მათრობელა სურნელი
(matrobela surneli)
მეზობელთან რომ დააკაკუნა, კარი სტუმარმა კაცმა გაუღო. ნამძინარევს ჰგავდა. მობრძანდი, მობრძანდიო. სასტუმრო ოთახში შეუძღვა, სკამი შესთავაზა. მაპატიე, ახლავე მოვალ, ცოტა მოვწესრიგდები და მალევე გეახლები, არ მოიწყინოო.
ეს აქ არც ისე ცუდად გრძნობს თავსო, გაიფიქრა გოგონამ. ნეტა ღამით სად სძინავს? - დაინტერესდა, - იქნებ გაპარული საცოლის ოთახშიო?
ალექსანდრე შინ არ იყო, სტუმარი მარტო დაეტოვებინა, რაც ამ დღეებში იშვიათად ხდებოდა. მაინც სად უნდა წასულიყო? თუმც, გოგონასთვის მნიშვნელობა არ ჰქონდა, ალექსანდრე საქმეების გამო გაეცალა სახლს, თუ დარდითა და უხერხულობით დამძიმებული სულის მოსათქმელად.
გოგონა მხოლოდ თორმეტი წლისა გახლდათ. ათას უცნაურობაზე ფიქრი დასჩემებოდა. მაგრამ ახლა საკუთარი ოცნება-ფიქრისთვის არ ეცალა, რადგან უჩვეულო ამბავში გაეხვია, უფრო სწორად, გაახვიეს. მეზობელი ალექსანდრეს ქალიშვილი შინიდან გაიპარა, თავის რჩეულს გაჰყვა მამის უჩუმრად. მოკლედ, გათხოვდა. ამ საქმეში გოგონასაც ედო ერთგვარი წვლილი. მას დაევალა საზიარო ღობესთან საგანგებოდ მიდგმული საპატარძლოს ტანსაცმლით სავსე ჩემოდნის გატანა ქუჩამდე და ძველ, ნახევრად შემპალ ელექტრობოძზე ჩამოკონწიალებული, ჩაფხუტიანი ფარნის ქვეშ მდგარი ნაცრისფერი ჟიგულის სახეჩოფურა მძღოლისთვის გადაცემა.
გეგმის მიხედვით, გოგონას ალექსანდრესთან ძველებურად უნდა განეგრძო მეზობლური ურთიერთობა, რათა სცოდნოდა, რა ხდებოდა მის სახლში. შვილის გაპარვის შემდეგ რას მოიმოქმედებდა ალექსანდრე - პოლიციას გამოიძახებდა და ძებნას შეუდგებოდა, ბრაზით სახლ-კარს გადაწვავდა ან ვენებს გადაიჭრიდა, თუ მოღალატე შვილს მკვდრად შერაცხდა.
დავალება მართლაც პირნათლად შეასრულა, ყოველგვარი კონსპირაციულობის დაცვით, თან მეზობლობასაც პირობისდა მიხედვით აგრძელებდა.
სტუმარი დედაქალაქელი იყო. ალექსანდრეს კარგა ხანია სასიძოდ შეეგულებინა იგი, მაგრამ სასიმამროს მიერ მოწვეულ სასიძოს საპატარძლო გაფრენილი დახვდა. ამაზე მეტი გაბითურება წარმოუდგენელია, ყოველწამ შეიძლებოდა მომხდარიყო რაღაც გაუთვალისწინებელი. ჯერ კი არაფერი ამის მსგავსი არ შეიმჩნეოდა.
სტუმარი კაცი გარეგნულად სიმპათიური გახლდათ, კოხტად ჩაცმული, დახვეწილი ჟესტებით, თავაზიანი, და, რაც მთავარია, თვალშისაცემად მშვიდი. მის მდგომარეობაში, საკმაოდ მშვიდი... ეს გოგონას ინტერესს უფრო და უფრო აცხოველებდა. გულისგულში გაუმხელელი ფიქრებიც კი უტრიალებდა: რად არ უნდოდა ასეთი საქმრო? მისი შეყვარებული ამას რითი სჯობდა? მაინცდამაინც ის ფეხსაცმელზე ტალახაკრული აირჩიაო. იხსენებდა მის გაბუშტულ, სიწითლეშეპარულ ცხვირს, სოფლურ აქცენტს. თურმე მეცნიერებაში რაღაცას იკვლევდა, ძალიან, ძალიან საინტერესოს.
