დაიბადა კრეტაზე, რომელიც იმ პერიოდში ვენეციის რესპუბლიკის ნაწილი იყო. 26 წლის ასაკში ვენეციაში გაემგზავრა სასწავლებლად, რაც იმ ხანად ჩვეული მოვლენა იყო ბერძენი მამაკაცებისთვის, რომელთაც უკეთესი განათლების მიღება სურდათ. 1570 წელს ის რომში გადადის, სადაც სახელოსნოს ხსნის და ნამუშევართა მთელ სერიას ქმნის. იტალიაში ყოფნის პერიოდში განავრცო ელ გრეკომ მისი სტილი ვენეციური რენესანსის მანიერიზმის ელემენტებით. 1577 წელს ის ტოლედოში, ესპანეთი, გადადის, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე რჩება. სწორედ ტოლედოში შექმნა მან მისი საუკთესო ნამუშევრები.
ელ გრეკოს “გრაფი ორგაზას დაკრძალვა”
ელ გრეკოს “გრაფი ორგაზას დაკრძალვა” შესრულებულია 1586-1588 წლებში ტოლედოს სან ტომეს ეკლესიისთვის და მიეკუთვნება მის მესამე, ესპანურ პერიოდს.
სურათის სიუჟეტს საფუძვლად დაედო მე-14 საუკუნეში გავრცელებული ლეგენდა. 1312 წელს გარდაიცვალა ტოლედოს მკვიდრი და ქალაქ ორგაზას მფლობელი დონ გონსალო რუისი. მისმა ოჯახმა მოგვიანებით მიიღო გრაფის ტიტული, რაც მისი სიკვდილის დროს მომხდარმა ფაქტმა განაპირობა. გრაფი ორგაზა, ღვთისმოშიში და გულკეთილი ბატონი ყოფილა, ის სან ტომეს ეკლესიის გასალამაზებლად ბევრს აკეთებდა. მისი გარდაცვალების დღეს, ლეგენდის თქმით, რაც მის მემორიალურ დაფაზეც წერია, ციდან ჩამოვიდნენ წმიდა სტეფანი და წმიდა ავგუსტინი, რათა საკუთარი ხელებით დაეკრძალათ გრაფი.
სურათი ელ გრეკომ სან ტომეს მღვდლისგან მიიღო დაკვეთით. ნახატი ტოლედოს მოსახლეობაში უმალვე გახდა პოპულარული, რადგან დაკრძალვისას სცენაში მოსახლეობაცაა ასახული. მოსახლეობა, რომელიც იმ დროის ნაღებ საზოგადოებას წარმოადგენდა და მათი პორტრეტებიც ნახატს მეტ ინტერესესს სძენს, ხოლო ნამუშევარი მხატვარს, ერთ-ერთ საუკეთესო პორტრეტისტად წარმოაჩენს.
ნახატი გადმოსცემს ორ სამყაროს: მიწიერსა და ზეციერს. ზეციური სამყაროს ცენტრში წარმოდგენილია ქრისტე, რომელიც გარშემორტყმულია წმიდანებით. კომპოზიცია მოგვაგონებს მიქელანჯელოს “საშინელ სამსჯავროს”, რომელიც გრეკოს შესწავლილი ჰქონდა. თეთრ სამოსში გახვეული ქრისტე ქმნის “დეისუსის” სამკუთხედს. მათ უკან წარმოდგენილია სხვადასხვა წმიდანების პლასტიური და ცოტა დეფორმირებული სხეულები. ამ ორ სამყაროს შორის გამაერთიანებელი ფიგურაა ანგელოზი, რომელსაც გადაჰყავს მიღმიერ სამყაროში გარდაცვლილის სული, ხოლო პეტრე მოციქული, რომელიც გასაღებებითაა გამოსახული, მზადაა სასუფევლის კარების შესახსნელად.
