ბაგრატიონის ქალი
ომის წინა ხაზებზე სირბილი ნაღმზე აფეთქებით დაუმთავრდა დათოს. მუხლს ქვემოთ მარჯვენა ფეხი რომ აღარ ჰქონდა, არამიანცის საავადმყოფოში გააცნობიერა გონზე მოსულმა. აფხაზეთის სასაკლაოდან ჩამოსვენებული გვამებით სავსე იყო მორგი და პალატებშიც ნაფოტებივით ეყარნენ დაჭრილები.პირველი დღეების ჯოჯოხეთურ ტკივილებს მხოლოდ საკუთარი გამძლეობა ატანინებდა. ათიოდ დღის თავზე კი, როგორც იქნა მორფმა აჯობა ტკივილს. მერე ”კალიასკას” და საწოლს მიჯაჭვულს მთელი წელი ტანჯავდა დაკარგული ფეხის ქავილის შეგრძნება. როცა იკეთებდა, მხოლოდ მაშინ ახსენდებოდა ომამდელ სამყაროში ჩარჩენილი წიგნები და ნაწერები. წამალთან დამეგობრებამ მის სახლში იარაღასხმული ნარკომანები მოამრავლა. დიდი მოთმინებით იტანდნენ შვილის დახეიბრებით განადგურებული მშობლები შემთხვევით სტუმრებს და თბილისის ჩაბნელებულ ზამთარს. დათო თავმოყვარე იყო და ალბათ ამან შეაძლებინა, რომ ჯერ ექვსთვიანი არყის ”ზაპოით” გადააგდო წამალი, მერე კი გამოჭმულ სულს, როგორღაც თვითონვე უმკურნალა და ერთ დღესაც ამერიკული პროთეზით გამოეცხადა დედ-მამას.
ბინძურ ბაზრად ქცეულ თბილისში ტყვია აღმართს ხნავდა. რაზბორკებში და სასროლ საქმეებში ერთმა წელიწადმაც გაიარა. დათოს კაცის სახელი ომამდეც არ აკლდა, მაგრამ ქვასავით მტკიცე ხასიათმა ამ ორომტრიალში ადგილი დაუმკვიდრა. აქეთ მოძებნეს მსუყე ოფისის მქონე ბრეჟნევისდროინდელმა ბიძებმა და მისი ცხოვრებაც ასეთუისე დადგა. ფულით ტკბობამ დიდხანს ვერ გასტანა. საქართველო ძაძებით იყო შემოსილი. აფხაზეთის გარდა მსოფლიოს ყველა მხრიდან მოასვენებდნენ საშოვარს თუ ”კაი ბიჭობას” შეწირულ ქართველებს. ობოლი და სარჩენი დათოსაც მოუმრავლდა.
აღდგომა ახლოვდებოდა. თბილისის ბაზრებში ვერ გაივლიდა კაცი. პროთეზიანი ფეხით როგორც იქნა ”დეზერტირიდან” გამოაღწია დათომ. თავს ასე არ შეიწუხებდა , მაგრამ სააღდგომო სუფრის თადარიგი უყვარდა. დედა სახლში არ დახვდა. მოხუც მამას თავისი ომისდროინდელი სურათები ამოელაგებინა ალბომიდან, მაგიდაზე გაეფინა და თვითონ დივანზე ჩასძინებოდა. დათომ შალი გადააფარა, მერე ფოტოებს მოავლო თვალი. არწივივით იხედებოდა ომის სურათებიდან მძინარე მოხუცი. აი, მისი ნასტინკაც. დათოს გაახსენდა, ამ ქალის მოგონებისას როგორ უბრწყინავდა ხოლმე თვალები მამას, ან დედა რა რუდუნებით ეპყრობოდა ჯოჯოხეთგამოვლილი ქმრის ომის სიყვარულს. სურათების თვალიერებაში ბაბუასეულ ერთ ფოტოს წააწყდა, რომელიც არასოდეს ენახა. ბაბუა დავითი ლაზარეთში საწოლზე წამომჯდარიყო, დაბინტული თავიდან ღიმილიანი სახე მოუჩანდა და ასევე შეხვეულ მკერდს გიორგის ორდენი უმშვენებდა. ”აბა ეს იყო ნაჩეხი თუ იყო”. თავის ოთახში გაიყოლა დათომ ფოტო, რომელსაც უკან ეწერა: ”პორტარტური”. მერე ბაბუასეულ ფოტოღიმილში ტკივილი დაინახა, თვითონ ნატანჯმა. ”ესენი არ იჩხირავდნენ, ნეტა? აბა რა აძლებინებდათ?!” დათოს გაეცინა, მეგობრის ახალგარდაცვლილი მამა გაახსენდა, სიმსივნით განაწამებ ორგანიზმში ექიმს მორფს რომ არ აშვებინებდა - მაგას რავა გევიკეთებო. ”მაგ თაობებს სული ჰქონდათ ქვასავით - ჩვენ სული გვტკივა. რეებს ფიქრობ ამ აღდგომის კვირაში?!” თავს გაუწყრა დათო და პროთეზის მოხსნას შეუდგა. ”უნდა გამოვცვალო ეს ჯაბახანა. არადა როგორი მსუბუქი მეჩვენებოდა თავიდან! ეჰ, მაშინ ოღონდ გამევლო და პირატივით ხის ჯირკს მივიმაგრებდი. დათო ”კალიასკაში” გადაჯდა და სტადიონივით სოლოლაკურ ოთახში გააგორა.ნაბაზრალს სიმშვიდე ესიამოვნა. მერე საწერ მაგიდასთან შეჩერდა და დედის შემოტანილი ჟურნალებიდან კონვერტი აიღო. ზურას წერილი აღმოჩნდა. ”რა წერა აუტყდა ამ „არხეოლოგს?!” - გაეღიმა დათოს. ”არხეოლოგი” წერილობით იტყობინებოდა, რომ სადღაც კახეთში, მისი დაღუპილი კოლეგის ჯერ კიდევ კომუნისტების დროს გათხრილი უნიკალური სამარხიდან ექსპონატები იკარგებოდა. და, რომ ეს ექსპონატები ორ-სამ ტონიან ქვებს წარმოადგენდა. შემდეგ იმასაც შეახსენებდა ზურა არხეოლოგი მეგობარს, რომ მათი უსაფრთხო ადგილას გადასატანი თანხის გაღება დათოს, როგორც ქართველი ბიზნესმენის, მამულიშვილური ვალი იყო. ”ამას უყურე შენ, სწორ მიწაზე ძლივს რომ დაბობღავს! თხუნელა! მე აქ პროტეზი ვერ გამომიცვლია და ... კი, მაგრამ სამიათასი წლის ლოდის მომპარავი ვინ არის, ნეტა ამ ორომტრიალში? არხეოლოგი კი არა მანიაკია.” ისევ ეღიმებოდა დათოს. ზურა რისი ფულის მთხოვნელი იყო კარგად იცოდა და ამიტომ არც ძალიან გაკვირვებია ბავშვობის მეგობრის წერილობითი ფორმა. ”ალბათ რაღაცაა ძალიან ფასეულია. მაგას დაეჯერება ხო იცი! ჭკვიანი ”გრუზინია”.
