რა უფრო მნიშვნელოვანია
(ra ufro mnishvnelovania)
რა უფრო მინიშვნელოვანია ლიტერატურაში და რა იმსახურებს კრიტიკოსის კეთილგანწყობას _ ფორმა, ნარატიული სისტემა და სტილის შეგრძნება? თანამედროვე ლიტერატურაში, ალბათ, ფორმაა პრიორიტეტული, რადგან შემოქმედს, ნარატივზე აქცენტირების შემთხვევაში, ყოველთვის უჩნდება ერთგვარი კომპლექსი იმისა, რომ არ იყოს ბანალური, მისი ნაწარმოების სიუჟეტს არ დაბრალდეს ტრივიალურობა. . . სწორედ ამიტომ გაჩნდა ახალი ჟანრი, რომელსაც “ექსპეტიმენტულს” უწოდებენ. მართალია, იგი თავის ფორმასა და სტილში ჯერ კიდევ არ არის ჩამოყალიბებული, მაგრამ მთავარი მახასიათებლები რამდენიმე სიტყვით შეგვიძლია შემდეგნაირად ჩამოვაყალიბოთ: შემოქმედის მუდმივი ძიება და ფაბულის ორიგინალურობა, მეტი შემოქმედებითობა, გაუთავებელი ექსპერიმენტები, რამლებიც თავის თავში ავტორის ამბიციებსა და ორიგინალურობის სურვილებს უფრო იტევს, ვიდრე ახალი, დამოუკიდებელი ჟანრის შექმნის სურვილს, რადგან ჟანრი ერთგვარი მედიუმია მკითხველსა და ნაწარმოებს შორის, რომელიც წინასწარი განწყობის შექმნაში გეხმარება, წინასწარი განწყობით ტექსტთან ურთიერთობა კი მთელი რიტუალია, რადგან ეს გაძლებს საშუალებას, გარკვეული კუთხით მიუდგე ნაწარმოებს და ჩამოგიყალიბდეს მასზე ზოგადი წარმოდეგენა.
როცა რომანს კითხულობს და წინასწარ იცი, რომ მასზე კრიტიკული წერილი უნდა დაწერო, ამასთან, ხვდები, რომ ეს არის საბრძოლო რომანი, რომელიც შენი ქვეყნის ისტორიის უახლოეს პერიოდს აღწერს, განწყობა ბევრად განსხვავებულია, ვიდრე მაშინ, როცა “ომი და მშვიდობის” კიდევ ერთხელ გადაკითხვას ცდილობ და შეგნებულად ახტები ომის ამსახველ სცენებს, რომ რაც შეიძლება მეტი იკითხო სიყვარულზე, მაშინ, როდესაც შენი საპირისპირო სქესის წარმომადგენელს ერთი სული აქვს, როდის იქნება სისხლიანი სცენების აღწერა და ომის სტრატეგიებში რაც შეიძლება ღრმად დაკარგვასა და საკუთარი თავის გმირთან იდენთიფიცირებას ცდილობს (რატომღაც, ეს ნაწარმოები არ უყვართ ინტელექტუალებს, მე კი ის ეპიზოდი, როცა ანდრეი ბოლკონსკი თავისი მეტოქის მოჭრილ ფეხს შეხედავს და მიხვდება, როგორ ძლიერ უყვარს ადამიანი, რომელმაც ცხოვრება დაუნგრია, მთელ დესტრუქციულ და ძალით ინტელექტუალურ რომანებს ერთად აღებულს მირჩევნია, ეს თემასთან თითქმის არ არის კავშირში, თუ არ გავითვალისწინებთ, რომ წერილის ფინალში ჰუმანიზმზე მინდა რამდენიმე სიტყვა ვთქვა).
