიდან მოუყვანია, _ როცა გაბრაზდება, შინ ვეღარ გაიქცევაო. ბაბალე გამრჯე გამომდგარა, თედოს მხარ-თეძოზე გადახრილი ქოხი ფეხზე წამოუყენებია, მარან-გომური გაუმართავს, ძროხა უყიდია, ღობეზე მამალი დაუყივლებია და როცა ბალღებიც დაუჩენია, სოფელს მეტი რაღა დარჩენოდა, თედოს ოჯახიც სათვალავში ჩაუგდია.
ქმრის ძველი ცოდვების გახსენება ბაბალეს არ ჰყვარებია, მაგრამ თუ ვინმე გაახსენებდა, გულს არ იხეთქავდა. გასახსენებელი კი ბევრი ჰქონიათ. ეს ერთი გოჯი კაცი ნამდვილი მუსუსი ყოფილა. თვალ-ტანადი რომ ყოფილიყო, აღარავინ იტყოდა, ეს ქალები მაინც რამ გააგიჟა, რა შეაგულეს ამისთანაო. სოფელში კი თედოს სასიყვარულო თავგადასავლებზე საარაკო ამბებს ჰყვებოდნენ. ამ არაკთა უმრავლესობა ცოტა ზედმეტად გულახდილია და ცოტა გადამლაშებულიც, არც თედოს სიდარბაისლეს მატებს რამეს და არც დახვეწილი იუმორით გამოირჩევა. მეც რომ მოვყვე და მოგითხროთ, იცოცხლეთ, გაერთობით, მაგრამ დიდი ვერაფერი შეგემატებათ. ამიტომ მარტო იმას გეტყვით, რომ პირველი მსოფლიო ომიდან (თედომ ორივე მსოფლიო ომში მიიღო მონაწილეობა) ჯერ დაბრუნებულიც არ ყოფილა, ვიღაცა ქალი ჩამოსულა და უთქვამს _ თედოს ცოლი ვარო... აბა, დიდის პატივით მიუღიათ, ქართული უსწავლებიათ... მალე თედოც ჩამოსულა. ჯერ არაფერი... ორიოდე დღის მერე კი თავი მოუ-გიჟიანებია. ქალს უთქვამს, გიჟი ქმარი რად მინდაო, დაუკრავს ფეხი და გაქცეულა. თედო ისევ დაჭკვიანებულა. ახლა იმაზე დაუყრიათ ხმა, დაღესტანში ერთ კალმით დახატულ ქვრივსა ჰყვარობსო, მაგრამ დაღესტნის ამბავი მართალი არ გამომდგარა. სამაგიეროდ, რაც ზოგს ტყუილი ეგონა, ის გამომდგარა მართალი. სიღნაღში თურმე ერთი კუდბაწარა ყოფაქცევის ქალი ცხოვრობდა. წელიწადი ისე არ გაივლიდა, არ გათხოვილიყო. წლის ბოლოს ქმარს შარს მოსდებდა და გაექცეოდა. ბოლოს ხმა მისვლია, _ ამა და ამ სოფელში ერთი კვიმატი თედო ცხოვრობს, იმისთანა გულმხიარულია, არ მოგაწყენსო. იმ ქალსაც თედო უნახავად გულში ჩავარდნია, წამოსულა სიღნაღიდან, უპოვნია და გინდა დაიჯერეთ, გინდა არაო, ჰყვება სოფელი, უთქვამს, მე ამ სახლიდან ფეხის მომცვლელი აღარ ვარ, შენ ქმარი და მე ცოლიო. მაგრამ თედოს მაშინ უკვე ბაბალე ჰყვარებია და ის სიღნაღელი ქალი გათენებისას სახლიდან გაუგდია.
წეღან ომი ვახსენე და ვიდრე ისევ ომს დავუბრუნდებოდე, ამთავითვე უნდა გითხრათ: თედოს ოინებიდან მხოლოდ ნახევარი მინახავს ჩემი თვალით, დანარჩენი სოფლისაგან გამიგონია. იმ განაგონში ტყუილ-მართლის გარჩევა ძნელია, მართალიც ზოგჯერ დაუჯერებელი ჩანს და მოგონილიც ზოგჯერ მართალსა ჰგავს. აი, თუნდაც ომი აიღეთ: ზოგი იმას ამბობს, _ რაკი თედო მხიარული იყო, უშიშარიც გახლდათო, მაგრამ თავის გამოჩენის სურვილი არა ჰქონია და სახელიც იმიტომ ვერ გაითქვაო. სხვები ამბობენ, თედო და გმირობაო? რაც მართალია, მართალია, პირველ მსოფლიო ომში მოხალისედ წასულა, ამას ვერ დავუკარგავთო. პოლკის მუსიკა მოსწონებია და უფიქრია, ომში სულ მუსიკით ვივლითო, ორი წელიწადი კარტოფილი უფცქვნია, მერე უთქვამთ, სირცხვილია, ერთხელ მაინც გაისროლე თოფიო. როგორც კი ბრძოლაში ჩაბმულა, ტყვია მარჯვენა ხელის საჩვენებელ თითში მოხვედრია, სწორედ იმ თითში, თოფის სასხლეტს რომ გამოსდებენ ხოლმეო. აბა, ხეიბარი ომში ვის რაღად უნდოდა და შინ გამოუსტუმრებიათო.
მეორე მსოფლიო ომში კი ჯერ იმაზე დაუწუნებიათ _ დაბალი ხარო, მერე ხეიბრობის გამო უთქვამთ უარი, მაგრამ როცა ერთხელ მეზობლის ქვრივს ჩხუბის დროს წამოუძახებია _ რატომ არ წაგიყვანეს, კარტოფილს მაინც გაგაფცქვნევინებდნენო, თედოს გული ჩასწყვეტია. ის დღე ყოფილა და, შინიდან აღარ გამოსულა. მაშ, ამათი სამასხრო უნდა გავხდეო? _ უთქვამს და ომში წასვლა მაინც მოუხერხებია. წასულა... ერთი კვირის მერე ომიც დამთავრებულა და რაიონში რომ გამარჯვებულების ეშელონი ჩამომდგარა, ვაგონის სარკმელში ყველაზე ადრე გაღიმებული თედო გამოჩენილა.
რაღას არ ამბობდნენ თედოზე.
რა ხმას აღარ დაუყრიდნენ.
რას აღარ დააბრალებდნენ.
როცა გაახსენდებოდათ, ჯერ სიცილით დაიხოცებოდნენ და მერე გიამბობდნენ.
თედო ნადიაკვნარი იყო... არა, დიაკვანი იყო... ნადიაკვნარი მერე გახდა. დიაკვანი ეთქმოდა, თორემ მთელ სოფელში იმაზე ჩამოღლეტილი და მშიერ-მწყურვალი მეორე აღარ ცხოვრობდა. ბოლშევიკები რომ მოსულან, სხვებზე პირველად მაინც იმისთვის უტაციათ ხელი. ჯერ გომურში დაუმწყვდევიათ, მერე ორი ჯარისკაცის თანხლებით სოფლის ბოლოში გაუყვანიათ და უთქვამთ _ სადაც გინდა, იქ წადი, აქ აღარ დაგინახოთო.
წასულა!
მაგრამ ერთი კვირის მერე სოფელს მოუწყენია, ან თედო დაგვიბრუნე, ან არა და, ახალ დროებაზე უარს ვიტყვითო, დაუძახიათ და ძებნა დაუწყიათ. თელავში უპოვიათ, თურმე ბაზარში მდგარა და ჩონგურს უკრავდა. ხელი უტაციათ. საწყალს ჰგონებია, ისევ მიჭერენო და ყვირილი დაუწყია. არავინ მიშველებია, ყველა აქეთ-იქით გაქცეულა, მაგრამ დაუმშვიდებიათ და სოფელში სულ ჩონგურის დაკვრით ჩამოუყვანიათ.
