მეტრეველი ლელა - Metreveli Lela

9 წლისა ვიქნებოდი. გაზაფხულის მზიანი დღე იყო, როცა დიდებისათვის განკუთვნილი, ანუ ჩემი მშობლების კუთვნილი ლიტერატურის გადათვალიერება გადავწყვიტე და საწერ მაგიდასთან მოვიკალათე.
წიგნები დიდხანს ვჩხრიკე, მაგრამ იმ დღიდან მკვეთრად ორი სახელი დამამახსოვრდა. ერთი მათგანი მურმან ლებანიძე იყო. პატარა ნაცრისფერყდიანმა წიგნმა ჩემი ყურადღება თავდაპირველად იმით მიიქცია, რომ გვარი _ ლებანიძე, ლექსებში ნახსენები მესტვირე, ზვარეთი, კვაშხიეთი, ხეორი ჩემს რაჭას ეხებოდა, მერე გავაცნობიერე, რომ შეიძლებოდა, პოეტს _ ჩემთვის აქამდე ზებუნებრივ არსებას _ აქვე, ჩემთან ძალიან ახლოს, იგივე გარემოში ეცხოვრა; მერე ყველა ამ ლექსიდან “მესტვირის სიკვდილი” ავარჩიე და ზეპირად ვისწავლე; მერე ერთი ლექსის უცნაურმა ფორმამ მიმიზიდა, Dდღეს რომ მშვენიერ სიმღერადაა ქცეული (“გაზაფხული შემოსულა, ლენ...”), მერე... მერე ამ წიგნის დასაკუთრება მომინდა და პირველად ჩემს სიცოცხლეში არც ისე სანაქებო საქციელი ჩავიდინე. მერე, უკვე არაბავშვურ ასაკში, ეს საქციელი საკუთარ ლექსში აღვწერე:
მე ისიც მახსოვს, მოხიბლულმა
თქვენი ლექსებით,
წავშალე წიგნის თავფურცელზე
სახელი მამის,
ბავშვური ხელით დავაწერე
ჩემი სახელი
და მერე იმ წიგნს ვეღარ ვთმობდი
ვერც ერთი წამით.
ის ნაცრისფერყდიანი წიგნი დღემდე მაქვს, უფრო სწორად, თან დამაქვს. მაშინდელი ნასწავლი ყველა ლექსიც მახსოვს და სიამოვნებით ვაფიქსირებ, რომ 9 წლის ბავშვი შეფასებებში არ შევმცდარვარ...
მურმან ლებანიძეზე ძალიან ბევრი შემიძლია ვწერო, მაგრამ ამჯერად იმ მოგონებებით შემოვიფარგლები, რომელთაც მხოლოდ სიკვდილი თუ გადამავიწყებს.
70-იანი წლები იყო. თუ არ ვცდები, მაშინდელ გაზეთ “კომუნისტში” მურმან ლებანიძის ახალი ლექსები დაიბეჭდა. ლექსს, რომელმაც მაშინ მაგრძნობინა, როგორ შეიძლება, აგიტაცოს, გაგიტაცოს, ზეცასა და ქვესკნელს შორის გატაროს სიტყვამ, დღემდე გულგრილად ვერ ვიხსენებ. მას “მახსოვს!” ჰქვია:
“მე ჩემს წიგნს “მახსოვს!” დავაწერე,
რადგან ყველაფერი მახსოვს,
ხსოვნა ღვინოსავით დავაძველე
და მოგონებები მახრჩობს.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ასი მოგონება ფრთხიალებს,
ასი _ დაჭრილივით ბღავის,
ასიც _ ყვავილივით იალებს
და კუბოს ფიცრამდე ჰყვავის”.
ეს ლექსი ტყვეობიდან აღარ “მათავისუფლებს” და ჩემს დღევანდელ სათქმელსაც ეხმიანება, რადგან მეც მოგონებები (აგრეთვე _ მადლიერება!) მაწერინებს ამ წერილს.
