I
კიდევ ერთხელ სცადა მთვარის ჩამოღება. ფანჯარასთან სკამი მიიდგა და ვარსკვლავებით მოჭედილ ცას ააცქერდა. დიდხანს უკირკიტებდა. მერე ხელი გაიშვირა და ის-ის იყო მთვარისათვის უნდა ჩაევლო, რომ უცებ საკუთარმა სიმძიმემ გადასძალა. შეკრთა, წაბარბაცდა და უკან გადმოვარდა. ყველაფერი წამებში მოხდა. სანამ ინერცია სკამიდან გადმოაგდებდა, ეზოში გადახედვა მოასწრო. ნაგვის ბუნკერზე მაწანწალა კატას მოჰკრა თვალი. ხელისგულები ოფლით დაეცვარა. გონს რომ მოეგო, თვალწინ დაუდგა კატა და მთვარე, რომლის ჩამოღება ვერ მოახერხა. ფიქრი მაინც უფრო კატას გაჰყვა. თითქოს ხელიც გადაუსვა და ოფლიანი ხელისგულებით შეიგრძნო მისი ზურგის ბეწვი, აპრეხილი კუდი. ბავშვობაში სულ ცდილობდა, ხელებზე მიკრული ბეწვები მალევე მოეცილებინა. დედაც არიგებდა, სასწრაფოდ დაებანა, თორემ ბეწვს თუ ჩაყლაპავდა, ჭიები გაუჩნდებოდა. ახლა ხშირად ტანჯავს შეგრძნება, რომ მუცელი ჭიებით აქვს სავსე.
ჩაეძინა.
კიდევ ერთხელ ნახა ადამიანები, რომლებიც მის დაჭერას და დაკბენას ცდილობდნენ. დაამახსოვრდა უზარმაზარი შენობა _ ჩაკეტილი გასასვლელებით, რომელთაგან ერთ-ერთი ღია უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ვერ პოულობდა. ისინი გაშვერილი ხელებით დადიოდნენ და მისკენ იწევდნენ. ცარიელი, თეთრი თვალები ჰქონდათ. მერე კისერზე ძარღვს უსინჯავდნენ და თავს უგრეხდნენ, რომ მოხერხებულად ეკბინათ. ბოლო წამებში ძლივს ახერხებდა ძლიერი მკლავებიდან თავის დაღწევას. ასე გრძელდებოდა ორი საათის განმავლობაში. შენობიდან გასასვლელი კი ის ერთადერთი, უზარმაზარი მინის კედელი აღმოჩნდა, რომელიც ძალიან ჰგავდა თავისი ოთახის ფანჯარას. აქედან იწყებოდა ძალიან გრძელი, მორკალული ხიდი, რომლის მეორე ბოლო არ ჩანდა და ვერ ხედავდა, სად გადადიოდა. თუმცა, მთავარი ახლა აქედან გაქცევა იყო. ერთი ნაბიჯიც და ჰაერში აღმოჩნდა. მოულოდნელად ხიდიც და შენობაც გაქრა. შეშინებული ალივლივდა. ჰაერი რძის სუნით იყო გაჯერებული. დაიძაბა. უნდოდა, უფრო მძაფრად ეგრძნო და დაენახა, საიდან მოდიოდა ეს სუნი.
გაეღვიძა.
თვალი გაახილა თუ არა, მაგიდაზე ფინჯანით თბილი რძე დაინახა, თითქოს მის გაღვიძებას ელისო. მადისაღმძვრელი ორთქლი ასდიოდა.
დილით რძე შევუტანე და მაგიდაზე დავუტოვე. თვითონ იატაკზე ეძინა. იქვე წაქცეული სკამი ეგდო. მგონი, ისევ მთვარის ჩამოღება უნდოდა და სკამიდან გადმოვარდა. დავაკვირდი, ხომ არაფერი იტკინა-მეთქი. ნერვულად სუნთქავდა და ოდნავ შესამჩნევად ხტოდა, თითქოს ძილში ვიღაც მისდევდა. არაფერი ჰქონდა ნატკენი და აღარ გავაღვიძე. თანაც იატაკზე ძილი უყვარს. სკამიდან რომ არ გადმოვარდნილიყო, ალბათ, მაინც იატაკზე დაიძინებდა. რამდენჯერ მინახავს ასე ემბრიონის მსგავსად მოკუნტული, დაცვარული შუბლით, მშფოთვარე ან პირიქით _ ძალიან მშვიდი, თითქოს ბრძოლის ველიდან დაბრუნდა და ახლა ისვენებსო.
ერთხელაც სრულიად შიშველს გადავაწყდი. თავიდან ვერ მივხვდი, რატომ გაშიშვლდა. მერე სპერმის სუნი ვიგრძენი და გამახსენდა, რომ ონანიზმი მისი ერთ-ერთი ბოლოდროინდელი გატაცება იყო. დედამისმაც ასე გვითხრა. როგორც ჩანს, ორგაზმის განცდის წამებში ჩაეძინა. შევეცადე, თვალი მომერიდებინა, მაგრამ ცნობისმოყვარეობამ დამძლია და ცოტა ისე შევათვალიერე... როგორ ვთქვა... ქალურად. შიშველ კაცს პირველად არ ვხედავდი, მაგრამ ეს სრულიად სხვა შემთხვევა იყო _ ჩემს წინ ეძინა ახალგაზრდა მამაკაცს, რომლის გარეგნულ ღირსებებზე მანამდე არასოდეს დავფიქრებულვარ. დახვეწილი, მაგრამ სუსტი სხეული ჰქონდა. არავითარი კუნთები. მუცელზე განივი, გრძელი ნაიარევი შევნიშნე _ სქელი ნაწიბური ზედ ჭიპზე გადადიოდა. გადაპარსულ თავზე თმა ოდნავ ამოსვლოდა. თავი მკლავზე ედო და ძილში ოდნავ შესამჩნევად იღიმებოდა. გავიფიქრე, ნეტავ რას ხედავს ეს ჩანასახივით უმწეო კაცი მეთქი.