ლხინისა და ღიღინის კაცი იყო თედო, მაგრამ იმის ცხოვრებასაც ჰქონია ერთი პატარა ხინჯი, იმის მზიან დღესაც ედგა თურმე პატარა ჩრდილი. ამ ხინჯს საგანგებოდ კი დამალავდა, მაგრამ ჭირი თვითონ არ მალავდა თავსა და თედოც გულის ჯავრს იმ ჭირზე კი არა, მთელ სოფელზე იყრიდა. ყველაფერს სოფელს აბრალებდა. საქმე ის გახლდათ, რომ თედო მეკუბოვე იყო, კუბოებსა თლიდა. თვითონ «კუბოს» არასოდეს ახსენებდა, იტყოდა ხოლმე, _ «სასახლე უნდა გავთალოო», ან «სასახლე უნდა ავუგოო»... მეკუბოვეც ისე უბრალოდ გახდა, როგორც უბრალოდ გალია თავისი ცხოვრება. მთელ იმ არემარეში მარტო ერთი მეკუბოვე ცხოვრობდა და თურმე ისიც გააკულაკეს. ერთ დღეს მილიციელი მომკვდარა, სწორედ ის მილიციელი, თედოს რომ სოფლის ბოლოში პანღური ამოჰკრა და გააგდო. კუბოს გამკეთებელი არავინ ყოფილა თურმე და მიცვალებული დაუმარხავი რჩებოდა. მაშინღა წამომდგარა საწყალი თედო _ მოდი, მე გავაკეთებო. მონდომებით უმუშავნია და ისეთი კუბო გაუთლია, სოფელს უთქვამს _ მორჩა, ამის მერე მარტო თედოს გაკეთებულ კუბოში ჩავწვებითო.
საწყალ ბაბალეს ყველაფრის მოთმენა შეეძლო, ყველაფრის უხმაუროდ ატანა, მაგრამ ქმრის ხელობას კი ვერა და ვერ შერიგებოდა. რა დავუშავე იმ ღმერთს, რომ ჩემი ეზოდან სულ კუბოები უნდა გაჰქონდეთო. სხვა ვერაფერი ხელობა ისწავლა ამ ჩემი ცოდვით სავსემო? ან ნალბანდი გამოსულიყო, ან კალატოზი, ან თერძიო, ჩიოდა ბაბალე, მაგრამ თედო ყურსაც არ უგდებდა. ყურს კი უგდებდა _ ცოლის ყველა სიტყვას სიმინდის მარცვლებივით კენკავდა, მაგრამ პასუხს არ სცემდა. ბოლოს, ცოლი რომ არა და აღარ მორჩებოდა ლაპარაკს, თედო მივარდებოდა, ახალგათლილ კუბოში ჩაწვებოდა, ზემოდან საფარებელს გადაიხურავდა და თითქოს სამარიდან იძახდა, _ აბა, ხმას ნუ ჩაიწყვიტავ, თუ აქედანღა ამოვიდეო. ახლა ამაზე გადაირეოდა ბაბალე და დაუძახებდა, _ ნეტა იმას მოვესწრო, სხვის კუბოში კი არა, საკუთარში გნახო მაგრე გაჭიმული და თუ ერთი ცრემლი დავღვარო, ქვეყანამ ჩამქოლოსო. ამ დროს «ქვეყანაც» მოგროვდებოდა, ყველას სეირის ცქერა მოუნდებოდა. თედოს ეძახდნენ, ამოდი, კაცო, ემანდ შიგ არ ამოიხრჩო, ჯერ მაამთავრე, დაუმარხავი არ დაარჩინო ვიღაცაო. აქეთ ბაბალეს გადასძახებდნენ, _ საქმროდ რომ გამოგეცხადა, მაშინ არ იცოდი, ვინც იყოო, არ იცოდი, რომ კუბოებსა თლიდაო?.. ვინ მითხრაო? _ თავს იმართლებდა ბაბალე, _ თავი დურგლად გაგვაცნო, დურგალი ათასნაირია, რას ვიფიქრებდი, რო გვატყუებდაო... ბოლოს ვიღაცა ტყუილად დაიძახებდა, _ ჰარიქათ, ჭირისუფალი მოდისო! ახლა კი გადაიხდიდა თედო კუბოს სახურავს, წამოხტებოდა, სახიდან ოინბაზის ნიღაბს ჩამოიხსნიდა, თვალები დაენისლებოდა, კოპებს შეჰკრავდა, თავს ჩაქინდრავდა და შალაშინს მწუხარე ხმაურით მიჰყვებოდა. ჭირისუფალი არა ჩანდა, თედო ისევ გამხიარულდებოდა, ენად გაიკრიფებოდა და პირიდან სიტყვები ბურბუშელასავით სცვიოდა.
სახელს არავის დაუძახებდა.
თუ იმის კბილა იყო, _ ნათლიაჩემო, აბა, ერთი აქეთ გამოიხედეო, _ ეტყოდა. თუ იმაზე პატარა, _ ნათლულო, ერთი გადმაირბინე, სიტყვა მაქ სათქმელიო.
ხალხის დაპატიჟება უყვარდა.
აივანზე გადმოდგებოდა და პირდაპირ იქიდან იწყებდა:
_ ნათლულო, ნათლულო! აბა, ერთი მომიცადე, რა განიგანზე დადიხარ, მირონი არა გვაქვს ცხებულიო? იი, როდის აქეთ გამიხდი ეგეთი ამპარტავანი, თავმჯდომარედ ხომ არ დაგნიშნესო? დაიცადე, სად გარბიხარ, განა სიტყვის ყადრისთვის გეუბნები, მართლა გეპატიჟები, ბაბალემ წუხელ ხინკალი მოახვია, აბა, ხო იცი, რა ხინკალიც იცის, ოცდახუთნაოჭიანი, ამ დილას ერბოში გავხუხეთ, იგეთია, თითებს შიგ ჩაიკვნეტო. თან ერთი ხელადა წითელი ღვინოცო, შარშანდელია, წარაფებისაო. ეეხ, შენც გადიდკაცებულხარ, შენც დიდ მარაქაში გარეულხარ, საწყალი კაცისკენ აღარ იხედები, ღმერთმა ხელი მოგიმართოსო!..
ნათლული იქიდან გამოსძახებდა:
_ სხვა დროს იყოს, თედო, სხვა დროს დაგაფასებ, ეხლა მეჩქარება, კაცი მელოდება.
ერთს რომ ჩააცილებდა, ახლა მეორე გამოჩნდებოდა და გახარებული თედოც ღობეს მიადგებოდა.
_ აბა, ნათლი, ხათრი არ გამიტეხოო, რა ხანია, აქეთ არ ჩამოგივლია, ტკბილი სიტყვა ვუთხრათ ერთმანეთსო.
