ჭანჭიკა (ზღაპარი)
(chanchika (zgapari)
,, თუკი არსებობენ ლიტერატურული
ზღაპრები, ე.ი. შეიძლება არსებობდნენ
ზღაპრული ანეკდოტებიც.” (თ. ე.)
* * *
იყო და არა იყო რა, ღვთის უკეთესი რა იქნებოდა... იყო ერთი პატარა სოფელი.
ამ სოფელში პატარა ბიჭი ცხოვრობდა, მეტსახელად “ჭანჭიკა”.
ჭანჭიკას იმიტომ ეძახდნენ, რომ ჭიპის მაგივრად რკინის ჭანჭიკი ჰქონდა. იმ საწყალს, ამას გარდა, ცალი ყური პატარა ჰქონდა, მეორე კი დიდი.
სანამ პატარა იყო, არც ერთი უდარდნია ბიჭსა და არც მეორე. დარბოდა აღმა-დაღმა და დაღიღინებდა.
დრო გავიდა და ჭანჭიკა საქორწინოდ მოიყარა. მაგრამ რკინის ჭიპიანს, ქალს ვინ გამოატანდა?! იმ ჭანჭიკს კი, ვერც თვითონ და ვერც სხვამ ვერაფერი მოუხერხა.
დადარდიანდა ჭანჭიკა.
გაღმა სოფლიდან ერთმა კაცმა შემოუთვალა, თუ გინდა, ჩემს ქალიშვილს გაგატან, მაგრამ ახლავე უნდა გაგაფრთხილო: ცეცხლი უყვარს ისე, რომ ყოველწუთს სადმე თუ არ დაანთო, ავადა ხდება. რო დაუშალო, შეიძლება ტყეში გაიპაროს და თავი დაიწვასო.
საშველი არ იყო. მთელ სოფელს ეცოდებოდა ჭანჭიკა. იფიქრეს, იფიქრეს და ერთი, ორმოცი წლის წინ, თივის ზვინში ჩაძინებული კაცი გაახსენდათ. ზოგმა თქვა – აბა, მაგან რა უნდა იცოდესო, ზოგმაც – მაგას ეცოდინება, თუ ეცოდინებაო! ბოლოს გადაწყვიტეს, რაც იყოს-იყოს გავაღვიძოთ, ეგებადა უშველოს რამეო.
მთელი ზაფხული ანჯღრია სოფელმა ის კაცი, მაგრამ ტყუილად არ უწვალიათ. დაიბარა იმ კაცმა ჭანჭიკა და ეუბნება:
- აი, იმ მთას ხომ ხედავ...
- ამასა?
- აარა ჭანჭიკ! – თითი გააქნია ძილისგუდამ, – აი, იიმასა! იმ მთას რომ გადაივლი, ერთი სოფელია. იქ ერთი კუდიანი დედაბერი ცხოვრობს. ის თუ გასწავლის რამეს, თორემ სხვა მე არავინ მეგულებაო.
უთხრა კაცმა, თან დაამთქნარა და დააყოლა:
- არ დაგავიწყდეს, დედა უნდა დაუძახო!
გადაბრუნდა და ისევ ძილს მისცა თავი.
სოფლის მეწაღემ ცხრაპირი, ხარის ტყავის ქალამანი შეუკერა ჭანჭიკას. ძმაკაცებმა ხურჯინები გაუვსეს და გაუდგა ჭანჭიკა გზას.
გადაიარა მთა და მიადგა კუდიანი დედაბერის სახლს. დედაბერი სახლის წინ ფუსფუსებდა.
- დედი! – დაუძახა ჭანჭიკამ.
“დედის” გაგონებაზე დედაბერმა ყურები დაცქვიტა. ჭანჭიკა სახლში შეიპატიჟა, დააპურა და მერე ეკითხება:
- აბა, ახლა მოჰყევი შვილო, რაზე შეწუხებულხარ?
- რაღა, რა, დედი! ჭიპის მაგივრად აი, ეს ოხერი ჭანჭიკი მაქვს, ვერაფრით მომიშორებია. იმ მთის იქიდან მოვსულვარ, შენ უნდა მიშველო რამე.