ასეთ დროს გულზე ლოდი მაწვება ხოლმე _ თითქოს სხეულის ენითაც დაცვას და შველას მთხოვს, როგორც იმ წუთებში, როცა სანიტრები დამაწყნარებელ ნემსს უკეთებენ. ეს აუცილებელი პროცედურა ჩემზე დამთრგუნველად მოქმედებს, როცა ვხედავ, როგორ ფართხალებს სხეულის ყველა ნაწილით და როგორ ყვირის გამყინავად. ბოლოს, როცა ყვირილით იღლება, ხავილს იწყებს. სწორედ ამ დროს უკეთებენ ნემსს. მერე ერთიანად ეშვება, ფითრდება და მზერა უშტერდება, თითქოს მოკვდა და თვალები გახელილი დარჩაო. მე კი თვალს ვხუჭავ. არ შემიძლია!
ფინჯანს ხელისგულებში იქცევს და ცდილობს, მის კედლებს ცოტაოდენი სითბო წაართვას. რძის სმა მისთვის განსაკუთრებული რიტუალია. თითოეულ ყლუპს აგემოვნებს და სიამოვნებისგან თვალებს ნაბავს, თითქოს ღრმა ფიქრებში იძირება, მაგრამ სინამდვილეში პირიქითაა _ რძის სმის წუთებში ყველანაირი ფიქრისგან იცლება, ყველა ტკივილისგან თავისუფლდება. მის ძარღვებში სისხლის ნაცვლად რძე რომ ტრიალებდეს, იქნებ მორჩენილიყო კიდეც. თუმცა, მკურნალობის ასეთ მეთოდს მედიცინა ჯერ არ იცნობს.
მის ქცევებს გამოწვლილვით სწავლობენ, იმასაც კი აკვირდებიან, როგორ და რა ფერზე შარდავს, რამდენიმენაირ წამალს ასმევენ, საჭიროებისამებრ ნემსებსაც უკეთებენ, მაგრამ ყველაფერი უშედეგოა. გარკვეული პერიოდის შემდეგ მაინც დგება ის ღამე, როცა ფანჯარასთან სკამს იდგამს და მთვარის ჩამოღებას ცდილობს. ეს ფანჯარაც თითქოს სპეციალურად მისთვის შექმნეს _ ერთიანი, სქელი მინით, რომელიც არც ტყდება და არც იღება. შიშობენ, ფანჯრიდან არ გადახტეს, რადგან მთვარის ჩამოღების სურვილის გარდა, მძლავრი სუიციდური მიდრეკილებებიც აქვს. თუმცა, აქაც განსაკუთრებულ თვისებას ავლენს _ თავის მოსაკლავად მხოლოდ მჭრელ საგნებს ირჩევს და ყოველთვის მუცლის გამოფატვრას ცდილობს.
მთვარე კი შორსაა. იმ ბედნიერ წამებში, როცა მისკენ ხელს იწვდის, ფანჯარა ღია ჰგონია. ხელისგულებით ცივ მინას შეეხება თუ არა, მომენტალურად ფხიზლდება და უკან ვარდება. ზოგჯერ მინასთან შეხებამდეც ვერ ინარჩუნებს წონასწორობას, იმდენად დაძაბულია _ სკამიდან ვარდება და როგორც მოულოდნელად გაღვიძებული მთვარეული, შეშინებული აცნობიერებს, რომ ისევ თავის ბნელ ოთახშია. შუქს ფანჯარასთან სკამის მიდგმამდე აქრობს, რადგან სიბნელიდან მთვარე უფრო ნათელი და ხელმისაწვდომი ჩანს. მერე დაცარიელებული სხეულით იატაკზე ეშვება და რამდენიმე წამში იძინებს.
მისი სიზმრების ახსნა არ მიჭირს. ნანახს და განცდილს ისეთი მშვიდი, დალაგებული მეტყველებით და დეტალური ცნობებით გადმოსცემს, ზოგჯერ მგონია, კარგად ესმის, რა და რატომ ესიზმრება. თუმცა, ეს ასე არაა. თანაც, არც ისე ხშირად ლაპარაკობს. დღეები ისე გადის, ერთი სიტყვაც არ დაცდება პირიდან. რამდენჯერმე მიამბო ვამპირებით დასახლებული უზარმაზარი შენობის შესახებ, საიდანაც გაქცევას ცდილობს და ბოლოს ახერხებს კიდეც. ამ სიზმრის ახსნა, თვითონაც კარგად შემეძლო, მაგრამ დამაინტერესა, როგორ გაშიფრავდა მას ნეიტრალური სპეციალისტი. ამიტომ ჩემს მეგობარ ფსიქოლოგს მივწერე და დახმარება ვთხოვე.