ის მეორეც რამეს მოიმიზეზებდა, გაუცინებდა და გზას გააგრძელებდა. მთელმა სოფელმა იცოდა, რომ მოპატიჟე თედოს არც ბაბალეს მოხვეული ხინკალი ეგულებოდა და წარაფების შარშანდელ საფერავსაც ბაბალეს შიშით ხელს ვერ ახლებდა. მარტო ერთი _ გული ჰქონდა კეთილი და სიტყვა _ ტკბილი. ტკბილი სიტყვით სუფრა ვერ გაიშლებოდა და თედოს პატიჟზეც ათასში ერთი, სხვა სოფლიდან გადმოსული, დაღლილი მგზავრი თუ შეაღებდა ღიღინით ჭიშკარს... მაშინ თედოს ზეიმი დგებოდა, ცოლს გასძახებდა, _ დედაკაცო, სუფრა გაშალე, სტუმარი მოდისო. ბაბალესაც მეტი რა გზა ჰქონდა, უცხო კაცთან თავს ხომ არ შეირცხვენდა, მარნიდან შოთებსა და ყველს გამოიტანდა, ზედაც მწნილს მოაყოლებდა, გუშინდელ ლობიოს გააცხელებდა, გადამალულ ღვინოს გამოაჩენდა და თედოსაც მეტი აღარაფერი უნდოდა, სახლიდან «მრავალჟამიერის» ხმა გამოდიოდა.
თუ ბაბალეს ღმერთი გაუწყრებოდა და უცხო სტუმართანაც შეჰბედავდა, _ რისი შემომტანი ხარ, რისი იმედით ეპატიჟები ხალხსა და ჯამაათსო, ნაწყენი თედო მაშინვე არაფერს ეტყოდა, დამახსოვრებით კი დაიმახსოვრებდა და ჯავრსაც მალე ამოიყრიდა: როგორც კი ბაბალე თონეს გაახურებდა და კოხტა, დაბრაწულ პურებს ვარცლზე ამოჰყრიდა, იქვე დარაჯად მდგარი თედოც მოპატიჟედ გადაიქცეოდა, გამვლელ-გამომვლელს, დიდსა და პატარას ცხელ შოთზე ეპატიჟებოდა, ეხვეწებოდა, ზედაც გუდის ყველი დააყოლეთო და აბა, იქვე, თბილ თონესთან, ახალდაბრაწულ შოთზე უარს ვინ ეტყოდა? შეიყრებოდნენ მეზობლები, ვიღაცა თავის მხრივ ხელადა ღვინოსაც მოიტანდა და იმისთანა სიტყვაპასუხიანი, ტკბილი და ლაზათიანი პურობა გაიმართებოდა, ვეღარც ბაბალე დაიჩივლებდა რამეს და თედოც ხომ გულში ზეიმობდა და ზეიმობდა.
ცოლზე ჯავრის ამოყრა სხვაგვარადაც იცოდა.
უცებ დაღონდებოდა, სოფელში მჭმუნვარე სახით ჩამოივლიდა.
თედო დაღონებულიაო და, რაღა თქმა უნდა, მაშინვე ყველას თვალში მოხვდებოდა.
_ რა მოგივიდა, როგორა ხარო, _ ჰკითხავდნენ.
_ რაღა როგორა ვარ, ბაბალე მამიკვდაო.
_ რამ მოკლა, კაცოო?
_ აბა, ხო იცით, ეზოში რომ კაკალი გვიდგაო.
_ როგორ არ ვიცითო.
_ გუშინ ის კაკალი დავბერტყეთ, იმას მისძღომია, კუჭი გაუსკდა და მოკვდაო.
_ რაღა დროს კაკლის ბერტყვააო, _ იცინოდა ხალხი, _ დეკემბერი მიილია, საცაა ქრისტეშობის დღეც დადგებაო.
* * *
ამასობაში მოვიდოდა ახალი წელიც. წინა დღეს ყველა თედოს ეხვეწებოდა, _ რაღა უცოდველი ბალღი და რაღა შენ, მეკვლეობა არ დაგვივიწყო, შენი ფეხი კარგადა გვაქვს დაცდილიო...
_ რა გინდათ თავი დამანებეთ, ალილოზე ხო ვიყავი თქვენთან, ყველას ხო ვერ გაგწვდებით, მე ერთი ვარ, თქვენ მრავალნიო, _ თქმით კი ასე ეტყოდა, მაგრამ გულს მაინც არავის დასწყვეტდა. იმ ღამეს ძილი გაუკრთებოდა, სულ იმის ფიქრში გაათენებდა, ხვალე ვის რა ვუთხრა, ვინ რით გავახაროო. ჯერ კარგად გათენებული არ იყო, წამოხტებოდა (ბაბალე ამ დროს ღვთისნიერი ქალი იყო, ახალი წელი დიდადა სწამდა და თედოს ტკბილეულით სავსე კალათს გაუმზადებდა), სათითაოდ ყველა მეზობელს ჩამოუვლიდა, ყველას დააბერებდა, ყველგან გადაკრავდა და შუადღისას უკვე ისე გამოთვრებოდა, ზურგზე შეისვამდნენ და მიიტანდნენ შინა. პატარა კაცი იყო თედო, მორჩილი ტანისა და სასმელიც ცოტა ჰყოფნიდა. იმ წელიწადს კი, თუ ვინმეს უბედობა ეწეოდა, გაიხსენებდნენ და იტყოდნენ, განა არა, ამ ახალ წელს თედომ რო მეკვლეობა ვერ გაგვიწია, ყველაფერი იმის ბრალიაო.
ჭიაკოკონობა ღამეს კაბას ჩაიცვამდა, ბაბალეს ზანდუკიდან თმას ამოიღებდა და თავზე დაიხურავდა, ცოცხის «ცხენზე» გადაჯდებოდა, ბალღებს დაუძახებდა და უბანში იმისთანა ჟივილ-ხივილი ატყდებოდა, ყველა იმას ამბობდა, ნეტა სულ ჭიაკოკონობა იყოს და ეს არსაქნელი თედო ეგრე აღმა-დაღმა დარბოდესო.
აღდგომა დღეს წითელი კვერცხები ეჭირა. დიდ-პატარას ჩამოუვლიდა, ყველას კვერცხებს დაუმტვრევდა და, რაღა თქმა უნდა, ბოლოსღა მიხვდებოდნენ, რომ თედოს ყინჩაწითელი კვერცხი მართლა კვერცხი კი არა, ხისგან იყო გამოთლილი. გამოთლა კი, იცოცხლეთ, იცოდა, მართლა ოსტატის ხელი ჰქონდა. დილიდან საღამომდე ბალღები დასდევდნენ და მანამ არ მოეშვებოდნენ, სანამ ან რქიან ეშმაკს, ან «ყირა-ბიჭოს» არ გამოათლევინებდნენ. ერთ ქორწილში (ქორწილი ხომ უიმისოდ არ ჩაივლიდა. ერთხელ დავიწყებოდათ თედოს დაპატიჟება და რძალი იმისთანა აშარი გამომდგარიყო, დედამთილ-მამამთილი სულ იმას ამბობდა, თედო რომ არ დავპატიჟეთ, იმიტომო), ხო, ერთ ქორწილში, თურმე სახელდახელოდ ბიჭის სარცხვინელი გამოთალა და პატარძლის ხელისმომკიდეს მიართვა. სიძის მაყრებმა თურმე ბევრი იცინეს, პატარძლის მაყრებმა ხუმრობა ვერ გაიგეს და თურმე ხუმარასაც კარგად დაზელდნენ, რომ ვიღაცას არ შესცოდებოდა და არ ეთქვა, თავი დაანებეთ, არ იცით მაგის ამბავი, მარტო ჩვენთან ხომ არა ხუმრობს, მაგისთვის ერი და ბერი, მეფე და მდაბიო ერთიაო. თურმე მართლა თავი დაანებეს, ის სარცხვინელი ჯიბეში ჩაუდეს, უთხრეს, შენ ცოლს წაუღეო და ქორწილიდან გამოაგდეს.
სხვა რა უყვარდა?
რა ვიცი, რა აღარა...