ოთახში დედა შემოვიდა და ჩაი შემოიტანა.
– თავი მაინც გაგეშრო, დათო. რა წვიმაა, გადაუღებელი. გაცივდები.
ქალმა კარადიდან პირსახოცი გამოიღო და დათოს თავზე ფრთხილად შემოახვია. მერე წინ ჩამოუჯდა და ჩაი დაუსხა.
– ნელი დეიდა გარდაიცვალა. მეზობლებს უნახავთ საცოდავი დილით და... აბა შენ გარდა ვინ არის რამის გამკეთებელი, შვილო?!
დათოს ნაკვთი არ შეცვლია სახეზე. საქმე ის იყო,რომ ერთი წლის წინ მისი ბავშვობის მეგობარი რეზო სადღაც რუსეთის ქალაქში უგზო-უკვლოდ გააქრეს. ნელი დეიდა გამოუგლოვებელი შვილის დარდმა ისე დააჭკნო, რომ დათო მის სიკვდილს სულ ელოდებოდა. ცალფეხა დაფაცურდა, პროტეზზე შედგა, საუკეთესოდ ჩაიცვა და ქამარში მოკრძალებული ”ვალტერი” ჩააცურა. გაცილებით უფრო ბრაზიანი ”სტეჩკინი” სეიფში გამოკეტა. ”ეს გამომიჩნდება, სირცხვილია პანაშვიდზე რკინებით დგომა.” ჭირივით ეზარებოდა უკვე დათოს ყველანაირი სასროლი, მაგრამ მტრებიც რომ ჰყავდა?! გარეთ ადრეგაზაფხულის სუსხიანი წვიმა აქცევდა ქვეყანას. ზურას სამსახურში გაუარა. „არხეოლოგი“ შეეცადა გადასაზიდი ლოდების თემას არ შეხებოდა მათი საუბარი, მაგრამ დათომ შეახსენა:
– რა წერილებს მწერ, ბიჭო! ენა არა გაქვს? რა ქვები აგიტყდა?!
– რიტუალური ქვებია. მაგათით ყორღანის საძირკველია გაკეთებული.
სამიათასი წლის წინანდელი უნიკალური ორნამენტებით. მარტო ჩემი არ არის, ძმაო, ეგ ქვები. სახელმწიფოს ჯერ არ უჩანს ჩვენში პირი და რა ვქნათ? მარტო ჩემია?
– სხვა ხო ყველაფერი წესრიგში გვაქვს ქართველებს! აი, რიტუალური ქვებიღა გვაკლია თავში სახლელად აქეთ-იქიდან. აბა, გიჟი არა ხარ?
– გიჟის ხმა მესმის. გაგირჭვია იარაღი და დადიხარ. ვის შესწირე ფეხი?! სამშობლოს, არა? სარდალიც ისეთი გყავდა, რას ამბობ?!
– ასეა ძმაო. - ირონია გაურია დათომ. - აქ, სასულიერო აკადემიაში სტალინები იზრდებიან და ქუთაისის საბებიო კურსები პირდაპირ ნაპოლეონებს ბადებს. სოხუმი მართლა კი არ დაგვიკარგავს, „ბებიაკაცის“ სტრატეგიული მანევრია თურმე.
– მერე? აღარ უნდა ვისწავლოთ ჭკუა?
– ეჰ, „არხეოლოგ“. შენ კიდევ ადამიანი გგონია თავი? შე ნაცარქექია. სამტონიან ლოდებს რომ ეჭიდავები, ვეღარ გაიგე, ”პადოპიტნი კროლიკები” რო ვართ?!
ამ ტკბილმა საუბარმა ნელი დეიდას ეზოში სამგლოვიარო ელფერი მიიღო. „არხეოლოგს“ უდენო ლიფტისკენ არც გაუხედავს, ისე აუყვა კიბეს ბუზღუნით.
– ძალიან შეგვეხო ეს დრო, ძმაო. მერამდენე საფლავს ვთხრით?
– დაკარგულ რეზოს თუ არ ჩავთვლით ოცდამესამეა სულ. ისე, თუ გინდა, რეზოს საფლავიც გავაკეთოთ ნელი დეიდას გვერდით, ისე, სიმბოლურად. –მესაფლავის გულმოდგინებით თქვა დათომ.
– მერე, ცოცხალი რომ აღმოჩნდეს ის თავქარიანი?
– პირიქით, გაუსწორდება. არ გახსოვს, რა მარიაჟი იყო? საწყალი რევაზა. ეგ გამოჩნდებოდეს და...
ასე საუბარში სამმა დღემ გაიარა. მეგობრებს მოუგვარებელი არაფერი დარჩენიათ. სამუდამო ადგილიც მშვენიერ გორაზე შეურჩიეს, სადაც ორი ტყუპებივით მსგავსი ფიჭვი იდგა.
დაკძალვის დილა დარიანი გათენდა. დაჩეხილი სიზმრებიდან გამოღვიძებულ დათოს მზე, მამის ღიმილი და იასამნები დახვდა ოთახში.
– წერას სულ მიანებე თავი. რა შენი საქმე იყო ომი და იარაღი?!
