ზელიმხან უძილაური - Zelimxan Udzilauri

ინდოეთის ვრცელი სუბკონტინენტის ერთი ღარიბი და მიყრუებული, უფოსტო, უელექტრონო, უკანცელარიო სოფლის, თუ ზუსტად მახსოვს, პაშრიპურას სკოლამდე ექვსი წლის თამილას “ქალის ჭალა” უნდა გაევლო. თამილა ბებიასთან და დედასთან და თავის ხუთ თუ ექვს ძროხასთან ერთად სოფლიდან ორიოდე ვერსის მოშორებით ცხოვრობდა, ”პალმის ფერდობად” წოდებულ მაღლობზე. ამ მაღლობს მხოლოდ თამილასიანებიღა შემორჩნენ, ისინიც დღე-დღეზე პაშრიპურას ანუ, როგორც ოფიციალურად ერქვა, პაშრიპურასკარს უნდა გადასახლებულიყვნენ. მხოლოდ თამილას მამის ჩამოსვლასღა ელოდნენ. ორი წელია, რაც ჯანვაჰი სიღარიბე-სიდუხჭირეს საზღვარგარეთ გაექცა. შორიდან როგორღაც მოაწვდინა ხმა ჯალაფობას და შეატყობინა: ერთ ინდურ სასადილოში მზარეულის დამხმარედ მოწყობილა და მომავალ ზაფხულს შინ უნდა დაბრუნებულიყო; ძალიან მონატრებია თავისი პატარა გოგონა, რომელსაც ის ბუნდოვნად თუ ახსოვდა.
ქალის ჭალაზე, სადაც ადრე პირსისხლიან ქალღმერთ ქალის ტაძარი მდგარა _ ცნობილი ადამიანური მსხვერპლშეწირვით _ აგერ, ორი თუ სამი წელიწადია, რაღაც უცნაური თემი დასახლდა. ისინი რომელიღაც შორეული პროვინციიდან მოვიდნენ და ინდოეთში ყველაზე შეურაცხ კასტას, პარიას, ე.ი. ხელოსანთა ფენას ეკუთვნოდნენ. როგორც ცნობილია, ინდოეთში სოციალურ ცხოვრებას კასტობრივი სისტემა აწესრიგებს. პარიებს გლეხები აღემატებიან თავისი სოციალური სტატუსით, გლეხებს_ მეომრები, ყველაზე მაღლა კი დგას სამღვდელოება_ ბრაჰმანობა არისტოკრატიითურთ.
საძოვრად გამოუსადეგარ, პაშრიპურასკარის განაპირა ქალის ჭალაზე დაიდგეს თავისი ქოხ-მახები თორმეტმა თუ ცამეტმა პარიამ. რამდენიმე მათგანს ცოლიც ჰყავდა და ამიტომაც გამვლელ-გამომვლელი პარიათა სახელდახელო ახალშენიდან ერთი-ორი მშიერი ჩვილის ღნავილსაც მოჰკრავდა ყურს. ადგილობრივმა მოსახლეობამ კარგად იგუა პარია-ხელოსნები, რადგანაც ისინი შრომისმოყვარეობითა და უჩვეულო პატიოსნებით გამოირჩეოდნენ; თავიანთ ხელობასაც დიდ ფასს არ ადებდნენ, რომ იტყვიან, დღის ლუკმაზეო, ისე მუშაობდნენ; ერთი დოქი რძის ფასად ხან ერთ მაგიდას ან პატარა კარადას ამზადებდნენ. პაშრიპურას საკუთარი, კუსტარულად მოწყობილი სამხერხაო ჰქონდა და ამიტომაც სადურგლო მასალის შოვნა იქ არ ჭირდა. წარმოშობით პარიებიც ინდოელები იყვნენ, თუმცაღა, როგორც აღვნიშნეთ, ერთ-ერთი შორეული პროვინციიდან; ისინი ინდოელთა ერთ-ერთ ძირითად ენაზე, ბენგალიურად საუბრობდნენ, ყველას ინდური სახელები ერქვათ. მაგრამ რაც ადგილობრივ გლეხობას, ცოტა არ იყოს, ეუცხოვებოდა, იყო შემდეგი: ისინი შინაურულად ერთმანეთს სხვა სახელებით მიმართავდნენ, მაგ: პეტრე, იოანე, ლუკა... მათ შორის ყველაზე ბეჯითსა და გამორჩეულს, რომელსაც კარვების ქსოვა და საძროხე ბაგების მოწნელვა ეხერხებოდა, პავლე ერქვა.