გვალვაში გონჯას მოაწყობდა. წვრილფეხობას წინ გაუძღვებოდა. მისდევდნენ დედაკაცები და კოკებით წყალს აქივლებდნენ. ვინ დაიჯერებს, მაგრამ წვიმა იმავე დღეს თუ არა, მერე მაინც აუცილებლად მოდიოდა. აგე, თედოსთვინ კოკა წყალი რომ გვენანებოდა, ასი იმდენი ციდან გამოგვიგზავნაო, _ ამბობდნენ დედაკაცები და თედოს ეხვეწებოდნენ, _ ერთხელ კიდევ ჩამოიარე და წელს გვეყოფა, მეტი აღარ მოუნდება, ყურძენი თვალში შედისო.
ოჩოფეხებზე შედგებოდა და სოფელში ჩამოივლიდა.
სწორედ დღეობა დღეს, როცა სოფელი სტუმრებით გაივსებოდა, ზედ ყველაწმინდის ეზოში, ვირზე უკუღმა შემჯდარი გამოჩნდებოდა. ხალხი ღრიანცელით მოსდევდა. ქალები ეძახდნენ, ეგრე უკუღმა დაბერდი, თედო, ღმერთი გაგახარებს, რაც ჩვენ გვაცინეო. თედო კი იჯდა გამტკნარებული სახით, პირზე ერთი ღიმილი არ მოერეოდა, თითქოს ამ წუთში მთელი ქვეყნიერების ჭირ-ვარამზე ფიქრობსო. ადევნებული ბიჭები სახედარს წკირით შეუჩიჩხინებდნენ. სახედარი ტლინკებს შეჰყრიდა. სახედარი გაფიცხდაო? _ იქით თედოც მუჯლუგუნს წაჰკრავდა და გააგიჟებდა. ბოლოს სახედარი სულ გაცოფდებოდა, თედოს ბურთივით გადმოისვრიდა და ყროყინითა და კუდის ქნევით ფერდობზე დაეშვებოდა. რაღა თქმა უნდა, თედოს გარშემო შემოეხვეოდნენ, სავსე ყანწს მიაწოდებდნენ და საღ-სალამათი თედოც ყანწს გაღიმებული გამოცლიდა თუ არა, იქვე თავს ჩაქინდრავდა და ბურანში წავიდოდა. მაშინ ხალხი იტყოდა, «ვირი მააბრუნეთ, ვირიო». დამშვიდებულ სახედარს მართლა დაიჭერდნენ, თედოს ზედ შესვამდნენ და მორჩილი სახედარიც თვლემაში წასულ ბედნიერ მხედარს შინ მიიტანდა.
თედოს დიდი სიხარული მაშინ იყო, როცა ბალღებს გაახარებდა. მთელი დღე ხომ ბალღებში ყოფნით გადიოდა! იდგა და ფიცარს აშალაშინებდა! ბალღებიც გარშემო შემოეხვეოდნენ და სანამ ფიცარი კუბოდ არ იქცეოდა, ფეხს არ მოიცვლიდნენ. «სასახლის» შეკვრას რომ დაიწყებდა, ბალღებს თვითონვე დაითხოვდა, ახლა შინ წადით, უკვე ღამდება, ძებნას დაგიწყებენო. თუ შინ იყო, ბალღები ღობესთან ელოდებოდნენ, მალე გამოვა და გასართობს გამოგვიძებნისო, ან ამბავს გვეტყვის რაიმესო, ან საჭყვიტინოს გამოგვითლისო. ბალღების დღეობა კი მართლა მაშინ იყო, როცა თედო «ბეღურებს დააფრენდა». თედოს სახლის საყვავესთან, ნიშებში, ბეღურებს ედოთ ბინა. ღამით თედო ჩუმად მიეპარებოდა, ბეღურებით დიდ, ჯინურა კალათას გაავსებდა, დილაადრიანად ბალღებს დაუძახებდა, აბა, მოგროვდით, ეს რა გაჩვენოთო, აივანზე გადმოდგებოდა და ბეღურებს გააფრენდა. ბეღურები ჟივილ-ხივილით მოედებოდნენ კაკალს, ბალღებს აქეთ გაჰქონდათ ჟივილ-ხივილი და, რაღა თქმა უნდა, რომ ხალხიც მოგროვდებოდა.
_ დააფრინე, თედო?! _ დაუძახებდნენ შორიდან.
_ ემაგათ ჭკუით დაბერდი, _ დასწყევლიდა ცოლი.
თედო არავის უსმენდა.
არც ბალღები უსმენდნენ ვინმეს და იმისთანა ჟრიამული გაჰქონდათ, მეზობლები ხელს ჩაიქნევდნენ, ტყუილად რად ვიღლით ენას, ჩვენთვის ვისა სცალია, ჩვენ ვინ გვიყურებსო.
ბალღებთან თავს კეთილ მეფედ გრძნობდა. ის რომ შუაში ჩაჯდებოდა და გარშემო წვრილფეხობას შემოიკრებდა, რას არ მოიგონებდა და რას არ იტყოდა.
_ ვის გინდათ ულვაშები, ბიჭებო! _ დაიძახებდა და თოთხმეტ-თხუთმეტი წლის ბიჭებიც ერთხმად აჟივჟივდებოდნენ:
_ ჩვენ გვინდა, ჩვენაო!
_ აბა, წამოდითო, _ იტყოდა და მარანში შეუძღვებოდა (ამ დროს ბაბალე შინ არ იყო და თედოსაც შიში არაფრისა ჰქონდა).
ქვევრს მოხდიდა. ხაპირით წითელ საფერავს ამოიღებდა, თიხის ჯამს გაავსებდა და ბიჭებს სათითაოდ ჩამოურიგებდა, _ გაამოთ, დალიეთ, ოღონდ იმგვარად, ზედა ტუჩი ჯამში ჩარგეთ და ჯამიც სულმოუთქმელად გადაკარითო. ბიჭები ჯამს გადაკრავდნენ, საულვაშეებზე საფერავის წითელი ულვაშები დარჩებოდათ და თედოს მარნიდან იმისთანა სიტყვა-სიმღერით გამოდიოდნენ, როგორც ნეფიონის სახლიდან გამოდიან ხოლმე შეზარხოშებული, ულვაშებშეღინღლილი მაყრები.
ამ ყოფაში მთელი წელიწადი გადიოდა.
* * *
ქალაქში წასვლა არ უყვარდა.
ქალაქში მისთვის არავის ეცალა. თედო კი ბედნიერი მარტო მაშინ იყო, როცა ხალხში ტრიალებდა, სიტყვას გადააგდებდა და პასუხს დაიბრუნებდა, გააცინებდა და დააღონებდა, ტყუილს მოიგონებდა და მოატყუებდა, მართალს იტყოდა და დააჯერებდა. უკანასკნელად ოციოდე წლის წინ წასულიყო ქალაქში. ტიკით ღვინო წაეღო გასაყიდად. უცებ ბაზრის ბოლოში არღანი დაუკრავთ. თედოს ვიღაც კაცისთვის უთქვამს, ამ ტიკს მიმიხედეო და სადაც არღანს უკრავდნენ, იქით გაქცეულა. როცა დაბრუნებულა, აღარც ტიკი დახვედრია, აღარც ის კაცი.
რაღა დაგვრჩა მოსაგონარი?
წელიწადში ერთხელ მაინც ამოვიდოდა მილიცია, თედოს ხელსა სტაცებდნენ და წაიყვანდნენ, ამა და ამ ადგილზე, ესა და ეს გითქვამსო. ღმერთი, რჯული, ეგ კი ვთქვი, მაგრამ მაგრე არ მითქვამსო... მერე გამოუშვებდნენ. სოფელმა იცოდა, რომ გამოუშვებდნენ და თედოს დაჭერაც დიდად არ ანაღვლებდათ... მაგრამ ეს იყო დიდი ხნის წინათ... მას შემდეგ ბევრმა წყალმა ჩაიარა და მოსაგონებლადაც არა ღირს.
