მეტრეველი ლელა - Metreveli Lela

ნოდარ ადეიშვილი პოეტია, რომელიც თავის დროზე უცხო ქვეყანაში შემომეშველა. მაშინ უკვე ასპირანტი ვიყავი და სადისერტაციო თემაზე მოსკოვში ვმუშაობდი. ჩემს თაობას უთუოდ ახსოვს მაღაზია მოსკოვში, სადაც მაშინდელი საბჭოთა კავშირის ხალხთა ლიტერატურა იყიდებოდა ეროვნულ ენებზე. იყიდებოდა ქართული წიგნებიც. მარტის ერთ დღეს ამ მაღაზიაში ნოდარ ადეიშვილის მომცრო წიგნს წავაწყდი, რომელსაც “შეგხედავ, გამიხარდება” ერქვა და, სწორედ მისი მომცრო ზომის გამო, მეტროშივე დავიწყე კითხვა. იმ დღეს დაიწყო ჩემი ახალი “დაავადება”, რომელსაც ნოდარ ადეიშვილი ჰქვია. იმ დღეს მე შევედი ზღაპარში, სადაც იყვნენ დევები და მეფის ასულები, ალქაჯები და სალამურიანი მწყემსი ბიჭები, ბროლის კოშკები და ბრჭყვიალა ბეჭდები, იები და ჩიტები. იმ დღეს მე შევეხე სულს, რომელსაც არასოდეს დაუკარგავს ბავშვური სისუფთავე და უშუალობა.
ნოდარ ადეიშვილიც პირადად გაცილებით გვიან, 2002 წელს გავიცანი. ჯერ ცოტა დავიბენი: სხვაგვარი მყავდა წარმოდგენილი, სულ სხვა აღმოჩნდა. მერე დავმეგობრდით, მაგრამ მასთან ურთიერთობისას სულ მგონია, ის კი არა, მე ვარ ასაკით ბევრად უფროსი, იმდენად დაუცველია სასტიკი სამყაროს წინაშე.
ერთხელ ბატონი ნოდარი სამსახურში მეწვია. იქ დახვდა: კედელზე _ ზემოხსენებული ბარათაშვილის პორტრეტი, სამუშაო მაგიდაზე, მინის ქვეშ _ ხელით გადაწერილი გალაკტიონის “მზეო თიბათვისა”, მურმან ლებანიძის “ყაყაჩოვ, შლილს და ტკბილს...”…და საკუთარი “გაზაფხულია, რამე ინატრე...”. ესეც ჩემი ლექსია... ეს კი არა, თვითონაც პოეტი და შესანიშნავი ადამიანი _ ნონა გიორგაძე თავის დროზე იმით დამამახსოვრდა, რომ ერთ-ერთ შეხვედრაზე ეს ლექსი წაიკითხა (საერთოდაც, მე და ნონას ხშირად გვაქვს “საერთო საკუთრებაში” არსებული ლექსები). ბატონ ნოდარს ვუთხარი, რომ ჩემი სათქმელი თქვა, დამასწრო. იების სიყვარულშიც ჩავეზიარე.
აი, ნოდარ ადეიშვილის თვალების პატრონის რჩეული ყვავილი კი აუცილებლად ია უნდა ყოფილიყო _ მისი ლექსებივით პაწაწინა, განუმეორებელი და საყვარელი. არც მის ხასიათში და არც პოეზიაში სიმკვეთრე არ იგრძნობა. პირიქით, საუბარშიც სულ იმეორებს გამონათქვამს: სათქმელს ისე ფრთხილად უნდა შეეხო, როგორც ჩიტის ფრთა – წყლის ზედაპირსო. მისი სათქმელიც ჩიტის ფრთასავით გვეხება, იასავით გვეფინება გზაზე.
ნოდარ ადეიშვილის პოეზია ერთი მთლიანი სიმღერაა ტკივილის, სიყვარულის, მონატრების მოტივებზე. პოეტის უდიდესი ღირსება მგონია, რომ მის ლექსებში ვერსად შეხვდებით სიყვარულის ობიექტის გარეგნულ აღწერას. მისი სიყვარულიც და მონატრებაც სულიდან მოდის.
სამშობლოს მისეული ხატიც ჩვეულებრივი, ყველასათვის ახლობელი საგნებისაგან იძერწება და ამიტომ აღწევს გულამდე. “მართლა პოეტი”, _ ბევრისგან გამიგონია ბატონ ნოდარზე. საქართველოში ეს უპირობო აღიარებას ნიშნავს.