– ჩემი ომი გიკვირს, არა?...
– ამ ოჯახში ომი არასდროს უკვირდათ, მაგრამ ჩიტებივით რომ ხოცავთ ქართველები ერთმანეთს, ეგ...
დათომ იასამნების ყნოსვაში გაატარა მოხუცის ბუზღუნი. რა ეპასუხა? ის რომ, რაც ქვეყანაში ხდებოდა, მამების თაობის გამოჩორკნილი იყო? ”ვერ გაიყვეს ხელისუფლება და შვილებს ერთმანეთი გვახოცინეს“.
– გადაყარე ეგ რკინები და შენს საქმეს დაუბრუნდი. სიბერეს ნუ გამიმწარებ. მაგათი დანახვა აღარ მინდა. - სასთუმალთან დადებულ იარაღზე ანიშნა მამამ, ოთახიდან გავიდა და ტელეფონიც აწკრიალდა.
– უკვე თორმეტია - თითქოს ყურმილში გამოძვრა „არხეოლოგი“. - მერე? როგორ ვქნათ? ერთმა სასაფლაოს მივხედოთ, ერთმა გამოსვენებას.
– მე სასაფლაოზე წავალ. პანაშვიდის და ტირილის გაძლება შენზე იყოს.
– კაი, ბატონო. -აკადემიური სიმშვიდით დაეთანხმა „არხეოლოგი“.
გარეთ ცა ისევ აჭრილი დახვდა. შაბათის თბილისში ტრანსპორტი კანტიკუნტად მოძრაობდა. სამ წელიწადში უზარმაზარ სასაფლაოდ ქცეულ საბურთალოს მთაგრეხილთან სწრაფად მივიდა. დათომ მანქანა ქვემოთ დატოვა და დახოცილი მეგობრების საფლავებს ერთხელ კიდევ ჩამოუარა. ახლა გააცნობიერა, რომ ყველა მათგანს თავისი ხასიათის შესაფერისი სამარის ქვა ედო. ”ნეტარ არიან მართალნი გულითა, რამეთუ მათ ღმერთი იხილონ.”- ერთ-რთ მათგანზე წარწერილმა ამ სიტყვებმა სიმშვიდე მოიტანა. არადა ეს სიტყვები ყველა მათგანს მოუხდებოდა. ტყუპისცალივით ფიჭვებთან მისულს ერთი სამარის ნაცვლად ორი დახვდა გათხრილი. ”გაიგე ახლა რომელია ნელი დეიდასი! ეს ფიჭვებიც რა საოცრად ჰგვანან ერთმანეთს. ნეტავ გუშინ ამოვსულიყავი და გამერკვია. სხვისაში არ ჩავასვენო ეს ქალი!” მესაფლავეები არსად ჩანდნენ. ”ადრეა ჯერ, მოვლენ.” - გაიფიქრა დათომ და ისევ წარწერებს მიაშურა. გაიაფებული სიკვდილის თვალიერებაში ერთი საათი გავიდა და ბაგებელი მესაფლავეც გამოჩნდა.
– დრასტი ნაჩალნიკ. - შორიდანვე მიაგება მთვრალი სალამი მუშამ.
– გაუმარჯოს, მაგრამ ასე ტყუპებივით ორი სამარე რომ გაგიჭრიათ, რა გავიგო, რომელია ჩვენი?
მესაფლავე მიწაზე ჩამოჯდა , ღიპი დაასვენა და უკვე ნაარყალი თვალები დათოს მიაშტერა.
– რა გითხრა ნაჩალნიკჯან, ეგ ”მაგილამ” იცის, მაგრამ გუშინ ისე დათვრა ეგ კაზიოლი რო... ჩვენც ავდგეთ და ავირჩიოთ. სულ ერთი არაა?! - დაიღრიჯა მუშა. - დავიხოცეთ წუხელ მუშაობით. ”ოჩენ კამენისტი გრუნტ.”
– იცი რა გითხრა? მე ჩავასვენებ და ატვეჩაი შენ იქნები.
– რაღა ატვეჩაი უნდა, ნაჩალნიკჯან. ორივეს ერთნაირი სამადგილიანი გამოუვა. ”კაკაია რაზნიცა”. - კოტიტა ნაბიჯებით გადაზომა მესაფლევემ იქაურობა.
– ბევრმა სიარულმა და ჭირვეულმა ამინდმა მოჭრილი ფეხი შეახსენა დათოს. ის იყო ფიჭვის ძირში ჩამოჯდა და კატაფალკაც მოვიდა. პროცესიას ზურა „არხეოლოგი“თავკაცობდა თავისი უშრეტი ენერგიით. ხალხი ბევრი არ იყო. არც კოკისპირულად უტირია ვინმეს. ნახევარ საათში მეგობრებმა სტუმრები საქელეხო სუფრაზე გაისტუმრეს და მეგობრის დედა სიჩუმეში დამარხეს.
– მართლა რა ქვიანია ეს ოხერი. - ნიადაგი დაიწუნა „არხეოლოგმა“ და ნიჩაბი მესაფლავეს მიუგდო. მუშამ საქმე დაამთავრა და კალათში უხვად ჩაწყობილი საჭმელების ამოლაგებას შეუდგა. დათომ შესანდობარს პირი არ დააკარა, ფიჭვის დახმარებით წამოდგა და ღვინო საფლავს მოასხა. მესაფლავე ისევ დაფაცურდა, ზურას დაეღრიჯა - ჩემი ნაპარნიკი ”მაგილა” პახმელიით მიკვდება და ეგებ მივუსწროო. „არხეოლოგმა“ ღვინის ყუთიდან ერთი ბოთლი ამოაცურა და დანარჩენი მუშას გადაულოცა. ჩასკდომის პერსპექტივით აღტაცებულმა კოტიტა მესაფლავემ სანოვაგე აიკიდა და გაქრა. მდუმარე შესანდობარებმა დიდხანს არ გასტანა. ის იყო „არხეოლოგმა“ ბოლო წვეთი მოასხა მიწას, რომ ფიჭვბს სამი ქუდჩამოფხატული სვანი მოადგა. დენთისნაყნოსებს ჰგავდნენ და დათოს თავიდანვე არ ესიამოვნა მათი დანახვა. ერთ მათგანს მოკლე კალაშნიკოვი მოუჩანდა აშკარად მოსკოვში „შეძენილი“ ქურთუკიდან. ახალმოსულებმა სათვალიანი ზურა „არხეოლოგი“ მედიდურად შეათვალიერეს და სალამიც გაიმეტეს.
