მოლარიშვილი ლია - Molarishvili Lia

ეს მდინარე აქამდე არასოდეს მენახა. კუპრივით შავი, მდოვრე, როგორც წვიმის მერე გაჩენილი გუბე და ამ სიმდოვრით უფრო შემზარავი... თანაც, ისეთი ფართო, რომ იმის გადაღმა ნაპირს ძლივს ვაწვდენდი მზერას.
სად იყო ჩემი ვიწრო, სიპი ქვებით ამოვსებული, რძესავით თეთრი და თავქვე გამალებით მიმქროლავი სწრაფი მდინარე? ზოგჯერ, დიდი წვიმების მერე, გველეშაპივით ღონივრად იქნევდა ტანს და მძვინვარედ ჰყეფდა... მაშინ მე კიდევ მეტად ვტკბებოდი მისი ცქერით. ჩვენ ძმები ვიყავით _ თანშეზრდილები. რამდენჯერ გამიგრილებია ნასიცხარი სხეული კალმახებიან ჩქერებში და მერე წყლიდან ამოშვერილ ბრტყელ, ნაცრისფერ ლოდზე ხვლიკივით მიმილულავს თვალი, ორიოდე წუთით...
ახლა აქ უცხო სიჩუმე იდგა. და თუმცა გულაძგერებული, დიდი ყლუპებით ვნთქავდი ჰაერს, ვერ ვგრძნობდი იმის ჩვეულ, მადლიან გემოს. თავი მიწაზე მედო _ მიწა არ იყო. მაღლიდან ცა დამყურებდა და ცას არა ჰგავდა. იქნებ უკვე საიქიოს უფსკრულში ვეგდე?
ამ მწარე ფიქრებში რომ ვიყავი, უეცრად ფრთების ავი ტყლაშუნი გაისმა და ჩემს თავზევით ბუზისტოლა წერტილებმა საშინელი სისწრაფით იწყო ზრდა, მერე კი შავი ჩრდილები გადამეფარა. სვავები იყვნენ. მოტიტვლებულ საზიზღარ კისრებს იწვდიდნენ ჩემკენ. მათი ბებერი წინამძღოლი მკერდზე დამაჯდა და შიგ თვალში ჩამინისკარტა!..
შევყვირე და თვალი გავახილე... სიზმარი ყოფილა. მადლობა, ჩვენო შემქმნელო, რომ ბინძური სვავების წერა არ გამხადე. სიზმარი როგორ არ მინახავს, მაგრამ ასეთი ცხადზე ცხადი _ არასდროს. ნეტავ, რას უნდა ნიშნავდეს...
ძლივს წამოვდექი ბარბაცით. ფლატზე ვწოლილვარ. თანაც, ისე განაპირას, რომ ქარის ძლიერი წამოქროლება და ხრამში მოვადენდი ზღართანს. აი, იქ კი გამართავდნენ დღეობას ნადირ-ფრინველნი, ვისზეც აქამდე მინადირია და სინსილა გამიჟლიტავს. ვინ იცის, მშიშარა არჩვიც ჩამოსულიყო და ხაოიანი დრუნჩით ფიქრიანად დავესუნე... ან, ისეთი ჭრელი, დიდი გველი, მე რომ წელში გავწყვიტე ორიოდე კვირის წინ _ მოცურდება და შხამიან ენას გაასავსავებს სიხარულის ნიშნად.
ახლა ვხვდები _ ბევრს ვძულდი. ვინ რას მიშავებდა, მე კი ყველას ვემტერებოდი: ზოგს შესაჭმელად, ზოგს მონადირული ჟინის გამო, ზოგიც ისე, გასართობად გამომისალმებია სიცოცხლეს... მეგონა, ყველას თაყვანი უნდა ეცა ჩემთვის. მე ვიყავ ერთადერთი მბრძანებელი და სხვა დანარჩენი _ მიწაზე მხოხავი არარაობანი... მაგრამ აჰა, დადგა დღე, როცა თვითონაც ისეთი უმწეო ვარ, როგორც მტრედის შეუბუმბლავი ხუნდი. გოროზი მთების პირისპირ, მარტოდმარტო...