მე კი ვიტყოდი: ნოდარ ადეიშვილი არა მარტო მართლა პოეტი, მხოლოდ პოეტიცაა _ ვერც წარმომიდგენია, სადმე დაწესებულებაში მუშაობდეს და, ლექსის წერის გარდა, სხვა საქმეს აკეთებდეს, თუნდაც საკუთარი წარმოჩინებისათვის იღწვოდეს. ადრეც ვთქვი და ვიმეორებ: მან საკუთარი ფასი იცის, მაგრამ ამას არავის აყვედრის, არაფერს ითხოვს. ის იმდენად მორიდებულია, რომ ფერადყდიანი წიგნის დაბეჭდვასაც პრეტენზიულობად მიიჩნევს. მაგრამ წიგნი რომ იბეჭდება, თუნდაც პოლიგრაფიულად უხარისხო, ბატონი ნოდარი ათასმეერთედ ამოწმებს ათასჯერ გადამოწმებულ საკუთარ ლექსებს, სურს, უსასრულოდ გადადოს სტამბაში მაკეტის ჩაბარების ვადა და უფრო სრულყოფილი გახადოს ისედაც უმშვენიერესი პაწაწინა ლექსები.
სხვის სრულყოფილ სტრიქონებსაც უშურველად აქებს ხოლმე. ხომ გაგვიმხილა, ჩემს პოეტს დავითი ჰქვიაო, მაგრამ ჩვეულებრივ საუბარში სხვის სტრიქონებსაც ჩაურთავს ხოლმე. ამ დროს ყურები მაქვს დაცქვეტილი: მაინტერესებს, რა მოსწონს. აი, მისი რჩეული სტრიქონების არასრული ჩამონათვალი:
“გამოღმით მე ვარ, გაღმა შენ, შუაზე მოდის მდინარე...”
“გაღებულია სამოთხის კარი და მე მრცხვენია, რომ ვარ უშენოდ...’
“მოდი, დაადე ხელი ჭრილობას...”
“მინდორში ვდგავარ და ქორებს ვუსტვენ, მხოლოდ იმიტომ, რომ დაგენახვო...”
არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ვინ მოსწონს. წესიერი კაციაო, თუ ვინმეზე თქვა, სულ რომ არ ვიცნობდე, ბრმად ვენდობი.
ნოდარ ადეიშვილსაც არ შეუძლია, არ იყოს სევდიანი და... მხიარული. “ვერ ვტირი, თორემ რა მემღერება, ზოგს რომ ჰგონია, რა უნდა ტირილს” აუცილებლად მას უნდა დაეწერა. მასაც სჭირდება მხიარულება ნიღბად _ უმრავლესობასთან ურთიერთობისას. ხანდახან მგონია, რაღაცას განგებ ამბობს (ოღონდ არა _ ლექსებში), ექსპერიმენტატორობს და ექსპერიმენტის ნამდვილი შედეგი მხოლოდ თვითონ იცის.
მე კი ის ვიცი, რომ შეიძლება ნოდარ ადეიშვილის _ პოეტისა და ადამიანის _ ნდობა. ადამიანურ მხარეზე ამდენ ყურადღებას იმიტომ ვამახვილებ, რომ ჩემთვის უაღრესად მნიშვნელოვანია, როცა ალმასის სტრუქტურის მქონე ლექსების ავტორს სულიც კრისტალური აღმოაჩნდება. გარდა ამისა, მის შემოქმედებაზე ორიოდე სხვა წერილშიც მილაპარაკია და უკვე ნათქვამის გამეორებისაგან თავს შევიკავებ. დავიცდი, ვიდრე არ დადგება მომენტი, როცა შევძლებ, ნოდარ ადეიშვილის ლექსებს სხვა კუთხიდანაც შევხედო. ეს მომენტი კი აუცილებლად დადგება, რადგან ბატონ ნოდარზე წერისას სულ უკმარისობის გრძნობა მაქვს და ტიუტჩევის სტრიქონები მახსენდება: «Как сердцу высказать себя?»
ნოდარ ადეიშვილი ჩემი პოეტიაო, რომ ვთქვა, ცოტა იქნება. მასთან უფრო მეტი მაკავშირებს: ესაა “საერთო საკუთრება” _ მისი რჩეული და ჩემი რიგითი, 2007-2009 წლებში დაწერილი ლექსების კრებული.
2008 წლის ზაფხულში, აგვისტოს ომამდე, მე და ბატონმა ნოდარმა ხიბლარში ერთად ავარჩიეთ მისი 250 ლექსი, მერე აქედან 100-ზე ოდნავ მეტი ლექსი ამოვკრიფე და ორივე ვერსია გამომცემლობა “ინტელექტს” შევთავაზე სერიისათვის “100 ლექსი”. სამწუხაროდ, შედეგს ვერ მივაღწიე. მერე ავდექი და ეს 100 ლექსი, გამოსაცემად გამზადებულ ჩემს ლექსებთან ერთად, ერთ ყდაში ჩავსვი... ვიცოდი, არ ეწყინებოდა, რადგან იდეა ერთობლივად წიგნის გამოცემისა გაცილებით ადრე თვითონ წამოაყენა.