წინასაახალწლო დღეებში გურამ მეგრელიშვილის რომანი “ირატტა. რუ” წავიკითხე... მიმაჩნია, რომ აქ ნარატივი, ანუ შინაარსი, ფორმასა და სტილთან შედარებით, ბევრად პრიორიტეტულია. ავტორი სულაც არ ცდილობს, იყოს ორიგინალური, თითქოს არ ხიბლავს ექსპერიმენტატორობა, რაც იმაში გამოიხატება, რომ თითქმის არ იყენებს მხატვრულ ხერხებს, სტილის სისადავე და ენის ექსპრესიულობა, მხოლოდ შინაარსის ასახვის ხარჯზე, ცოტა უცხოა თანამედროვე ინტერტექსტებით დახუნძლული ლიტერატურისთვის. ავტორის ენა თხრობითი, სტილი კი დოკუმენტალისტურია, მიუხედავად იმისა, რომ აქ აღწერილი ამბავი რეალურ ფაქტებს თითქმის არ ეყრდნობა. მეორე და, ასევე ნიშანდობლივი, ნაწარმოებისთვის არის ის, რომ რომანის საკმაოდ ადვილად და საინტერესოდ იკითხება _ მონიტორზე ფურცლები ერთმანთს ისე სწრაფად ენაცვლებოდა, ვერც კი მივხვდი, როგორ გავედი ბოლოში, რაც ნაწარმოების ერთ-ერთ პლიუსად მიმაჩნია. დავიწყე იმაზე ფიქრი, რითი მიიღწევა ეს ეფექტი? ჩემი აზრით, გადამწყვეტი ამ შემთხვევაში, არის თემატიკის აქტუალურობა, რადგან, პრობლემა იმდენად ახლობელი და მტკივნეულია თითოეული ქართველისთვის, შეუძლებელია, გულგრილი დატოვოს მკითხველი. პირადად ჩემთვის, არანაირი მინიშვნელობა არ აქვს, არის თუ არა ეს მარკეტინგული Gგათვლა, რომლის მიზანია წიგნზე გულაცრუებული მკითხველი როგორმე კვლავ დაუბრუნოს მას და ამისთვის არაფერს არ ერიდება, მტკივნეული თემებით სპეკულირებასაც კი. . .
ფაქტია, რომ ძნელია გულგრილად მიუდგე თითოეულ ფრაზას და მხოლოდ ლიტერატორის თვალით შეაფასო ის, რაც რომანის მოქმედების ფოკუსშია მოქცეული. . .ნაცნობი ტოპონიმების, ნაცნობი სიტუაციების, ნაცნობი სტერეოტიპების რეპრეზენტირებისას იმდენად ახლოს ხარ სიუჟეტთან, იმდენად მტკივნეულად განიცდი თითოეულ ეპიზოდს, რომელიც საოცარი ნატურა-ლისტურობით აღწერს ომის სცენებს, ხდები, რომ ყველაფერი მეორეხარისხოვანია.
ლიტერატურის თეორიში რომანი განმარტებულია, როგორც შედარებით დიდი ზომის ლიტერატურული ნაწარმოები, რომლის მთავარი მახასიათებლებია რამდენიმე სიუჟეტული ხაზი, რომლებიც გარკვეული ლოგიკით ერთმანეთთან არიან კავშირში, პერსონაჟების მრავალფეროვნება, რომლებსაც დამოუკიდებელი ისტორიები, მიზნები და პრობლემები აქვთ. . . პერსონაჟების მრავალფეროვნებით რომანი ნამდვილად ხასიათება. ბევრი სახასიათო პერსონაჟიც გვხვდება, თუმცა, ვერ ვიტყვი, რომ თითოეული მათგანის ლიტერატურული კონტური ავტორის მხრიდან ერთანირი ოსტატობითაა შესრულებული... მინდა აღვნიშნო “ქოთანას” მხატვრული სახე: ჩემი აზრით, ეს არის საოცრად ეპოქალური პერსონაჟი : 90-იანი და 2000-იანი წლების პროდუქტი, რომელიც სამოქალაქო ომმა და კიმპიუტერულმა ტექნიკამ ერთობლივი ძალისხმევის შედეგად შვა. . . ჩემთვის დასაფასებელი და პატივსაცემია ავტორის ზომიერების Gგრძნობა, რადგან, როგორც წესი, ასეთი პერსონაჟების შექმნის დროს, ავტორები ხშირად ებმებიან მახეში და გადაჭარბებული ჰიპერბოლებით, უტრირებით, ხატავენ გმირებს, რომლებიც ნაკლებად დამაჯერებლები და ბუნებრივები არიან. გურამ მეგრელიშვილი კი ყოველგვარი გაზვიადების გარეშე ქმნის პერსონაჟს, რომელიც მუდმივად ცდილობს ყოფითი რეალობის ვირტუალური რეალობით ჩანაცვლებას, სამყაროს კი მონიტორიდან, ან ფანჯრის რაფაზე ჩამოსკუპებული უყურებს, ამიტომაც შეარქვეს “ქოთანა”. მომეჩვენა, რომ ეს ანტიგმირი, ქართველი ერის ერთგვარი სიმბოლოა, რომელიც შორიდან ყველაფერს ხედავს, არაფერი გამოეპარება, ხედავს ტერორისტებს, რომლებიც მშვიდობიან მოსახლეობას განადგურებით ემუქრებიან, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არ ეუბნება ამის შესახებ არავის, რადგან გმირობა ეზარება. . . ან, იქებ, იმიტომ, რომ ინტერნეტშია რაც შეიძლება ღრმად ჩაკარგული და ვირტუალური სექსით ერთობა. “ქოთანას” სუსტი სხეული არ არის გმირობისთვის მზად, ის ჯერ პატარაა, სულ რაღაც 33 წლის და მშობლების კმაყოფაზე ცხოვრობს, ამიტომ, მისთვის ბევრად ადვილია ანონიმური წერილები წეროს და ვირტუალურ ცოლს კომპლიმენტები უთხრას, მერე კი სხვასთან ისე ადვილად უღალატოს, რომ არც კი შერცხვეს საკუთარი ორგულობის, თავისუფალ დროს კი ინტერნეტ ფორუმებზე “ქოთანა 1975” –ის სახელით დარეგისტრირდეს და რუსებსა და ოსებს რაც შეიძლება პოეტური ეპითეტ-მეტაფორებით აგინოს. . .
სამწუხაროდ, იგივე კომპლიმენტს ვერ ვიტყვი დანარჩენი პერსონაჟების მისამართით, ალბათ, სწორედ ამიტომ მომეჩვენა, რომ კავშირი რომანის სიუჟეტურ ხაზებს შორის, ხშირ შემთხვევაში, საკმაოდ სუსტია, ისეთივე სუსტი, როგორც ზოგადად კავშირი ქართველებს შორის, როცა 60 კილომეტრის რადიუსში ბომბები საცხოვრებელ სახლებს ანგრევს და მშვიდობიან მოსახლებოას ანადგურებს, დედაქალაქი კი აგვისტოს შემაწუხებელს სიცხეს რესტორნებიდან ებრძვის და ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენებს ქალაქური სიმღერების ჰანგებსა და საქართველოს სადღეგრძელოებს უპირისპირებს. ამაზეა სწორედ ნათქვამი, ყვავილები ვესროლოთ ტყვიების წილო...
რახან ჩემს წერილს არ აქვს ამბიცია, იყოს ტრადიციული რეცენზია, თავს უფლებას მივცემ, კიდევ ერთი რამ დავამატო: საბრძოლო სცენების ნატურალისტური აღწერა, წამებისა და გაუპატიურების სცენების დაწვრილებითი გადმოცემა, ჩემთვის სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ავტორი ფაშისტური მისწარფებებითაა შეწუხებული. . . ჩემი აზრით, ომის სისასტიკის დაწვრილებითი აღწერით ყველაზე მეტად სეიძლება დაგმო მისი ბუნება, არსი... ომი ყველგან ერთნაირია, ყველგან ერთი და იგივე ხდება ომისა და მშვიდობის დროს და ის ომზე ბევრად სახიფათოა, რადგან მისი პირმშო “ქოთანას” ტიპის ადამიანიები არიან.
ჩემთვის ეს არის ერთ-ერთი ყელაზე პაციფისტური ტექსტი, რაც კი ოდესმე წამიკითხავს და სწორედ აქ გამახსენდა ტოლსტოის უზარმაზარი რომანიდან ჩემი საყვარელი ეპიზოდი, რომელზეც დაწვრილებით ზემოთ ვისაუბრე და აღვნიშნე, რომ ჰუმანიზმის გამო ბევრ რომანს მირჩევნია. . . ტექსტში მკაფიოდ იკითხება, რომ ომი არც რომანტიკაა, არც თამაში და არც გართობა. . . ეს არის დანაშაული, რომელსაც ადამიანების სიცოცხლე ეწირება. . . ( ბანალურად კი ჟრერს, მაგრამ ასეა).