სადღაც შორს დამრჩა საცხოვრებელი. შინ ვერ მივაღწევ. იქამდე ძალიან ძნელი გზაა _ ოდესღაც ერთი ამოსუნთქვით გადასალახი. ახლა მთავარია, ცოტა უხიფათო ადგილი შევარჩიო მოსასვენებლად. აი, იმ მხარეს, პირით თოვლიან მწვერვალისკენ, ღრმა, მყუდრო ნიშია. იქ თუ მივაღწევ, უშიშრად შევისვენებ, მოვითქვამ სულს. იქედან ქარიც ვეღარ გამომაძევებს და ეგებ თვალი ისევ მივლულო. ძილი წამალია ჭრილობების დროს. ოღონდ უსიზმრო, მშვიდი... კიდევ კარგი, რომ ჩემი ღონიერი ფეხები უვნებლად შემრჩა... წონასწორობას ძლივს ვიცავ, ზურგით ვეყრდნობი ცივ კლდეს _ პირველად, პირველად სიცოცხლეში, მეშინია ძირს გადახედვის _ გაუფრთხილებელი მოძრაობა და ფეხქვეშ თითქოს იშლება საყრდენი, წვრილი ღორღი ცვივა ქვევით, უფსკრულში. ზევიდანაც ქვების წვიმა წამოვიდა ერთი-ორჯერ და მტკივან მხარზე მომხვდა. თვალები ამეწვა, მაგრამ მე ხომ ცრემლი არ ვიცი რაა და მხოლოდ სწრაფად დავახამხამე. იმათ რა უშავთ, ვისაც ტირილი შეუძლია. აი, ის შუნი, ჩემი ბოლო ნანადირევი... სულთმობრძავს თვალი თვალში გავუყარე. ცრემლები ყელზე ესკვნებოდა. მერე ვნახე მაკედ ყოფილიყო. ამიტომ ჰქონდა ცხელი და წებოვანი სისხლი... გამახსენდა ეს და ნაცნობი სიმლაშით ამევსო პირი. ოღონდ ეს ჩემი საკუთარი სისხლის გემო იყო.
არა, ამისთანა რამეებზე არ უნდა ვიფიქრო. რა საჭიროა ახლა ფიქრი _ ტკივილზე, სისხლზე, მარტოობაზე... მთავარია, მივაღწიო ჩემს უკანასკნელ თავშესაფარს. თუმცა, რატომ უკანასკნელს? განა უფრო დიდი განსაცდელისგანაც არ დამიღწევია თავი?.. ამ მოგონებით გამხნევებული მივფორთხავ ციცაბოზე. ერთგან ძლიერად შევქანდი და სიმწრით ჩამოვგაზე კლდე. მგონია, რომ სახე დავკარგე და რაღაც უცნაურ ქმნილებად გადავიქეცი. ნეტავ რად? ალბათ, ერთიანად ბასრ ბრჭყალებად... მაგრამ დაე, ასე იყოს. ოღონდ ნუ მოვწყდები საყრდენს და მეც ქვასავით ნუ წავალ ძირს. ოღონდ მივაღწიო...
იქ, ნიშის პიტალო კედელზე, ცრემლივით წანწკარით ჩამოდის წვრილი ნაკადი განმკურნავი, გემრიელი წყლისა. გრილი, მსუბუქი... მისი ერთი ყლუპისთვისაც კი ღირს პირდაღებული ნაპრალების არად ჩაგდება.
გუშინ ამ დროს საღი და უვნებელი, ნელა დავაბიჯებდი გაშლილ ველზე. მწყემსებს ცხვარი გამოელალათ. ერთმა მწყემსმა შუბლი მოიჩრდილა და შორიდან დამაკვირდა. მისი ვეება ქოფაკი კი ძუნძულით წამოვიდა ჩემკენ. ნელადვე, აუღელვებლად გავცილდი იქაურობას. ძაღლების არ მეშინოდა. მგელმა რა მიყო, ძაღლმა რა უნდა დამაკლოს, მაგრამ აქ შეჩერება და ახალი ნაცნობობის გაბმა არ მსურდა _ ნადირობის დაუწერელი კანონი მიკრძალავდა ფუჭად მეფლანგა დრო. მე ვნადირობდი ნადირობისთვის. მუდამ ასე იყო...