ასე მიდიოდა ცხოვრება.
ასე ყიოდა მამალი ყოველ დილით თედოს ღობეზე. ამ მამალზეც ამბობდა სოფელი, პატრონივით უკუღმართიაო. მაშინ კი არ დაიყივლებს, როცა მთელი სოფლის მამლები ყივიანო. გულს რომ დააჯერებს, მართლა გათენდა, მაშინღა დაიწყებს ყივილსო.
ასე იწყევლებოდა ყოველ საღამოს შრომით მოღლილი, სახედამჭკნარი ბაბალე და იგონებდა იმ ავადსახსენებელ დღეს, როცა პირველად დაინახა ეს ლაქლაქა, ხელთუპყარი, მოპატიჟე ენადაუყენებელი, ეშმაკის მონაგონი თედო.
ასე უდრტვინველად ისმენდა თედო ცოლის წყევლას, ბოლოს დაემუქრებოდა, გაჩუმდი, თორემ მაინც გული მაქვს შენზე აცრუებული, წავალ და სოფლის თავში რომ შინაბერა თიკო ცხოვრობს, იმას ჩავესიძებიო. თედოს ამ «რომანის» ამბავი მთელმა სოფელმა იცოდა. ბაბალემაც იცოდა და ახლა უფრო გაცეცხლდებოდა, ახლა უფრო აილესავდა ენას... მაშინ თედო კარს გამოაჯახუნებდა და შარაზე გამოვიდოდა. ჯერ წყაროსთან გაჩერდებოდა და ხალხში ლაქლაქით გულს იჯერებდა, მერე სამჭედლოში შევიდოდა და მჭედლებს გაართობდა, ბოლოს, სად იყო და სად არა, ის შინაბერა თიკოც გამოჩნდებოდა _ კოხტად მორთული და მოკაზმული. მჭედლები თედოს გადახედავდნენ, აგე, შენი საბედო მოდის და, აბა, შენ იციო. თედოც ნაღვლიანი თვალებით შარაზე გავიდოდა, შინაბერა თიკოს გზას გადაუჭრიდა და ვითომც უცხოაო, ჰკითხავდა:
_ ეს რა სოფელია, გენაცვალეო.
_ ღმერთმა რომ არ იცის შენი თავი და ტანიო.
_ აბა, ერთი ხმა გამე, ძაღლად მაინც ჩამაგდე, მაშ, ეგრე კარგუნახავი უნდა დაბერდეო?
თიკო ქოქოლას მიაყრიდა.
ხალხი ხარხარებდა.
ხალისიანი თედო შინისკენ მიცუხცუხებდა.
* * *
რა აღარ გითხარით, მართალი თუ ტყუილი, საკუთარი თვალით ნანახი თუ სხვისგან გაგონილი, თავიდათავი კი ბოლოსთვის დარჩა სათქმელი.
მხიარული თედო ხუთი შვილის მამა იყო.
ჯერ ზედიზედ სამი ქალი გასჩენიათ. თედოს უთქვამს, სანამ ბიჭი არ გვეყოლება, გვარის გამგრძელებელი (აბა, გვარით ხომ ძალზე ამაყობდა), თავს არ დავანებებო. მართლაც, ახლა ორი ბიჭი გასჩენია ზედიზედ და თედოც დამცხრალა. ბაბალე გამრჯე ქალი იყო და შვილებს არაფერი დააკლო. გული მარტო იმაზე ეთანაღრებოდა, რომ ხასიათი მაინც ხუთივეს მამისა გამოჰყვა, ხუთივე მამის კვალს გაჰყვა და სოფელს მეტიც არ უნდოდა. როგორც კი შვილებმა ფრენა ისწავლეს, აქეთ-იქით წავიდ-წამოვიდნენ და სახლ-კარი ისევ თედოს დარჩა, საბერიკაოდ და სალხინოდ.
უფროსი ქალი მარგალიტა ქალაქშია და რომელიღაც ანსამბლში ჩონგურზე უკრავს.
შუათანა ქალი ნუცა გასტრონომიულ მაღაზიაში მოლარედ მუშაობს. ორივენი გაუთხოვრები არიან და ელოდებიან, საცაა ცა გაიხსნება და ღმერთი გადმოგვხედავსო.
უმცროსი, ვერიკო, ლანჩხუთში გათხოვილა, შორებლობა მოიმიზეზა და დედულეთში აღარც ჩამოსულა.
ბიჭებიც დაიზარდნენ.
უფროსი ბიჭი გრუზო იმისთანა დადგა, კლდეს რომ მისწოლოდა, გაანგრევდა. თელავში მეხინკლეობა დაიწყო, სახლიც აიშენა და მანქანაც იყიდა.
მომდევნო ბიჭი _ ტუხო რომელიღაც კინოფილმში ერთხელ გამოჩნდა (წინასწარ ხალხი გააფრთხილა, ამა და ამ კინოში ვიქნები და მნახეთო. მთელი სოფელი კინოში წავიდა, ეძებეს, მაგრამ ტუხო ვერსად დაინახეს). მას მერე აიჩემა, არტისტი ვარო და ვეღარც ისწავლა, ვეღარც საქმეს დაუდო გული. ახლა ქალაქშია, ნათესავებში დადის და იხვეწება, იქნებ სადმე ტაქსის შოფრად მომაწყოთ, მემრე მიყურეთ, რასაც ვიზამო.
მარგალიტა და ნუცა ერთმანეთს არ ელაპარაკებიან.
ტუხო გრუზოს გლეხს ეძახის. გრუზო ტუხოზე ამბობს, _ მაგისგან კაცი არ დადგება, ერთი ტანადობა მისცა ღმერთმა და თუ ამით მაინც ვინმე მდიდარი ქალი არ შააცდინა, ოჯახს ვერ მოაწყობსო. ერთმანეთთან დიდი მისვლა-მოსვლა არა აქვთ, მარტო ერთხელ ტუხო თელავში ძმაბიჭებით ჩამოსულა, უთქვამს, არტისტები არიანო. კარგად უქეიფიათ, ძმისგან ორასი მანეთი უსესხია და წასულა და წასულა...
რაღა თქმა უნდა, სოფელმა ყველაფერი იცოდა და როცა თედო შარაზე ჩაივლიდა, ხან ერთი გადაუგდებდა სიტყვას, ხან მეორე:
_ ბიჭები როდის ჩამოგდიან, თედო, არ ვიქეიფოთ ჩვენებურადაო?
თედოსაც უყვარდა შვილებზე სიტყვის ჩამოგდება და ისე, თითქოს სოფელი აინუნშიც არ არისო, ხუმრობაგაშვებით იტყოდა:
_ აბა, ხო იცით, რა შვილებიც გავზარდეო.
* * *
ისე გაიარა წუთისოფელმა, სიბერეზე ერთხელაც არ დაფიქრებულა თედო. სოფლის მეკუბოვე დღენიადაგ სიკვდილის ახლოს ტრიალებდა, თავად კი არ უფიქრია, ერთ მშვენიერ დღეს ამგვარ კუბოში მეც ჩავწვები და ქვეყანა მაინც არ დაიქცევა, ეს მზე ისევ ამოვა, იქნებ ამ მამალმაც ისევ დაიყივლოს და ბალღებიც ჟივილ-ხივილით ჩაირბენენ ორღობესო.