მხოლოდ ერთხელ ჰყავდა იგი ნანახი, მხოლოდ ერთადერთხელ, და ეგონა, მუდამ ტალახიანი ფეხსაცმელი ეცვა. ეს კაცი კი დედაქალაქში წაიყვანდა, ლამაზ ქურქს უყიდდა, მოპრანჭავდა, არაფერს მოაკლებდა, და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ. მაგრამ ისიც არ ავიწყდებოდა, თავისებური ჯაშუშის როლი რომ ჰქონდა დაკისრებული.
როლს სერიოზულად ეკიდებოდა, თუმც ხელმოცარულ სტუმარს ადამიანურად მაინც თანაუგრძნობდა. ებრალებოდა იგი გაუმხელი სიბრალულით, და როდესაც სტუმარი კაცი და ალექსანდრე ფართო, ხის რიკულებით მოგვირისტებულ ვერანდაზე ჭადრაკის თამაშით იქცევდნენ თავს, თუ სპილენძის ფრიალა სინზე დახვავებულ ალექსანდრეს ბაღჩის ყვითელ, ბომბორა გარგარს მიირთმევდნენ, თან მასაც ეპატიჟებოდნენ, ჭამეო, ერთი სული ჰქონდა, ხმამაღლა განეცხადებინა: მე რას მიმალავთ, ისედაც ყველაფერი კარგად ვიცი. ილაპარაკეთ იმაზე, რაც გაწუხებთ, რაც გულს გიღრღნით.
მაგრამ, რასაკვირველია, სხვაგვარად ხდებოდა. გოგონა ენას კბილს აჭერდა, მოთმინებით უმზერდა ჭადრაკის დაფისკენ თავდახრილ კაცებს, ვერაფრით რომ ვერ აერჩიათ გადასაადგილებელი ფიგურა. ჩაშტერებოდნენ და ჩაშტერებოდნენ, ფიქრობდნენ დაუსრულებლად. თითქოს დაუსრულებელ ჩაშტერებასა და ფიქრში იდო ყველაზე მნიშვნელოვანი და მთავარი აზრი, მათი ერთად ყოფნის გამამართლებელი. იგი ქცეულიყო ხელოვნური წონასწორობის საყრდენად და საძირკვლად. თითქოს დუმილის კუნძულზე მოხვედრილიყვნენ კაცები. სიტყვებს ტაბუ ედო. ანდა, სულაც, აზრების გადაცემის მაგიას ფლობდნენ და გოგონას თვალის ასახვევად, ერთმანეთში ჟონგლიორობდნენ ამ უხილავი აზრებით. მდუმარენი აბოლებდნენ სიგარეტს, ისმენდნენ უკანასკნელ ცნობებს, პატარა ჯიბის რადიო რომ გადმოსცემდა ომახიანად. ათასგვარ ამბებზე, პოლიტიკურ პარტიათა ალიანსებსა და ურთიერთგათიშვაზე ღაღადებდა იგი, კორუფციასა და მთავრობის კრიზისზე. ხშირ-ხშირად გაისმოდა სიტყვა ”სკანდალი” - მოდაში შემოსული, ჟურნალისტების საყვარელ სიტყვად ქცეული. ყველა ყველას უყენებდა პრეტენზიას. ურიების ბაზარს დამსგავსებოდა ქვეყანა. სიახლე კი ვერაფერს შეჰქონდა ვერანდის უცვლელ განწყობაში.
აქედან ალექსანდრეს დაბურული ბაღჩის უმწიფარი ვაშლით დახუნძლულ ხეთა კენწეროებს გადევნებული მზერა ქალაქის გაღმითა ნაწილს სწვდებოდა. გადამწვანებულ კლდე-რელიეფს შეფენილი შენობები პროვინციული სიმყუდროვის მძაფრ შთაბეჭდილებას ქმნიდა და აღიქმებოდა კოლორიტის თავისებურ დამღად. ამას ემატებოდა, დროის გარკვეული ინტერვალებით, ჰაერში აქეთ-იქით გამოკონწიალებულ ბაგირებზე მორონინე ფერდაკარგული მართკუთხა ვაგონები - ქალაქელთა ერთადერთი შემორჩენილი ტრანსპორტი.
ჭიაყელასავით წვრილი მდინარით შუაზე გაყოფილი ეს ქვაბქალაქი ლამის ხელისგულზე იდო და უცხო თვალს თავისებურად აოცებდა კიდეც. თუმცა სტუმარი აშკარად არც გაოცებას გამოხატავდა, არც რაიმე განსაკუთრებული შეიძლებოდა დაგეჭირა მის განწყობაში. ისიც გაურკვეველი იყო, ალექსანდრემ რა უთხრა მოწვეულს, რად არ ჩანს ჩემი ქალიშვილი, რატომ ვერ შეგახვედრეო. იქნებ სულაც გულწრფელად უამბო, რაც მოხდაო, ფიქრობდა გოგონა, სტუმრის წინაშე ბოდიშის მოხდის გარდა, რაღა უნდა ეღონაო. კითხვა კითხვას მოსდევდა, ეჭვიანი, აყალყული.
გოგონა ხომ აქ, ამ მოჩვენებით მშვიდ სინამდვილეში მძევალივით იყო დატოვებული, საკუთარი არჩევანით გაბედნიერებული, ალექსანდრეს ქალიშვილის მოზეიმე გამარჯვების სანაცვლოდ. უკვე ართობდა კიდეც თავისი ხვედრი, რადგან გულისგულში სწამდა, რომ სიყვარული უნდა იმარჯვებდეს ყოველგვარ ცთუნებაზე. ხოლო, როცა ასეთ საქმეში ერევი, სიძნელეებისთვის მზადყოფნაც უნდა შეგეძლოს.
წუთითაც არ სცილდებოდა ალექსანდრეს ქალიშვილის სხივჩამდგარი, სარკესავით მბზინავი ცისფერი თვალები, როცა გაუმხილა - იმას მივყვები, ვინც მიყვარს, მამაჩემმა რაც უნდა ქნას, ამას მნიშვნელობა აღარ აქვს. მისი შერჩეული საქმრო არ მინდა, ნუთუ ძნელი გასაგებიაო?
გოგონა თითქმის ამაყობდა, რომ მნიშვნელოვანი საიდუმლო ანდეს. ისიც იცოდა, ამ ორი დაბოღმილი კაცის გამოუთქმელ მიუსაფრობას რაღაცნაირად ეხიდებოდა თავისი არსებობით. როგორღაც საჭირო გამხდარიყო მათვის, სიამოვნებდათ მისი გამოჩენა. ერთხელ ისიც იფიქრა, ერთმანეთთან სალაპარაკო არა დარჩენიათ და ორთავეს ხელს აძლევს უხერხული დუმილი მე გადმომაბრალონო. მერედა რა, ბოლოს და ბოლოს, ამაზეც ყაბულს იყო, ამ პატარა მსხვერპლზეც, რადგან ორი შეყვარებული გულის შეერთების შემდეგ, უმნიშვნელო წვრილმანად მიაჩნდა ყოველივე.
გოგონა იჯდა ახლა მოთმინებამოკრებილი, შესცქეროდა შანდლებიან შავ პიანინოზე სიმაღლისდამიხედვით გამწკრივებულ თეთრი მარმარილოს პაწია სპილოებს, კარგა ხნის გადასული რომ იყო მოდიდან და ძველი დროის პრიმიტიულ გულუბრყვილობად აღიქმებოდა. ელოდა ლამის მასპინძლად ქცეულ სტუმარს, რომლის წინაშეც სრულებით არ გრძნობდა სინდისის ქენჯნას. დარწმუნებული იყო, სწორად მოიქცა, მძიმე, საპატარძლოს ტანსაცმლით გატენილი ჩემოდანი ნაცრისფერ ჟიგულამდე რომ მიათრია.