– გაგიმარჯოთ. - მიაგება დათომ.
ქუდიანებში ჭაღარამ ჩანთა მოიხსნა და ღვინო ამოიღო. სვანებმა მდუმარედ მოსვეს ნელი დეიდას შესანდობარი. დათომ ისევ აითრია პროტეზი და სვანებისთვის არც შეუხედავს ჩუმად მიუგდო:
– ლხინში შეგვახვედროს...
– იცოცხლე, იცოცხლე, მაგრამ აქ რაღაც არ არის სწორად. - ორჯერ მაინც შემოუარა ჭაღარამ ფიჭვებს.
– მე მეუბნები? - ათ ნაბიჯში გაიყინა დათო.
– ამ საფლავის პატრონები ხო თქვენა ხართ?!
– მერე?
– რა მერე? ჩვენსაში ჩაგისვენებიათ.- ჩაჭრა საუბარი ავტომატიანმა სვანმა.
დათოს ნაღმზე აფეთქებასავით არ ეამა ეს ამბავი, მაგრამ ნერვები აკრიფა.
– რა გითხრათ, ძმაო. მესაფლავემ სულ ერთიაო და იმას ჰკითხეთ.
– მერე? მესაფლავეს რო ეკითხები...
– აბა, სასაფლაოს ამბავი ვის უნდა ვკითხო?!
ავტომატიანი სიტყვაში გაიჭედა. აქამდე მდუმარედ მდგომმა მესამემ ცეცხლზე ნავთი დაასხა - თქვენი მკვდარი უნდა ამოვთხაროთ და გვერდით გადმოვასვენოთო.
„არხეოლოგმა“ ძარღვებით იგრძნო ბავშვობის მეგობარში აფეთქებული აგრესია და ქრისტიან-ქართველობა შეახსენა სვანებს. მაგრამ ვინღა დაგიდევდა იქ ამას. კოკისპირული სეტყვასავით წამოვიდა ორივე მხრიდან ქუჩური. ჭაღარამ ასპარეზი ახალგაზრდებს დაუთმო. ავტომატიანმა რუსეთის ქალაქებში დამუშავებული ჟარგონი მოიშველია, მაგრამ პროტეზიანის რკინის ლოგიკას ვერაფერი მოუხერხა. დათო ცდილობდა, ლაპარაკი სათავისოდ წაეყვანა და თან მართალიც ყოფილიყო. იმ დღეს დათო მართლა ბრწყინავდა. ნელი დეიდას საფლავიდან ამოთხრის იდეის ავტორმა ქუდიანმა ისევ მდუმარება არჩია. ჭაღარა პოზიციის გამაგრებას ისევ ზემოთხსენებული ქრისტიანობით შეეცადა.
– ქართველები თუ ვართ, ჯერ წესი ვქნათ. ეგ სამარე ჩვენ გვარზე იყო ნაკურთხი. შიგ მამიდაჩემი უნდა ჩამესვენებინა...
– ჩვენიც ვაკურთხებინეთ, ბატონო. უბრალოდ ყველაფერი იმ მესაფლავე ”მაგილას” ბრალია. იმან აგვირია.
– თუ გინდა ამოდი სვანეთში მთელ ქონებას გაჩუქებ, მაგრამ მამიდა თავის გვარზე ნაკურთხ მიწაში მინდა მყავდეს. - ისევ პიტალო სიჯიუტე აამუშავა ჭაღარამ.
– უგვარო ქალი არც ჩვენი ძმაკაცის დედა იყო. - ისევ სისხლის სურნელი გაურია ნათქვამში დათომ.
– რა გვარის იყო ცხონებული?
– ბაგრატიონი, ბატონო! ინტელიგენტური პატიოსნებით იცრუა „არხეოლოგმა“.
დათოს არ ახსოვდა, რომელიმე შარი ასე მოეგვარებინოს ერთ სიტყვას. ზურას პასუხმა ხმალივით გაჭრა. აჯაგრული სვანები დაშოშმინდნენ და წაკიდებულებთან ორიოდ ბოთლი ცრემლით აპკურეს ”ბაგრატიონის ქალზე” ნაკურთხ სამარეს. მეგობრებმა გულაჩუყებული სვანები ამბორით დატოვეს და გზას გაუდგნენ.
– აზრზე ხარ რა გადახდილი აქვთ?!
– ვის?
– ვის და ბაგრატიონებს. აბა, ეგენი რისი დამთმობები იყვნენ. ის კი არა ერთიორჯერ სტეჩკინი ვინატრე. იმ ავტომატიანს ეტყობა, რომ მკვლელია.
შაბათის ქუჩები ისე გაიარეს, ორივე თავისას ფიქრობდა. დათომ ზურა სახლთან მიიყვანა. „არხეოლოგი“ დიდგორმოგებულივით იხედებოდა სათვალიდან.
– არ დამეკარგო. ერთ თვეში კახეთში წავალ სამარხზე. გამოიარე, გეყოფა წანწალი.
დათომ ჯიბიდან ფულის დასტა მოკეცა და ზურას ხელში ჩაუკუჭა.
– ჰა და ათრიე ის შენი სამიათასი წლის ლოდები. ისევ წინაპრის წესი თუ დაგვალაგებს, თორე არ არის ჩვენი საშველი.
პროთეზიანმა მანქანა ააჩქარა. თბილისში გაზაფხული ისევ ურევდა ამინდს.
ოსვენციმი
”ოსვენციმი”
უკან დარჩა ირანის დიდებული სიმშვიდე, ცხელი უდაბნოები, მუზეუმიანი ქალაქები და ნაშრომი, რისკიანად ნატეხი ღამეები. დამთავრდა ერაყის ხრიოკი უღელტეხილებით ტვირთების თრევა და მთებსშეუჩვეველ ბარში გაწაფულ მძღოლებთან ჯაჯღანი.