ზოგჯერ, ამა თუ იმ ნაწარმოებს, ბევრად მნიშვნელოვანი მისია აკისრია, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს: იქნებ, ამ რომანმაც, რომელსაც დარწმუნებული ვარ, ბევრი წაიკითხავს, მოახერხოს, საზოგადოებას დაანახოს თავისი მანკიერი მხარეები... იქნებ, ადამიანებს ერთხელ მაინც შერცხვეთ თავიანთი გულგრილობისა და უპასუხისმგებლობის, იქნებ ვინმე შეაწუხოს სინდისმა იმიტომ, რომ აგვისტოს დღეებში რესტორანში თავდავიწყებით ცეკვავდა და მღეროდა, თან კი საქართველოს სადღეგრძელოს სვამდა. . .თუ ერთი ადამიანი მაინც გამოჩნდება ასეთი, ჩავთვლი, რომ მან თავისი მისია შეასრულა და თვალს დავხუჭავ იმაზე, რომ ტექსტში რაოდენობრივი რიცხვითი სახელები თითქმის ყველგან არასწორად წერია (იმათ, ვინც წიგნზე იმუშავა, ვურჩევ, თვალი გადაავლოს რიცხვითი სახელების მართლწერას), და იმაზეც არაფერს ვიტყვი, რომ ზოგიერთი პერსონაჟი საკმაოდ სუსტად არის დახატული ...
საყვარელ ეპიზოდს რაც შეეხება, ერთი მეც გამოვარჩიე: როცა მაგიდაზე ვერანაირად ვერ თავსდება ერთად არყის, ბორჯომისა და კოკა-კოლას ბოთლი, რაც, საბოლოოდ, ბორჯომის ბოთლის მაგიდიდან გადაგორებით მთავრდება. მგონი, აქ ყოვლგვარი ახსნა და განმარტება ზედმეტი იქნებოდა და ჩემს მენტორულ ტონს წარმოაჩენდა, რაც, ჩემი აზრით, უგემოვნობის ნიშანია, ასე რომ, დავტოვოთ ყველაფერი ასე, უბრალოდ ერთს დავამატებდი, რომ ეს მიგნება მართლა ძალიან მომეწონა .
(ra ufro mnishvnelovania)
რა უფრო მინიშვნელოვანია ლიტერატურაში და რა იმსახურებს კრიტიკოსის კეთილგანწყობას _ ფორმა, ნარატიული სისტემა და სტილის შეგრძნება? თანამედროვე ლიტერატურაში, ალბათ, ფორმაა პრიორიტეტული, რადგან შემოქმედს, ნარატივზე აქცენტირების შემთხვევაში, ყოველთვის უჩნდება ერთგვარი კომპლექსი იმისა, რომ არ იყოს ბანალური, მისი ნაწარმოების სიუჟეტს არ დაბრალდეს ტრივიალურობა. . . სწორედ ამიტომ გაჩნდა ახალი ჟანრი, რომელსაც “ექსპეტიმენტულს” უწოდებენ. მართალია, იგი თავის ფორმასა და სტილში ჯერ კიდევ არ არის ჩამოყალიბებული, მაგრამ მთავარი მახასიათებლები რამდენიმე სიტყვით შეგვიძლია შემდეგნაირად ჩამოვაყალიბოთ: შემოქმედის მუდმივი ძიება და ფაბულის ორიგინალურობა, მეტი შემოქმედებითობა, გაუთავებელი ექსპერიმენტები, რამლებიც თავის თავში ავტორის ამბიციებსა და ორიგინალურობის სურვილებს უფრო იტევს, ვიდრე ახალი, დამოუკიდებელი ჟანრის შექმნის სურვილს, რადგან ჟანრი ერთგვარი მედიუმია მკითხველსა და ნაწარმოებს შორის, რომელიც წინასწარი განწყობის შექმნაში გეხმარება, წინასწარი განწყობით ტექსტთან ურთიერთობა კი მთელი რიტუალია, რადგან ეს გაძლებს საშუალებას, გარკვეული კუთხით მიუდგე ნაწარმოებს და ჩამოგიყალიბდეს მასზე ზოგადი წარმოდეგენა.