რამდენიმე ნაბიჯიც და გამოჩნდა კლდის ,,ფუღურო”... ერთხელ აქ ორი ღამე გავატარე თოვლიან ზამთარში. ახლაც მიმელის ამოღრმავებული გულით. საღი მხარით მივეყრდენი შესასვლელს და წამით თვალი მოვავლე უფსკრულიდან ამოწვდილ მყინვარს, მერე კი ტორტმანით შევედი გამოქვაბულში. მოულოდნელმა სანახაობამ გამაშეშა. ადამიანი!.. აქ, ამ ადგილას!... მგონი, შევყვირე.
თვალები გაახილა და შემომხედა.
არ ვიცი, რამდენი დრო გავიდა, რაც ერთმანეთს შევცქეროდით.
_ დაჭრილი ხარ? _ მკითხა ტკბილი ხმით. ასეთი არაფერი გამიგონია. თითქოს გამდნარი ცვილი მეღვრება ყურებში. _ როგორ მებრალები.
ქალი ყოფილა.
_ რა გქვია?
რა უნდა მეთქვა? ვდუმდი, როგორც სიპის ნატეხი. გული გამალებით მიცემდა და საფეთქლებთან თითქოს ზარი რეკდა: ,,იქნებ ის არის?!. ხომ მიამბობდნენ, რომ ის არსებობს. მწვერვალებში ცხოვრობს და მარტოხელა მონადირეებს მასპინძლობს, კერასთან ათბობს, აპურებს, რომ მერე ჯადოთი შეკრას, შებოჭოს... მისი ალერსი ცეცხლზე უფრო სახიფათოა, მისი თმები _ ალზე უფრო მანათობელი...”
მაგრამ აქ ნაღვერდალიც კი არსად ბჟუტავს. ცივა. კლდის ნახევრად ბნელ წიაღში კედელს მიყრდნობილი ზის ეს ქალი. მოკლედ შეჭრილი თმაც ბნელი აქვს _ ყორნის ბოლოსავით. და მიყურებს, მიყურებს...
_ გშია? გწყურია? _ ალერსით დახუჭა თვალები. _ მეც... იცი, როგორ? მესამე დღეა, აქ ვარ, ფეხმოუცვლელად, თიხის თოჯინასავით. ასეთ აკლდამაზე ვერავინ იოცნებებდა. მიწისგან ასე შორს...
ნელა გაიღიმა და თავი ჩაჰკიდა.
_ რა კარგია, რომ მოხვედი... მე არ გელოდი. შენ არა... იმათ ველოდი, სხვებს. ჩემს ამხანაგებს. მაგრამ არ ჩანან. _ ხელისგული ჩამოუსვა ნესტიან კედელს. _ ქვებს ვლოკავ, მაგრამ მათი სისველე წყურვილს არ მიკლავს. მეჩვენება, რომ ცრემლების გემო აქვს... ანდა, ნამდვილ წყაროს რა გააჩენდა ამ სიმაღლეზე... შენ რამ მოგიყვანა აქ?
გაცინება რომ შემძლებოდა, გავიცინებდი.
_ ჰოო, _ თვითონვე ჩაეცინა. _ ალბათ, ფიქრობ, მე საიდანღა გავჩნდი, არა? რატომ გამომიწია გულმა ამ მწვერვალისკენ... მაგრამ არ შემიძლია მოყოლა, ხმა მღალატობს... მოდი, შენზე მითხარი რამე.
მინდოდა მომეყოლა ჩემი ამბავი, მაგრამ პირი სისხლით მევსებოდა. თავი გვერდზე მივაბრუნე და ამოვახველე.
_ არ გინდა, რომ გამიმხილო... კარგი, შენი ნებაა. _ მსუბუქად ამოიოხრა. _ იცი, სულ არ მეშინია შენი... წეღან, ხმაური რომ შემომესმა, ჩემს ამხანაგებზე არ მიფიქრია, რაღაც უცნაურ არსებას ველოდი, თოვლის კაცს, ან... _ ისევ გაიღიმა, _ მერე კი შენ დაგინახე და ჩემი მარტოობაც დამთავრდა.
მე კი ჭრილობა მეწვოდა და ძილი მსურდა...
ისევ ვნახე სიზმარი. ჩემი შვილები, ჩემი პატარა შვილები მეხვეოდნენ თავს, შეწუხებულნი... მისინჯავდნენ წყლულს... ცა იყო ძალიან ნათელი. თეთრი ღრუბლები წეროებივით მიცურავდნენ. მერე კი ჩემი შვილებიც ღრუბლებივით განიმქრნენ ცაზე. და ვითომ ვიცოდი, რომ სამუდამოდ ვეთხოვებოდი.
