დავით კოპერფილდი
თავი: 20 - 39
თავი: 20 - 39
თავი მეოცე
პატარა ემი
ამ სახლში იყო მსახური, რომეიც პირველ შეხვედრაზე რესპექტაბელობის ნიმუშად მეჩვენა. იგი ემსახურებოდა ჯემს სტირფორდს და თან ახლდა ოქსფორდის უნივერსიტეტში. იგი დადიოდა უსათუოდ ფეხის თითებზე, იყო მორიდებული, ჩუმი, დინჯი, ყურადღებიანი, მუდამ იქვე იყო, როდესაც მას კითხულობდნენ, და არასოდეს არ გეჩხილებოდათ თვალში, როცა არ იყო საჭირო. ლაპარაკობდა ძალიან დაბალი ხმით, თითქოს ჩურჩულით, მაგრამ გარკვევით და მკაფიოდ, ყველაფერი თვით მასზე და მის გარშემო აუცილებლად წესიერს, რესპექტაბელურ სახეს იღებდა. ბუნებას რომ მისთვის ცხვირი ძირაღმა გადაებრუნებინა, ეს ცხვირიც კი მის სახეზე, წესიერ ფორმას მიიღებდა. ეს ლაქია წარმოსადეგი და სერიოზული იყო ყველა თავის მოძრაობაში. მისი გვარი იყო ლიტიმერი, და, რასაკვირველია, ვერავინ მომსახურეთაგანი ლიტიმერს სიტყვას ვერ შეუბრუნებდა.
ლიტიმერს მოჰყავდა ჩვენთვის შეკაზმული ცხენები და სტირფორდი, რომელმაც ყველაფერი იცოდა ქვეყანაზე, ცხენზე ჯდომას მაჩვევდა. ლიტიმერს მოჰქონდა ჩვენთვის საფარიკაო რაპირები და სტირფორდი ფარიკაობას მასწავლიდა. ლიტიმერი გვაწვდიდა ხელთათმანებს და სტირფორდი მასწავლიდა ბოქსს, მე სრულებით არ მრცხვენოდა სტირფორდისა, რომელიც ხედავდა ჩემს სრულ უმეცრებას ყველა ამ ხელოვნების დარგში, მაგრამ ვერასგზით ვერ გავბედე გამომემჟღავნებინა ჩემი უმეცრება ამ რესპექტაბელური მსახურის წინაშე, თუმცა არაფერი არ მაფიქრებინებდა, რომ თვით ლიტიმერი კარგი მცოდნე იყო ყველა ამ ხელოვნებისა; მას არავითარი საბუთი არ მოუცია ამგვარი ეჭვისათვის, და მაინც, როდესაც იგი ესწრებოდა ჩვენს ვარჯიშობას, სირცხვილისაგან ვიწვოდი და სრულ უვიცად ვგრძნობდი თავს.
განგებ გავაგრძელე ლაპარაკი ამ შესანიშნავ ადამიანზე, რადგან შემდეგში მას მნიშვნელოვანი როლი ჰხვდება წილად.
სტირფორდმა საბოლოოდ გადაწყვიტა გამგზავრება ჩენთან ერთად სუფოკლში. მალე ჩვენი გამგზავრების დღეც დადგა.
ჩვენ გამოვემშვიდობეთ ორივე ლედის, სულითა და გულით გადავუხადე მადლობა მისის სტირფორდს მისი სტუმართმოყვარეობისა და ჩემდამი ყურადღებისათვის.
ლონდონში დილიჟანსში გადავსხედით და იარმაუთისაკენ გავემგზავრეთ. არ შემიძლია გამოვთქვა ჩემი გრძნობები, რომელნიც განვიცადე ამ ძველი ნაცნობი ადგილების დანახვაზე. მახსოვს - ჩემთვის ისეთი სათუთი იყო იარმაუთის კეთილი სახელი, რომ, როცა ეტლი ამ ქალაქის ბნელი ქუჩებით სასტუმროსკენ მიგვაქროლებდა და სტირფორდმა მითხრა - ჩემის აზრით, ეს მივარდნილი კუთხე არც ისე ურიგო უნდა იყოსო, - დიდად გამახარა მისმა სიტყვებმა. იმავე სასტუმროში გავათიეთ ღამე, სადაც ოდესღაც მოველოდი ლონდონის დილიჟანსს. დილით, უკვე კარგა მოგვიანებით, ვისაუზმეთ საზოგადო დარბაზში.
