სუმბაძე დარეჯან

“რად უნდა განრისხდეს ღმერთი შენს ხმაზე?”
ეკლესიასტე, 5, 5

“მითხარი, ჩემი სულის შეყვარებულო.
სად აძოვებ,
სად ისვენებ შუადღის ხვატში,
რომ ფუჭად არ ვიხეტიალო
შენი მეგობრების ჯოგებში?”
ქებათა-ქება სოლომონისა, 1, 7.

“და შენს თითებზე ვტოკავ
უნეტარესი სული”.
მირზა გელოვანი

ლოცვასავით

ხემ გაიღვიძა. გაიზმორა. წყალი დალია.
თებერვალია და ტრადიცია –
მღვიმე, რომელიც მამისაგან ყოფნისთვის მერგო,
რომელშიც ზედმეტ, უზარმაზარ სიცარიელეს
ჩემი მცირე და უჩინარი სხეული ერთობ
გადადიოდა ფონს, სცდებოდა,
როგორც ზღაპარში, სადაც სურვილმა წვის და შერწყმის ზღვარი დამალა,
მე ვისწავლე არარსებულ ქართან თამაში,
როგორც ერთგვარად სამარცხვინო შთამომავალმა.
ყველა სტიქია აირია –
მთის წიაღში ჩასახული ჩემი მღვიმე იმოსება უცხო ხავსით.
ნილოსის დედას, რწმენის წყაროს, მადლიან საშოს ემსგავსება.
როგორც ოდესღაც პირველ სიტყვას.
ახლა დადუმდა. ახლა ღმერთმა აზრი დაკარგა.
ფიქრის უნარი. როგორც მაშინ,
როცა მარტო მიგატოვეს უცხო ქალაქში – უცხო კართან
იმ ქალაქზე არსებული შთაბეჭდილებით.
მიყვებოდი ბავშვობის ხილვებს ტყვე – მორჩილი ძველი ჩრდილების.
მიდიოდი, სადაც, ვინ იცის, დაიბადე.
ერღვეოდა ხსოვნას პირბადე
მანამდე, ვიდრე უსირცხვილოდ შიშველი მკერდით არ დაგარწყულა.
ბაგეების ბლის კუნწულა გისამკაულა.
მერე საყურე ცეცხლს იკრებდა ნიჟარის ბადედ.
გამორიყა ზღვამ ჩურჩული, მიზეზი დარდის:
“ომი დაიწყო. დიდი ხანია...”
დაემსგავსა მღვიმე მოლოდინს.
ოცნებობდი ომის გზიდან დაბრუნებულ მიჯნურის ბაგეს –
მდინარედ დაღვრილ პოეზიას სათქმელი ამბის...
ხე მერამდენედ გაიზმორა. წყალი დალია.
მთის წიაღში ჩემი მღვიმე მერამდენედ ხვდება ალიონს.
სპაზმა მთას მუჭავს. ლავას ადენს. მერამდენედ მთა ტკივილს ითმენს.
მერამდენედ ვებანები ზღვის მიქცევა-მოქცევების ჯვარედინ რითმებს.
მერამდენედ – შეგეჩვიე მე, უმადური.
და მერამდენედ შენს წიაღში მაინც მარტო ვარ.
მტევნის გაშლილ ხელისგულს გიწვდი სულის მებადურს –
გევედრები, მიმატოვე!
რომ ერთხელ კიდევ შემოგიბრუნდე, გიერთგულო და შეგევედრო:
“უფალო ჩემო, მექმენ მფარველად”.

1

მე თანახმა ვარ, დაიკავო ჩემი ოთახი
და რა თქმა უნდა, ეს არაფრით არ გავს დარჩენას,
როცა რჩებოდი განუყრელად, გადასარჩენად
ავადმყოფობის, სიტყვებად რომ ვერ გამოვთქვამდი.
და ყველაფერი ერთხელ ნანახს ოდესღაც ჰგავდა,
ვერ ჩაერევი, მით უმეტეს, სიტყვა არ გეთქმის.
ომი, რომელიც ვერ აქციე წარსულად, რადგან.
ომი ომია და ის არ ცნობს კანონებს ღმერთის.
გულმავიწყობამ მომაკითხა, იყავი როდის,
ვეღარ ვიხსენებ, საბოლოოდ, როდის. არადა,
ისე გეძებდი, ისე გცნობდი და გეყრდნობოდი
ისე. უპოვნელს, სიტყვებშიც რომ ღმერთი გფარავდა.

