ჭადრაკის მსხვერპლი
უხსოვარ დროში, ერთმა მოხეტიალე ფაკირმა გამოიგონა უკვდავი თამაში — ჭადრაკი. ამ საოცარმა ხელოვნებამ, როგორცციებ — ცხელებამ, ისე შეიბყრო მთელი ინდოეთი. ყველანი, დაწყებული მეფიდან, გათავებული დაძონძილ მათხოვრამდე, თამაშობდა ჭადრაკს. თამაშის ათასგვარი შესაძლებლობანი აღაფრთოვანებდა და აღაგზნებდა როგორც ჰაშიში, აღმოსავლეთის მცხუნვარე მზისგან დასიცხულ გონებას.
ბრძენმა მოჭადრაკეებმა, ათი წლის განმავლობაში, მოახდინეს ათობით სხვადასხვა აღმოჩენა და უკვე არსებობდნენ ჩემპიონები, რომლებიც ათ პარტიას ერთდროულად თამაშობდნენ და არსებობდნენ ისეთებიც, რომლებიც დაფაზე დაუხედავად თამაშობდნენ. მათ შორის ყველაზე სახელგანთქმული მაინც აბუ-კაირი იყო, რომელმაც ყველა მოწინააღმდეგე დაამარცხა და მსოფლიოს არაოფიციალური ჩემპიონი გახდა. მთელი თავისი სიცოცხლე მან ჭადრაკის საიდუმლოებათა ამოხსნას მიუძღვნა.
ოთხი წლის ასაკში მან უკვე იცოდა თამაშის ძირითადი წესები, ხოლო ათი წლისამ დაამარცხა მოხუცი ჰასანი, რომელიც მანამდე საუკეთესო მოთამაშედ ითვლებოდა მთელს აღმოსავლეთში. აბუ-კაირი მთელი დღეების განმავლობაში იჯდა ჭადრაკის დაფასთან, სწავლობდა სხვადასხვა მდგომარეობებს და ემზადებოდა მოწინააღმდეგის ყველა მოსალოდნელი სვლისათვის.
25 წლის აბუ-კაირი უკვე დაუმარცხებელ ჩემპიონად ითვლებოდა. მისთვის ყველაფერი ჭადრაკი იყო. მან არ იცოდა რა იყო ქალი, ანდა კარტი. ფერმკრთაკი სახით და ანთებული თვალებით იჯდა იგი ჭადრაკის დაფასთან.
იგი მოკვდა 36 წლის ასაკში უცნაური და სამწუხარო, მაგრამ მისი ცხოვრებისათვის დამახასიათებელ პირობებში.
სწორედ იმ დროს ბაღდადში გაიმართა მსოფლიო ტურნირი და აბუ-კაირმა შეუსვენებლად ითამაშა 15 პარტია 4 დღე-ღამის განმავლობაში. მეოთხე დღეს მიმწუხრისას, იგი წამოდგა, შუბლზე ყინული დაიდო და გამოვიდა ოთახიდან, რათა ესუნთქა სუფთა ჰაერით. საღამო ხანი იყო თბილი. აბუ-კაირი მივიდა მდინარესთან. ქარი არხევდა ფოთლებს, მაგრამ აბუ-კაირი ვერ გრძნობდა ქარს. მისი თვალები ანათებდნენ უცნაური ცხელებიანი ცეცხლით. იგი ნახევრად ხურავდა ქუთუთოებს და იცქირებოდა ირგვლივ. მისი მარჯვენა ხელის ორი თითი ფრთხილად ირხეოდა ჰაერში. ბაგეები რაღაცას ჩურჩულებდნენ.