მურმან ლებანიძე იყო ერთ-ერთი XX საუკუნის იმ ორიოდე პოეტიდან, რომლებიც ხალხის უსაზღვრო სიყვარულით სარგებლობდნენ და რომელთა წიგნებიც დახლზე არ ჩერდებოდა. ჩემი შემდეგი მოგონება მისი წიგნის შეძენას უკავშირდება. მაშინ უკვე სტაბილური იზოტოპების სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ვმუშაობდი. შესვენების შემდეგ იქვე ახლოს მცხოვრები თანამშრომელი ლაბორატორიაში დაბრუნდა და ვაჟას ძეგლთან მდებარე წიგნის მაღაზიაში ახლად შეძენილი მურმანის კრებული მოიტანა. ვიცოდი, რომ დღის ბოლოს წიგნი მაღაზიაში აღარ იქნებოდა, ისიც ვიცოდი, რომ სამუშაო საათებში იზოტოპების ინსტიტუტის ეზოდან სპეციალური საშვის გარეშე გარეთ არავინ გამიშვებდა (რას ვიზამთ, ასეთი რეჟიმი სუფევდა იმდროინდელ იზოტოპების ინსტიტუტში!) და მაინც, წიგნი უნდა მეყიდა! ბევრი აღარ მიფიქრია, თეთრი ხალათის გაუხდელად ინსტიტუტის გასასვლელთან მივედი და იმდენად დამაჯერებლად ავუხსენი დაცვის თანამშრომლებს, რამდენიმე წუთით ქუჩაში გასვლა ჩემთვის აუცილებელია-თქო, რომ, ჩემდა გასაოცრად, წინააღმდეგობა არავის გაუწევია. წიგნი შევიძინე, მაგრამ ამ ამბავს ამიტომ არ ვიგონებ. სხვა სასწაული მოხდა: იმ დღეს გაციებული ვიყავი, სიცხე მქონდა, თვალები მეცრემლებოდა. ცოტა ხანში შევამჩნიე, რომ თავს კარგად ვგრძნობდი _ სიხარულმა მომარჩინა. იმ კრებულს დღემდე “სიცხის წამალს” ვეძახი.
უფრო გვიან, 1995 წლის პირველ დღეებში, როცა ჩემი ცხოვრების უდიდესი უბედურების შემდეგ პირველად დავრჩი მარტო, მე ხელში ისევ მურმან ლებანიძის ლექსების კრებული ავიღე და ათასგზის წავიკითხე, რა თქმა უნდა, უკვე წაკითხული “ჩემო პაწია, საბრალო დედავ!” ვკითხულობდი და ვტიროდი, ვტიროდი და ვკითხულობდი... აი სწორედ მაშინ გადავწყვიტე, მურმან ლებანიძისათვის მიმეწვდინა მისდამი მიძღვნილი ორი ლექსი, რომელთა არსებობის შესახებ ქვეყნად არავინ იცოდა. მალე ეს ორი ლექსი მე და ჩემმა მეგობარმა გულიკო სალუქვაძემ ქალბატონ ელენე ჭავჭავაძეს გადავეცით.
ჩემი პროფესიიდან და ხასიათიდან გამომდინარე, მწერლებს (მათ შემოქმედებას არ ვგულისხმობ!) თითქმის არ ვიცნობ. ბედმა ისე ინება, რომ მურმან ლებანიძეც ძალიან გვიან, 1997 წლის 16 მარტს გავიცანი. თუმცა მანამდე, უნივერსიტეტში სწავლისას, მახსოვს, მწერლები მოვიპატიჟეთ შეხვედრაზე და, ცხადია, პირველად მურმან ლებანიძე გაგვახსენდა. მასთან სახლში მე და ჩემი თანაკურსელი, თეა კოტრიკაძე წავედით. მაშინ ბატონმა მურმანმა უნივერსიტეტში მოსვლა ვერ შეძლო, რადგან დაკრძალვაზე მიდიოდა, თუ არ ვცდები, გაგრაში. ამ ხუთწუთიან შეხვედრას ძნელად თუ დაერქმევა გაცნობა.
ჩვენი გაცნობა სწორედ ზემოხსენებული ორი ლექსის გამო შედგა და მურმან ლებანიძის სახელს ჩემი ცხოვრების მეორე სასწაულიც დაუკავშირდა. როგორღაც ისე მოხდა, რომ ეს ლექსები ბატონმა მურმანმა ორი წლის შემდეგ წაიკითხა და თვითონ მოინდომა ჩემთან შეხვედრა. მოკლედ, მურმან ლებანიძეს პირისპირ 1997 წელს შევხვდი, შევხვდი ჩემს ძველ ლექსებთან ერთად. ძველს იმიტომ ვამბობ, რომ მაშინ 10 წლის შეწყვეტილი მქონდა ლექსების წერა და მეგონა, არც აღარასოდეს დავწერდი. არ მქონდა წიგნი, უფრო მეტიც: არ მქონდა