- აბა, ახლა საით აპირებ? მე მგონია, შენი მოხუცი გადიას სანახავად წახვალ? - მკითხა სტირფორდმა.
- დიახ, უწინარეს ყოვლისა, მე პეგოტი უნდა ვნახო.
- მომეცი მისი მისამართი, ორ საათში იქ გავჩნდები და გავითამაშებ მის წინ კომიკურ ან სენტიმენტალურ სცენას, როგორც გაგიხარდება.
ზამთრის მშვენიერი დღე იყო. მიწა გამაგრებულიყო ყინვებისაგან; ლაჟვარდი ზღვა უძრავად იდგა და მას ცის სივრცე დაჰყურებდა. ძალაგამოლეული მზე ირგვლივ აბნევდა სინათლის ტალღებს. ყველგან ხალისი იგრძნობოდა. მე ისეთ სიხალისესა და სიცოცხლეს ვგრძნობდი მთელს ტანში, რომ მზად ვიყავი შემეჩერებინა ქუჩაში ყველა გამვლელ-გამომვლელი და მეგობრულად ხელი ჩამომერთმია.
როდესაც დავაკაკუნე, პეგოტიმ გამიღო კარები და მკითხა - რა გნებავთო. მე შევხედე ღიმილით, მაგრამ მან არ გამიღიმა საპასუხოდ. ჩვენი მიწერ-მოწერა არ შეწყვეტილა ბოლო დრომდე, მაგრამ უკვე შვიდმა წელმა განვლო, რაც ერთმანეთი არ გევნახა.
- შინა ბრძანდება მისტერ ბარკისი, ქალბატონო? - ვკითხე ბოხი ხმით.
- შინ გახლავთ, სერ; ოღონდ ნეკრესის ქარებით იტანჯება და ლოგინში წევს, - მიპასუხა პეგოტიმ.
- განაგრძობს თუ არა მოგზაურობას ბლონდერსტონში?
- დიახ, სერ, როდესაც ჯანმრთელად გახლავთ.
- თქვენ, მისის ბარკის, ახლაც დადიხართ ბლონდერსტონში?
მან ერთი ნაბიჯი უკან გადადგა და გაუბედავად ხელები ასწია.
- პეგოტი! - შევძახე მე.
- დევი, ჩემო საყვარელო!
გადავეხვიეთ ერთმანეთს და ორივემ ტირილი დავიწყეთ.
- ბარკისს ისე გაუხარდება შენი ნახვა, ჩემო თვალის სინათლევ, რომ ეს ყველა წამალზე მეტად უშველის, - მითხრა პეგოტიმ და წინსაფრით ცრემლები მოიწმინდა. - ხომ არ ვუთხრა, რომ აქ ხარ? ან ხომ არ გინდა, შენ თვითონ ახვიდე ზევით და ინახულო?
მისტერ ბარკისმა დიდი სიხარულით მიმიღო. იგი საშინლად იტანჯებოდა ყველა სახსრის ტეხვით და არ შეეძლო ხელი გამოეწოდებინა ჩემთვის, მაგრამ მთხოვა, მეგობრობის ნიშნად, ჩამომეწია ჩაჩის ფოჩი, რომელიც თავზე ეხურა. დიდი სიამოვნებით ავასრულე ეს თხოვნა. როდესაც საწოლის ბოლოზე ჩამოვჯექი, მისტერ ბარკისმა მითხრა, რომ მისთვის დიდი სიხარულია იმის მოგონება, როგორ მატარებდა იგი ბლონდერსტონის გზაზე. იგი იწვა ზურგზე, პირაღმა, და თავიდან ფეხებამდე შეხვეული თბილ საბანში, მეტად უცნაურ სანახაობას წარმოადგენდა.