ქვევით, მდინარის პირას, იჯდა ახალგაზრდა გლეხი. მისგან მოშორებით ბალახებზე იწვა ლამაზი ქალიშვილი და ყვავილებიდან გვირგვინს წნავდა. ახალგაზრდა ხშირად იხედებოდა უკან. უეცრად იგი წამოხტა და ნელი ნაბიჯით მიუახლოვდა ქალიშვილს. მისი თვალები მხიარულად ბრწყინავდნენ. მან დააპირა რაღაცის თქმა, მაგრამ უეცრად ვიღაცამ ძლიერი ხელი ჩაავლო ყელში და დასწია უკან. მისი შეშინებული გამოხედვა შეისრუტა აბუ-კაირის ცხელებიანმა თვალებმა. “უკან“, — ჟინიანად წაიჩურჩულა აბუ-კაირმა. “ხომ არ შეიშალე? პაიკი უკან არ დადის!“
ახალგაზრდამ რაღაც წაიბურტყუნა.
— დარჩი იქ, სადაც იჯექი, — ჩურჩულებდა აბუ-კაირი: — იქ შენთვის უმჯობესია. შენს წინ მოძრავი მდინარეა. მას არ შეუძლია შენი მოკვლა,რადგან ეტლი დარბის და კვლავ მხოლოდ სწორ ხაზზე. მეფეს არ შეუძლია უკნიდან შენი მოკვლა, რადგან მას არა აქვს უფლება იმოძრაოს არათავისი გზით. შენ კი შეგიძლია მეფეს გაუკეთო ქიში, ცხადია, იმ შემთხვევაში, თუ მე დაგიცავ შენ. დარჩი შენს ადგილზე და მე შენ გარდაგაქცევ დედოფლად!
ახალგაზრდა არ იძვროდა. მას ეგონა, რომ ჯადოქარი მოევლინა. მან არ იცოდა ჭადრაკის წესები და მისთვის უცნობი იყო, რომ პაიკი, როდესაც ჭადრაკის დაფის ბოლო რიგში მოხვდა, გარდაიქცევა დედოფლად. აბუ-კაირი იდგა ახალგაზრდასთან. მისი თვალები ანთებულიყვნენ, ხელი უკანკალებდა და იგი ველურად იცქირებოდა ირგვლივ.
— აჰა! — სთქვა მან და მჭახედ გადაიხარხარა.
— ერთი გახედე იმ ნაპირს, ხომ არ ამჩნევ რაიმეს?
მაგრამ ახალგაზრდა ვერაფერს ვერ ამჩნევდა.
— ეს იმიტომ, რომ შენ ახალბედა ხარ... მაგრამ ჩემი მოტყვილება კი არ შეიძლება... აი, იმ ნაპირზე... აი, იქ... ბუჩქებთან, ისინი ფიქრობენ, რომ მე ვერ ვხედავ, იქ დგას ფიგურა... ღაღადებდა აბუ-კაირი.
მაშინ ახალგაზრდამ უფრო გულმოდგინედ გაიხედა იქით და საზარელი ღრიალი აღმოსკდა მისი პირიდან. საწინააღმდეგო ნაპირზე ბუჩქებთან მიმალულიყო ძლევამოსილი ვეფხვი. ვეფხვი მოემზადა ნახტომისათვის, მისი ელვარე თვალები მიებჯინა ორივე მამაკაცს.
აბუ-კაირისაგან შეშინებული ქალიშვილი კარგა ხნის უკან გაქცეულიყო. ეხლა არც ახალგაზრდა კაცი იტყოდა გაქცევაზე უარს.
— შენ აქ დარჩები, შენ აქ უნდა დარჩე... — წაიჩურჩულა აბუ-კაირმა და სწვდა მას ხელში. რისი გეშინია? მართალია ის ცხენია, რომელსაც შეუძლია შენი მოკვლა, იმიტომ, რომ იგი აკეთებს ორ ნახტომს წინ და ერთს კი გვერდით, მაგრამ შენ ნუ შეგეშინდება, იგი ვერ მოგკლავს შენ, იგი ხედავს, რომ მე, მეფე, გიცავ შენ, ხოლო კუს პაიკში არავინ გასცვლის. ეს ყველაზე საძაგელი კომბინაციაა. მაგრამ თუ სხვა გზა არ იქნება, უარეს შემთხვევაში მე შეგწირავ შენ და მაშინ ნამდვილად მოვიგებ. მთავარი ხომ პარტიაა. არა ფიგურა, არამედ პარტია.