არც ერთი გამოქვეყნებული ლექსი _ ამის გაკეთება აზრადაც არასოდეს მომსვლია. ჩვენ ვისაუბრეთ. უფრო სწორად, მე იმ დღეს ვდუმდი, ვუსმენდი. ბატონმა მურმანმა რაღაც მომიწონა, რაღაც დამიწუნა, ძირითადად, რითმები. მე კი, როგორც ზემოთ ვთქვი, წერას აღარ ვაპირებდი. თანაც, მაშინ ბოლომდე გაცნობიერებული არა მქონდა: “არ არის ლექსი მარტოდენ აზრი, უღრმესიც იყოს”. იმაშიც უნდა გამოვტყდე, რომ დღემდე, თუ არჩევანზე მიდგა საქმე, აზრს ვანიჭებ უპირატესობას და არა _ ფორმას.
ლებანიძეების სახლიდან რომ გამოვედი, როგორც კი აღმაშენებლის გამზირიდან თამარ მეფის გამზირზე შემოვუხვიე, გონებაში უკვე მასპინძელს “ვეკამათებოდი”: რითმა _ რკალურიც, კიბურიც _ მსხვერპლის გაღებას ითხოვს... ეს უკვე ახალი ლექსის სტრიქონები იყო. ასე რომ, მურმან ლებანიძე გახლდათ “მიზეზი”, კატალიზატორი იმისა, რაც 1997 წლის შემდეგ დავწერე. სწორედ ამას ვუწოდებ მეორე სასწაულს.
მერე ბევრი ვიფიქრე რითმაზე, ლექსზე, მურმანზე, მის სიყვარულზე გალაკტიონისადმი და ნელ-ნელა ჩემთვის ერთ მოძღვრებად იქცა, რასაც ლექსებში პოეტის ხელობაზე ამბობდა ბატონი მურმანი. მაინც რას მოითხოვდა იგი ლექსისაგან? კეთილხმოვანებას, სიმწყობრეს, სინათლეს, სიმართლეს... მისგან ვისწავლე, რომ პოეტმა ფართოდ გახელილი თვალებით უნდა უყუროს ირგვლივ ყველაფერს; პოეტმა ხალხს უნდა უსმინოს... “ქვეყანაზე უნდა წერო!” _ ახლაც მახსოვს მისი სიტყვები. მახსოვს აგრეთვე ბოლო შეკითხვა: _ პოეზია გირჩევნია, თუ ქიმია?
_ უფრო უკეთესი ქიმიკოსი ვარ, _ იყო ჩემი პასუხი.
_ გახსოვდეს, შვილო, პოეზია უფრო მეტია! _ ჭეშმარიტად პოეტის შესაფერი იყო პასუხის პასუხი.
16 მარტიდან დამრჩა აგრეთვე მურმან ლებანიძის ნაჩუქარი “ჩემს გალაკტიონს მე ვკითხე ერთხელ” წარწერით: “ჩემს კარგ ლელა მეტრეველს, ნიჭიერ პოეტსა და ძვირფას მეგობარს”. ისე გამოვიდა, რომ პირველად მურმან ლებანიძემ მიწოდა პოეტი, ისე მოხდა, რომ მეც გამიჩნდა ისეთივე ძვირფასი წიგნი, როგორიც თვით მისთვის იყო წიგნი გალაკტიონის წარწერით.
მერე იყო მეორე შეხვედრა ახალ ლექსებთან ერთად. ჩემი ხელნაწერების ორიოდ ფურცელს შემორჩა მურმან ლებანიძის კომენტარი _ ჩემთვის ყველაზე ძვირფასი კომენტარი.
მურმან ლებანიძე ამ შეხვედრებამდეც ჩემი პოეტი იყო: მის ლექსებთან ერთად მუდამ “შინა” ვარ, მის პოეზიაში ვპოულობ პასუხს ყველა საჭირბოროტო კითხვაზე, ხშირად _ დასტურსაც ჯერ ჩანასახში მყოფ მოსაზრებაზე. ეჭვი მაქვს, ეს მხოლოდ მე არ მემართება. თუ ყურადღებით მოვუსმენთ, დავინახავთ, რომ მურმან ლებანიძის პოეზია ზუსტად ასახავს საქართველოს “ჯანმრთელობის მდგომარეობას” (ნათქვამში მხოლოდ პატრიოტულ ლირიკას არ ვგულისხმობ!). კერძოდ: A
_ მურმან ლებანიძე წინასწარმეტყველებს:
“უფლისციხესთან სისხლისფერი ყაყაჩოს წვეთი
არა დაღვრილის, დასაღვრელის ალბათ მაცნეა.”