პასუხი ელექტრონული ფოსტით მივიღე: `მის მდგომარეობაში მყოფი ადამიანისთვის სტანდარტული სიზმარია და იმ აგრესიულ გარემოს ასახავს, სადაც მას უწევს არსებობა. ეს გარემო სავსეა ხილული თუ უხილავი საფრთხეებით, რომლისგან თავის დაღწევას ცდილობს, მაგრამ სულ ამაოდ. ამაზე მიანიშნებს ერთი და იგივე სიუჟეტის რამდენჯერმე დასიზმრება. მეორე მხრივ, საინტერესოა, რომ თითოეული სიზმარი ბედნიერად მთავრდება _ ის შენობიდან გარბის.ეს, ალბათ, იმედია, რომელიც მას სადღაც შემორჩა _ გულის სიღრმეში, ან ტვინის უკიდურეს ღრმა წერტილში. მე არაფერი ვიცი სხვა, წინამორბედი სიზმრების შესახებ. ამიტომ სრულყოფილად ვერ მოვახერხებ, სრული სახით წარმოგიდგინო მისი სულიერი მდგომარეობა. ფაქტია, რომ ის თვითონაც მონაწილეა იმ აგრესიული გარემოსი, რაც დიდი ხანია, სტანჯავს. უსახო, უსხეულო ადამიანები კბენენ, მაგრამ ეს აგრესია მასშიც იჭრება, იზრდება და ვითარდება. გირჩევ, დაუკვირდე მსგავსი სტრუქტურის სხვა სიზმრებს და დაადგინო, რამდენად გამკვეთრდა აგრესია, საიდან მიიღეს ასეთი შემზარავი ფორმა სიზმრისეულმა ფანტომებმა. და კიდევ, ცხადია, რომ ეს სიზმრები ორგანიზმის ბუნებრივი რეაქციაა, ერთგვარი თავდაცვითი მექანიზმია. ჩვენ რა ვიცით, იქნებ კოშმარებიდან გამოღვიძებულს ცხადში ყველა სირთულე და დაბრკოლება ბევრად უფრო ასატანი და იოლად გადასალახი ეჩვენება? ის ხომ ყოველთვის გამარჯვებული ბრუნდება იქიდან _ დიდი ბრძოლიდან. იფიქრე ამაზე...~
კი, ვფიქრობ, სულ ვფიქრობ და ზოგჯერ მგონია, რომ აქ მოსული ადამიანი წიგნივითაა, რომელსაც ვკითხულობ და გზადაგზა კორექტურულ შეცდომებს ვპოულობ. თუმცა, შეცდომების გასწორება გვიანია _ წიგნი უკვე გამოცემულია და მე მხოლოდ იმის საშუალება მაქვს, ფურცელი ავიღო და წიგნს ცალკე დავურთო `შემჩნეული შეცდომების გასწორება~.
იატაკზე ზის, სხეულის თანაბარი მოძრაობით წინ და უკან ირწევა და მონოტონურად იმეორებს ერთსა და იმავე, უცნაურ, თითქოს რაღაც ჯადოსნურ სიტყვებს:
_ ასტრა ფლირა რაბეი ვა თობა... ასტრა ფლირა რაბეი ვა თობა... ასტრა ფლირა რაბეი ვა თობა...
არასოდეს არავისთვის უთქვამს, რას გამოხატავს ეს სიტყვები, საიდან მოიგონა. როცა ჰკითხეს, მოკლედ უპასუხა: `ეს ისაა... რა ჰქვია?.. ხო _ ვედრება... ღმერთს ვევედრები. ის მომარჩენს და მერე ცოლს მოვიყვან~.
ახლაც უკვე თითქმის ერთი საათია, ზის და `ღმერთს ევედრება~. მერე ჩერდება. რამდენიმე წუთის განმავლობაში სრულიად გაშეშებულია, თითქოს საკუთარ თავს უსმენს და ცდილობს, გაარკვიოს, რაიმე შედეგი თუ გამოიღო ვედრებამ. მერე მოულოდნელად დგება და კარზე აბრახუნებს. რამდენიმე წუთში კარის შუაში დატანებული პატარა სარკმელი იღება და სანიტარის უემოციო სახე ჩნდება.
_ რა გინდა?!
_ დანა!
_ დანა?
_ ხო, დანა... დიდი დანა!
_ ხომ იცი, რომ დანას არავინ მოგცემს?
_ მომეცით რა, ოპერაცია უნდა გავიკეთო... ჭიები მყავს მუცელში... რატომ არ გეცოდებით?! ჭიები...
სიტყვა გაუწყდა, რადგან სანიტარმა უეცრად სარკმელი დაკეტა. მიჯახუნების ხმამ გამოაფხიზლა, მოეშვა და ისევ იმ ადგილას დაბრუნდა, სადაც რამდენიმე წუთის წინ იჯდა. კარგა ხანს, ძალის გამოცლამდე ისმოდა მისი ვედრების ხმა:
_ ასტრა ფლირა რაბეი ვა თობა... ასტრა ფლირა რაბეი ვა თობა... ასტრა ფლირა რაბეი ვა თობა...
II
ჩუღურეთში ძველ, მე-19 საუკუნის ბოლოს აშენებულ ორსართულიან სახლს მივადექი. დილით გადავწყვიტე, დედამისი მენახა. მანამდე მხოლოდ ერთი-ორჯერ შევხვდი კლინიკაში და ისეთი დამწუხრებული იყო, თითქმის ვერაფერი ვათქმევინე. არადა, ბევრი კითხვა მაქვს.