უყურა დედაბერმა, უყურა და ეუბნება:
- ჭანჭიკ, შვილო, ახლა ვერაფერს გეტყვი. ერთი წლის და ერთი დღის მერე თუ მოხვალ, პასუხიც მეცოდინება. ყურებს კი, თუ მოინდომებ, ახლავე გაგისწორებდი.
- არა, დედი, ჯერ მაგისთვის არა მცხელა. შენ როგორც დამიბარე, იმ დროს მოვალ.
უთხრა გულდაწყვეტილმა ჭანჭიკამ, ქუდი დაიხურა და სოფელში დაბრუნდა.
სოფელში ამბავი დაახვედრეს, საცოლე გიშოვნეთო. ერთმა მონადირემ შემოგითვალა, მზეთუნახავი ქალი მყავსო.
გაეხარდა ჭანჭიკას: მერე, მერეო!
- მაგრამ ისიც დაგვაბარა, ფოცხვერის ხორცის მეტს არაფერს ჭამს, თუ წაიყვანს, თოფს და ხანჯალს გამოვატან მზითევშიო. – უთხრეს.
ჩაიქნია ხელი გულდაწყვეტილმა ჭანჭიკამ – ერთ წელიწადს როგორმე მოვიცდიო.
თორმეტი თვე შრომასა და ჯაფაში გაატარა. მერე, ისევ ცხრაპირი ტყავის ქალამანი ამოიცვა, ხელში კომბალი დაიჭირა და გაუდგა ისევ შორ გზას.
დედაბრის სახლს რომ მიადგა, უკვე ერთი წელი და ორი დღე იყო გასული.
შემოიკრა კუდიანმა თავში ხელი:
- ვაიმე შვილო, მე ვერაფერი მოვიფიქრე. ნეტა არ დაგეგვიანა, ჩემი უფროსი და იყო აქა. ის კი უთუოდ გიწამლიდა რამეს, მაგრამ სწორედ გუშინ წავიდა შინ. – თქვა და ატირდა.
- შენ ნუ სტირი დედი. მასწავლე სად ცხოვრობს შენი და!
გულიანად უთხრა ჭანჭიკამ და თავზე ხელი გადაუსვა.
- შენკი შემოგევლე ჭანჭიკ, რამდენი ხანია არავინ მომფერებია. – ისევ ატირდა დედაბერი, - გზასაც გასწავლი და მეგზურსაც გამოგაყოლებ, იმ ტყიდან გაგიყვანს.
დედაბერმა სოფლის მოშორებით ტყე დაანახა, მერე სახლში შებრუნდა და ზღარბი გამოუყვანა:
- ეს ზღარბი ტყისპირას ჩამოსვი. ტყე დიდი იქნება, მაგრამ ნუგეში, ნადირი არ არის. ტყე როგორც კი დამთავრდება, იქვე ქოხია, ჩემი დაც იქა ცხოვრობს. – დაარიგა ჭანჭიკა.
- მაინც, დედი, რამოდენაა ის ტყე?
- აბა, როგორ გითხრა, შვილო?! ჩემი და გუშინ წავიდა ცხენით და ერთ კვირაში სახლში იქნება.
ერთი კი დახედა ჭანჭიკამ ზღარბს:
- კარგი დედი, კარგი. რაც არის არის!
დაემშვიდობა დედაბერს და გაუდგა გზას.
- შვილო ჭანჭიკ! გული არ გაიტეხო, ტყეში მაჟალო და პანტა ბევრია!
ხმა დააწია დედაბერმა, ცრემლი მოიწმინდა და შინ შებრუნდა.
იარეს, იარეს ზღარბმა და ჭანჭიკამ. როგორც იქნა ტყე დამთავრდა. ტყის პირას ქოხსაც მიადგნენ.
- დედი! – დაუძახა ჭანჭიკამ.
ცოტა ხანში კარი გაიღო და დედაბერმა გამოიჭყიტა:
- რაო, ჭანჭიკ, ყურები გინდა გაგისწორო? – ეკითხება ჭანჭიკას.