იმ სოფლის თავში ერთი გიჟი კატო ცხოვრობდა. მთელი დღე თვალგაშტერებული, ხმის ამოუღებლად იჯდა შუა ეზოში და თავის თავს უცინოდა. გიჟ კატოს ლაპარაკი არ უყვარდა, ასჯერ რომ გეკითხათ რამე, ერთ პასუხს არ გაგცემდათ. მარტო ეს იცოდა: თუ ჰკითხავდი, რამდენი წლისა ხარო, სახეზე ღიმილს მოიშორებდა, თითქოს დიდი რამე აქვს გადასაწყვეტიო, მცირე ხანს ფიქრებში წავიდოდა და უცებ წამოისროდა:
_ მე და გიჟი თედო ტოლები ვართო.
ის გიჟი კატო ენკენისთვეში მოკვდა.
ხალხი თედოს ეხუმრებოდა, შენც ხომ კატოს ტოლი ხარ, თვალი ფრთხილად გეჭიროს, იქაც არ მოენატრო და არ წაგიყვანოსო.
ენკენისთვე რთვლობაში დაილია. ბაბალეს ვენახში ღვთის თვალი დატრიალდა. ყურძენი წითლად ღუოდა. დიდი რთველი ჰქონდათ. სოფელმაც ხელი წააშველათ და ქალაქიდან მარგალიტა და ნუცაც ჩამოვიდნენ. ერთმანეთისთვის ხმა მაინც არ გაუციათ, მაგრამ თავი ისე დაიჭირეს, ვითომც არაფერიო. ორშაბათ დღეს კი მარგალიტა დილის მატარებელს გაჰყვა ქალაქში, ნუცამ საღამოს მატარებელი არჩია.
ტუხო რთველში არ ჩამოსულა. შუადღისხანს თელავიდან გრუზომ ჩამოიქროლა და ტუხო რომ ვერსადა ნახა, ესღა თქვა, რა ეჩქარება, ჯერ დაღვინდეს და მერე ჩამოვაო. რთველი მშვიდობიანად დამთავრდა. თედომ ციკანი დაკლა, გაატყავა, ცალკე ყაურმა გააკეთა, ცალკე ჩახრაკული _ პამიდვრით, ხახვითა და წიწაკით. ბოლოს კი მამითადს მწვადებიც მოართვეს. გოდრის აწევის დრო რომ მოახლოვდა, თედომ თოფი აიღო, ეგრე, წარაფებში გადავალ და ქედნებზე ვინადირებ, მალე დავბრუნდები, საღამოსთვის ნანადირევი გექნებათო. წავიდა და ჩაიყლაპა. ბაბალეს ხათრით მეზობლებმა არაფერი თქვეს, გოდრებიც ასწიეს, ყურძენიც დაწურეს და იმ გაგანია მუშაობაში თედოც დაავიწყდათ.
შემოდგომა მიიწურა.
ჯერ კომშები ისევ დაუკრეფავი იყო, თოვლი რომ ჩამოყარა.
თედოს სამჭედურში ყოფნა გაუტკბა. იქ ცეცხლიც ღუდღუდებდა, სალაპარაკოც არ ილეოდა და მთელი სოფლის ამბებიც მის თვალწინ ხდებოდა. მჭედლები შორიდანვე ესალმებოდნენ, ნალბანდები ეხუმრებოდნენ, _ აბა, ფეხი აგვიწიე, ნალები ხომ არ შემოგიცვდაო. შუადღის ხანს ღორის მწვადებს ინატრებდნენ, ბიჭს სადღაც გაგზავნიდნენ და როცა ბიჭი დაბრუნდებოდა, შუაცეცხლთან მოფუსფუსე თედო მწვადებს ააშიშხინებდა.
ორშაბათ დილას აღარ მოვიდა.
ჯერ არავის გახსენებია. მერე მოინაკლისეს და ის იყო, ბიჭი უნდა გაეგზავნათ, რომ თედოც გამოჩნდა. სიცივისაგან მობუზულიყო, თავი გაქუცულ ფარაჯაში ზღარბივით ჩაეყო, ძლივს მოდიოდა. მჭედლები და ნალბანდები ახორხოცდნენ. თედო უსიტყვოდ შემოვიდა, ცეცხლს ხელები მიუშვირა, მჭედლებს შეხედა და ჩუმად თქვა:
_ ბაბალე მოკვდა.
მჭედლებმა და ნალბანდებმა ხარხარი დაიწყეს. ჰა, გეყოფა, იმ ცრუ ბიჭის არაკისა არ იყოს, მართლა რომ მოკვდება, აღარ დაგიჯერებენო. რამ მოკლა, კაკალი ხო არ დაბერტყა და ნიგოზს ხო არ მიადგა უანგარიშოდ შენი ბაბალეო.
თედო ჩუმად იყო.
მერე მჭედლები და ნალბანდებიც ჩაჩუმდნენ.
_ ცული აუღია... შეშასა ჭრიდა... ყუა გამომძვრალა... თავში მოხვედრია... იქვე გათავებულა... ამ დილით, აქეთკენ რომ მოვდიოდი... გზიდან მიმაბრუნეს... მობრუნდიო, მოკვდაო... მივბრუნდი და აღარ მიველი... ისევ აქეთ წამოველი...
_ ეგ რა თქვი, კაცო...
თედოს ხმა აღარ ამოუღია...
მჭედლებმა ხელი მოჰკიდეს და შინ წაიყვანეს.
* * *
სოფელი გულჩვილია და საწყალი ბაბალეს სიკვდილმა, რა თქმა უნდა, გული დასწყვიტა. სამი დღე და ღამე მარტო ამაზე ლაპარაკობდნენ, _ რა ღვთისნიერი დედაკაცი მოკვდა, რა მეოჯახე, რა ხელის გამმართავიო.
ბაბალეს დამარხვის დღეს ხალხი მარტო იმ სოფლიდან კი არა, ახლომახლო სოფლებიდანაც შეიყარა. ხალხს თედო უყვარდა და ამბობდა, ამ გაჭირვებაში თუ არ დავაფასეთ, ლხინში ისედაც დაფასებულია და დაფასებულიო. უფრო კი სხვა ცნობისწადილი კლავდათ, სოფლის სასაფლაოსაკენ სხვა რამ სურვილი ეზიდებოდათ. თედოს ჯალაბის ამბავი ყველამ კარგად იცოდა და ახლა დიდის ამბით ელოდნენ, _ აბა, უმძრახი და-ძმები ერთმანეთს ხმას თუ გასცემენო, რა ხანია, თედოს ქალ-ვაჟები ერთად თავმოყრილი აღარ გვინახავს, ისე როგორ ჩაივლის, ან იმათ, ან თედოს ერთი სასაცილო მაინც არაფერი წამოსცდეთო. და საწყალი ბაბალეს დამარხვის დღეს ისე ელოდნენ, როგორც სულწასული მაყურებელი ელის ხოლმე ფარდის ახდას კომედიის თეატრში.
მაგრამ თედო გაჩუმებული იყო და ხმას არ იღებდა. რა არ უთხრეს, რა არ ჰკითხეს, აბა, კაცი შენა ხარ, გვითხარი, რა ვქნათ, ან დეკეული რამდენი ვიყიდოთ, ან ცხვარიო, მაგრამ ვერაფერი ათქმევინეს. მარტო ათასში ერთხელ, თითქოს გაწყვეტილ საუბარს აგრძელებსო, მიიხედ-მოიხედავდა და ხმამაღლა იტყოდა:
_ ხო, იმისი არ იყოს... სხვისი ჭირი _ ღობეს ჩხირიო.