ხოლო რაც პაშრიპურასკარელებს კიდევ უფრო მეტად აოცებდა და მათს ისედაც განვითარებულ ფანტაზიას ზურგის ქარივით მიაქანებდა, იყო პარიათა უცნაური რელიგია. ისინი არც ერთ ინდურ ღმერთს არ ეთაყვანებოდნენ. ზოგნი ამბობდნენ, ისინი ოდესღაც ქალღმერთ ქალის მიმდევრები ყოფილან და მას დღესაც ფარულად ჩვილებს სწირავენო! კიდევ კარგი, ეს ჭორი, თავიდან რომ გავრცელდა, ნელ-ნელა დავიწყებას მიეცა, რადგანაც პატარა პარიებს თუ არ ემატებოდა, არავინ აკლდებოდა.
მხოლოდ ერთი ღმერთის განდიდება ცოტა არ იყოს უცნაურად ეჩვენებოდა პაშრიპურლებს, მაგრამ ჭკვიანი ინდოელი გლეხები ამას რაციონალურ ახსნას უძებნიდნენ: “ხელოსნების გონება ვიწროა, გული კი_ დახშული, ამიტომაც მათ ერთზე მეტი ღმერთის არსებობა ვერ წარმოუდგენიათ”. გარდა ამისა, გლეხები არ ივიწყებდნენ რელიგიის ეკონომიკურ დიმენსიასაც. _ პარია-ხელოსნების სიღატაკე და სიდუხჭირე თვით სიღარიბით სახელგანთქმულ იქაურობასაც კი აოცებდა: “ მათ ერთი ღმერთისთვის შესაწირავიც კი არაფერი აქვთ, რა უნდა შესწირონ მეორეს, მესამეს და მეათეს?” პარიებმა სავალი ბილიკის შორიახლოს წნელით მოქსოვილი პატარა სამლოცველო ჩადგეს, რომელშიაც მუდმივად კანდელი ბჟუტავდა. სანთელი მათთვის მიუწვდომელი ფუფუნება იყო; კანდლის ზეთად პალმის წვენს იყენებდნენ, ძაფად კი_ ქოქოსის დაწნულ ტყავ-ქერქს.
ლასტურა სამლოცველოს ღია კარიდან კარგად მოსჩანდა პავლესა და ლუკასგან ორ დიდ გარდიგარდმო ფიცარზე გამოხატული კაცი, ხელებზე და ფეხებზე რატომღაც ლურსმნებდაკრული. ინდოელ გლეხებს პარიათა ამ “გონებამახვილობაზე” ეცინებოდათ: ეგ ერთი ღმერთი ჰყავთ და მაგასაც ფიცარზე ალურსმავენ, “არსად გაგვექცესო!”.