როცა რომანს კითხულობს და წინასწარ იცი, რომ მასზე კრიტიკული წერილი უნდა დაწერო, ამასთან, ხვდები, რომ ეს არის საბრძოლო რომანი, რომელიც შენი ქვეყნის ისტორიის უახლოეს პერიოდს აღწერს, განწყობა ბევრად განსხვავებულია, ვიდრე მაშინ, როცა “ომი და მშვიდობის” კიდევ ერთხელ გადაკითხვას ცდილობ და შეგნებულად ახტები ომის ამსახველ სცენებს, რომ რაც შეიძლება მეტი იკითხო სიყვარულზე, მაშინ, როდესაც შენი საპირისპირო სქესის წარმომადგენელს ერთი სული აქვს, როდის იქნება სისხლიანი სცენების აღწერა და ომის სტრატეგიებში რაც შეიძლება ღრმად დაკარგვასა და საკუთარი თავის გმირთან იდენთიფიცირებას ცდილობს (რატომღაც, ეს ნაწარმოები არ უყვართ ინტელექტუალებს, მე კი ის ეპიზოდი, როცა ანდრეი ბოლკონსკი თავისი მეტოქის მოჭრილ ფეხს შეხედავს და მიხვდება, როგორ ძლიერ უყვარს ადამიანი, რომელმაც ცხოვრება დაუნგრია, მთელ დესტრუქციულ და ძალით ინტელექტუალურ რომანებს ერთად აღებულს მირჩევნია, ეს თემასთან თითქმის არ არის კავშირში, თუ არ გავითვალისწინებთ, რომ წერილის ფინალში ჰუმანიზმზე მინდა რამდენიმე სიტყვა ვთქვა).
წინასაახალწლო დღეებში გურამ მეგრელიშვილის რომანი “ირატტა. რუ” წავიკითხე... მიმაჩნია, რომ აქ ნარატივი, ანუ შინაარსი, ფორმასა და სტილთან შედარებით, ბევრად პრიორიტეტულია. ავტორი სულაც არ ცდილობს, იყოს ორიგინალური, თითქოს არ ხიბლავს ექსპერიმენტატორობა, რაც იმაში გამოიხატება, რომ თითქმის არ იყენებს მხატვრულ ხერხებს, სტილის სისადავე და ენის ექსპრესიულობა, მხოლოდ შინაარსის ასახვის ხარჯზე, ცოტა უცხოა თანამედროვე ინტერტექსტებით დახუნძლული ლიტერატურისთვის. ავტორის ენა თხრობითი, სტილი კი დოკუმენტალისტურია, მიუხედავად იმისა, რომ აქ აღწერილი ამბავი რეალურ ფაქტებს თითქმის არ ეყრდნობა. მეორე და, ასევე ნიშანდობლივი, ნაწარმოებისთვის არის ის, რომ რომანის საკმაოდ ადვილად და საინტერესოდ იკითხება _ მონიტორზე ფურცლები ერთმანთს ისე სწრაფად ენაცვლებოდა, ვერც კი მივხვდი, როგორ გავედი ბოლოში, რაც ნაწარმოების ერთ-ერთ პლიუსად მიმაჩნია. დავიწყე იმაზე ფიქრი, რითი მიიღწევა ეს ეფექტი? ჩემი აზრით, გადამწყვეტი ამ შემთხვევაში, არის თემატიკის აქტუალურობა, რადგან, პრობლემა იმდენად ახლობელი და მტკივნეულია თითოეული ქართველისთვის, შეუძლებელია, გულგრილი დატოვოს მკითხველი. პირადად ჩემთვის, არანაირი მინიშვნელობა არ აქვს, არის თუ არა ეს მარკეტინგული Gგათვლა, რომლის მიზანია წიგნზე გულაცრუებული მკითხველი როგორმე კვლავ დაუბრუნოს მას და ამისთვის არაფერს არ ერიდება, მტკივნეული თემებით სპეკულირებასაც კი. . .
ფაქტია, რომ ძნელია გულგრილად მიუდგე თითოეულ ფრაზას და მხოლოდ ლიტერატორის თვალით შეაფასო ის, რაც რომანის მოქმედების ფოკუსშია მოქცეული. . .ნაცნობი ტოპონიმების, ნაცნობი სიტუაციების, ნაცნობი სტერეოტიპების რეპრეზენტირებისას იმდენად ახლოს ხარ სიუჟეტთან, იმდენად მტკივნეულად განიცდი თითოეულ ეპიზოდს, რომელიც საოცარი ნატურა-ლისტურობით აღწერს ომის სცენებს, ხდები, რომ ყველაფერი მეორეხარისხოვანია.