“აფხაზეთზე
ამ კაცს თვალი უჭირავს,
ეს კაცია,
ალბათ, თურქის თემის...”
ჯერჯერობით აუხდენელი წინასწარმეტყველებაც აქვს:
“მაგრამ საქართველო მოვა,
მე გული მხნეობას მავალებს...”
_ მურმან ლებანიძე 1969 წელს მაშინ ძნელად გასაბედ სიმართლეს ამბობს:
“უპირველესად ვაღმერთებ ქართველს,
მას მერე _ ვისიც რამდენად მმართებს” .
_ მურმან ლებანიძე გვაფრთხილებს:
“ეს სხიერი, ეს ლიქოკი, ეს არხოტი
არ ჩააქრო, არ ჩააქრო! _ გაფიცებდი.
არ წააგო, არ წააგო ეს წალკოტი! _
დამიხსომე, ასი წლის წინ გეძახოდი,
დამიხსომე, განჯღრევდი და გაღვიძებდი!”

“გვიან გავიღვიძეთ _ ბორბლებაშვერილი,
გადაბრუნებული ლაფში წევს ურემი...
საკუთარ სამშობლოში ობოლი ბავშვები ვართ,
სახლის პატრონობას ჩემობენ მდგმურები!”
_ მურმან ლებანიძეს, ილიასა და აკაკის მსგავსად, უდიდესი ტკივილი ათქმევინებს:
“იმერეთო! მაინც შენ მირჩევნიხარ
კარზე ბოქლომდაკიდებულ რაჭას!”

“მეც, მეც წავაგე
აფხაზეთს ომი
და შუბლში ტყვია ვერ დავიხალე”.

“მე რომ გამინათებს თვალებს,
ეს ის საქართველო არ არის!”