დილაობით, როდესაც პარიები წესისამებრ თავიანთ ლასტურაში სალოცავად იკრიბებოდნენ, და ლასტურას კარი, ჩვეულებრივ, ღია იყო, სკოლისკენ მარტოდ მიმავალი თამილა ყოველთვის ხედავდა “ფიცარზე მიკრულ ძიას”. თამილას ის ძია კიდეც ეცოდებოდა, კიდეც ეშინოდა მისი, მაგრამ ყველზე მეტად პატარა ინდოელში ყოვლისმძლეველი ბავშვური ცნობისმოყვარეობა ღვიოდა... იქით რომ არ გაეხედა, არ შეეძლო; თამილა თითქმის ყოველდღე, სულ რამდენიმე წამით ხედავდა “ფიცრის ძიას”, როგორც თვითონ შეარქვა მას თავის ბავშვურ გონებაში. ის ჩქარ-ჩქარა, ლამის სირბილით გაივლიდა ხოლმე ბილიკის ამ მონაკვეთს, ზურგზე გუდით, ლასტურასკენ თავმიბრუნებული; ეჩვენებოდა, რომ ფიცრის ძიაც უყურებდა მას; თამილა ამ დროს ისე ღელავდა, რომ გული ყელში ებჯინებოდა, მაგრამ მაინც ძიასკენ იყურებოდა. თითქოს ვიღაცას აგონებდა ის ძია_ ბუნდოვნად შემორჩენილს ხსოვნაში, მაგრამ ვის?! მთელი წელიწადი პირველკლასელმა თამილამ ამ შთაბეჭდილებით იარა.
ცხელი ზაფხული რომ დადგა და სკოლიდან დაითხოვეს, მეორე დღესვე დედამ და ბებომ მას ძროხები გადააბარეს სამწყემსოდ; ქალები თვითონ სახლის დალაგება-დასუფთავებას, ეზო-კარის გალამაზებას შეუდგნენ, თადარიგი დაიჭირეს, ხუმრობა ხომ არ იყო: ერთ-ორ კვირაში მათი ქმარი და შვილი უნდა დაბრუნებულიყო; ბოლო მოეღებოდა მათს ამდენ სიდუხჭირეს, სოფლიდან განაპირობას, წვალებასა და ჯახირს, პატარა თამილას ასე შორიდან სიარულს სკოლაში.
თავისი მწყემსობის მესამე დღეს, საღამო ხანს, ძროხები რომ მორეკა შინ, თამილა უცებ ავად გახდა. მიტკლის ფერი დაედო, მაღალმა სიცხემ გათანგა, მთელი ღამე ვიღაც “ფიცრის ძიას” აბოდებდა, დილისათვის კი უცებ დამუნჯდა. ის ღამე დედამ და ბებომ მის საწოლთან თეთრად გაათენეს.
რა ღონე არ იხმარეს მეორე დღეს: შელოცვებიო, შინაური წამლებიო, ოფლის მოდენაო... ღმერთებს შესაწირავი აღუთქვეს. მაგრამ ბავშვი სააქაოსკენ მაინც ვერ მოაბრუნეს. ერთ კვირაში სანთელივით დადნა თამილა, ლუკმას არ იკარებდა, წყალსაც ძალისძალად ასმევდნენ... დედამ და ბებომ თითქმის მთელი იმედი გადაიწურეს; თამილა ხმას არ იღებდა, ენა ჩაუვარდა და ეს ენაჩავარდნილობა იყო, იმედის ნატამალსაც რომ აღარ სტოვებდა. დროდადრო გაახელდა თვალს დასიცხული და მხოლოდ ოხრავდა.
თამილას მამა დაბრუნდა. რა ჭრელი კაბები და სანდლები აღარ ჩამოიტანა თავის პატარა გოგონასთვის, მაგრამ ვაი ამ დაბრუნებას, ცოლი და დედა ტირილით მიეგებნენ: კიდევ კარგი, ცოცხალს მოუსწარიო!
მძინარე თამილას შუბლზე მამის ცხელი ცრემლი დაეცა! თვალები გაახილა, ბავშვის თვალებს უცებ რაღაც დიდი გაოცება და სიცოცხლე დაეუფლა, თამილას მეხსიერებაში წამის მეათედში გაცოცხლდა, აღსდგა ის ბუნდოვანი ხსოვნა, რაც ზემოთ ვახსენეთ და თამილამ მთელი ხმით, მთელი სიხარულით წამოიძახა: “ფიცრის ძია, ფიცრის ძია, მამი, მამი, შენა ხარ?! ის ძია, ფიცრის ძია შენა ხარ, მამი?! მამი... მამი”...

19. 06. 2003