ფეხის ხმა გაისმა, მერე წაღიღინებაც. სტუმარი ღიღინებდა. კაცი, რომელმაც საცოლე დაკარგა, ღიღინებდა. გოგონა დაიძაბა. კაციც მალევე გამოჩნდა იმ კარიდან, რომელზეც თეატრალურად ეკიდა მოჩითული ფარდა. იგი მშვენიერ გუნებაზე ჩანდა, ახალგაპარსული კიდევ უფრო სასიამოვნოდ გამოიყურებოდა. ბოდიში მოიხადა, - მომიტევე, რომ გალოდინე, - ისე მიმართავდა, როგორც თავის ტოლს. - დღეს მარტო დავრჩი სახლში. ცოტა არ იყოს, მოვიწყინე, აქ ისეთი სიჩუმეა, საკუთარი სუნთქვა გესმის, ასეთ იდილიას ჩვეული არა ვარ. შენ კი გამახარე, გულწრფელად გეუბნები, გამახარე, რომ მოხვედი. საერთოდაც, ძალიან მსიამოვნებს, პატივს რომ დაგვდებ ხოლმე ორ ბებერ ძიას და მოგვინახულებ. ყოველთვის მიყვარდა ახალი მეგობრების შეძენა. უკვე ჩემს ნამდვილ მეგობრად გთვლი. მეგობრობამ ასაკი არ იცის, იგი მეტად კეთილშობილური გრძნობაა. სიკეთე კი, ცნობილია, ჩარჩოებს ვერ გუობს. და კიდევ ბევრ ამის მსგავს რაღაცებს ამბობდა. გოგონას პირდაპირ იჯდა ოვალურ, მუქი ხის მაგიდასთან და ლამაზ აზრებს სხაპასხუპით აბამდა ერთიმეორეს. თბილი, სასიამოვნო ხმა ჰქონდა.
გოგონას მაინც ეჩვენებოდა, რომ კაცს სულ სხვა რამეზე სურდა საუბარი, იმაზე, რის გამოც ჩამოსულიყო დედაქალაქიდან ამ მიყრუებულ პროვინციაში, მაგრამ სულ სხვა რამეებს ამბობდა. ალბათ, ასეა საჭირო, ფიქრობდა და გაუწაფავი სმენით ოდნავ ზერელედ უსმენდა. არადა, არ ასვენებდა ალექსანდრეს ქალიშვილის არჩევანი. ნეტავ მართლა ხომ არ შეცდა, ამ კაცის ცოლობა რომ არ ინდომა, ცუდი ადამიანი არ ჩანს, ვაითუ იჩქარა და სანანებლად გაიხადა საქმეო.
ისევ პიანინოზე გამწკრივებულ პაწაწკინტელა თეთრ სპილოებს გახედა, რათა საკუთარი ფიქრისგან გათავისუფლებულიყო.
კაცსაც არ გამოჰპარვია მისი ყურადღების სხვა მიმართულებით მოძრაობა. წამოდგა და სიყვითლეშეპარული, თითქმის გალეული ნეილონის ფარდაჩამოფარებული ფანჯრიდან გახედა ეზოს. როცა ისევ მობრუნდა, გოგონა კვლავ თეთრ სპილოებს უცქერდა, ანუ აგრძელებდა ფიქრს სიტუაციასა და შეწყვეტილი საუბრის არაადეკვატურობაზე.
კაცი უცებ ბზრიალა სკამზე დაჯდა, პიანინოს ხუფი ახადა, რამდენიმე აკორდი აიღო ზედიზედ, თითქოს ინსტრუმენტის ჟღერადობას სინჯავსო. მერე რაღაც უცნობი მელოდია წაიღიღინა. გოგონას გახედა, მას კი ეს შემოხედვა იდუმალ თამაშად ეჩვენა. ალბათ, რამდენი რამ იცისო, გაიფიქრა გულუბრყვილოდ. ამას ის მოჰყვა, რომ კაცმა, ასევე თამაშივით, ჩაჰკითხა: უკრავ? მითხარი, უკრავ, ხომ? და მანაც არ იუარა, თანხმობის ნიშნად, თავი დაუქნია.