“მე რომ მეგონე, თურმე ის არა ხარ,
ღალატიანო, ცრუვ და მკვეხარავ...
აღარ მიყვარხარ, აღარ მიყვარხარ,
აღარ და აღარ, ჩემო ქვეყანავ!”
მაგრამ ამ “არსიყვარულს” ვინ დაიჯერებს, როცა იქვე ამბობს:
“მუხლზე ტირილით გეხვევი დედას,
“აღარ მიყვარხარ”,
ჩემო ქვეყანავ!”
_ მურმან ლებანიძე ჭირში უტეხია:
“ჭირში _ დაგიტკბები,
ბევრს არ დაგპირდები:
ფეხზე დაგიდგები,
ჩემო საქართველო!”
_ მურმან ლებანიძეს ვუყვარვართ:
“მე მინდა თქვენთვის!
მე მინდა თქვენთვის!
ეს მდელოები
მალე ამწვანდეს!”

“ამიღებთ,
წამიღებთ, დამფლავთ,_
არაფრის
თან არ ვარ წამღები,_
თქვენ რჩებით _
შეგერგოთ თაფლად!
შაქრად თქვენ _
საწუთროს ბაღები!”
_ მურმან ლებანიძე გვასწავლის:
“ევალება, პოეზიას ევალება
არსებულით
უკმაყოფილება!”

“არა! არც ოდენ ოდენ აზრით!
არა! არც ოდენ ბრძნობით!
ლექსი შენდება არცრით,
უპირველესად _ გრძნობით!”

“ის, რაც შესაძლებელია
ოთხ სტრიქონში ითქვას,
ყოვლად შეუძლებელია,
კარგად ითქვას რვაში”.

“რა? _ ეგ სათქმელ-უთქმელია:
გული _რასაც ითხოვს!
რუსთველი რომ რუსთველია,
რუსთველს არა ჰკითხო!”

“რაიც “როგორ-ს” შეეხება,
ვისი ლექსის ეშხით
სულში სიმი შეგერხევა,_
ჰკითხე გულის რეჩხით!”

“გეტყვიან: ჰქონდა მაგ აზრის მსგავსი,
ვთქვათ, ედგარს, ბოდლერს...
შენ შენი თასი ასწი და... გასწი _
თუ ჰქონდა, ჰქონდეს!”
და იქვე უაღრესად მნიშვნელოვანი “ოღონდ”:
“ოღონდ ის აზრი თუ ზეცის ჩაგწვდა
სვეტიცხოვლებით,
თუ შენში იშვა, თუ შენში გაჩნდა
მთელი ცხოვრებით!”

“ნუ აჩქარდები, იცხოვრე და ცხოვრება წერე!”

”ბროლის კოშკებზე
მოგონილზე იბღავლონ ხოროდ,
შენ _ რაც გეწყინოს,
რაც _ გეტკინოს, ის წერე მხოლოდ!”
_ მურმან ლებანიძეს, როცა საჭიროა, ირონიაც ეხერხება:
“კრიტიკოსი გარიგებს ბეჩავს,_
დღეს სინათლე ცუდი ტონია!..

“საზიზღარია, ჩემო ალექსი,
უგულისძგერო, ვითომ ღრმა ლექსი!”

“ისრის ჭყივილო _ ომში,
ლხინში _ ჩანგო და დაირო,
თეთრის, ვერლიბრის დროშით,
აფსუს, გწუნობენ შაირო!”
მურმან ლებანიძე ჩემი პოეტია, რადგან, უნივერსიტეტთან რომ გავივლი, ეს სტრიქონები მახსენდება:
“მელიქიშვილის გამზირი,
ია, ვარდი და ბზა...
უშენოდ ვეღარ გავძელი,
ჩემო ბალღობის გზავ,”
რაჭაში, ზვარეთის გადასახვევთან გავლისას კი:
“გამთენიისას ზვარეთს მიცვლილა მესტვირე,
ძილში გაპარულა, ცას რომ უქნია ციაგი,
ჟამსა ცისკრისა ვაჟებმა მესტვირეს შესტირეს,
გაღმა-გამოღმა ქალებმა შექმნეს წიაქი”.