- გახსოვთ თუ არა, მისტერ დავით, ვისი სახელი დავწერე მე ოდესღაც ჩემი ეტლის კოფოზე? - მკითხა მისტერ ბარკისმა და თან ცდილობდა, მხიარული ღიმილი გამოეხატა ტანჯულ სახეზე.
- როგორ არ მახსოვს, მისტერ ბარკის!
- მე სიამოვნებით მოგახსენებთ, სერ, რომ კლარა პეგოტი ბარკისი ყველაზე გულკეთილი და ყველაზე უკეთესი დედაკაცია მთელს ქვეყანაზე. არ არის ისეთი ქება, რომლის ღირსიც არ იყოს, სამართლიანად, კლარა პეგოტი ბარკისი. შენ გაისარჯე, გენაცვალე, საუკეთესო სადილი მოამზადე; ძვირფასი სტუმარი ჩვენთან ერთად ისადილებს. ღვინოც მოამზადე, ჩემო კარგო.
მე გავაფრთხილე პეგოტი სტირფორდის მოსვლის შესახებ. ჩვენ ძალიან ცოტა ხანს მოგვიხდა მისი ლოდინი. წინათვე ვიყავი დარწმუნებული, რომ ჩემი ამხანაგი მიღებული იქნებოდა, როგორც ჩემი მფარველი, და ამიტომ, როგორც ჩემი გადიას საუკეთესო მეგობარი; მაგრამ ის, რაც ნამდვილად მოხდა, აღემატებოდა ყველა ჩემს მოლოდინს. სტირფორდის დაუშრეტელმა გონებამახვილობამ, უდარდელმა მხიარულებამ, თავისუფალმა მოქცევამ, მშვენიერმა გარეგნობამ და იშვიათმა ნიჭმა ყოველნაირი როლის შესრულებისა ისა ჰქნა, რომ ხუთი წუთის შემდეგ სავსებით დაიპყრო პეგოტის ყურადღება, და გულწრფელად მჯერა, რომ იმ დროისთვის, როდესაც ჩვენ ორივემ დავაპირეთ წამოსვლა მისი სახლიდან, იგი გაგიჟებული იყო ჩემი მეგობრისთვის.
პეგოტის უნდოდა, აუცილებლად მის სახლში გამეთია ღამე, იმ პატარა ოთახში, რომელსაც “პატარა დევის ოთახი” ერქვა. გაუბედავად შევხედე სტირფორდს და არ ვიცოდი, მიმეღო თუ არა ჩემი გადიას წინადადება.
- რასაკვირველია, რასაკვირველია, - მითხრა მან, - შენ აქ დაიდძინე, მე კი ჩემს ნომერში წავალ.
ბევრი ვიუარე, მაგრამ ბოლოს დავთანხმდი.
ქარი სევდიანად და საზარლად ზუზუნებდა, როდესაც ჩვენ, საუკუნო მეგობრობის რომანტიკული გრძნობით გამსჭვალულნი, მივუახლოვდით მისტერ პეგოტის ფანტასტიკურ ბინას.
- საკმარისად უდაბური ადგილია, არა სტირფორდ, რას იტყვი? - ვუთხარი მე.
- დიახ, ვერასგზით ვერ იტყვი, რომ ძალიან მხიარული ადგილი იყოს, მეტადრე ღამე. გესმის, როგორ ღრიალებს ზღვა? მას თითქოს ჩვენი შთანთქმა უნდა. მგონია, აგერ რაღაც გემზე სანთლები ბჟუტავს.
- სწორედ ეგ არის მისტერ პეგოტის სახლი.
- მეც სწორედ ასე ვიფიქრე. დღეს დილას აქ ვსეირნობდი და ინსტიქტურად პირდაპირ მაგას მივადექი.