ახალგაზრდისათვის ეს საკმარისი იყო. მას სრულიადაც არ უნდოდა თავის შეწირვა. მან ფეხი დაუდო აბუ- კაირს, გაუსხლტა ხელიდან და კურდღელივით მოკურცხლა იქვე მდგომ ციხე — სიმაგრისკენ.
— წყეულო ვირო! რისი გეშინია? შენ იქით არ გარბიხარ, საითაც საჭიროა. ეტლი უსათუოდ მოგკლავს შენ და ამით ვერაფერსაც ვერ მოიგებ!— მიაძახა მას აბუ — კაირმა.
ამ დროს ვეფხვმა ჰაერში შეკრა კამარა და აბუ — კაირისაკენ გააკეთა ნახტომი.
— აა... — წარმოსთქვა ჭადრაკის ჩემპიონმა დამცინავად.
— ახალი სვლა! ქიში? ქიში მე? ბავშვური სვლაა!
— სუსტი თამაშია! — მან მშვიდად ჩაიქნია ხელი და ნაბიჯი გადადგა გვერდით.
— ეხლა რაღას იზამ? ეხლა როგორ მეტყვი ქიშს? არავითარ შემთხვევაში არ გამოგივა. ხომ ხედავ, მეგობარო, თამაშის უფრო კარგი ცოდნაა საჭირო. ჯობია დამნებდე. შენი საქმე გათავებულია.
მაგრამ ვეფხვი ეცა აბუ — კაირს, ამოაქცია და გამოღადრა ყელი.
1951წ
ერთი შემთხვევა
გაზაფხულის გრილი ღამეა. ბაღის ბოლოში ვზივარ. გავცქერი თითქმის მიძინებულ ქალაქს და ვოცნებობ. ოცნებაში აღიმართა ჩემი ფიგურა, რომელმაც ტუჩები აამოძრავა და ვიღაცის მიმართ წარმოსთქვა: "უნდა იცოდეთ, რომ ჩვენ უკვე კომუნიზმი დავამყარეთ მთელი მსოფლიოს 1/6 ნაწილზე“, მაგრამ ეს არცთუ ისე საოცნებოა — ვფიქრობ ეხლა.
ავხედე ცას, რომელზედაც მთვარე ენთო და ვარსკვლავები ციმციმებდნენ. კარგად დავაკვირდი და მომეჩვენა, თითქოს მთვარე გულივით ძგერდა, ქართველის გულივით. რომელი ქართველის გულივით? ვეკითხები ჩემს თავს, მაგრამ ვინ იცის, რამდენი მადლიანი ქართველის გული ძგერდა სამშობლოსათვის. ვინ იცის ვისი გული ავიყვანე ეხლა მე ცაზე და სამუდამო ბინა გაუჩინე იქ.
ქვევით მტკვარი გარბის, თითქოს უნდა რომ ქვეყნებს ამცნოს ქართველი ხალხის “საქმენი საგმირონია“. მაგრამ, ალბათ ღონდება, როცა დასასრულს უახლოვდება და გულში ფიქრობს: — რა ამაოდ გამოვიარე ამდენი გზა, მაინც ვერ შევძელი წადილის ასრულება და ვინ იცის ამდენ ფიქრსაც ვერ მოასწრებს და მოწინავე ტალღა გულდაწყვეტილი ეშვება აქაფებულ “პონტოს“ ზღვაში. იქაც ჩაიტანს გულის ტკივილს, შეუერთდება და მასთან ერთად კვლავ განაგრძობს უნაყოფო ბრძოლას.
ეს ყოველივე თუ მართლაც ასეა, მაშინ რა მიამიტი ყოფილხარ მტკვარო. რა გაქვთ სადარდელი, ეხლა ის დრო კი არ არის , როდესაც ქართველ ხალხს პირში წყალი ეგუბა. ეხლა მას თამამად შეუძლია ამცნოს მსოფლიოს, რომ ჩვენ, ქართველებს დიადი წარსული გვქონდა და უდიდესი მომავალი გვექნება, რომ ჩვენში ყველაფერი “ქართულია — კარგია.“
ეხლა სხვა დრო დადგა. ეხლა ჩვენ მტრებს ჩაუდგათ პირში წყალი. ცდილობენ ლაპარაკს, ისვრიან სიტყვებს, მაგრამ წყლიან სიტყვებს რა ფასი ექნებათ.