ყველაფერი წესითა და რიგით მოხდა. პურიც ისე გამოცხვა და საკლავიც ისე დაიკლა, რომ თედო აღარავის გახსენებია. სამივე ქალი ჩუმად იყო და ძაძებში გამოწყობილი ცხედარს სასთუმალთან უჯდა. გრუზო და ტუხო ქუდმოხდილები იდგნენ კართან, მოსამძიმრეებს იღებდნენ და მარტო ათასში ერთხელ, თუ ვინმე დაუძახებდათ, მარანში შედიოდნენ.
დამარხვის დღეც დადგა და პირდაღებულ საფლავთან მაინც რაღა სიცილის მოლოდინში უნდა ყოფილიყო ხალხი. მერე იმასაც ამბობდნენ _ სამი დღე თედოს ქალები იმიტომ ისხდნენ გვრიტებივით, რომ თავზე თედოს დეიდაშვილი, ავკარგიანი, კუშტი დედაკაცი ჯავახა ედგათ და პირი იმან აუკრათო. მარტო მესამე დღესღა, კუბოს სამარეში ჩადება რომ დააპირეს და მოკეთეებმა ჭირისუფლებს ყურში ჩასჩურჩულეს, _ გეყოფათ, გლოვასაც თავისი ბოლო აქ, ღმერთმა სასუფეველი დაუმკვიდროს, არც ისე ცოტა იცხოვრა, იმის დარჩენილი დღე თქვენ შეგემატოთ, ახლა საფლავშიც ნუ ჩაჰყვებითო, თურმე ნუცამ დაიძახა:
_ დედი, სად არი ღმერთი, შენი თავი წამართვა და მარგალიტა დედამიწას ამძიმებსო!
მარგალიტამ თურმე ნუცას ნატირალი იქვე აიტაცა და მოძახილივით მიაყოლა:
_ დედი, ადე, გააჩუმე, თორემ თმით ვათრევო!
ხალხმა თურმე ჯერ გადაისისინა, როგორც შემოდგომის ქარი გადაივლის ხოლმე დამჭკნარ ბუჩქნარს და მერე ისევ სიჩუმე ჩამოწვა.
_ დოლ-გარმონი უყვარდა! _ თითქოს საყდრის სიჩუმეში დაიგრუხუნაო, ხმამაღლა უთქვამს ტუხოს.
ხალხი ისევ ისე აშრიალებულა, როგორც შრიალებენ ხოლმე შემოდგომის გამხმარი ფოთლები ნიავის წამოქროლაზე და ისევ ჩამომდგარა მოლოდინის სიჩუმე.
_ ხო, სხვისი ჭირი _ ღობეს ჩხირიო... _ უთქვამს თედოს.
სიჩუმე მაინც აღარაფერს დაურღვევია.
და ამ სიჩუმეში უცებ გრუზო სამარეში გადამხტარა.
ხალხი ახლა კი აჟრიამულებულა, უკანანი თურმე წინამდგომებს მოაწყდნენ, კისრები დაიგრძელეს, ყველას მოუნდა დაენახა, რას აპირებდა სამარეში ჩამხტარი გრუზო. შავოსანი დედაბრები დამჭკნარი ხელებით ამობურცულ მიწას დაეყრდნენ და ჩასძახოდნენ, _ აბა, რასა სჩადი, დარდმა ეგრე უნდა გადაგრიოს? ვაჟკაცი არა ხარ? ეხლავე ამოდი ზევით, თორემ მართლა მოგაყრით მიწასაო.
_ შე უბედურო დედიიი! _ დაიძახა თურმე მარგალიტამ.
_ გრუზო თან მოგდევს, დედიიი! _ გააგრძელა ნუცამ.
_ არ წაიყვანო, არც იქ მოგასვენებს, დედი! _ დააბოლოვა თურმე ტუხომ და თავი ჩაქინდრა.
ისევ სიჩუმე ჩამოდგა და ამ სიჩუმეში გრუზომ ამოიძახა:
_ ჩამამაწოდეთ!
ოთხმა კაცმა ციმციმ ჩააწოდა კუბო.
გრუზო ზემოთ ამოხტა, ნიჩაბი აიღო და მიწის მიყრა დაიწყო. სოფელიც აჰყვა და ორიოდე წუთში სამარე მიწით ამოივსო.
_ ეგრეა, ხო, სხვისი ჭირი _ ღობეს ჩხირიო, _ ისევ ჩაილაპარაკა თედომ და სოფლისკენ მიმავალ გზას დაადგა. მერე აღარც გზაში ამოუღია ხმა და აღარც ქელეხის დროს უთქვამს რამე. შესანდობარზე თავს ჩაქინდრავდა და ფიქრით ისევ სადღაც წავიდოდა. ერთი-ორჯერ შეეხმიანენ, _ აბა, თედო, რაც იყო, იყო, ყველანი იქა ვართ წამსვლელები, ცოტა შენებურად გამხიარულდი, ცოტა ღვინოც ჩაიფინე, ფერზე მოხვალ, გულიდან დარდი გადაგეყრებაო, მაგრამ თედოს პასუხი არავისთვის გაუცია. არც საჭმლისთვის უხლია ხელი და არც სასმელი დაულევია. იჯდა თურმე და ხალხს იმგვარად შესცქეროდა, თითქოს ეს ამოდენა მეზობლობა და მოკეთენი პირველად ნახაო. ხალხმაც თავი დაანება, აღარაფერი უთქვამთ, მიცვალებულს სასუფევლის დამკვიდრება უსურვეს და ნელ-ნელა დაიშალნენ.
მეორე დღეს ყველაფერი მოთავდა და შვილებიც წავიდნენ.
* * *
დილაადრიან ადგა. დილის ძილი უყვარდა და მეზობლებს გაუკვირდათ, რა ძილ-ფხიზლობა აუტყდა, ამ უთენიაზე რამ ააყენაო. მერე ყველას თავისი საქმე გამოუჩნდა და აქეთ აღარავის გადმოუხედავს. ძროხა ხბოს ეძახდა. ქათმები ბოსტანში გადასულიყვნენ და დამზრალი კომბოსტოს ფოთლებს კირკნიდნენ. ღორი მარანში შესულიყო, გობი აეხადა და სიმინდს მისძალებოდა. ეზოში უპატრონობის სიჩუმე იდგა.
თედომ მარნიდან ორი ფიცარი გამოიტანა, საჩეხში გამართა და შალაშინი აიღო. საჩეხი ხმელი წიფლის ბურბუშელებით გაივსო. საღამომდე ხელი აღარ გაუჩერებია. თავაუღებლივ თლიდა და აშალაშინებდა. საღამოს ვენახიდან შინ მობრუნებულმა მეზობლებმა თედოს ეზოში გადაიხედეს: საჩეხში თეთრად ლაპლაპებდა ახალგამოთლილი კუბო. მეზობლებმა ერთმანეთს ჩურჩულით ჰკითხეს, ვინ მოკვდაო, მაგრამ არავინ იყო მკვდარი. სხვა დროს თედოს თავზე დაეცემოდნენ, რას არ ეტყოდნენ, მაგრამ ორიოდე დღის მკაცრმა დუმილმა მეზობლებიც შეაკრთო, მორიდება დაეტყოთ. ვეღარაფერი თქვეს და ერთმანეთს ეხვეწებოდნენ, _ არა შენ მიდი და ჰკითხე, ვისთვის გათალა ეს ვაგლახი კუბო, არა, შენაო.
თედომ კუბო წამოიკიდა, მარანში შეიტანა და კარი გარედან გადაკეტა.
_ თავისთვინ გათალა, _ უთხრა მეზობლებს ჯავახამ.
_ ღმერთო, შენი სახელის ჭირიმე...
მეზობლებს შეეშინდათ და შინ წავიდნენ.