მეტი ხმა აღარ ამოგვღია დანარჩენი მანძილის გავლისას. ჩვენ მივეპარეთ სახლს და ვცდილობდით, არავოთარი ხმაურობა არ აგვეტეხა. მე ვუთხარი სტირფორდს, რომ მომყოლოდა, და შეჩვეული ხელით შევაღე კარი.
როდესაც ოთახში შევედით, ვიღაცამ ტაში დაუკრა. მისტერ პეგოტი იცინოდა, რაც ძალი და ღონე ჰქონდა, და ხელებგაშლილი იდგა, თითქოს გულში უნდა ჩაეკრა პატარა ემი. შემკრთალ ქამს, მრავალგვარი გრძნობებით აღსავსე, ეჭირა ემილიას ხელი, თითქოს აპირებდა მის მიყვანას მისტერ პეგოტისთან. პატარა ემი, დარცხვენილი და აღელვებული, მაინც, როგორც ჩანდა, იზიარებდა თავისი ბიძის აღტაცებას, და ჩვენ სწორედ იმ წუთს შევესწარით, როდესაც იგი გამოსხლტა ქამის ხელიდან და უნდოდა გულში ჩახუტებოდა მისტერ პეგოტის. ჩვენს შესვლაზე შეჩერდა, რადგან მან პირველმა შეამჩნია მოულოდნელი სტუმრები. ასეთი იყო სურათი, რომელმაც გაგვაოცა, როდესაც ჩვენ ღამის წყვდიადის შემდეგ, უეცრად გავჩნდით ფანტასტიკური სახლის თბილ და გაჩაღებულ ოთახში.
მაგრამ ჩვენი მისვლისთანავე ყველაფერი გამოიცვალა და აირია ერთ წუთში, თითქოს არასოდეს არც ყოფილიყოს ეს ცოცხალი სურათი. მე პირდაპირ მივედი მისტერ პეგოტისთან და ხელი ჩამოვართვი. პირველი გაოცების შემდეგ ქამმა დაიყვირა მთელი ძალღონით:
- მასტერ დევი! ერიჰა! ეს ხომ მასტერ დევია!
ყველა ახმაურდა და დაფაცურდა. ჩვენ ხელს ვართმევდით ერთმანეთს, ვკითხულობით ერთმანეთის ამბავს, სიხარულს გამოვხატავდით ამ მოულოდნელი შეხვედრის გამო. ყველანი ერთად, გაუჩერებლივ ვლაპარაკობდით; უცხოს რომ შემოეხედა ამ დროს ამ სანახაობისათვის, შეეძლო ის დასკვნა გამოეტანა, რომ ჩვენ ყველანი გავგიჟდით.
მისტერ პეგოტიმ თვითონაც არ იცოდა, რას სჩადიოდა ან რას ლაპარაკობდა. იგი ყოველ წუთში მოდიოდა ხან ჩემთან, ხან სტირფორდთან, ხან ორივესთან ერთად; ხელს გვართმევდა, თავს გვიკრავდა, თვალებს ახამხამებდა, უჩეჩავდა აბურძგვნილ თმას, ხარხარებდა და ათასჯერ იმეორებდა, რომ ჩვენ ნამდვილი დღესასწაული გავუმართეთ მას.
- ორი ჯენტლმენი, დიდი ჯენტლმენი... ორი ჯენლტლმენი, - დაიწყო მისტერ პეგოტიმ, - ორი ჯენტლმენი გვესტუმრა... არასოდეს ჩემს სიცოცხლეში არ მომხდარა... ჩემს ჭერქვეშ... ემი, - განაგრძო მისტერ პეგოტიმ, - მოდი ახლოს... შეხედე... ეს მასტერ დევის მეგობარია, სწორედ ის, რომლის შესახებ ამდენს ვლაპარაკობდით; ორი ჯენტლმენი! ეს, სერ, პატარა ემია... იგი ჩემი ქალიშვილი არ არის, - მე არა მყოლია შვილები, მაგრამ გარწმუნებთ, არც ერთ მამას არ უყვარს თავისი შვილი ისე, როგორც მე მიყვარს პატარა ემი. თუმცა იგი აღარ არის პატარა, - ახლა იგი გასათხოვარი ქალია, თქვენ თვითონაც ჰხედავთ! - არის ერთი კაცი, რომელიც იცნობდა ჩვენს პატარა ემის ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც მისი მამა დაიღუპა. იგი ხელზე ატარებდა მას, როცა ემი ბავშვი იყო, ეთამაშებოდა, როცა პატარა გოგონა იყო, და ახლა თვალს აღარ აშორებს, როცა იგი გასათხოვარი ქალია. ეს ყმაწვილი, ისევე როგორც მე, ტლანქია ზღვის ზღარბივით, მაგრამ გული საგულეს აქვს და, რაც უმთავრესია, უპატიოსნესი ადამიანი.