ვინ მოთვლის, მერამდენედ თავიდან დაწყებულმა საქმემ ლევანი ოთხი წელიწადი ირანში ახეტიალა. ფულის კეთების ალღო უხვად ჰქონდა მიმადლებული, მაგრამ ასიათასს რომ იშოვნიდა, მილიონზე აღარ ფიქრობდა. აწყობილი საქმე კი ისევ ბედოვლათ ქართველად ქცეული ლევანის ხელში ქარს მიჰქონდა. ამ ოთხი წლის წინაც “შემოდგომის აზნაურივით” მიმოფანტა ნაშრომ-ნადაგი და უფულოდ დარჩენილს კვლავ გაეღვიძა შთამომავლობითი პასუხისმგებლობა. Pპრობლემის მეტი რა ჰქონდა დიდ ოჯახს ულუკმაპურო საქართველოში. სიკვდილივით ეზარებოდა თბილისის დატოვება, მაგრამ შორეული საქმის, ხეტიალის და მარტოობის სიყვარულმა ოთხი წელი, როგორც იქნა უსამშობლოდ გააძლებინა. ამჯერად ნოსტალგიისაგან აწეულ წნევას ლევანი აღარ შეუწუხებია. მაგარი საქმე იშოვნა. სამი წელიწადი ნაომარი ერაყიდან მატყლს ეზიდებოდნენ ისპაჰანის ხალიჩის ქარხნებისთვის. კონტრაბანდა იყო და ლევანსაც ქურთ “რაფიყებთან” ერთად ხიფათზე ღირსეულად ჰქონდა კისერი შეშვერილი. საქმემ ქურთებთან ძმობა გააჩინა.გურჯმაც ქართულად დაახარჯა ახალ მეგობრებს გული და ირანში ნატვრისთვალივით იშვიათი სამი ერთგული მეგობარი იშოვნა. ქურთებმა აიწყვიტეს, კონტრაბანდას მაშტაბები მისცეს და ისედაც რისკიანი საქმე მოპირულ ხმალზე სიარულს დაამსგავსეს. თბილისელმა, “კოკა ყოველთვის წყალს არ მოიტანსო”, დოსტებს კაცურად გამოუცხადა საქმიდან გასვლის მიზეზი და თავისი წილის დაბოქლომებას შეუდგა. მსუყე თანხა ეკუთვნოდა. ამხელა ნაღდი ფულის გატანა დაკეტილი ქვეყნიდან სახიფათო იყო. ქურთებმა კონტრაბანდისტი რაფიყები აამუშავეს და ფული თურქეთში თავისი ოცდამეცამეტე დედმამიშვილის დახმარებით ლევანს უკლებლივ მიართვეს.
თბილისელმა სტამბულში სახლივით ჯიპი იყიდა, ოქტომბრის წვიმიანში სარფი გამოიარა და ბათუმის “ინტურისტში” ცხელ ჩაის ჩაუჯდა. ბარში ისევ ძველი სურნელი იდგა. თამრიკო გაახსენდა. “ეჰ, სადა ხარ თამუნია? შემოდგომის ბათუმი ეძახე შენ და ნახე, რანდენი ლამაზი ქალია!” მორჩა ირანული სიმშვიდე. იქ დარჩნენ ჰიჯაბიდან და ჩადრებიდან მომზირალი ხანუმები. “ცხოვრობ ისლამურ გარემოში და თითქოს ქალი არც არსებობს. ამიტომაც მიყვარს ირანი. სიმშვიდეა, მდედრი არ ჩანს და კიდევ... კიდევ ქართველი არ ჭაჭანებს. სხვა აბა ვინ მოგიშლის ნერვებს მთვლემარე აღმოსავლეთში?!”- გაეცინა ლევანს. “ამ ჩვენს ხანუმებს რომ ჰკითხო, აზიატები ვართ ქართველი კაცები. ის კი არ ახსოვთ, ასე თავისუფლად რომ შრიალებენ და თავზე ჩადრი არ ახურავთ, ცამეტი საუკუნე ხმლის ქნევად დაგვიჯდა ქართველ მამაკაცებს”. ახლა უკვე შესამჩნევად შესცინა ქალბატონებს ლევანმა.
წვიმა ერთობ გაისარჯა და ქობულეთი დატბორა. მანქანამ პირველი გამოცდა ფრიადზე ჩააბარა. გურიაში ხილის ყიდვას რაც ენერგია დასჭირდა ორი წლის მანძილზე არ დაუხარჯავს ლევანს აღმოსავლეთში. დუღს და გადმოდუღს ემოცია ლარივით დაჭიმულ გურიაში. ჩოხატაურს აქეთ კლაკნილი გზა მოთავდა და კოლხეთის შემოდგომისფერი დაბლობი გამოაჩინა. გველეშაპივით იწვა ნაწვიმარი რიონი გურიასა და სამეგრელოს შორის. “ათასჯერ მონატრებული პეიზაჟი. მიდი და ეძებე ასეთი გამჭვირვალება სადმე ნაწვიმარზე”. ლევანმა საქართველო იგრძნო და სიჩქარეს გადაამლაშა. ადრენალინის სასიამოვნო დუღილში სამტრედიაც გამოჩნდა – ველოსიპეტების, გუგუნა სუფრების და სუპერკვაჭების ქალაქი. აქ ზღვით და მთებით ბუნებრივ ციხესიმაგრედ ქცეულ კოლხეთში ჭიშკარი არ უნდა შეუღო ოჯახს –“წყალი დამალევინეთო”. საზოგადოებრივი შადრევნით ჯობია სარგებლობა. მოწოდებულ ჭიქა წყალს შეიძლება ხუთდღიანი მასპინძლობა მოჰყვეს.
“ა, რას იტყვი?! ირანის ოთხწლიანი მშრალი კანონის შემდეგ არ ჩაიპირქვავებდი?! ვნახოთ, “ოსვენციმი” წინ არ არის?! ციცქა-ცოლიკოურის სამშობლო და ჩემი დედულეთი.”
ფარცხანაყანევის ისარივით გზაზე თბილისელმა კიდევ ერთხელ შეუმოწმა ბედაურივით მანქანას სიჩქარე.