სახლის მისამართი ანკეტიდან ამოვიწერე. ნაცნობი სურათია: მოუვლელ აივნებზე ქაოტურად გაკიდებული თოკები, ჭრელ-ჭრელი სარეცხები, წელსზემოთ შიშველი კაცები, ნარდი, ერთმანეთში არეული სხვადასხვა საჭმლის სუნი, ქალები ჩითის ხალათებით, ფუსფუსი, მტრედები, მთვლემარე ეზოს კატები, ბავშვები _ პატარა თბილისური ეზო. საერთო ონკანთან ფაშფაშა ქალი ჭურჭელს რეცხავს. ჩაცმულობაზე ეტყობა, ქურთია, ან აზერი. მასთან ვაზუსტებ, სად უნდა დავაკაკუნო.
კარის გაღებამდე სახლში სკამების გადაადგილების ხმა მესმის.
_ ახლავე, _ მპასუხობს ცოტა ხნის შემდეგ. მერე კარს ნახევრად აღებს. სახეზე ერთდროულად აწერია გაკვირვებაც და შეშფოთებაც.
_ მე თქვენი შვილის ექიმი ვარ, ქალბატონო _ ვახსენებ თავს.
_ ვიცი. მოხდა რამე?! _ ჩემი სტუმრობა გაუკვირდა. ვიგრძენი, ცუდ ამბავს დაუკავშირა.
_ არაფერი. უბრალოდ, თქვენთან საუბარი მინდოდა.
შემოდიო, მანიშნა. თანდათან დამშვიდდა.
ზღურბლს ფრთხილად, ფეხაკრეფით გადავაბიჯე. ერთადერთ პატარა ოთახში მოვხვდი. `სულ ესაა სახლი?!~ _ გავიფიქრე. მერე საკუთარ თავს მივმართე: `თამამად! განა სამძიმარზე ხარ?!~
_ ყავას მოგიმზადებთ.
თავი დავუქნიე და იქვე, ძველებურ სკამზე ჩამოვჯექი. ერთადერთ ოთახში, რომელსაც ცალკე არც სამზარეულო ჰქონდა და არც საპირფარეშო, პირველ რიგში, სწორედ ძველებური ავეჯი მომხვდა თვალში, განსაკუთრებით _ კედელზე მიდგმული უზარმაზარი კაკლის მაგიდა, ოთახის თითქმის მეხუთედს რომ იკავებდა. ამ მაგიდასთან დაჯდომა მხოლოდ ორი მხრიდან იყო შესაძლებელი, თუ გავითვალისწინებთ, რომ მას პირდაპირ ებჯინებოდა და თავის მხრივ ფანჯრამდე გრძელდებოდა მაღალი, მყარი ტახტი _ ერთადერთი საწოლი ოთახში. ამ კედლის მოპირდაპირე მხარეს, შემოსასვლელთან, კარადას ერთი კარი ჩამოვარდნოდა და დიასახლისს იქვე მიეყუდებინა. აქაურობას მამაკაცის ხელი აკლდა. ერთადერთ ფანჯარაზე სუფთა, მაგრამ გაცრეცილი ფარდები ეკიდა. მზის სხივები ოთახში კარგად ვერ აღწევდა, რის გამოც ნათურის ანთება დღისითაც იყო საჭირო. კუთხეში ტაბურეტზე ორკამფორიანი პატარა გაზქურა შევნიშნე, ზედ _ ქვაბი და ტაფა. სულ ეს იყო ამ სახლის სამზარეულო, თუ არ ჩავთვლით ჭურჭელს, რომელიც იქვე, ფიცრებით სახელდახელოდ გაკეთებულ თაროზე ეწყო.
კედელზე, ყველაზე გამოსაჩენ ადგილას, ორი ფოტოსურათი ეკიდა _ პლასტმასის ცხენზე ამხედრებული ბავშვისა და ერთმანეთზე სიყვარულით თავმიდებული წყვილისა. ბავშვი უთუოდ ჩემი ახლანდელი პაციენტი უნდა ყოფილიყო, წყვილი კი _ მისი მშობლები, რომელთაგან ერთ-ერთი ამჟამად მადუღარადან ფინჯანში ყავას მისხამდა, მეორე კი რამდენიმე წლის წინ ერთიანად მოტყდა და გარდაიცვალა. ამ დროს მათი შვილი სკოლას ამთავრებდა, მაგრამ უეცრად უკურნებლად დაავადდა და ერთხელაც მამის თვალწინ მუცელი მთელ სიგრძეზე გადაიჭრა დანით. ეს ამბავი პირველად როცა მოვისმინე, მუცელში ყრუ ტკივილი ვიგრენი, თითქოს ის დანა მე გადამისვეს. ეს ტკივილი ავადმყოფობის ისტორიის წაკითხვის დროსაც მახსენებს თავს.
ყავა თვითონაც დაისხა და მაგიდასთან მიმიწვია. ხელის მტევნებზე სიბერის ნიშანი _ გამობურცული ძარღვები ეტყობა. ახლა დედაჩემის ხელებიც ასეთია _ დაღლილი, დარდიანი და თბილი. თმები _ მთლიანად გაჭაღარავებული. თვალები _ უიმედობით გამოჭმული.
_ ვერ წარმოვიდგენდი, რომ ჩემი შვილის ექიმი სახლში მესტუმრებოდა, _ ჩუმად, თითქოს თავისთვის ამბობს.
_ არის ზოგიერთი საკითხი, რომელზეც მხოლოდ თქვენ შეგიძლიათ გვიპასუხოთ. მაგალითად, ეს სიტყვები _ ასტრა ფლირა რაბეი ვა თობა, ალბათ, სადმე წაიკითხა, ან მოისმინა. როგორც ვატყობ, თვითონ არ გამოუგონია.