- არა, დედი, სხვა გასაჭირი მაქვს. შენმა დამ გამომგზავნა, ის თუ გიშველისო.
- შემო, შინ! – შეიპატიჟა დედაბერმა.
მოუყვა იმ კუდიანსაც თავისი გასაჭირი ჭანჭიკამ და ისე ამიოხრა, გულიც თან ამოაყოლა.
უტრიალა დედაბერმა, უტრიალა ჭანჭიკას მუცელს და ეუბნება:
- ეჰ, მეც ვერაფერს გავხდები შვილო, მაგრამ არ შეგეშინდეს! მე წავალ ჩემს ვირს მოვძებნი და მოვიყვან. დევთან უნდა გაგაგზავნო. ის უეჭველად გიშველის. შენ ამაღამ აქ მოისვენე. დილამდე ალბათ მოვალ და ვირსაც მოვიყვან. დევთან იმან უნდა წაგიყვანოს.
მიბრუნდა და ქოხიდან გავიდა.
მალე ისევ მობრუნდა:
- ჭანჭიკ, დამავიწყდა მეთქვა, მაგიდაზე საჭმელია. რაც გინდოდეს ჭამე. ემანდ, კუთხეში ძაღლი წევს. სამი დღის მკვდარია. ხანდახან შეიძლება დაიყეფოს, მაგრამ შენ ნუ შეგეშინდება.
დაუბარა ჭანჭიკას და წავიდა.
ღამე ერთი იყო და ძაღლმა ხუთჯერ დაუყეფა ჭანჭიკას მიშველეო. წამოხტებოდა ჭანჭიკა დაზაფრული და დაწვებოდა ისევ.
თვალს მილულავდა თუ არა, დაიწყებდა ძაღლი ყეფას:
- აუ! აუ! ჭანჭიკ მიშველე! შენი ჭირიმე ჭანჭიკ, მიშველე! აუუ! აუ! აუ! აუუუ!..
აბა, რა დააძინებდა ჭანჭიკას?! ის ღამე თეთრად გაათენა.
დედაბერი მართლაც დილით დაბრუნდა. შეხედა თუარა ჭანჭიკას, მაშინვე მიხვდა, ძაღლმა არ დააძინა სტუმარიო:
- არ მოგასვენა, ამ სასიკვდილემ არა?! მაგრამ იგე, ვირი მოგიყვანე. ძლივს კი ვიპოვე. შენ დროს ნუღარ დაკარგავ. მოახტი და წადი, იქნებ დაღამებამდე ჩაასწრო, კიდეც!
უთხრა კუდიანმა და ჭანჭიკაც მოახტა ვირს.
- აცე, ვირო, აცე! – შეუძახა და ქუსლებიც ამოსხო.
ვირმა ჭანჭიკას ამოხედა.
- რას მიყურებ?! აცე, მეთქი!
- ნეტა ერთი შენ, ყურები მაინც გაგესწორებინა!
გაეცინა ვირს და გაჰქუსლა.
ვირიც ეგეთი უნდა! საცა კურდღელი დაინახა, კურდღელს გამოეკიდა, საცა მგელი – მგელს. ერთი სიტყვით, მესამე დღეს, როგორც იქნა, მიადგნენ დევის სახლს.
- ახლა მე წავედი! როცა დაგჭირდე, ემაგ პაწაწუნა ყურს სამჯერ ჩამოქაჩე და შენთან გავჩნდები!
უთხრა ვირმა ჭანჭიკას და წითელ მელიას გამოეკიდა.
დევის სახლს უშველებელი ქვის ღობე ჰქონდა შემოვლებული. უარა ჭანჭიკამ გარშემო, უარა და კარი ვერ მოუნახა.
- დე!..
“დედის” დაძახება უნდოდა. კიდევ კარგი, ენას დროზე დააჭირა კბილი, თორემ ვინ იცის, რა დღე დააგებოდა საწყალს – მიწა ერთბაშად აზანზარდა და ღობის ზემოთ დევის ვეებერთელა თავი გამოჩნდა.