ქამმა გაიღიმა და ალერსიანი თვალებით შემომხედა, იმის აღსანიშნავად, რომ ლაპარაკი მის შესახებ იყო.
- მაშ თქვენ ნუ გაგიკვირდებათ, თუ ვიტყვი, რომ ემილია გასათხოვარი ქალია; თქვენ თვითონაც ჰხედავთ ამას. აქედან გამომდინარე, რომ მე მინდა დავაბინავო ემილია, მინდა დავუკავშირო მისი ბედი ისეთ ადამიანს, რომელიც დაიცავს, როგორც თავის კანონიერ მეუღლეს.
- ერთ საღამოს, ჯენტლმენებო, ემილია, თავისი დღიური მუშაობის დამთავრების შემდეგ, გამოდის მაღაზიიდან და ეს ყმაწვილიც, უნდა მოგახსენოთ, თან მოსდევს. ამაში ჯერ არა არის რა განსაკუთრებული; მაგრამ, მოითმინეთ, შემდეგ, რა გამოვა, მან მოიყვანა ემი ხელიხელგაყრილი და დამიყვირა: - “შეხედე ბიძია დან! აი ჩემი მომავალი პატარა ცოლი!” იგი შეკრთა, საყვარელი გვრიტი, შერცხვა, თან იცინის, ტან ტირის და მეუბნება: - “დიახ, ბიძია, თანახმა ვარ, ცოლად გავყვე მას, თუ თქვენც გნებავთ!” - მეც მნებავს! - დაიყვირა მისტერ პეგოტიმ და აღტაცებით აიჩეჩა აბურძგვნილი თმა, - მეც მნებავს! მაშ რა იყო ჩემი ერთადერთი სურვილი მთელი სიცოცხლის განმავლობაში? მობრძანდით, ძვირფასო სტუმრებო, კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება, გაიცანით ჩემი დისწულის საქმრო.
მე აღელვებული ვიყავი სულით და გულით.
- მისტერ პეგოტი, - უთხრა სტირფორდმა, - თქვენ უღირსეულესი ადამიანი ხართ და ღირსი ხართ ყოველნაირი ბედნიერებისა; აი, ჩემი ხელი, ქამ, მომილოცავს, ჩემო მეგობარო, მოიტა ხელი. დევი, მოურიე ბუხარში ცეცხლს და დაე ახალმა ალმა გაანათოს ჩვენი საერთო სიხარული. რა იქნა თქვენი მშვენიერი დისწული, მისტერ პეგოტი? დაბრუნდეს და დაიჭიროს ეს ცარიელი ადგილი კუთხეში, თორემ არც ერთი წუთი აღარ გავჩერდები ამ სახლში. ყველა ბედნიერი უნდა იყოს ამ საღამოს, და მე არავინ, მით უმეტესად ყმაწვილი ქალი, არ მინდა შევაწუხო ჩემი აქ ყოფნით.