“ხუთი ღამეა, წვიმამ გალესა აყალო,
გამოეხეტნენ ცაში ღრუბლის ბალდახინები,
ხუთი ღამეა, მთელი სოფელი Yყაყანობს,
დგანან მესტვირის ვაჟები თავდახრილები”.
ფანჯარაში ხომ ისე ვერ გაიხედავ, რომ არ გაგახსენდეს:
“ფანჯარაში ქედია.
ვსტყუი! _ქედზე მეტია _
საქართველოს ხედია!...”
როცა ვფიქრობ, რა იციან კაცებმა ქალის ფსიქოლოგიაზე, პირველ რიგში მაგონდება ქართული პოეზიისათვის და თვით მურმან ლებანიძისთვისაც რამდენადმე უჩვეულო, ჩემი უსაყვარლესი ლექსი:
“უმარტივესი,
უბრალო სიტყვით გეუფლები,_
არც ხრმალ-დამბაჩით,
არც მაჭახლით და ხირიმით,_
“წამოხვალ-მეთქი?!”_
ყურში ჩურჩულით გეუბნები,
“თუნდაც სიკვდილში!” _
შენ მეუბნები ტირილით.”
როცა ვფიქრობ, როგორ უნდა გიყვარდეს: სამშობლო, სახლი, ოჯახი, ისევ მურმან ლებანიძე მახსენდება და, მიუხედავად ყველაფრისა, რაც ცხოვრებაში გადაიტანა, ქალბატონი ელენე ჭავჭავაძე ძალიან ბედნიერი ცოლი მგონია: ერთი მხრივ, იმიტომ, რომ ის მიზეზია არაერთი უმშვენიერესი ლექსისა, მეორე მხრივ კი იმიტომ, რომ მან იცოდა, ვის გვერდით ცხოვრობდა და “ხალხს პოეტი შეუნარჩუნა”. იშვიათად თუ მოიძებნება ქალი, რომელიც საკუთარ შესაძლებლობებს _ ბოლო წვეთამდე _ ასე უშურველად ხარჯავდეს მეუღლეზე, თუნდაც ეს უკანასკნელი მურმან ლებანიძე იყოს. დარწმუნებული ვარ, ქალბატონი ლენას გარეშე მურმან ლებანიძე მურმან ლებანიძე ვერ იქნებოდა. პოეტი ამას თვითონაც შესანიშნავად გრძნობდა:
“გმადლობ _ მრწამსით და რწმენით
რაც ვიტანჯე და გტანჯე!
გმადლობ _ დღეები ჩვენი
როგორც მეწადა, ვხარჯე!

ეს დღეც თენდება თეთრად _
განმქარვებელი ჭირთა _
და ვიმეორებთ ერთად:
_ ღირდა, ღირდა და ღირდა!”
ყველა ქართველმა ზეპირად იცის, როგორი იყო ამ დიდი სიყვარულის გაზაფხული:
“გაზაფხული შემოსულა, ლენ,
რია-რია გაუმართავთ ჩიტებს,
მე გიყიდი წითელ-ყვითელ ჩითებს,
თეთრი ტილო მომიქარგე შენ!
გაზაფხული შემოსულა, ლენ!”
ადვილად მისახვედრი მიზეზების გამო, ჩემთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა იმის გაგება, რომ:
“ელენე _ ლენა იყო,
მაგრამ უბღვერდი ყველას
და დიდი პაპა ნიკოც
ჯიუტად გეძახდა ლელას”.
დრო გადიოდა და ელენე-ლელა იცვლებოდა. უცვლელი რჩებოდა მხოლოდ სიყვარული, რომლის გარეშეც ვერ დაიწერებოდა უმშვენიერესი სტრიქონები:
“ხელთ ერბო-კვერცხი მოგვიწვი,
სათვალით კერავ გობანს.
მე შენი სიმხნე რომ ვიცი,
იქმოდი ლელაობას.