ასე გაჩნდა მისი “სანთლების ყანა” და ჩემი _ “მოგონებები ცისარტყელებზე”. ამ წიგნის მომზადებისას კი პატარ-პატარა სასწაულები მოხდა: ნოდარ ადეიშვილის ლექსებიდან რამდენიმე წინ გადმოვიტანე, ჯერ გადაწყვეტილი არ იყო, რომელი მათგანით გაიხსნებოდა კრებული. ფაილი შევინახე და, ცხადია, მან სახელად პირველი ლექსის სათაური _ “სანთლების ყანა” “დაირქვა”. ჩემს ლექსებში კი, როცა რითმიან-ურითმოები ცალ-ცალკე გადავალაგე, პირველ გვერდზე “მოგონებები ცისარტყელებზე” აღმოჩნდა. კომპიუტერმა ისევ “მომინათლა” კრებული. მერე ეს ორი სათაური ერთად ისე მომეწონა, რომ შეცვლაზე აღარც მიფიქრია. ბატონ ნოდარს დავურეკე, “სანთლების ყანა” მასაც მოეწონა და ორივე სათაური შესაბამისად შევაფერადე: ალისფრად და ცისარტყელას ფერებად. წიგნი უკვე მზად იყო _ აკლდა მხოლოდ წინასიტყვაობა _ როცა ჩემმა მეგობარმა, პოეტმა და ზემოხსენებული კრებულის მხატვარმა თამარ გაბროშვილმა იუსტაინ გორდერის “შობის საიდუმლო” მაჩუქა. ზუსტად შობის დღეები იყო. ამ წიგნს რომ ვკითხულობდი, გადავაწყდი გამოთქმას: “ტაძრების ყანა”. გამიხარდა: “სანთლების ყანა” ჯობია. კითხვა გავაგრძელე და ახლა ცისარტყელას ფერებს გადავეყარე. თითქოს ვიღაც უხილავმა დამიდასტურა, რომ ამ წიგნს, ამ სახით _ Dდღის სინათლე აუცილებლად უნდა ეხილა. წუთებში დავწერე მოკლე წინასიტყვაობა და... წიგნიც დაისტამბა. აქვე უნდა ვთქვა, რომ გორდერიც ჩემი ავტორია.
რაც შეეხება ნოდარ ადეიშვილს, ის მარტო ჩემი ავტორი კი არა, ჩემი ადამიანიცაა. ჩუმად, უხმაუროდ აგროვებს ალმასებს. როცა ვინმე ირგვლივ ამ ალმასებს ამჩნევს, ბავშვივით მიხარია, როცა ვერ ამჩნევენ, ძალიან მტკივა გული. ეს “ვერ ამჩნევენ” ოფიციოზს ეხება და არა _ ლექსის ნამდვილ მოყვარულებს.
რაც შეეხება ნოდარ ადეიშვილს, ის მარტო ჩემი ავტორი კი არა, ჩემი ადამიანიცაა, რომელიც ჩუმად, უხმაუროდ აგროვებს ლექს-ალმასებს. როცა ვინმე ირგვლივ ამ ალმასებს ამჩნევს, ბავშვივით მიხარია, როცა ვერ ამჩნევენ, ძალიან მტკივა გული. ეს “ვერ ამჩნევენ” ოფიციოზს ეხება და არა _ ლექსის ნამდვილ მოყვარულებს.
მაინც მგონია, საქართველოს არ ეპატიება, რომ ნოდარ ადეიშვილს თითქმის არასოდეს მიუღია ლიტერატურული პრემია და ჯილდო, რომ უსახსრობის გამო მშობლიურ სოფელშია გადახვეწილი, რომ მძიმედ ავადაა და ძალიან ცოტას თუ ახსოვს. “თითქმის” იმიტომ ვახსენე, რომ ბატონი ნოდარი ერთადერთი, მაგრამ ნამდვილად მისი შესაფერი ორდენის კავალერია _ ღირსების ორდენისა. ხომ არ ვიცი, ამის გაკეთება ვის მოუვიდა აზრად, მაგრამ მაინც მინდა მადლობა ვუთხრა.