ლიტერატურის თეორიში რომანი განმარტებულია, როგორც შედარებით დიდი ზომის ლიტერატურული ნაწარმოები, რომლის მთავარი მახასიათებლებია რამდენიმე სიუჟეტული ხაზი, რომლებიც გარკვეული ლოგიკით ერთმანეთთან არიან კავშირში, პერსონაჟების მრავალფეროვნება, რომლებსაც დამოუკიდებელი ისტორიები, მიზნები და პრობლემები აქვთ. . . პერსონაჟების მრავალფეროვნებით რომანი ნამდვილად ხასიათება. ბევრი სახასიათო პერსონაჟიც გვხვდება, თუმცა, ვერ ვიტყვი, რომ თითოეული მათგანის ლიტერატურული კონტური ავტორის მხრიდან ერთანირი ოსტატობითაა შესრულებული... მინდა აღვნიშნო “ქოთანას” მხატვრული სახე: ჩემი აზრით, ეს არის საოცრად ეპოქალური პერსონაჟი : 90-იანი და 2000-იანი წლების პროდუქტი, რომელიც სამოქალაქო ომმა და კიმპიუტერულმა ტექნიკამ ერთობლივი ძალისხმევის შედეგად შვა. . . ჩემთვის დასაფასებელი და პატივსაცემია ავტორის ზომიერების Gგრძნობა, რადგან, როგორც წესი, ასეთი პერსონაჟების შექმნის დროს, ავტორები ხშირად ებმებიან მახეში და გადაჭარბებული ჰიპერბოლებით, უტრირებით, ხატავენ გმირებს, რომლებიც ნაკლებად დამაჯერებლები და ბუნებრივები არიან. გურამ მეგრელიშვილი კი ყოველგვარი გაზვიადების გარეშე ქმნის პერსონაჟს, რომელიც მუდმივად ცდილობს ყოფითი რეალობის ვირტუალური რეალობით ჩანაცვლებას, სამყაროს კი მონიტორიდან, ან ფანჯრის რაფაზე ჩამოსკუპებული უყურებს, ამიტომაც შეარქვეს “ქოთანა”. მომეჩვენა, რომ ეს ანტიგმირი, ქართველი ერის ერთგვარი სიმბოლოა, რომელიც შორიდან ყველაფერს ხედავს, არაფერი გამოეპარება, ხედავს ტერორისტებს, რომლებიც მშვიდობიან მოსახლეობას განადგურებით ემუქრებიან, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არ ეუბნება ამის შესახებ არავის, რადგან გმირობა ეზარება. . . ან, იქებ, იმიტომ, რომ ინტერნეტშია რაც შეიძლება ღრმად ჩაკარგული და ვირტუალური სექსით ერთობა. “ქოთანას” სუსტი სხეული არ არის გმირობისთვის მზად, ის ჯერ პატარაა, სულ რაღაც 33 წლის და მშობლების კმაყოფაზე ცხოვრობს, ამიტომ, მისთვის ბევრად ადვილია ანონიმური წერილები წეროს და ვირტუალურ ცოლს კომპლიმენტები უთხრას, მერე კი სხვასთან ისე ადვილად უღალატოს, რომ არც კი შერცხვეს საკუთარი ორგულობის, თავისუფალ დროს კი ინტერნეტ ფორუმებზე “ქოთანა 1975” –ის სახელით დარეგისტრირდეს და რუსებსა და ოსებს რაც შეიძლება პოეტური ეპითეტ-მეტაფორებით აგინოს. . .
სამწუხაროდ, იგივე კომპლიმენტს ვერ ვიტყვი დანარჩენი პერსონაჟების მისამართით, ალბათ, სწორედ ამიტომ მომეჩვენა, რომ კავშირი რომანის სიუჟეტურ ხაზებს შორის, ხშირ შემთხვევაში, საკმაოდ სუსტია, ისეთივე სუსტი, როგორც ზოგადად კავშირი ქართველებს შორის, როცა 60 კილომეტრის რადიუსში ბომბები საცხოვრებელ სახლებს ანგრევს და მშვიდობიან მოსახლებოას ანადგურებს, დედაქალაქი კი აგვისტოს შემაწუხებელს სიცხეს რესტორნებიდან ებრძვის და ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენებს ქალაქური სიმღერების ჰანგებსა და საქართველოს სადღეგრძელოებს უპირისპირებს. ამაზეა სწორედ ნათქვამი, ყვავილები ვესროლოთ ტყვიების წილო...