მაგრამ ვერა ჰქმენ, ცხადია,
ქმარ-შვილსღა შეგვრჩი, ლელავ,
შენ ჩემო ცოლო, გადიავ,
დაო,
ძმაო და ყველავ!”
მურმან ლებანიძე შვილებისა და შვილიშვილების სიყვარულითაც გამორჩეულია. სამწუხაროდ, ბედმა მას იქამდე გადატანილი ომი და ავადმყოფობა არ აკმარა _ ფიქრიას გარდაცვალების მომსწრეც გახადა. ფიქრია კი პოეტს განსაკუთრებული სიყვარულით უყვარდა. სწორედ ფიქრიაა ადრესატი საყოველთაოდ ცნობილი ლექსისა: “ჩემო თვალნათელო, ჩემო სანატრელო, ოდესმე დიდი ყოფილა საქართველო”; ფიქრიას გამო “აპირებდა” გამდიდრებას მურმან ლებანიძე და იყო კიდეც მდიდარი _ ლექსებით; ფიქრიას უკავშირდებოდა მისი ოცნებები:
“თუ რამეს ნიშნავს ძლიერება იმ სიყვარულის,
რომლის ნაყოფიც შენ ხარ, ფიქრიავ, _
შენ უნდა გექნეს _ კისერი ირმის!
შენ უნდა გექნეს _ ფეხებიც ირმის!
შენ უნდა იქნე,
ერთი სიტყვით, გადასარევი...”
ფიქრია მართლაც გამორჩეული პიროვნება იყო, როგორც სიკვდილის შემდეგ გამჟღავნდა _ კარგი პოეტიც, მაგრამ, პირველ რიგში, ის შვილი იყო, რომლის დატირებაც მამას ხვდა წილად:
“ფეხს ვუწყობ, შვილო ჩემო, ცხოვრებას ოხერს,
არ გავლოთებულვარ, ვერც ვიტყვი უსმელობას,
ვიგონებ საქმეებს, ვთამაშობ პოკერს,
ვეჩვევი სიკვდილებს და
ვეჩვევი Uუშენობას!”
შეეჩვია კი?! არა მგონია.
მურმან ლებანიძეს ვისგან ესწავლებოდა, რომ “ლექსი იწერება დიდი სიხარულის ან დიდი ტკივილის შედეგად”. ასევეა ნებისმიერი სხვა ხელოვნებაც. ამიტომ უთხრა ადრეულ ასაკშივე ზაზას: “შვილო, იცოდე, ცხოვრების ნიჭი სხვა არის, სხვაა ძებნის და ნატვრის...” თვითონ კი მთელი სიცოცხლე ეძებდა და ... პოულობდა.
მურმან ლებანიძე ჩემი პოეტი კიდევ იმიტომაა, რომ მეც, მასავით: “ყოველ შემოდგომას ვამტვრევ გზად შინისკენ თრიმლის ტოტებს”, მხიბლავს ყვითელ ფოთლებში წითლად მოჭიატე კუნელი და ყაყაჩოებიანი მდელოს დანახვისას აუცილებლად მახსენდება:
“ყაყაჩოვ, შლილს და ტკბილს,
ჩემთვის იმდენი გითქვამს,
მგოსნის და კაი ყმის
ქებად სათქმელი სიტყვა,
რომ, თუმცა სუნთქვაც ჭირს
ამა მზაკვართა სოფლად,
მარტო შენ გამო ღირს
ჩემი ამ ქვეყნად ყოფნა”.