2

შეუცვლელია შენი სიტყვა, როგორც ყოველთვის.
და ყველა ლოცვა ცისგან ბილიკს ჯიუტად უხვევს.
უკვე თენდება და განთიადს ერევა მწუხრი.
მე კი შენს ხმაში გადამსხვრეულ მიხაკს მოველი.
ვფიქრობ: ჩერდები დნეპრთან ახლოს და შორი მგზავრი
შემხმარ ბალახზე დებ ზურგჩანთას, წვები და ფიქრობ.
გულთან შეჩვეულ ფურცელს იღებ. გამომიგზავნი.
გამომიგზავნი ჩემთვის კუთვნილ ამღვრეულ სითბოს,
ამღვრეულ დნეპრს და შემოდგომის ამღვრეულ ქარებს,
რაც დარჩა შენგან ამ დილაში, რომელიც ასე
სავსეა გზებით, სიშორით და რომელშიც ჩქარობ.
და ზღვა მოლოდინს ბოლო წვეთი წყურვილით ავსებ.
გულს დაუბრუნებ დაუწერელ სტრიქონებს მგზავრი.
თეთრი მიხაკი იბზარება: ღმერთი გფარავდეს!
“როგორც ყოველთვის,
არც ამ წერილს გამოგიგზავნი.
არც ერთი ლოცვა ცამდის არ ადის”.

3

და ხილვა უფრო ნათელია. გაამირაჟებს
დღევანდელ ამინდს: ქარმა შეკრა მზისკენ მარულა,
მფრთხალი ქალაქი აკრეფილა და გაპარულა.
ხილვა კი უფრო ნათელია: მტერთა ბლინდაჟებს
უახლოვდება. “ომის ღმერთებს შეხსნეს ავშარა”
და ჯარისკაცის როლში მგზავრის ბოლო საღამო
ბნელდება ისე უჩვეულოდ, ისე აშკარად,
ვარსკვლავიც არ ჩანს სიბნელიდან გამოსავალი.
მე ვხედავ: უკვე არსად ჩქარობს. აღარსად ჩქარობს.
საშრობის მიწას შეახოცა სისხლი და დარდი.
დგება მსუბუქად, უფრო მშვიდად, თითქოს მთის წყარო
ტყისპირა ჩრდილებს შეხიზნული მზის გულზე გადის.
და რჩება რაღაც – გულთან ახლოს თეთრი ფურცელი,
სისხლით ნაკაწრი. გაფრენილი მტრედი. ბარათი.
უკან – სამყარო მზენარევი, უკვე უცვლელი.
მათ შორის – მგზავრი ქარის ენით მოლაპარაკე.
და შეუძლია აყვეს ფრენას თეთრი ირმების,
თეთრი მიწიდან ამოსავალ ძახილს მინებდეს.
ნათდება შორი საოცნებო “ცეცხლი მღვიმეთა”.
ქარადქცეული თუ მიაღწევს ზღაპრულ მღვიმემდე.

4

და რაკი მანძილს აღარ მოაქვს სიშორის განცდა,
რაკი იწყება უცნაურად. რაკი დამთავრდა
უფრო დამღლელი. შეჩვეული ოთახის ნაცვლად
მღვიმეა ქარით ავსებული. ახლოს ზამთართან
არის სეზონი, იებს თოვლი ფრთად რომ მოყვება.
და რომ მოყვება კიდევ რაღაც სტიქია შორი.
როცა მზის ვნება
ჩრდილად აქცევს ზიგზაგებს მთების,
მე ვიკარგები
ზამთარსა და გაზაფხულს შორის.
მას რაკი სურდა, მღვიმის იქით არსად გავეშვი
და რაკი ღმერთმაც ასე ინება,
ქარის სურვილებს აყოლილი ქარის მკლავებში,
თევზივით წყალში, დავყვებოდი დროის დინებას.