“სამშობლო მაგარი ხილია. გამოცვივდებიან ახლა ჩემი “ოსვენციმელი” ნათესავები, დაკლავენ თუ ცოცხალი რამ დაუდით კარ-მიდამოში და . . . არა, არა. აუ, რა ადვილია სხვაგან ყველაფერი! ემოცია ზომიერად იხარჯება. ქართველი სანამ თავის გულს არ ჩამოგაცმევს თავზე და არ გეტყვის, ასე მტერი დაგეცალოსო, არ იქნება. ეგეც ჩვენი უკვდავების მიზეზია. . .”
გადაჩვეოდა ლევანი ოთხი წლის უქართველობაში სუფრასთან ლომობას. აღარც ასაკი იყო ის, “ოსვენციმელი” ნათესავების ნიაღვარივით მასპინძლობა გადაეტანა.
ქუთაისმა თავი შორიდანვე მოიწონა, მაგრამ დახლებად და ბაზრებად ქცეულმა სამაისო ქალაქმა “მშობლიური” ირანის აქოთებული პროვინცია გაახსენა.
“რა ქნას საქართველოს მამაქალაქმა – ძნელია ოცდამეერთე საუკუნეს ასე შეხვდე, მარა აცალე პაწა და. . .” ლევანს ქუთაისელი მეგობრები გაახსენდა. “მოინახულებდა კაცი, მარა ჭიქაში ჩადგმულ ჭიქას და უსასრულო ქუთაისურ იუმორს დასვენებული უნდა შეხვდე, თორემ რომ ჩაგიგდებენ ხელში...”
საფიჩხიიდან მთელი კოლხეთი ხელისგულზე გაიჭიმა. აქეთ - ვანი, იქეთ - ხონი, მთებს ამოფარებული გურია, სამეგრელო და კავკასიონს შეფარებული რაჭა, სვანეთი და თვალმიუწვდენელი აფხაზეთი. “კოლხეთი, ჩვენი გენოფონდის ინკუბატორი. აქაურობა კვებავდა მოსახლეობით ათასჯერ ნაომარ-ამოწყვეტილ აღმოსავლეთ, თუ სამხრეთ საქართველოს. “ აუ. . . , რამდენი კილოკავი ცხოვრობს ამ ედემშიMმრავალფერი წესჩვეულებით, მაგრამ ერთი კულტურით და თავისუფლების ამოუშანთავი ამბიციით. აქაურ კუდმოფცქვნილ აზნაურსაც…კი ასე ზრდიდნენ: “აპა, შენ იცი რაფერ მეირგებ ცხოვრებასო” – ჰა, რავარია?! “
ჭოგნარ-ჭიშურის კლაკნილი მოთავდა და სიმონეთის სანახები გამოჩნდა. უეჭველად აქ თქვა ვიღაცამ “ზრდილობამ გაგვწყვიტა იმერლები თვარა ჩინეთს მევიტოვებდითო”. აქაურების მიხვრამოხვრაში კიდევ ცოცხლობს კლდიაშვილისეული პრანჭია იმერეთი, სევდა დასამარებული ქართული სახელმწიფოსი და გაშარჟებული აზნაურობისა, რომელიც ერთ დროს ხმლით ამაგრებდა ქვეყანას და როცა ჩვენში სახელმწიფო მონგრეული იყო, სხვის ომებში იხარჯებოდა და იხვეჭდა დიდებას. ბევრი მათგანი წინა აზიის ძვირფას მავზოლეუმში წევს. ცოტა კვაჭი გენში, ცოტა ნაცარქექია, ბევრი “ვეფხისტყაოსანი” აღზრდაში და მსოფლიო დონის ავანტიურისტიც მზად იყო თავზე ეგვიპტისა თუ ერაყის გვირგვინი მოერგო. ოთხი საუკუნეა აქაური ნიჭი სხვაგან ასპარეზობს.
ყვირილას გაღმა, ბაგრატიონებისეული ნაკრძალიდან სიყვითლემ იელვა. წვიმას დაებანა ასწლოვან მუხებში გამოჭიმული სვირი და ბაღდათი. ლევანმა შენიშნა, რომ იქ, სადღაც მარცხნივ, აღარ ბოლავდა ზესტაფონი, მისი ბავშვობის “ოსვენციმი”. იმ გადაცემამ, რომელიც ტელემაყურებელს ფაშისტების მხეცობაზე უამბობდა, ძალიან იმოქმედა მაშინ პატარა ლევანზე. მან კარგად აღიდგინა ნადია ბებიას მიკროეკრანიან “რეკორდში” ნანახი ოსვენციმის საკონცენტრაციო ბანაკის კადრები, სადაც ზუსტად ისეთი ჯაბახანა იდგა და საზარელ ბოლს უშვებდა, როგორიც აქ, მისი არდადეგების სამოთხე-ქალაქში. ახლა დადუმებული და გაძარცვული დაუხვდა ერთ დროს მთელი კოლხეთის დაბლობის მომწამლავი მონსტრის ლითონის ჩონჩხი. თბილისელმა დიდ ხანს ათვალიერა მონატრებული ქალაქი. მხოლოდ ირინეს ბაღთან იგრძნო, რომ მას და მის მანქანას ზოოპარკიდან გამოქცეულივით უყურებდნენ ზესტაფონელები. “აბა, გაქრი, თორემ გადაეყრები “ოსვენციმელ” ჯიგრებს და. . . “ მანქანამ ქალაქი გაისრიალა და ოკრობოკრო ორღობეებს შეუყვა.აგე, ლევანის ბავშვობის ბროწეულები - ნოემბრის არდადეგების საპარავ-სამიზნეDდა ამის გამო…ბებია ნადიასთან ბროწეულების პატრონისგან მოკითხული დახლეჩილი ხილი - “ბოვში გეისველებს პირსო”. ნაპარავს სხვა გემო ჰქონდა, თორემ ბებიის გულითადად მორთმეულს ყველაფერს ზღაპრული სურნელი ასდიოდა. რა სითბო ჰქონდა მაინც იმ დალოცვილს?! სადღა არიან ეგეთი ბებიები, ჩვენი ბავშობის ავტორები?! “ხუთასი მეტრიც და იქ ვიქნები.”