ორიოდე დღის მერე თედომ კუბოში სიმინდი ჩაყარა და მეზობლებს შიშმა გაუარა _ კუბოში უკვე სიმინდი ეყარა და უკვე კუბო კი არა, ჩვეულებრივი ამბარი იყო.
მაინც არავინ არაფერი ჰკითხა, თავი დაანებეთ, გაუვლის და ისევ ის თედო იქნებაო.
იმ საღამოს თედო კოლექტივის კანტორაში წავიდა. გზაზე ბიჭბუჭები მხიარულად მიესალმნენ. მჭედლებმაც გამოსძახეს, _ აქეთ მოდი, ერთი-ორი სიტყვა გვითხარი, გული გადააყოლეო, მაგრამ პასუხი არავის გასცა. მარტო თავისთვის ჩაილაპარაკა, ისე, რომ არავის გაუგია:
_ ნეტა სულ სიცილზე არ გეჭიროთ თვალი...
კანტორაში ავიდა. კართან დიდხანს იდგა, ვიდრე არ გამოვიდნენ და არ უთხრეს, _ შემოდი, რა გაგჭირვებია, გვითხარიო.
შევიდა. ჩუმად, თავჩაქინდრული იდგა, მერე თავი აიღო და თქვა:
_ მეველეთ გამიშვით...
ჯერ პასუხი ვერ გასცეს, მერე გაუბედეს:
_ კუბოები ვინღა გათალოსო?
თითქოს არაფერი უკითხავთო, თედომ ისევ თავისი თქვა:
_ მეველეთ გამიშვით...
დაბეჯითებით მაინც ვერაფერი უპასუხეს.
გამოტრიალდა და შინ წამოვიდა.
გზაზე აღარავის აღარაფერი დაუძახია.
მეორე დღეს ისევ მივიდა კანტორაში და ისევ ის ორი სიტყვა თქვა:
_ მეველეთ გამიშვით...
მაინც არც «ხო» უთხრეს და არც «არა».
იმასაც მეტი არაფერი უთქვამს და შინ წავიდა.
მერე ყოველდღე მიდიოდა, კანტორის კარს შეაღებდა და იტყოდა:
_ მეველეთ გამიშვით!
ბოლოს ეგონათ, ხუმრობსო. ბუღალტერი ყველას ეუბნებოდა, _ მაგის ამბავი არ იცით, რაღაც ოინს გვიგონებს, მერე თვითონაც გაიცინებს და ხალხსაც გააცინებსო.
ორი დღის შემდეგ თედო ისევ დილაადრიან ადგა, ბოდბისხევის ბაზარზე წავიდა, იქ ერთი ულაყი ცხენი იყიდა და საღამო ხანს ცხენით დაბრუნდა.
უნაგირი თავისი ხელით გათალა, ცხენზე შეჯდა და ალაზნისკენ წავიდა.
* * *
ის დღე იყო და ის დღე, თედოსთვის სოფელში თვალი აღარავის მოუკრავს. დილაადრიანად ცხენზე შეჯდებოდა და ხან დაბინდებისას დაბრუნდებოდა, ხან იქვე, ბოლოებზე, ალაზნის პირას, ქოხში გაათევდა ღამეს. თუ ვინმეს მოჰკრავდა თვალს, ტყეს შეეფარებოდა, გამვლელს პირს მოარიდებდა და ტყიდან მაშინღა გამოვიდოდა, როცა თავს მარტო დაიგულებდა.
თუ რამეში დასჭირდებოდათ, იდგნენ და ეძახდნენ:
_ მეველეეე!
მაგრამ ძახილზე პასუხს არ იძლეოდა.
_ მეველეე!
გაიგონებდა, მაგრამ პასუხს მაინც არ გაგცემდა. მაშინ ერთხელ კიდევ დაუძახებდნენ და თანაც დაატანდნენ, _ ერთი აქეთ ამაიარე, ყანაში ცხენები გადასულან და ჯეჯილსა სძოვენო... ხმას მაინც არ ამოიღებდა, ცოტა ხნის მერე გამოჩნდებოდა, ცხენებს უსიტყვოდ გადარეკავდა, კაცს ზურგს შეაქცევდა და ისევ ტყეს შეერეოდა.
***
* * *
სოფელს ყველაფერი მალე ავიწყდება და თედოც ნელ-ნელა დავიწყებას მიეცა, როგორც ივიწყებენ ხოლმე სცენიდან წასულ ბებერ ხუმარას, სიმკვირცხლემ რომ უღალატა და ერთ მშვენიერ დღეს მაყურებელი ვეღარ გააცინა.
ალაზანზე გაზაფხული იდგა. მზე ჩადიოდა. ღამდებოდა. თეთრად გადაპენტილიყო ტყემლები. ვარდისფრად ღუოდა ატმის ყვავილები.
_ მეველეე! _ იძახდა ვიღაცა, მაგრამ პასუხი არ ისმოდა.
_ მეველეე! _ ისევ იძახდა ვიღაცა.
_ მეველე! მეველე! მეველე!
მეველე გზაზე მიდიოდა.
_ საღამო მშვიდობისა, დედაკაცო, _ თქვა თედომ.
_ ღმერთმა მშვიდობა მოგცეს, თედო!
_ სხვაფრივ როგორა ხარ?
_ რა გეჩქარებოდა, ჯერ ხო არ დაღამებულა?
_ რაღა უკლია? ღამდება და ეგ არი... წამოვიდე?
_ რაღას უნდა უყურო?
_ ხო, მოვდივარ...
_ ვენახი გათოხნე? _ იკითხა ბაბალემ.
_ ჯერ ადრეა, ილაფებს.
_ წამო, ფეხს ნუ ითრევ.
_ სად მივდივართ?
_ წამო, ვენახი გავთოხნოთ.
მეორე დილით ალაზნისპირა ვენახებში იპოვეს მკვდარი თედო.
თვალები ღია დარჩენოდა.
ცხენი იქვე იდგა, არსად წასულიყო.
ახლო მისვლა ვერ გაბედეს, შორიდან დაუწყეს ძახილი.
ფიქრობდნენ, აი, ახლა წამოხტება კვიმატი თედო და გულს გაგვიხეთქავსო.
არა, ჯერ არ წამოხტება, ეგ ხო ჯაფარასა ჰგავს, ჯერ ან კატასავით დაიკნავლებს, ან ძაღლივით დაიყეფებსო.
მერე შორიახლოს მივიდნენ. წინ ჯავახა მოუძღოდათ _ ქორივით წამოსული, მიწისფერ თალხში გახვეული დედაკაცი.
ჯერ ერთმა გაბედა, მერე ყველანი აჰყვნენ:
_ თედო, არ გესმის, თედო!
_ აბა, წამოდექ, კაცო!
_ მაშ, ეგრე ოინბაზობაში უნდა დაბერდე?
_ მაშ, მასხრობაში უნდა ამოგხდეს სული?
_ არ გეყურება, კაცო!
_ მიდი, ერთი შააჯანჯღარეთ!
_ როგო არც კი ეცინება!
_ შვილები გეძებენ, თედო!
_ კარგი, ხო, ვიცინეთ და გვეყოფა!
_ ქვეყანა შენ დასანახავად გამოფენილა, თედო!
_ კაცო, თედო!
_ არ გეყურება, დავიჯეროთ?
_ დიდება შენდა, ღმერთო!
_ თედო!
_ თედო!
* * *
ჯავახამ ყველანი გააჩუმა:
_ მიმიშვით, თვალები დავუხუჭო...
ბიბილური თამაზ - Bibiluri Tamaz
⏱️ 1 წთ.
👁️ 5
100%