დილით ბასრი ნისკარტივით მკორტნავმა ტკივილმა გამომაღვიძა.
ქალი ისევ ისე მომჩერებოდა და შემრცხვა ჩემი უძლური ძილის. მწყუროდა. გამშრალი პირით დავეძებდი წყლის წვეთებს კედელზე.
_ ჩვენ ორივეს ერთი ბედი დაგვეწერა ალბათ, _ ჩაილაპარაკა ქალმა დაბალი ხმით. _ მთელი ღამე შენს სუნთქვას ვუსმენდი. მეშინოდა, არ მომკვდარიყავი... მაპატიე, სასიკვდილო რა გჭირს... უბრალოდ, აღარ მინდა, რომ ისევ მარტო დავრჩე. შენთან კარგად ვგრძნობ თავს. თითქოს მფარველად მომევლინე და თანაც, უნდა მოგიარო... იცი, ყოველთვის მსურდა ამ მწვერვალის დაპყრობა... შენ ამას ვერ გაიგებ. არ გეწყინოს, მაგრამ ვხვდები, რომ სულ სხვა ჯურის ხარ _ მონადირე _ ხომ მართალია? მე კი მთებისკენ რაღაც ძალა მეწეოდა. ისე ღონივრად, რომ წინააღმდეგობას ვერ ვუწევდი...
უნდა მეთქვა, რომ კლდეზე ცოცვა, თანაც ქალისთვის, ნამდვილი უგუნურებაა, მაგრამ დავინდე, შემებრალა.
საღამოსთვის ტკივილი მიბუნდოვნდა, როგორც ის ჩამავალი სხივები, ნელ-ნელა რომ გაიცრიცა შემოსასვლელ თაღთან... ახლა მე ცოტა უკეთ ვგრძნობდი თავს. არც შიმშილი მაწუხებდა, არც ჯავრი იმისა, თუ როგორ დავაღწევდი თავს აქაურობას. მშვიდი სევდით ვფიქრობდი სიზმარზე _ შვილებზე. და ეს ერთადერთი იყო, რომ მათ მომგონს საშინელი ყვირილი არ აღმომხდენია... რისხვად არ დავტეხივარ ყველას, ვინც კი თვალში მომხვდებოდა ამ გაუსაძლის წუთებში.
აქ ვისთვის უნდა გადმომენთხია მრისხანება? ეს ქალი ჩემზე დამამშვიდებლად მოქმედებდა. ძველ ადგილას ერთგულად მჯდარი _ ფეხი ჰქონდა მოტეხილი და ოდნავი მოძრაობაც კი ტკივილს აყენებდა _ მიყურებდა და კვლავ მედუდუნებოდა ბალახის შრიალივით სასიამოვნო ხმით. ოღონდ ხმა თანდათან უსუსტდებოდა... და მე ვწუხდი, რომ ასეთი უმწეო ვიყავი _ ვერ ვუშველიდი. მაშველები კი არსად ჩანდნენ.
არავითარი ხმაური არ არღვევდა მყუდროებას. ბუნებაც დუმდა. ქალს კი ეჩვენებოდა, რომ ვერტმფრენის გუგუნი მოახლოვდა, ან ვიღაც იძახდა მის სახელს: _ ,,გესმის? გესმის?... მეძახიან!”
მე ვიცოდი, ახლა ნისლი ჩამოწვა და ასეთ დროს შეუძლებელია, ადამიანი რამეს გახდეს მწვერვალთან. რა თქმა უნდა, მისთვის არაფერი მითქვამს. მთამსვლელის წრიაპიანი ფეხსაცმელი გაეხადა და სქელ, ნაქსოვ წინდებშიაც კი ეტყობოდა, ცალი წვივი როგორ შესიებოდა. წინდებზე ფიფქები იყო ამოქარგული.
მე მის ფეხსაცმელებზე ვბრაზობდი, როგორც ცოცხალ არსებებზე.
მეორე დღეც ჩაიძირა ნისლში. მაგრამ ქალი თითქოს ვერაფერს ამჩნევდა, იმედიანად მოელოდა ვიღაცას.