ზეციური სამყაროს სამი ცენტრალური ფიგურის ფონზე გამოსახულნი არიან მოციქულები, წამებულები, ბიბლიური მეფეები. გარდა წმიდანებისა, ქრისტეს მარცხენა ხელთან გამოსახულია ფილიპე მეორე – როგორც ჩანს მხატვრის ეს კიდევ ერთი ცდა იყო, მონარქის კეთილგანწყობის მოპოვებისა, რომელიც არ აფასებდა გრეკოს. მიწიერი სამყარო გამოსახულია უკიდურესი რეალისტურობით, ხალხის ფონზე გამოსახულნი არიან წმიდა სტეფანე და ავგუსტინე [დიაკონისა და ეპისკოპოსის ჩაცმულობით] და მათ თვალწინ მიმდინარეობს სასწაული. მათ ხელში უკავიათ გრაფის ცხედარი. მარჯვნივ მდგომი ბავშვი, რომელიც დაკრძალვაზე მიუთითებს, ელ გრეკოს ვაჟი – ხოსე მანუელია, რომლის უბიდან ამოვარდნილ ცხვირსახოცზე მისი დაბადების თარიღის ამოკითხვაცაა შესაძლებელი [1578 წ.]. თავად მხატვრის ავტოპორტრეტის ნახვაც ადვილი მისაგნებია: ის წამორდგენილია მაღლა ხელაწეული ფიგურით წმ. სტეფანეს თავთან. მამაც და შვილიც მაყურებლის მზერას უსწორებენ თვალს და მათთან ამაყარებენ კონტაქტს.
ნახატის კოლორიტი მდიდრულია: დასაკრძალავ სამოსში გამოწყობილი მცხოვრებლების ფონზე წარმოდგენილია წმიდანების ოქროსფერი ოქრომკერდი შესამოსელი. მხატვრის ოსტატობა არა მხოლოდ ფერის გადმოცემაში, არამედ ფაქტურის დახვეწილობაშიც ვლინდება. მიცვალებულის სახე – ღია ლურჯით, წმიდანების ნათელი კანისფერით და ტოლედოს მოსახელობის მოყვითალო ლურჯით. წმიდანების შესამოსლის ფაქტურა უკიდურესად ხელშესახებია. მხატვარი წმ. სტეფანის შესამოსლის კუთხეში ამ წმიდანის წამების სცენასაც კი გამოსახავს: ჩანს ხუთი შიშველი ფიგურა, რომლებიც ქვებით ქოლავენ წმიდანს.
კომპოზიცია გაჯერებულია მონაცისფრო ფერითა და სპილოსძვლისფერით, რომელიც შერეულია თბილი მიწის ფერებთან [ყვითელი ოხრა, წითელი ოხრა]. ექსპრესიული გამოხედვები და ჟესტები პერსონაჟებისა წარმოდგენილ სცენას უფრო დინამიურს ხდის.
მიუხედავად იმისა, რომ ფერწერა ითვისებს ბიზანტიურ იკონოგრაფიას, ვენეციური სკოლის, აღორძინებისა და მანიერისტულ ელემენტებს, მხატვარმა მაინც მოახერხა ლეგენდის გადმოცემაში საკუთარი შტრიხების შეტანა. ამით მიაღწია ორიგინალობასა და განუმეორებლობას.
საინტერესო დეტალია, რომ ნახატში უგულებელყოფილია ჰორიზონტი და პერპექტიული სიღრმე, მაგრამ მიწიერ სცენაში გაცილებით საინტერესოდაა გადმოცემული თანაზიარობის გარემო. მხატვარმა ამ განცდას მიაღწია დიაკვნის ზურგშექცევით მდგომი ფიგურის გამოსახვითა და ბერის მანტიაში გამოწყობილი გვერდულად მდგომი ფიგურით. თითქოს სცენის კიდურები მომრგვალებულია და მაყურებელიც ძალაუნებურად დაკრძალვის თანაზიარი ხდება.
მთლიანი სურათი ნაზავია მხატვრის პირადი შემოქმედების, რელიგიის, ფილოსოფიისა და ისტრიის. მხატვარმა შეძლო თავისუფლად ემოქმედა და გაეერთიანება ამიერ და იმირ სამყარო. ზოგიერთი წმიდანი რეალურ პერსონაჟზე უფრო მეტად რეალისტურადაც კია გამოსახული. ნაწარმოების იდეა, სრულად პასუხობს რენესანსის ეპოქაში დამკვიდრებულ შეხედულებას: ნებისმიერი ადამიანის სიცოცხლე უძვირფასესია.