5

და ასე, ნებით მოიპოვა ჩემზე უფლება
ჩვენი მარხილი სხეულების მსხვრევად გარსს გასცდა.
ვიქეცი ქარად და ქარივით თავისუფალი
ვიყავი ყველგან მამასავით და თითქოს, არსად.
და სრბოლა ჰგავდა ზღვაში პეშვი სიმშვიდის ძებნას
ჩვენ შეჩვეული ქარის ნაცვლად ზურგის ხმას ვენდეთ
უკან დავტოვეთ თეთრი გემი ტალღებზე დღეთა.
გემი, რომელსაც ააგებდნენ დიდი ხნის შემდეგ
ჩვენი შვილები.
მერე ტალღა ჰაერის მარხილს
ფრთაში მისდევდა – თვალუვლები, მკრთალი და შორი.
მე – ეჭვიანი ესკიმოსის მიჯნურის მსგავსად –
ვერიდებოდი მაცდურ მთვარეს. ვარსკვლავთა შორის
იყო სილურჯე. თვალს ახელდა ცისან-კესანე.
ნაცნობ საფლავზე, სიმშვიდეში ცის მზე ჰყვაოდა
და ჯოჯოხეთის ცეცხლის წყალში იდგა მესამე,
თავდაღწეული, ჩვენ ორს გარდა, მიწის ხაოდან.

6

თმის მდინარეს მის მხარზე ვფენდი
და სავსე, უხმო აღსარება ვერდატეული
უბიდან უხვად იღვრებოდა, თითქოს რძე ცაზე –
განთიადის ტრაექტორია.
ყველა წვრილმანი, რაც გადამრჩა
მის ტერფებთან უნდა დამეგო.
ის დაწვებოდა ჩემი ცოდვის გლუვ ჰორიზონტზე.
ილივლივებდა.
და ხმას ვიდრე გავიგონებდით:
“არ გაეკაროთ!”
უჩვეულოდ გავკადნიერდი.
ის თავისთავს არაფრით ჰგავდა.
და ჩვენ იმ დილას ძველი, უკვე უცხო ქალაქის
თავზე დავქროდით.
უფრო ლაშქრობა ეთქმოდა ქროლვას –
ქუჩებს ვუცვლიდით გამჭვირვალე მქროლავ სამოსებს,
წარსულის ყველა, გერმანულად უზუსტეს წვრილმანს
ვაფარებდით დავიწყებას.
ჩურჩულებდა:
“მარადიული არაფერიააააა... მხოლოდ ქარი – ცვალებადიიიიი…”
სახლის კარვები კათოლიკე მონაზვნების თეთრ ქუდებს ჰგავდა
და მზე დროის უმრგვალეს და უტკბილეს ბისკვიტს
ქალაქს საუზმედ უნაწილებდა.
მხოლოდ ზღვა იყო შეუცვლელი – ტერფმოთაყვანე
და ვერასგზით გადაჩვეული ბრმამორჩილებას.
ხალხის თვალებში ქარი ქროდა – უცხო სურათებს შლიდა თვალწინ:
ჩვენი შესაძლებელი შვილები
აზრგამოუთქმელი უსათაურო ლექსებივით
გვადევნებდნენ შეფარულ, მოისრულ მზერას,
თითქოს ვყოფილიყავით მათი წინაპრების მკვლელი,
ომი, ანდა ომის საბაბი,
რომლის გამო ვერ დაიბადნენ.
ან უნდობლობა –
დამწყვდეული ბაგესა და გაშლილ ხელისგულს შორის,
ხორხის ხრამში ჩაკარგული ზვავის ექო.
სუნთქვაშეკრული მერცხლებივით,
დროის ფსკერზე ვისწავლეთ ფრენა –
თავსხმა წვიმის წინაპირობა.
როცა ჰაერი ისე დამძიმდა
უცხო სეზონზე თოვლსა და ღრუბელს –
წარსულსა და მომავალს შორის,
გარდაუვალ ფრენის ამინდად,
ვზღვავდებოდი,
ვხმაურობდი.
ხმალშემართულ მწვერვალებში ჩაკარგული. უპოვნელი.
სადაც კაცები ცეცხლის მთებს ჰგავდნენ.
სადაც ქალები – საფლავის მზეებს...
მერე დიდხანს ლივლივებდა ჩემი ცოდვის გლუვ ჰორიზონტზე.
ვიდრე მის ხმას გავიგონებდით…