“ვაიმე, დედა, გავიწირე,
ყვავილებში ვიძირები...
ყაყაჩო რომ ავირჩიე,
დამაყარეს სიცილები”.
შემთხვევითი არა, რომ მურმან ლებანიძის საყვარელი ყვავილი ყაყაჩოა. სწორედ ასეთი უნდა ყოფილიყო მისი ყვავილი: შავისა და წითლის მკვეთრი კონტრასტი. ასე მგონია, ყაყაჩოსაც კრისტალური სტრუქტურა აქვს.
მურმან ლებანიძის სახეც მონოკრისტალს ჰგავდა _ გამოკვეთილი და არა რბილი ხაზები. მეამაყება, რომ მე უფრო ადრე დავწერე: “ყდიდან მიცქერის თქვენი სახე განაწამები”, ვიდრე თვითონ: “გეამაყება სახე შენი _ ნატანჯი სახე!”
მურმან ლებანიძეს ხასიათიც მკვეთრად კრისტალური ჰქონდა. მის ლექსებსა თუ ცხოვრებაში ყველა ატომს თავისი ადგილი აქვს მიჩენილი და გარემოს ცვალებადობის მიხედვით არ იცვლის განლაგებას. პირიქით, ხშირად გარემო იცვლება მისი ნათქვამის კვალდაკვალ. ამიტომაც აღნიშნავს: “იმ სათქმელს ჯერით უკვე თავისად ახლა სხვები ლაპარაკობენ”.
და კიდევ: მურმან ლებანიძე, რა პროფესიაც უნდა აერჩია და სადაც უნდა ემუშავა, იმ სფეროშიც აუცილებლად დატოვებდა ალმასებს, დიდრონ ბრილიანტებს. უფლის ნებით, მისი ალმასები ქართული პოეზიის საგანძურს ამშვენებენ. ისინი არათანაბარი ზომისა არიან, მაგრამ ყველა _ ალმასია. ისე, მურმან ლებანიძის პოეზია კავკასიონის ქედებსაც მაგონებს: აქ არის პიკები და ჩაღრმავებები, მაგრამ არა _ ვაკე ადგილები.
სამწუხაროდ, ოფიციოზს ხშირად ვაკე ადგილები უფრო ხიბლავს _ მთას ხომ ყველა ვერ შებედავს. მურმან ლებანიძესაც არაერთხელ ატკინეს გული, მაგრამ მან შესანიშნავად იცოდა:
“დიდ მუხას ვარჯიც დიდი აქვს
და ქარიც _ დიდი უბერავს!”

“ყოველი შრომა ჩაგვივლის ფუჭად
და ცდა ყოველი _ ამაოებით,
გოგრა გახდება შირაზის შუშად _
დროებით მხოლოდ! _ ღმერთი-სჯული,
მხოლოდ დროებით!”
მურმან ლებანიძე რომ გარდაიცვალა, მაშინვე ორი სტრიქონი ამეკვიატა: არა შარშანწინ დეკემბრის ბოლომ, _ თქვენ მიუხურეთ კარი მეოცეს. მერე გამახსენდა გალაკტიონის: “წიწამურში რომ მოკლეს ილია, მაშინ ეპოქა გათავდა დიდი” და დავრწმუნდი, რომ არ ვცდებოდი: მურმან ლებანიძემაც დაასრულა ნახევარსაუკუნოვანი ეპოქა _ მეოცე საუკუნის მეორე ნახევარი.
ზემოთ მურმან ლებანიძის ახდენილი და აუხდენელი წინასწარმეტყველებები მოვიხსენიე, ერთი აუხდენელი წინასწარმეტყველება კი ბოლოსთვის შემოვინახე:
“შენთან, შენთან, გალაკტიონ!
შენთან მოვალ მალე!”
დადგება დრო და ქართველი ხალხი პოეტის ამ წინასწარმეტყველებასაც აასრულებს. რა თქმა უნდა, უმჯობესი იქნებოდა, ახლა ამ თემაზე ლაპარაკი საჭირო არ იყოს, მაგრამ რას ვიზამთ: მურმან ლებანიძეს _ ყოფით საკითხებში _ ბედი მაინცდამაინც არ სწყალობდა.