B ბებია ჩვიდმეტი წლის წინათ გარდაიცვალა და ლევანმა მასთან ერთად აუწონელი სითბო მიაბარა მიწას. სასაფლაოდ იქცა მისთვის ნადეჟდა ბარნაბოვნას გარეშე დარჩენილი, ორ მუხას შორის წამოჭიმული, სამუზეუმო სახლი. Mმეზობლებს რომ არ დაენახათ, მანქანა ტყემლებთან დატოვა და სამოციანებში შეჭედილი ჭიშკარი გააჩხაკუნა. შაუკუნე-ნახევრის წაბლის სახლი-შედევრი, ოთხმხრივი ნაოსტატარი აივნებით, ისევ ჩოხაში გაწკეპილი ვაჟკაცივით დაუხვდა, მაგრამ დროჟამგამოვლილ ეზოს ერთი მუხაღა დაჰყურებდა. ლევანმა თვალი ააყოლა ბავშვობის ხეს, რომელსაც ტოტებში მთელი სამყარო ედგა. “მართლა რამხელაა, დალოცვილი!”Mმერე მეორე მუხის გადაჭრილ კუნძთან შარშანდელი ნაფოტები მოჩხრიკა. “გახმა ალბათ და მოჭრეს”. მაგათ, დედუა, სოლომონ მეფე უნახავთო - გაახსენდა ბებიის ბარე ასჯერ ნათქვამი. ლევანმა ქვის კიბე აიარა და ნიკოლოზისდროინდელ მონჯღრეულ საკეტს შეება. როგორც იქნა, გაიღო. ოთახებში ძველი ხის კედლების და თაობებგამოვლილი ნივთების სუნი იდგა. ისევ ამაყად იმზირებოდნენ კედლებიდან საგანგებოდ სურათის გადასაღებად გამოწკეპილი წინაპრები. კარადა გამოაღო და ბებიის კაბას დაყნოსა. ისევ შერჩენოდა კაბას მუდამ კოპწია ბარნაბოვნას სურნელი. “სუნი გვიან კვდება”- გაიფიქრა ლევანმა და თავის ოთახში გავიდა. ახსოვს, ამ ოთახში მარტო ძილს რომ შეაჩვია ბებომ პატარა ლევანი, მამლის პირველი ყივილი აღვიძებდა ხოლმე. Bბარნაბოვნა ყოველი დილის ოთხ საათზე დგებოდა და მამლაყინწას სადმე ბნელში ათავსებდა, რომ დედუას გამოეძინა – ცოცხალი ბოვშია, მაგი იზამს საქნელს და მშვიდი ნერვები ჭირდებაო. ოთახს ერთი ფანჯარა გაუდიოდა უკანა აივანზე, რომელსაც ნადია ბებიამ “ფანჯარა საოხრეთში” დაარქვა. საქმე ის იყო, რომ ღობის მიღმა მცხოვრებმა ლევანის ძმამ და ჩრდილმა მამუკიამ, ფეროს ქარხნის ბარაკებში ერთი სქესობრივად დაუკმაყოფილებელი შუა ხნის კვატივით კოხტა ქალბატონი შეახუჭუჭა და ლევანიც “ჩაასიძა” ბარაკებს. Bბარნაბოვნას ფხიზელ ძილს აბა როგორ გამოეპარებოდა უკვე აყლაყუდა შვილიშვილის სახლიდან გაპარვა და ბიჭიც სწორედ ამ ფანჯრით სარგებლობდა. ერთობ დიდი მოწონება ხვდა წილად ბარაკების “ტურფებში” ბებიის მოხუფულ ნაირნაირ მურაბებს და ძმაბიჭებმაც სულ ტკბილეულით უხადეს მანდილოსნებს გასამრჯელო. არა, ლევანს ბებიის კი არ ეშინოდა, ერიდებოდა მასთან ამ თემაზე საუბარი. ასე გახდა ღობისგადაღმელი მამუკია მისი ბავშვური თუ სახარებისეული ცოდვების ავტორი. მამუკა კი ისეთი ვინმე იყო, ათი მთის იქითაც რომ ეცხოვრა, მაინც იპოვნიდა ლევანი. Aაბა ვიღას ახსოვდა ჩვიდმეტი წლის შემდეგ ნადია ბებია?! აქედან ნემსიც რომ არ დაკარგულა მამუკიას ბრალი იყო ეგ.
“ვენაცვალე მაგას! კაცია! Pპერანგს გაიხდის და ჩაგაცმევს. სახლში თუა, ნეტა, ეგ გამრუდებული?” ლევანი უკანა აივნის მოაჯირზე შედგა და ღობის იქით მამუკიას გაჭაღარავებული, მაგრამ ისევ ჯაგრიანი თავი შენიშნა. “სახლში ბრძანდება ნაბანდიტარი!”
– მამუკია! მამუკია, შე “ოსვენციმის” მეჭეჭო!
– ე, ეის თუ ლევანას ხმა არ იყოს, მამკალი თუ გინდა! – ღობეს მოაწყდა გაბადრული ნაბანდიტარი. - რავა მოშვლეპია თავი! შეხედე ამას, ლალი! –გასძახა “ოსვენციმელმა” ცოლს. – სა დეიკარგე, ბიჭო? ასე გამოყინულად არ გოუზრდიხარ აქ, ვორ წელიწადს იერთხელ მაინც რომ არ მოხვიდე. შენ შამოგევლე! – დათვის ტორები შემოხვია მეგობარს და თავისი უამრავი შვილი, შვილიშვილი და რძალ-სიძე დააცნო. – სიდან მოხვედი, ბიჭო, ასე ლანდივით?
– პირდაპირ ირანიდან მოვდივარ, მამუკი. თურქეთით შემოვედი და აქეთ გამომიწია გულმა.
– რამდენი იყავი ამჯერად გადაკარგული, ლევანა?
– ოთხი წელი.
– საუკუნე, ბიჭო, და კიდო მეტი. ჰე, სა დავსხდეთ ახლა? Lლალი! ხაჭაპური, უცებ!