- აბა, გთხოვ, უმორჩილესად გთხოვ, მობრძანდი.
ბზრიალა სკამი აამაღლა, რომ გოგონა დაესვა. თავისთვის სხვა სკამი მოიტანა, ახლო მიდგა ინსტრუმენტთან.
უყოყმანოდ მიიღო მიპატიჟება, არ დაუმორცხვია. მერე უკრავდა გოგონა, ხმაშეწყობილად მღეროდნენ ერთად ოდნავ მოძველებულ სიმღერებს. არავითარი უხერხულობა, არავითარი ფიქრები. მუსიკა ყველაფერს ამართლებდა. შემტკბარ ხმებს ისეთი ხიბლი შეეძინა, საჭირო არ იყო სხვა ენა, არანაირი ფიქრებით თამაში. პატარა ჯაშუშის სუფთა და შეურყვნელი სულისკვეთება წარმოსახვათა შესაძლებლობებს ადვილად აცლიდა ხელოვნურობის ნიღაბს. ბუნებრიობის სიცხადე თანდათან ხელშესახები ხდებოდა, მასში ახლობლობის, ადამიანური თანალმობის გაურკვეველი აბლაბუდა იქსოვებოდა. იბადებოდა რაღაც ლამაზი და იმავდროულად შემაწუხებელიც თავისი უჩვეულობით.
სულ ახლოს, თითქმის გოგონას ყურთან, ტკბილ ბარიტონთან ერთად, კაცის სუნამოს მათრობელა სურნელი იფრქვეოდა. ეს ახალი განცდა, მანამდე უცნობი აღმაფრენის სახემიღებული, გრძნობათა მოლივლივე ალმურად ედებოდა სუსტ, ბავშვობადაუსრულებელ სხეულს. ოღონდ, ეგ იყო, სიმღერად ქცეული უცხო სიხარული უმიზეზოდ მორცხვობდა უკვე, რადგან ამ ხმათა თანხმიერებაში ისეთი სახელმოუძებნელი რამ იბადებოდა, გოგონას დაუყოვნებლივ რომ უნდა აელაგმა. მისმა ქალურმა საწყისმა - ჩამოუყალიბებელმა, ნახევრად ველურმა ინსტინქტმა --ზომიერებით გამშვენიერებულის გადარჩენაზე იზრუნა.
ერთბაშად შეწყვიტა დაკვრა. პიანინოს ხუფი დახურა. ზედვე დაალაგა ბავშვური, ფუნთულა ხელები. თან წამოდგა და კაცისთვის მოულოდნელად თქვა:
- უნდა წავიდე!
გაოცდა კაცი, ცოტა დაიბნა კიდეც. რატომ, რატომო, ეკითხებოდა.
- უნდა წავიდე... - კვლავ გაიმეორა უფრო მტკიცედ. ცერა თითებით შეისწორა სარაფნის ბრეტელები, შეტრიალდა, კარისკენ გაჩქარდა.
კაცი ეზოს ბოლომდე გაჰყვა. ფეხდაფეხ მისდევდა, არ იცოდა, როგორ დამშვიდობებოდა. მიაძახა - ხვალ მოხვალ? - გულში ისიც გაიფიქრა სინანულით, ხომ არაფერი ვაწყენინეო?..
გოგონა შედგა, ოდნავ მოაბრუნა თავი, თაფლისფერი თვალები შეანათა.
- მოხვალ ხვალ? - ისევ გაუმეორა.
არ გაუცია პასუხი, არც ხო უთქვამს, არც არა. მიბრუნდა და გაიქცა.
კაცი კი იდგა უძრავად. არაფერზე ფიქრობდა, იდგა და როგორღაც უხერხულად იღიმებოდა.
2001 წ.
ჭიათურა
ბრეგვაძე-კახიანი ლალი - Bregvadze-Kakhiani Lali
⏱️ 1 წთ.
👁️ 2
100%