2010 წლის პირველივე Dდღეებში, როგორც იქნა, მოვახერხე და ბატონ ნოდარს ვესტუმრე. მიუხედავად ყველაფრისა, ის კვლავ პოეზიით ცხოვრობს, სასთუმალთან საკუთარი ბოლოდროინდელი პუბლიკაციები უწყვია და ძველებურად ცალკეული სტრიქონების სრულყოფაზე ფიქრობს... თუ დაგჭირდა, აქეთაც განუგეშებს და იის ლურჯ სხივებს გისაგზლებს.
საუბარში ვკითხე:
_ საკუთარ შემოქმედებაში ყველაზე არსებითი რა გგონიათ? როგორი უნდა იყოს ლექსი?
_ რაც შეიძლება, მოკლე და არაფერი _ ბუნდოვანი.
გულში დავეთანხმე და გამახსენდა: “თქვი გასაგებად, უბრალოდ, სადად, რომ გაზაფხული სჯობია ზამთარს”... სხვანაირად რომ წერდეს, მისი პოეზია ასე ძალიან არ მეყვარებოდა. ახლა იმით დავინტერესდი, საკუთარი ლექსებიდან რომელი მიაჩნია საუკეთესოდ. მიპასუხა, სხვადასხვა დროს სხვადასხვაო. მერე ჩაფიქრდა და გააგრძელა:
_ ზოგს ჰგონია, ლექსი სითამამით გამოდის... _ უცებ გაჩუმდა და ვიგრძენი, “თავხედობა” ან რაიმე მსგავსი უნდა ეთქვა, მაგრამ არ იკადრა.
_ სხვა სიტყვა უნდა გეთქვათ, არა? _ მაინც ვკითხე. თანხმობის ნიშნად გაიღიმა და ისევ გააგრძელა:
_ არა, სითამამე კარგია, მაგრამ ყველაფერს დოზა უნდა. ზედმეტი სითამამე და ბუნდოვანება ლექსს არ სჭირდება.
რომ არ ეთქვა, ისედაც ცხადი იყო: ნოდარ ადეიშვილი ლექსშიც ისევე რაინდულად მორიდებულია, როგორც ცხოვრებაში. მეხსიერებაში კვლავ მისი სტრიქონები ამომიტივდა: “თავი ყველასთვის მდაბლად დამიკრავს, ზოგის წინ ალბათ ბალახსაც ვგავდი”... და გულში ამ პოზიციის გამო პროტესტი და პატივისცემა ერთმანეთს გადაეხლართა. მერე მომინდა, მისი ხვედრი მურმან ლებანიძის სტრიქონებით დამეხასიათებინა, ჭეშმარიტ პოეტებზე რომ ამბობს: “ღირსებით თვისით უღირსთ უკან რაკი შორს დგანან, ნათობენ თუმცა, ნაკლებად ჩანან!”
ცოტა გვიან, როცა იატაკზე გაშლილი ნაბეჭდი თუ ხელნაწერი ფურცლებიდან ბატონი ნოდარის ახალ ლექსებს ვარჩევდი, თვალში პირველად უკვე ნაცნობი ლექსის სტროფი მომხვდა:
“მაგრამ შენ მაინც
რწმენის ზარს რეკავ:
არ მგონიაო, იყოს ჩავლილი,

ვინც იცის,
როგორ დასტყუოს ეკალს
ხანდახან ჩვენთვის თეთრი ყვავილი”.
გაიფიქრე, რომ ბოლო სტრიქონები სწორედ ავტორის დასახასიათებლადაა ზედგამოჭრილი...
მადლობა პოეტს ცხოვრების ეკლებიდან გამოგლეჯილი ყველა ყვავილისათვის.


P.S. ბოლოში რომ ჩავედი, ეჭვი შემეპარა: მართლა მაშინ გავეცანი ჩამოთვლილ პოეტებს, როგორც მახსოვს? გამორიცხულია, მანამდე რომელიმე მათგანის ერთი-ორი ლექსი მაინც არა მცოდნოდა, მაგრამ გაცნობის თარიღს არც ისე დიდი მნიშვნელობა აქვს. მთავარია, რომ ალმასები შევამჩნიე და გვერდი არ ავუარე; მთავარია, რომ ჩემთვის ისინი მაშინაც ბრწყინავენ, როცა ირგვლივ წყვდიადია.
ყველა ამ პოეტის შემოქმედებას ალმასის სტრუქტურა აქვს: დროსაც გაუძლებენ, გადაფასებასაც, მოდის ჭირვეულობასაც. ბევრი მათი ლექსი უკვე ბრილიანტადაა ქცეული, ბევრიც მომავალში დაწახნაგდება. ამ ბრილიანტებს კი მომავალი თაობები იმ წახნაგებიდანაც შეხედავენ, Dდღეს რომ ვერ ვამჩნევთ.
ერთიც უნდა დავამატო: ალმასებზე წერა არ დამიმთავრებია.