რახან ჩემს წერილს არ აქვს ამბიცია, იყოს ტრადიციული რეცენზია, თავს უფლებას მივცემ, კიდევ ერთი რამ დავამატო: საბრძოლო სცენების ნატურალისტური აღწერა, წამებისა და გაუპატიურების სცენების დაწვრილებითი გადმოცემა, ჩემთვის სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ავტორი ფაშისტური მისწარფებებითაა შეწუხებული. . . ჩემი აზრით, ომის სისასტიკის დაწვრილებითი აღწერით ყველაზე მეტად სეიძლება დაგმო მისი ბუნება, არსი... ომი ყველგან ერთნაირია, ყველგან ერთი და იგივე ხდება ომისა და მშვიდობის დროს და ის ომზე ბევრად სახიფათოა, რადგან მისი პირმშო “ქოთანას” ტიპის ადამიანიები არიან.
ჩემთვის ეს არის ერთ-ერთი ყელაზე პაციფისტური ტექსტი, რაც კი ოდესმე წამიკითხავს და სწორედ აქ გამახსენდა ტოლსტოის უზარმაზარი რომანიდან ჩემი საყვარელი ეპიზოდი, რომელზეც დაწვრილებით ზემოთ ვისაუბრე და აღვნიშნე, რომ ჰუმანიზმის გამო ბევრ რომანს მირჩევნია. . . ტექსტში მკაფიოდ იკითხება, რომ ომი არც რომანტიკაა, არც თამაში და არც გართობა. . . ეს არის დანაშაული, რომელსაც ადამიანების სიცოცხლე ეწირება. . . ( ბანალურად კი ჟრერს, მაგრამ ასეა).
ზოგჯერ, ამა თუ იმ ნაწარმოებს, ბევრად მნიშვნელოვანი მისია აკისრია, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს: იქნებ, ამ რომანმაც, რომელსაც დარწმუნებული ვარ, ბევრი წაიკითხავს, მოახერხოს, საზოგადოებას დაანახოს თავისი მანკიერი მხარეები... იქნებ, ადამიანებს ერთხელ მაინც შერცხვეთ თავიანთი გულგრილობისა და უპასუხისმგებლობის, იქნებ ვინმე შეაწუხოს სინდისმა იმიტომ, რომ აგვისტოს დღეებში რესტორანში თავდავიწყებით ცეკვავდა და მღეროდა, თან კი საქართველოს სადღეგრძელოს სვამდა. . .თუ ერთი ადამიანი მაინც გამოჩნდება ასეთი, ჩავთვლი, რომ მან თავისი მისია შეასრულა და თვალს დავხუჭავ იმაზე, რომ ტექსტში რაოდენობრივი რიცხვითი სახელები თითქმის ყველგან არასწორად წერია (იმათ, ვინც წიგნზე იმუშავა, ვურჩევ, თვალი გადაავლოს რიცხვითი სახელების მართლწერას), და იმაზეც არაფერს ვიტყვი, რომ ზოგიერთი პერსონაჟი საკმაოდ სუსტად არის დახატული ...
საყვარელ ეპიზოდს რაც შეეხება, ერთი მეც გამოვარჩიე: როცა მაგიდაზე ვერანაირად ვერ თავსდება ერთად არყის, ბორჯომისა და კოკა-კოლას ბოთლი, რაც, საბოლოოდ, ბორჯომის ბოთლის მაგიდიდან გადაგორებით მთავრდება. მგონი, აქ ყოვლგვარი ახსნა და განმარტება ზედმეტი იქნებოდა და ჩემს მენტორულ ტონს წარმოაჩენდა, რაც, ჩემი აზრით, უგემოვნობის ნიშანია, ასე რომ, დავტოვოთ ყველაფერი ასე, უბრალოდ ერთს დავამატებდი, რომ ეს მიგნება მართლა ძალიან მომეწონა .