_ კი, ნამდვილად ასეა. სკოლა რომ დაამთავრა, გვირჩიეს, აღაიანში წაგვეყვანა იქაურ ექიმბაშთან, რომელიც თითქოსდა ადვილად განკურნავდა. წავიყვანეთ. მამამისი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო და ორივენი ამ იმედს ვებღაუჭებოდით. ექიმბაში ერთი ჩვეულებრივი თათარი გლეხი აღმოჩნდა. კი გაგვიკვირდა, ამან როგორ უნდა მოარჩინოსო, მაგრამ იქ იმდენი მადლიერი ადამიანი დაგვხვდა _ ზოგი განკურნებული და მადლობის სათქმელად მისული, ზოგიც მკურნალობის შედეგით კმაყოფილი, რომ ამ გლეხის სასწაულების ვირწმუნეთ. თან გულისყურით მოგვისმინა, ჩვენი გასაჭირი გულთან მიიტანა, მერე თაროდან რაღაც ფხვნილი აიღო, პატარა ნაჭერში გამონასკვა და ჩვენს ბიჭს ყელზე შეაბა. ბოლოს კი ის სიტყვები დაგვიწერა, თქვენ რომ ასე გაინტერესებთ და დაგვავალა, დილით გაღვიძებისას და საღამოს დაწოლის წინ ეთქვა სამ-სამჯერ. არც კი ვიცით ამ სიტყვების მნიშვნელობა. მას შემდეგ სულ ლოცვასავით იმეორებს, მაგრამ მაინც არაფერი გვეშველა. მამამისიც დარდმა მოკლა.
_ სკოლაში კარგად სწავლობდა, როგორც ვიცი.
_ კი, მასწავლებლები სულ აქებდნენ.
_ აი, ეს წერილი დაწერა თქვენთვის. მე ვთხოვე. მაინტერესებდა, რას დაწერდა. კი გაუკვირდა _ დედა ხომ მოვა ჩემს სანახავად, რატომ უნდა მივწეროო. ძლივს დავარწმუნე, რომ თქვენთან სტუმრობას ვაპირებდი და მხოლოდ ამიტომ უნდა დაეწერა, მეტი არაფერი.
არაფერი თქვა, დედა აღარავინ მკბენს ცოლი თუ მომიყვანე მოვრჩები მაგრამ, როცა ტკივილია ნემსი ყელში მიჭერს და ტკივილია, მაინც ვერაფერი ვნახე ვიღვიძებ და უკვე გამქრალია ფანჯრიდან, სინათლეა და მთვარე მიყურებს იქნებ, ეს არ არის ჩემი ცოლი, თანაც ექიმმა თქვა მოკვდაო, დედა, რატომ აღარ მნახე მე სახლი მინდა ვნახო და გახსოვს მამამ გითხრა გაცივდესო, სითბო მერე მქონდა და ექიმმაც თქვა კატა მოკვდაო და ეს ბეწვებიც დაივიწყეო, ოპერაცია არ მჭირდება, მაგრამ მე სულ აღარ მინდა ვიყო აქ კედლები მკბენს, ფანჯარა სულ ღიაა, სულ ვვარდები და ტკივილია, თუ ყელში მიჭერს, ტკივილია შენ ევედრები ვიცი, მე დაგინახე კედელთან შენი ზურგით, იდექი და მღეროდი იქ ყვავილები დატკეპნეს, ხელები ჰქონდათ გაშვერილი და მწარე კბილები ჭერიდან ეკლიანი ცა დამაწვა, გული ჩერდება როგორც საათი მინდა, გავაღო ეს კედლები, არა ასე არ ვვარდები, შენ მაინც მოდი, მუცლიდან მესმის ის ხმა ხანდახან, გაჭრა ადვილია, მაგრამ ტკივილია, ექიმს რომ არ ეშინოდეს, მე არ მეშინია მთვარეს ჩამოვიღებ მნახე.
III
`მინდა, კიდევ ერთხელ მოგწერო ჩემი პაციენტის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ მკურნალობა ყველა წესის დაცვით უტარდება, კვლავ ნულოვანი შედეგი გვაქვს. დღეს ვინახულე დედამისი და შევეცადე, ჩავღრმავებოდი ოჯახურ ისტორიას. ხელჩასაჭიდი ვერაფერი ვიპოვე. ყველაფერი, რაც მისგან მოვისმინე, ისედაც ვიცოდი.