მტკვარი გარბის და მახსენდება არა ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსი: „ფიქრნი მტკვრის პირას“, არამედ თანამედროვე ქართული პოეტის ლექსიდან ერთ-ერთი ტაეპი...
ამ ოცნებაში ვარ, რომ შეუმნევლად მომიახლოვდა მხარზე თოფგადაგდებული მილიციელი, მომესალმა, შემდეგ საქმიანი ხმით მომმართა: “თქვენი საბუთები, ამხანაგო.“ მე ოცნებიდან ვერკვევი და საბუთებს ვეძებ, მაგრამ ამაოდ.
— რას აკეთებთ ამ ღამეში აქ? — მკითხა მილიციელმა.
— მე პოეტი გახლავარ და ლექსს ვიგონებდი. — მივუგე ნაძალადევი ღიმილით და თან ვფიქრობდი რომ ეს იყო ერთადერთი საშუალება თავის დახსნისა. მან მაზარის ჯიბიდან ამოიღო ასანთი და გაჰკრა. ასანთის ღერი აენთო და მე დავინახე საშუალო ტანის კაცი შავი ულვაშებით და სახის ქართული ნაკვთებით.
მან ამხედ — დამხედა და გაეღიმა, თითქოს დარწმუნდა ჩემს პოეტობაში.
— თქვენ, რაც უნდა იყოს, კანონს არღვევთ და ეხლა ამიტომ მილიციაში უნდა წამობრძანდეთ — შერბილებული ხმით თქვა მან.
მეც დავემორჩილე.
მივედით მილიციაში. ჩემი თანამგზავრი მილიციელი გამოცხადდა მორიგე მილიციელთან, მხედრულად გამოეჭიმა, შემდეგ ჩემზე მიუთითა და უთხრა: „აი, მოგიყვანეთ უსაბუთო პოეტი“. იგი მალე გავიდა ოთახიდან და ჩვენ მარტონი დავრჩით.
— თქვენ ლექსებს სწერთ? — შემეკითხა მორიგე მილიციელი.
— დიახ! — რიხიანად მივუგე მე.
— კი მაგრამ, თქვენ არ იცით, რომ არ შეიძლება უსაბუთოდ სიარული ქალაქში?
მე მინდა უთხრა, რომ მე უსაბუთოდ არ დავდივარ და მას წინ დაუდო ჩემი ლექსები საბუთების ნაცვლად.
უცებ ტელეფონის ზარმა დარეკა რამდენჯერმე. მან ხელში აიღო ყურმილი და მომიგო:
“თავისუფალი ხართ, მეგობარო, ეხლა კი ძილი ნებისა.“
მილიციიდან გახარებული გამოვედი. გული სიხარულით ძგერდა, შევხედე ცას და ამ დროს მის მკერდზე მცურავი მთვარე ვიღაც მიუგნებელ და უცნობ ქართველის გულივით კი არ ძგერდა, არამედ საკუთარ გულივით.
სადღაც გამიგონია ასეთი ფრაზები: მე საბჭოთა საქართველოში ვცხოვრობ და ამიტომ მე გამიგებს ყველა, ვისაც კი საბჭოთა ქვეყნის ბედნიერება სურს. მე გამიგებს ყველა, ვისაც ქვეყნის დიადი წარსული და უდიდესი მომავალი სწამს — ესევე შემიძლია გავიმეორო მეც.
უთქვამთ: საქართველო ულამაზესი პოემააო და მეც ვუმატებ: ხოლო ადამიანები კი ამ პოემის დაწყობილი მგრძნობიარე სტრიქონებია. მგრძნობიარე კი ყველაფერს გრძნობს. აი, კიდევ მიზეზი იმისა, თუ რატომ გამიგეს მე.
ჩანტლაძე შოთა - Chantladze Shota
⏱️ 1 წთ.
👁️ 6
100%