7

მას შეუძლია დამარწმუნოს,
შეუსწოროს ნაწიბურები შემოცვეთილ ფოტოსურათებს,
შეარბილოს მკვეთრი პროფილი,
გამოხედვაში დრეკადი ნდობა შეურიოს.,
დაგასახლოს მფეთქავ კუნძულზე,
სადაც დაკარგულ ნივთებს პოულობ...
თუ მზის ნებაა გათენება,
მას შეუძლია დაუბრუნდეს საგნებს სახელად,
რძის ბილიკით მოგყვეს კარამდე
და სიზმრიდან უკუქცეული თვალს რომ გაახელ,
მას შეუძლია მღვიმის ხაოს თაფლი ფარავდეს.
სანთელივით კრიალა წვეთი
ხელისგულში აქციო ცვილად.
ჩამოქნა დილა, დაგავიწყდეს:
სიყვარული ნაგროვები ქვიშის წვეთებად
გაწვიმებული საათივით როგორ დაფანტე.
მას შეუძლია იცვალოს თვალი
და გული,
როგორც ნაღვერდალი –
ზღვაში გიშერი,
ქარში ლალი.
მას შეუძლია ამეკრძალოს, გამიუცხოვდეს,
ცოდვებით სავსე ამამჩატოს,
თითქოს სიცოცხლე
სამუდამო და განუყოფელ მემკვიდრეობად
მხოლოდშობილს გადმომილოცა.
თითქოს თვითონ არ მკარნახობდეს,
თითქოს ვიღაც სხვა,
ვინც დამიბრუმებს თვალის ჩინს და მღვიმის ხაოზე
თაფლის წვეთი თავისთავს გასცემს.
დამრთავს ნებას გულისგულში ცვილად ვაქციო,
დავატარებდე მზის მომცრო ნამცეცს –
უკვე განცდილს,
ჯერაც განსაცდელს.
მას შეუძლია იყოს სიტყვა, მე ვზღვავდებოდე
მიწის გულამდე საფრენ მხარეში.
მას შეუძლია, მერე რა, თუ მღვიმეს არ ცდება
ქარის მკლავებში ჩემი თარეში.

8

ვყოფილიყავი შენი სიტყვა და თუკი დღემდე
გულში მინახავ საიდუმლოდ, ვერასგზით მამხელ
ბაგეებს შორის შეკავებულს ტკივილის შემდეგ,
მანამდე ენით გამოუთქმელს, ან ჯერარნახულ
სინათლეს, თაფლში ათინათი რომ იღვენთება,
ფრთხილი ჩურჩულით რომ წარმოთქვამ და რომ ვიჯერებ
უსიტყვოდ, როგორც გათენებას ან გათოვებას
ქალაქის იქით – გაუთვალავს, დაუბიჯებელს.
გაგროვებ, გკრეფ და, სულ ტყუილად, იყო ნამქერი
თითქოს. ილევი, იფანტები. სულ მეფიქრები,
სულ! სუნთქვა ჩემი, ღმერთი ხარ თუ ქარისნაბერი,
წამიდან წამზე უკან მიგაქვს – სულად – მიქრები.

ლოცვა

ცდილობს განრისხდეს,
თრთვილად აქცევს ცვარს და ცის ნატირს.
მოსულა მარტი.
ლერწამს ბაძავენ წეროები – ყელს იღერებენ,
სალამურები წერენ ბგერებს, ფერებს. და ვისმენ:
როგორ ვგრძელდები მღვიმის ზევით,
მფეთქავი მთისკენ
ქარის მკლავებში,
ქარის ხმაზე,
ქარის სიმღერად.
მე მოვდიოდი. ვიჩოქებდი შენს სამყოფელში.
თვალდახუჭული გენდობოდი. გიჩურჩულებდი.
მენდობოდი.
და ჯვრისწერის საკურთხეველთან
როცა ოქრომ ფილაქანზე გაიწკრიალა,
არ დაგაეჭვა შიშნარევი ვერცხლის წკრიალმა
შეჩვეული მორჩილებიდან: “თანახმა ვარ!”
და მერე ზამთრის უსახურ და ცივ ღამეებში
მე გიყვებოდი გარდასულ და სახიერ ამბებს.
და მფარველი ხელის მტევნიდან
მათრობელა ღამეს ვწურავდი
მომავალი გათენებისთვის.
და ჩემს გულს შენი ხელისგული მყუდროდ მალავდა,
რომ ოდესმე ერთ მღვიმეში გამოგვეღვიძა.

თებერვალი, მარტი. 2007.