დაბადებისას არანაირი ტრამვა არ მიუღია. სკოლაში კარგად სწავლობდა და ფიზიკურადაც ჩვეულებრივ ვითარდებოდა. ოჯახში არასოდეს ყოფილა კონფლიქტი მშობლებს შორის და არც განსაკუთრებულად მძიმე სოციალური ფონი. გარდატეხის ასაკში დედამ მისი გულჩათხრობილობა შენიშნა, რაც თანდათან გაუმძაფრდა. ბოლოს მოზარდმა სრულიად დაანება თავი სწავლას. თანდათან დასჩემდა უძილობა. დიდხანს იდგა ფანჯარასთან და მთვარეს შეჰყურებდა. დედამ ასევე შეამჩნია, რომ შვილი ცოტა არეულად საუბრობდა, უმიზეზოდ იტკიებდა მუცელს და ამბობდა, რომ კატის ბეწვები ჩაყლაპა და ჭიები გაუჩნდა. ბაქტერიოლოგიურ ინსტიტუტში გამოკვლევამ აჩვენა, რომ ამ მხრივ სრულიად ჯანმრთელი იყო. მოზარდი მაინც თავისას ამტკიცებდა. ერთ დღესაც მუცლის გამოფატვრა სცადა, თითქოსდა იქიდან ჭიების გამოყრის მიზნით. ძალიან აღგზნებული იყო. რამდენიმე დღის შემდეგ ფსიქიატრიულ კლინიკაში შიზოფრენიის დიაგნოზი დაუსვეს. დაუნიშნეს მკურნალობა, რაც პირველ ხანებში შედეგიანად მიმდინარეობდა, ვიდრე პაციენტმა მშობლების უჩუმრად წამლების მიღება არ შეწყვიტა. აბებს პირში მალავდა და შემდეგ აგდებდა. სკოლის დასრულების შემდეგ, მამამ გადაწყვიტა, შვილისთვის ოჯახი შეექმნა, იმ იმედით, რომ თითქოს მზრუნველი ცოლი მოუგვარებდა სულიერ პრობლემებს. გარკვეულ პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებულმა ამ იდეამ მისი მდგომარეობა კიდევ უფრო დაამძიმა. შესაძლოა, სწორედ ამ დროიდან დასჩემდა ონანიზმისკენ მძაფრი მიდრეკილება, რაც როგორც ჩანს, წარმოადგენს რეაქციას დაოჯახების განუხორციელებელ სურვილზე.
ეს არის მოკლედ მისი ავადმყოფობის ისტორია. წარმოიდგინე, ამ ცარიელი სიტყვებს უკან ისეთი საიდუმლოებები იმალება, რაზეც ჩვენ წარმოდგენა არა გვაქვს. ფსიქიატრია საკუთარ ტყავში იხარშება. შიზოფრენია, ციკლოფრენია, სენილური და პრესენილური ჭკუასუსტობები... მსგავსი სადავო და ორაზროვანი ნოზოლოგიების სია ძალიან გრძელია და ყოველთვის იწვევს სხვადასხვა სახის უნდობლობას. სხვა სამედიცინო დარგების შემთხვევაში, ადვილია ნორმის დადგენა და შესაბამისად _ პათოლოგიის. ფსიქიატრიის შემთხვევაში კი საქმე რთულდება: როგორ შეიძლება ნორმების დადგენა ადამიანის სულისთვის? როგორ ვუმკურნალოთ `სულიერ დაავადებებს~, როცა ზუსტად არ ვიცით, არსებობს თუ არა ადამიანის სული? სად ვეძებოთ დაავადების მიზეზი, როცა ხელჩასაჭიდი არაფერი გვაქვს?
ბოლო დროს ბევრს ვფიქრობ ერთ საკითხზე: შესაძლებელია თუ არა ხელოვნურად შექმნილი მოულოდნელი სტრესის, ან ფსიქიკური შოკის შემთხვევაში, გაურკვეველი გენეზისის შიზოფრენიის მქონე ადამიანის ტვინში მოხდეს ისეთივე უცნაური ცვლილება, როგორც ეს მოხდა დაავადების დასაწყისში _ იმ განსხვავებით, რომ ეს ცვლილება მიმართული იქნება მისი გამოჯანმრთელებისკენ?~
რძემ ისევ წაართვა ფიქრები. ახლა ორივე ხელით ცარიელი, ჯერ კიდევ თბილი ფინჯანი უჭირავს და დაჟინებული მზერით უყურებს _ თითქოს მის კედლებზე გამოსახულ ალუბლებს სწავლობს, ან იმ სითბოს უსმენს, რომელიც ხელებზე გადმოედო. კარგა ხანს ზის ასე უმოძრაოდ, უფიქრებოდ, თვალდაძაბული. მერე უცებ თვალებს ხუჭავს და საიდანღაც ფიქრის ერთი ნაგლეჯიც ჩნდება, ვთქვათ _ თბილ ფინჯანზე, რძეზე. იქვეა ახალგაზრდა ექიმი, თეთრი ხალათით, გამობურცული ძუძუებით... რძით?.. და მამა, რომელიც მოკვდა. ჯერ კუბო სამჯერ მიაბრახუნეს კარზე და მერე გააღეს, ეზოში გავიდნენ. იქ თავდახრილი კლასელები იდგნენ... წვიმდა. ახსოვს გალუმპული შავი ქოლგები, ტალახი, გაჭრილი საფლავი, კუბოზე მიწის ბელტების დაცემის ხმა... რძე ტვინში მიდის? თუ _ მხოლოდ კუჭში, სადაც მას ჭიები სვამენ... მაისურს იწევს და მუცელზე განივად გაწელილ თეთრ ზოლს აკვირდება _ ეს იმდღევანდელია, როცა მამამ უთხრა _ სადაცაა სკოლას დაამთავრებ და მერე ცოლი მოიყვანეო. ეს კი წამოვარდა, დანას ხელი დაავლო და იმწამსვე მუცელზე გადაისვა _ `ცოლი როგორ მოვიყვანო?!.. ხომ ხედავ, რამდენი ჭია მყავს მუცელში?!~ ხელები სისხლით აევსო. სისხლის სითბო წებოვანია, ბლანტი და მტკივნეული. რძე კი ხელებს სხვანაირად ათბობს. `შენ არ მოკვდე~, _ სთხოვა დედას, როცა სასაფლაოდან შინ დაბრუნდნენ. დედამ მკერდზე მიიკრა _ `ოღონდ, შენ გამოჯანმრთელდი“.