“კიდევ კარგი, ერთი თავი ჰქონიაო”, გაიფიქრა ჭანჭიკამ.
- მოხვედი ჭანჭიკ?! – გაეხარდა დევს, - მომე ხელი!
- რომელი?
- რომელიც გინდა!
ჭანჭიკამ დევს ხელი გაუწოდა. დასტაცა დევმა ხელი და ღობეზე გადაახტუნა.
- ბატონო დევო, შენთან გაჭირვებამ მომიყვანა.
ეუბნება ჭანჭიკა დევს.
- ვიცი, ჭანჭიკ, ვიცი, მაშ რის დევი ვარ?! ოღონდ, მოდი ჯერ თითო ჩაფი ღვინო დავლიოთ! – უთხრა დევმა.
- შენი ჭირიმე, ეგ მერე იყოს. თან, მეც კარგ ხასიათზე დავდგები და ვიქეიფოთ. – შეეხვეწა ჭანჭიკა.
დევმა ყელი გაუწვდინა:
- ჭანჭიკ, მე ერთ ჩაფს დავლევ, შენ ეს პატარა ჯამი მაინც დალიე! თანაც აღარ გეტკინება.
მეტი რა ჩარა იყო?! დალია ჭანჭიკამ ღვინო.
- აბა, ახლა ტახტზე წამოწექი! – ეუბნება დევი.
წამოწვა ჭანჭიკა ტახტზე. დევმა თავქვეშ ბალიშები ამოუწყო:
- დავიწყოთ?
- დავიწყოთ!
ჭანჭიკამ თვალები დახუჭა. დევი ზედ გადააჯდა და დაუწყო ყურების აჭიმ-დაჭიმვა.
აყვირდა ჭანჭიკა, მაგრამ რას აყვირდა:
- დედიი!.. ვაიმე, დედიი!..
- ჰოო, მაშ! დევი ვარ დევიი!
უხაროდა დევს და უფრო მაგრად ექაჩებოდა ჭანჭიკას ყურებს.
კიდევ კარგი, ყვირილი დევის დედამ გაიგონა:
- დევი კი არა, ვირი ხარ შენა, ვირი! – დასძახა და ჩასცხო შვილს თავში ქვაბი, - მაგას სხვა რამე სჭირს. აბა, აუწიე პერანგი და ნახე!
დევმა წყალი გადაასხა თავზე ჭანჭიკას და მოასულიერა:
- ჭანჭიკ, ბიჭო, აბა, ხალათი აიწიე!
ჭანჭიკამ ხალათი აიწია. დევი გარშემო უვლიდა:
- ვაა... ვაა...! ჭანჭიკ, ბიჭო! ე, რა კარგი რამე გქონია!.. ე, რა მაგარი რამე გქონია!.. თანაც, რო არა სძვრება! ვაა!..
ჭანჭიკას სიმწრისგან ცრემლები სცვიოდა:
- რათ დამცინი ბატონო დევო, რა დაგიშავე?
- დამცინიო?? ნეტა, ეგეთი მეც მამცა!..
ვერ ძღებოდა ჭანჭიკას ჭიპის ყურებით დევი.
- გიჟი ხარ შენა, გიჟი! მაგას მაგის მოშორება უნდა.
უთხრა დევს დედამ.
- მართლა, ჭანჭიკ? – გაუკვირდა დევს.
- ვერ მიშველი?
- როგორ ვერ გიშველი, მაგრამ მერე, ხო მაჩუქებ მაგასა?
- შენი იყოს! ღმერთმაც მშვიდობაში მოგახმაროს, ოღონდაც მიშველე.
შეევედრა ჭანჭიკა.
- დედი! ჩვენი ყვავი სად არის?
გასძახა დევმა დედას.
- რა ვიცი, შვილო სად დაფრინავს?! ახლა სადა ვნახავთ? საღამოს, დასაბუდებლად, შინ არ მოფრინდება?!