სანამ იმერულ სუფრას ელვისებურად გაშლიდნენ ქალები, ლევანმა ბავშვს ბარი მოატანინა და კოპიტებშემოვლებული მარნისკენ მამუკია ბავშვური ღლიცინით წინ გაიგდო. ხუმრობის ობიექტი ისევ წულუკიძის კოლონიის რომელიღაც “ლეონარდოს” მიერ მამუკიას მხარზე შესრულებული “ნაკოლკა” იყო. ნაბანდიტარს ბეჭზე კუბო ეხატა წარწერით: “არ დაგივიწყებ ძვირფასო მამა”.
საწყალი ვახო ბიძია! ჯერ მამუკიას ბარე ასჯერ საბჭოთა მილიციის კლანჭებიდან დახსნას შეალია მთელი ნაშრომი, ბოლოს კი ოჯახის ხვითო მესამედ რომ “გასროკეს” წერილიც წაიღო. შვილმაც “ნაკოლკით” დაუფასა ამაგდარ მამას ამაგი.
L ლევანმა ერთ ხანს მარანი ათვალიერა, მერე კუთხიდან სამი ნაბიჯი გადაზომა:
– მოდი აგერ, მამუკია! ე,აქ! ორი ბარისპირი ორმო ამოიღე. ასე მეტრა- მეტრაზე.
“ოსვენციმელი” ბავშვობიდან იყო მიჩვეული ძმაკაცის უცნაურობებს და საქმეს მუყაითად შეუდგა.
– ბიჭო, ლევანა! ხო არ დოუშტვინე ამ სიბერეში?! რას მათხრევინებ თუ ძმა ხარ?!
– მიდი, თხარე, თხარე! საქმისთვის ფული მჭირდება, ძამია, და უნდა გავყიდო. აბა ვის ვუნახო?!
– რაი, ბიჭო?
– რაი და ბებიაჩემის მამა ხომ გაგიგონია - ბარნაბა? ხოდა პეტერბურგიდან ჩამოტანილი მისი მთელი ძვირფასეულობა აქ დავმარხეთ მე და ბებიამ, სანამ მოკვდებოდა. აბა, რითი მოვიდგი წელი, რავა გგონია?! წილს მოგცემ, როგორც ყარაულს.
მამუკიას არ გაჰკვირვებია. გულუბრყვილოდ გაიცინა და მუცელზე სამი ზორბა ნატყვიარის ფხანას მოჰყვა.
– ვინცხა დიდი უბედურობა იყო ხო ბარნაბა ბაბუაშენი პეტერბურგში?!
– იყო, აბა არა? ნიკოლოზა იმპერატორის ერთერთი ადიუტანტი. ფულს ატარებდა თურმე მისას ჯიბით.
– მაგას ქე ექნებოდა! მეც არა ვთქვი რა ქარმა გადმოაგდო თქვა?! –უფრო ხალისით გააგრძელა შრომა ნაბანდიტარმა.
– ბიჭო, ერთი ინკუბატორი ბოვში რო დაგიდის სახლში, მაგათ ჭამა არ უნდა?! რითი ცხოვრობ შე ხორცმეტო?
– რითი და ამ ორი წლის წინათ წევედი რუსეთში. ორი სიტყვით რო გითხრა, ვთხარე გაქსუებულ ლომს პირში ხელი, ამოვუღე კუჭიდან კუშა, ჩამევედი, გავხსენი ფურნე და ქე ვარჩენ გონია რვა ოჯახს. მარა რამდენი გეყოფა კაცს?!
– რუსეთში რა ქენი, იბანდიტე, ხო?!
– სერიოზნი არაფერი. აეროპორტში მევიდნენ და ფული შეგიგროვეთ, მამუკია, ისე აქედან რავა გაგიშობთო. – ხითხითებდა ორმოში ჩამხობილი ნაბანდიტარი.
– ჩქარა თხარე, თორემ ბავშვები წამოგვადგებიან.
ბარმა საკმაოდ ფართე და ჟანგიანი თუნუქი მოასუფთავა. მამუკია ორმოდან ამოხტა და დათვისტორა ხელებით რკინის ყუთი ამოათრია მიწიდან.
– ეს თუ სულ განძია, მისდღემჩი არაფერი დაგვჭირდება, ძამია!
ლევანმა ყუთს თავი ახადა, კარგად შემონახული თივა გადასწია და იქედან ამოღებული ოცლიტრიანი ღვინიანი ბოცა მამუკას ხელებში ჩაუდო.
– ბებიაჩემის ჩადგმულია ჩვიდმეტი წლის წინ ეს ღვინო და შენზე ძვირფასთან ვისთან გავჭყლიტავ, ჯიგარო?!
– ოქრო გადააშენა გამჩენმა იქით! შეხედე რავარი განძი დოუტოვაბია იმ სულგანათლებულს!
მესხეთის ქედთან მზემ გამოანათა ღრუბლებიდან და ნაქერალას ერთ გადაძახებაზე გადაჭიმული კედელი აანთო. ლევანი ოდისკენ გაუყვა. მკაფიოდ ჩაესმოდა ბებიის ხმით წაკითხული მისივე ანდერძის ბოლო აბზაცი - “შენთვის ოცლიტრიანი ჩავდგი იქ, ჩვენ რომ ვიცით. მე რო აღარ დავრჩები, შენ აქეთ დიდხანს აღარ გამეიხედავ, დედუა. ხოდა როცა ჭაღარა შეგერევა და აქოურობა უჩემოდაც გატკბება შენთვის, ე, მაშინ მოდი და იგემე. სულ შენთვის ვკაკლე ჩენჩოდან ყურძენი და ისე ვწურე. გიყვარდეს ჩემი სახლი, დედუა. დამილოცნიხარ”. ყელში მობჯენილი ბურთი ღვინომ ჩაიტანა. როგორც ამ ედემს შეეფერებოდა, ისე მოილხინეს მეგობრებმა.
ობოლი მუხა უკანასკნელ ფოთლებს ითვლიდა, ბებიასეულ ჭიქებში კი ჩვიდმეტი წლის წინანდელი შემოდგომა იდგა.
ქართველიშვილი გურამ - Qartvelishvili Guram
⏱️ 1 წთ.
👁️ 2
100%