რა კავშირი შეიძლება ჰქონდეს ჭიას მთვარესთან?
რით აიხსნება და როგორ უკავშირდება ერთმანეთს ორი სრულიად სხვადასხვანაირი სურვილი _ მუცლის გამოფატვრა და მთვარის ჩამოღება?
იქნებ, მთვარეც რძით სავსე ფინჯანია?
უწყინარი კატის ბეწვები რატომაა ასე საშიში?
დეკსტოპზე აინშტაინის ენაგადმოგდებული სურათი მიგდია. კომპიუტერი, როგორც წესი, შუაღამემდეა ჩართული. ბოლოს, როცა ყველა ფაილს ვხურავ, გენიოსის ენა მახსენებს, რომ არც ერთ კითხვაზე პასუხი არ გამიცია. აქამდე სრული მარცხის რეჟიმში ვმუშაობ.
კუჭის წყლულის დადგენა მარტივი ენდოსკოპიით არის შესაძლებელი, მაგრამ შიზოფრენიაზე იგივეს ვერ ვიტყვით. ამ შემთხვევაში, ელემენტარულად, რაიმე მყარი დიაგნოსტიკის საშუალებაც კი არ არსებობს. თუ დაავადებას ორგანოთა რაიმე სახის პათოლოგია უდევს საფუძვლად, მაშინ კვალს რატომ ვერაფერს ვპოულობთ? სარწმუნო მხოლოდ ისაა, რასაც ვხედავთ. აგერ, აინშტაინის გადმოგდებული ენა ფაქტია. მე მისი ბოლომდე მჯერა. შიზოფრენია კი ფაქტობრივად არ არსებობს.
მეგობრის პასუხი რამდენჯერმე წავიკითხე: `რა თქმა უნდა, სტრესი დაავადების ერთ-ერთი წამყვანი მიზეზია, მაგრამ ჩემი აზრით, გენეტიკურ, იმუნობიოლოგიურ და სხვა მიზეზებთან შედარებით, სტრესები უფრო იმიტომაა აღწერილი, რომ ყველაზე ადვილად შესამჩნევია. ანუ რა იწვევს სიგიჟეს? მეცნიერები ვერ პოულობენ დასაბუთებულ ახსნას ორგანიზმში, გენეტიკაში და პირველი, რაც ხელში ხვდებათ და რაც ადვილად თვალშისაცემია _ ესაა სტრესი. სინამდვილეში დაავადების მიზეზი ყოველთვის მულტიფაქტორულია. ამიტომ სტრესით გამოწვეული აშლილობების სტრესით განკურნება პრინციპულად შეუძლებლად მიმაჩნია. ეს უფრო ლიტერატურის თემაა, ვიდრე მეცნიერების. მართალია, სტრესი ეფექტს იწვევს, მაგრამ, ეს არ ნიშნავს, რომ ეფექტი სხვა დარღვევის სათავე არ იქნება. სტრესულ სიტუაციაში ადამიანი ხშირად ძლიერდება, მაგრამ განსაზღვრულ მომენტში ეს სრული გამოფიტვით მთავრდება. თუმცა, კანონზომიერებებიდან გამონაკლისები ყოველთვის არსებობს, ვიდრე ეს გამონაკლისები იქცევიან კანონზომიერებებად~.
გადავწყვიტე, მეც გამონაკლისის წესით ვიმოქმედო.
აინშტაინს ენა გამოვუყავი და კომპიუტერი გამოვრთე.
IV
`აქსის ტაუერსის~ სახურავიდან მთვარე ხელის ერთ გაწვდენაზეა. მე _ შეშლილი ექიმი და ჩემი ძვირფასი პაციენტი 34 სართულის სიმაღლიდან დავყურებთ გალაკტიონის ძეგლს. ჯერ კარგად არ ვიცით, რას ვაპირებთ.
_ მარტო მან შეძლო მთვარის ჩამოღება.
_ ვინ?
_ გალაკტიონმა.
_ გალაკტიონმა?.. როგორ?
_ `გადია, მე ხომ ღამის ლანდები მიგვიანებენ საყვარელ ნდომას, სიკვდილში როდი ვეჭვიანდები, ვხედავ შეცდომას...~
_ შეცდომას?
_ შეცდომას!
`აქსის ტაუერსი~ ახლა ყველაზე მაღალი შენობაა თბილისში. მის გარშემო ისევ სამშენებლო მოედანია შემოღობილი, რადგან მშენებლობა ჯერ არ ითვლება დასრულებულად. ქალაქის პირველ ცათამბჯენს მხოლოდ მოხუცი დარაჯი და მობუზული გალაკტიონი იცავს. დარაჯი თავის თბილ ჯიხურშია შეყუჟული. ალბათ, ისევ ტელევიზორს უყურებს. ჩვენ ადვილად გამოვეპარეთ. სახურავზე ამოსვლა იოლი არ იყო, მაგრამ არც ისე ძნელი, როგორც თავიდან წარმომედგინა.
საბოლოო გადაწყვეტილება დილით მივიღე. გეგმა კარგა ხნის მოფიქრებული მქონდა, ყველა აუცილებელი ნივთი _ მომარაგებული, ყველა დამაბრკოლებელი ნიუანსი _ გათვლილი. ღამით მორიგე ექიმი ვიყავი და შემეძლო, თავისუფლად მემოქმედა, როცა კლინიკა სანიტრებისა და პაციენტების ძილში ჩაყვინთავდა.