- არა, დედი! ჩემი არწივი გაგზავნე! ახლავე აქ მომგვაროს!
დევი ჭანჭიკას გვერდთ მოუჯდა და ხელე გადახვია:
- ძალიან გეტკინა ჭანჭიკავ?
- არც ისე, ბატონო დევო; შენ, ოღონდ ეს ოხერი რკინა მომაშორე და სულ დავიგლეჯ ყურებსა.
- დავიგლეჯო?! აბა, აქეთ მომხედე!.. ჭანჭიკ, ბიჭო, ყურები გაგსწორებია, ყურები!
- ჰა?
- ექიმიცა ვარ, დედი, ექიმიცა!
აცეკვდა დევი.
- კიდევ დამცინი, დევო?
- დაგცინი? აბა, დედი, სარკე გამოუტა ბიჭსა, სარკე!
ჭანჭიკამ სარკეში ჩაიხედა:
- ე!..
ერთი წუთიც არ იყო გასული და ყვავიც მოფრინდა.
- ლურჯი კვერცხი დადე! – უბრძანა დევმა.
ყვავმა ლურჟი კვერცხი დადო და გაფრენა დააპირა.
- მოიცა!.. ჭანჭიკ, აბა, ნახე, ლაყე არ იყოს.
ჭანჭიკამ კვერცხი ყურთან გააქნია:
- საღია!
ყვავი ნაწყენი უყურებდა პატრონს:
- წავიდე?
- ჯერ გატეხე შენ თვითონა! თორემ ხო იცი, ისეთი ხელი მაქვს, არ შემომაკვდეს შენი ბახალა.
ყვავმა ნისკარტით გატეხა კვერცხი და გაფრინდა.
კვერცხიდან ბახალა ამოფრინდა და დევს დაასკუპდა მხარზე:
- ვახ, ჭანჭიკ?!. ვინ გაგისწორა ყურები?
- ვინ გაუსწორებდა?! – დევმა ბახალას კისერში წამოარტყა ხელი და პირდაპირ ჭანჭიკას ჩაუგდო უბეში, - მიდი, მაგის მუცელს მიხედე! ჭიპსა, ჭიპსა!
უტრიალა ბახალამ ჭანჭიკას მუცელს, უტრიალა და ეუბნება დევს:
- ამაზე ადვილი რა არის, ბატონო?! მოვხსნა?
- აბა, მაშ, რისთვისღა მჭირდებოდი, შე მართლაც რო ყვავის ბახალავ, შენა?! – შეუძახა დევმა.
ბახალამ ფრთა გადაუსვა ჭანჭიკას ჭიპს. ჯერ ერთი მხრიდან, მერე მეორე მხრიდან და... დაიწყო ჭანჭიკმა ტრიალი. ტრიალებს და ტრიალებს ჭანჭიკი.
სიხარულისგან ხტოდა ჭანჭიკა და უცებ დევმა დაიღრიალა:
- გაჩერდი, ყვავო!.. გაჩერდი მეთქი!.. ჭანჭიკ, ნუ ხტუნავ!
- რათა ბატონო დევო? – შეწუხდა ჭანჭიკა.
დევი ჭანჭიკასკენ დაიხარა და ყურში ჩასჩურჩულა:
- საჯდომი გძვრება, ჭანჭიკ!.. საჯდომი!! ლამის არის, ჩამოგვარდეს.
ცივმა ოფლმა დაასხა ჭანჭიკას.
- შენ რაღას უდგახარ?! – ახლა ბახალას დაუყვირა დევმა, - მოუჭირე უკან, ჩქარა!
ბახალამ ჭანჭიკი უკან დაატრიალა და მოუჭირა.
ჭანჭიკამ თავი მოაბრუნა და დაიხედა:
- თავის ადგილზეა? – ჰკითხა დევს.
დევმა თავი დაუქნია და დასხდნენ სამივენი დარდიანად ტახტზე. ხან ერთი ამოიოხრებს, ხან მეორე, ხან მესამე.
ატირდა ჭანჭიკა. მისი ცოდვით ქვაც დაეწვოდა.