_ ყველამ შეიძლება მიმატოვოს, გესმის? _ მითხრა მაინც აცრემლებულმა. _ ყველამ შეიძლება იმედი დაკარგოს, მაგრამ ის... ის მარტო წამოვა, ფეხით წამოვა, ყოველგვარი თოკებისა და წერაყინის გარეშე. და ვიცი, მიპოვის. ის არ დაიჯერებს, რომ შეიძლება ნაპრალებში ჩავვარდი და გავუჩინარდი.
მორიდებით ჩავახველე. მაშინვე მოიწმინდა ცრემლი.
_ განა შენ არ გელიან? შენზე არ ფიქრობენ? ოჯახი ხომ გყავს... ისინი, ვისაც უყვარხარ, ვინც გიყვარს!
ალბათ, თვალები ამენთო, რადგან შეცბუნებული უფრო მიეკრო კედელს.
_ მაპატიე... არ ვიცი შენი ამბავი. იქნებ მარტოხელა ხარ... მაგრამ შენ სულ არაფერს მიყვები... _ და ცოტა ხნის დუმილის შემდეგ, ისევ, _ მართლა არავინ გყავს?
მყავს... მყავდა... მაგრამ რა საჭიროა, ამ ქალს, თითქმის სულ ბავშვს, ვუამბო რამე. ვითომ გამიგებს? ანდა, რატომ გამოვაღვიძო დიდი ტკივილი, სამარესავით მიწა და ბალახ-ბულახი რომ მივაყარე კარგა ხნის წინათ.
სამი დღე გასტანა ნისლმა. ჩვენ უმოქმედოდ, დადუმებულები ველოდით... ნეტავი რას? და როგორც იქნა, გამთენიისას, თვალწინ აგვიფრიალდა მოკრიალებული ცის ნაჭერი.
_ მოდი, გარეთ გავიდეთ, _ მომესმა ქალის ნაწყვეტ-ნაწყვეტი ჩურჩული.
ჰმ, გარეთ!.. არც გავნძრეულვარ. კარგა ხანს ვდუმდით. შევამჩნიე, რომ სახეზე თანდათან უცნაური ფერი დაედო, არამიწიერი.
_ იქ, ქვემოთ თვალუწვდენელი უფსკრულია, ხომ? _ ძლივს დააშორიშორა შეწებებული ტუჩები. _ იმ უფსკრულამდე კარგა ხნის საფრენია... მასწავლე ფრენა, რაც იქნება, იქნება.
გაოცებით შევხედე.
_ შენ ხომ კლდეების შვილი ხარ.
მუქი თვალები მთლად ნაცრისფერი გაუხდა და უცებ გამახსენდა ჩემი ცოლის თვალები... აოხრებული ბუდე და ჩემი ერთგული თანამგზავრი, ჩემი მეუღლე... ახლა ის ფიტულია და მონადირის კართან არის გაკრული გაშლილი ფრთებით, შუშის თვალებით... მე თვითონ ვნახე.
_ მასწავლე ფრენა... ვითომ შენი მართვე ვარ, კარგი?
მხარზევით დავიხედე მოტეხილ ფრთაზე. მზერა შემეყინა.
_ ეგ არაფერი. დაივიწყე. მეც დავივიწყებ, რომ ფრთები არ მაქვს. ნახე, რა ცაა. არ მოგენატრა?
ნიშიდან გარეთ გავედი. ცა მართლა დაუსაბამო იყო და ცის გარდა აღარაფერი ჩანდა. ქალი მძიმედ, კოჭლობით გამომყვა. ზედ უფსკრულის პირას ვიდექით. ქალმა ცას გაუღიმა და მერე მე შემომხედა. თავი დავუქნიე და ფრთები გავშალე...

•••

მეორე დღეს მაშველები მოვიდნენ. ვერტმფრენი დიდხანს გუგუნებდა მწვერვალებში. ქალის კვალს ვერსად მიაგნეს. რა იცოდნენ, რომ ის იქვე, გამჭვირვალე და წმინდა ჰაერით მთვრალი, უჩინარი ფრთებით ევლებოდა მთებს თავზე. მას, როგორც მართვეს, ყივილით, ყეფით ამხნევებდა კლდის მარტოხელა, ღონიერი ლურჯი არწივი.