პალატის კარი ფრთხილად შევაღე. ნაცნობი სურათი დამხვდა _ ფანჯარასთან სკამი მიედგა, ზედ ასულიყო და სავსე მთვარისკენ იხედებოდა. ჩემი შესვლა არც გაუგია. კარი დროებით მოვხურე და ხმადაბლა დავუძახე. ისე მშვიდად გამომხედა, თითქოს ჩემს მისვლას ელოდა. არაფერი გაკვირვებია. მერე ისევ მთვარისკენ გაიხედა.
_ ჩამოდი, მივდივართ! _ შევეცადე, ეს ორი სიტყვა აუღელვებლად მეთქვა.
_ მივდივართ? _ გაიკვირვა და ჩემსკენ მობრუნდა, _ სად?
_ ერთად ჩამოვიღებთ მთვარეს. მე მოგეხმარები, _ შინიდან წამოღებული ტანსაცმელი მივეცი. უხმოდ გამომართვა და მალევე ჩაიცვა.
ვანიშნე, არ ეხმაურა. დერეფანში გავედით, კიბეები ჩავიარეთ და იქვე, კლინიკის კართან, მიბმული ცხენივით მომლოდინე `ოპელში~ ჩავჯექით. თავს ძალა დავატანე, მანქანა დავქოქე და ღამის ქალაქში შევიმალეთ. ნერვიულობისგან საჭეს ძლივს ვიმორჩილებდი. სამაგიეროდ, პირველად ვგრძნობდი აბსოლუტურ თავისუფლებას _ ისეთს, როცა ამავე დროს გგონია, რომ ჩადიხარ მძიმე დანაშაულს, რომელსაც ადამიანის დაღუპვა კი არა, გადარჩენა შეუძლია.
არსებობს კი ასეთი დანაშაული?!
ყოველ შემთხვევაში, ჩემს სამსახურს ნამდვილად აქ დავუსვი წერტილი. კლინიკაში პაციენტის სტატუსით თუ დავბრუნდები, თორემ ამ გასეირნების შემდეგ, ცხადია, ექიმად აღარავინ მიმიღებს.
დიდხანს ვიარეთ ასე. არც ერთს ხმა არ ამოგვიღია. უსიტყვოდ გვესმოდა ერთმანეთის, როგორც დიდი ხნის მეგობრებს. ბოლოს `აქსის ტაუერსთან~ გავჩერდით.
_ ხომ არ გეშინია? _ ვკითხე მანქანიდან გადმოსვლისას _ აი, ეს შენი ზურგჩანთაა. მოიკიდე და მომყევი!..
_ ეს მთვარე უნდა ჩამოვიღოთ?
_ ყველგან ეს მთვარეა.
არ ვიცი, რამდენი საათი ვიარეთ კიბეებზე, მაგრამ სართულები ისე ავამთავრეთ, არც ერთი არ დავღლილვართ.
_ აი, უკვე აქ ვართ. ესეც ჩვენი მთვარე!
_ დიდია.
_ აქედან ძალიან ახლოსაა. ნახე, ჩვენ ახლა ძალიან მაღლა ვართ. ერთი ნაბიჯიც და მთვარეს ხელს მოვკიდებთ.
სწორედ ამ ერთი ნაბიჯის იქით მთავრდებოდა სახურავი. ჩვენ ნაპირზე ვიდექით და ზემოდან გალაკტიონის ძეგლს დავყურებდით.
_ ჩვენ ამას შევძლებთ!.. `ვინც ღამით დაწვავს შოპენგაუერს, რომ უფრო მძაფრად იცხოვროს დღისით...~ _ მექანიკურად წარმოვთქვამდი სიტყვებს, თითქოს ვბოდავდი.
ორივემ წინ წავიწიეთ. მთვარე მართლაც ძალიან ახლოს იყო, ან უბრალოდ, ასე გვეჩვენებოდა. ხელები წინ ერთდროულად გავიშვირეთ. შევეცადე, ბოლომდე შევსულიყავი მის შეგრძნებებში.
წარმოვიდგინე, როგორ ვკიდებთ ხელს მთვარეს და თაროზე შემოდგმული საყოფაცხოვრებო ნივთივით ვიღებთ ძირს.
ამ დროს ფეხქვეშ სიმყარე გამოგვეცალა და ძალიან სწრაფად დავეშვით ქვემოთ, პირდაპირ გალაკტიონისკენ. ერთმანეთის ხელები ისე გვეკავა, თითქოს მოგვაჭრესო. მის გაფართოებულ, კითხვებით სავსე თვალებს გადავაწყდი...
_ რა მოხდა?!..
_ ნუ გეშინია!.. _ მივაძახე და მის გულისპირზე ზონარს ხელი მაგრად ჩამოვკარი, მერე _ ჩემსას... ვარდნა უმალვე შეწყდა... ვარკვლავებიანი ცა ორმა პარაშუტმა გადაფარა... ორიოდე წამით ჰაერში დავეკიდეთ. ისეთი შეგრძნება მქონდა, თითქოს მთვარეც ჩვენი პარაშუტების თოკებში გაეხვია და ერთად დავიწყეთ დაშვება.
_ ხედავ?
_ მთვარე ჩამოვიღეთ!
2008-09 წწ.
ცქიტიშვილი ალეკო -Cqitishvili Aleko
⏱️ 1 წთ.
👁️ 2
100%