იტირა, იტირა, მერე მუხლზე ხელი დაირტყა და წამოდგა ტახტიდან:
- ბატონო დევო, რომელი ყური მქონდა მოკლე, აღარ გახსოვს?
- ბატონოს ნუღარ დამიძახებ, ძმები ვართ მე და შენა; მაგრამ ეგ რაში გაინტერესებს? – ეკითხება დევი.
- ვირს უნდა დავუძახო. ფეხით ხომ ვერ წავალ სოფელში ამოდენა გზაზე?!
- ვაი, რომ არ მახსოვს ჭანჭიკ... ორივეს რომ მოქაჩო, რა იქნება ვითომ?
მართლაც, ჩამოქაჩა ჭანჭიკამ ორივე ყურს და ვირის ყროყინიც გაისმა.
გადაეხვივნენ ერთმანეთს დევი და ჭანჭიკა, გადაკოცნეს ერთმანეთი და გადასვა დევმა ღობიდან ძმაკაცი.
ვირიც იქვე იდგა. პირში მელიის კუდი ეჭირა:
- რაო, არაფერი გამოვიდა? – ეკითხება ჭანჭიკას.
- არა, ვირო, არაფერი. წამიყვანე სოფელში.
- ნუ დარდობ, ჭანჭიკ! ყურები ხო გაგისწორდა. ეგეც საქმეა! ცოტაც გულზე რომ მოგეშვას, აჰა, მელიის კუდს გაჩუქებ. მთელი დღე ვსდიე. ძლივს დავიჭირე.
- მადლობელი ვარ, ვირო. ოღონდ, შენი ჭირიმე, ისე მატარე, გზაში არაფერს გამოეკიდო...
- უხ! ერთი ტურა კი მყავს გასალახი, მაგრამ შენი ხათრით სხვა დროს იყოს.
უთხრა ვირმა და გაჰქუსლა.
სოფლის პირს რომ მიადგნენ, ვირმა ჭანჭიკა დაარიგა:
- ჭანჭიკ, თუ კიდევ დაგჭირდე, რომელ ყურსაც გინდა მოქაჩე, მაშინვე იქ გავჩნდები. ოღონდ, აცე აღარ დამიძახო! – კუდი აპრიხა და გაუჩინარდა.
მთელი სოფელი კი, თურმე ჭანჭიკას ელოდებოდა:
- ჭანჭიკ, სად იყავ ბიჭო?
- ჭანჭიკ საცოლე გიშოვეთ!
- ჭანჭიკ, იმასაც შენნაირი ჭიპი აქვს.
- რა ლამაზია, რო იცოდე, ჭანჭიკ!
- ლურჯი თვალები აქვს ჭანჭიკ!
ერთმანეთს აღარ აცლიდნენ ლაპარაკს სოფლელები.
ვერ იჯერებდა ჭანჭიკა – რაღაც ავი ზნე ექნებაო.
- არაფერი ჭანჭიკ, არაფერი!
- ხვალ ქორწილია, ეეე!.
მართლაც, მზეთუნახავი ქალი მოჰგვარეს ჭანჭიკას და დიდი ქორწილიც გადაიხადეს.
* * *
(ღამღამობით მთელ სოფელში რკინის ჭახაჭუხი ისმოდა ჭანჭიკას სახლიდან).
ცხრა თვის თავზე ტყუპი, ოქროსთმიანი ბიჭი აჩუქა ცოლმა ჭანჭიკას. თანაც ჭიპის ადგილას ისეთი, ვერცხლის ღილივით ჭანჭიკი უბრჭყვიალებდათ, რომ იმათ ყურებას არაფერი სჯობდა.
ერთს ჭანი დაარქვეს, მეორეს ჭიკა. ორმოცი დღის შემდეგ მონათლეს და ცხოვრობდნენ ბედნიერად.
ჭირი იქა,
ლხინი აქა!
ქატო იქა,
ფქვილი აქა!
ექვთიმიშვილი თამაზ - Eqvtimishivli Tamaz
⏱️ 1 წთ.
👁️ 2
100%