მისტერ პეგოტი წავიდა ჩემს უწინდელ პატარა საწოლ ოთახში ემილიას მოსაყვანად და, როდესაც ყმაწვილი ქალი გაჯიუტდა, მაშინ ქამიც წავიდა. ისინი მალე დაბრუნდნენ, მოიყვანეს ემიც და ბუხართან დასვეს. ემილია ჯერ დარცხვენილი და მორიდებული იყო, მაგრამ თანდათან გადიყარა მორცხვობა და გასწორდა. სტირფორდი მოწიწებით და ზრდილობით ექცეოდა. მან გააბა ბაასი მისტერ პეგოტისთან ნავებზე, გემებზე, ზღვის მიქცევასა და მოქცევაზე, თევზის ჭერაზე; შემდეგ მომმართა და მოიგონა ის დრო, როდესაც პირველად ნახა მისტერ პეგოტი სალემის სასწავლებელში. ჩვენ თანდათან შევყევით მას მისი დაუშრეტელი მჭერმეტყველების ჯადოსნურ რკალში, და შემდეგ ყველა დაურიდებლად ლაპარაკობდა, რაც სურდა.
ემილია ყველაზე ნაკლებად ლაპარაკობდა ამ საღამოს განმავლობაში. იგი აკვირდებოდა ახალ სტუმარს და ყურს უგდებდა დიდი გულისყურით. სახე ვარდისფრად ანთებოდა და მშვენიერი იყო.
ჩვენმა სტუმრობამ, რამდენადაც მახსოვს, თითქმის შუაღამემდე გასტანა. ვივახშმეთ ორცხობილით და გამხმარი თევზით, ამას გარდა, წინდახედულმა სტირფორდმა თან მოიტანა ერთი ბოთლი ღვინო, რომელიც ჩვენ, ვაჟკაცებმა, დავლიეთ. (ახლა კი, მგონია, უკვე უფლება მაქვს, ჩემს თავს ვაჟკაცი ვუწოდო). ჩვენ ძალიან მხიარულად გავშორდით ერთმანეთს. მთელი ოჯახი მოგროვდა კარებთან, რომ მოენათებინათ ჩვენთვის, როდესაც გზაზე გავდიოდით. ემილია ცისფერი თვალებით მოგვჩერებოდა, თავისი წკრიალა ხმით გვიმეორებდა, რომ ძალიან ფრთხილად ვყოფილიყავით გზაში.
- მშვენიერი ქალია! - თქვა სტირფორდმა და ხელი ხელში გამიყარა. - მართალი ხარ, დევი, შენი მეგობრები მართლაც ძალიან ორიგინალური ხალხია, და ამ ფანტასტიკურ საზოგადოებაში რაღაც უცნაური გრძნობები გებადება.
- რა კარგია, რომ შევესწარით მათ ოჯახურ ბედნიერებას! - ვუპასუხე მე. - ჯერ არ შევხვედრილვარ ასეთ ბედნიერ ხალხს. რა სასიამოვნოა მონაწილეობის მიღება მათ საერთო სიხარულში!
- თუმცა, მე მგონია, ეს სულელი ღრეჭია სრულებით შესაფერისი არ არის ისეთი ლამაზი გოგონასათვის, არა? - მკითხა სტირფორდმა.
ამ ცივმა და ყოვლად მოულოდნელმა კითხვამ სრულებით თავბრუ დამასხა, როდესაც მოვიგონე, რა ყურადღებით და ალერსით ეპყრობოდა სტირფორდი ყმაწვილი ქალის საქმროს. სწრაფად მივუბრუნდი მას, მაგრამ შევნიშნე ეშმაკური ღიმილი თვალებში და ვუპასუხე ყოველგვარი წყენის გარეშე:
- აჰ, სტირფორდ, როგორ შეიძლება ასეთი ხუმრობა საბრალო ხალხზე! შენ შეგიძლია ავარჯიშო შენი გონებამახვილობა მის დარტლზე ან ჩემზე. თუ გსურს, შეგიძლია, რამდენიც გნებავს, დაცინვის ნიღაბით დამალო შენი ნამდვილი გრძნობები, მაგრამ მე ხომ ვერ მომატყუებ... ვიცი შენი კეთილი გულის ამბავი. გაცილებით უფრო უკეთესად გიცნობ, ვიდრე შენ ფიქრობ. ვიცი, რომ შენ არ შეგიძლია დარჩე გულცივი ამ ბუნების შვილთა ბედისადმი, - ნაღვლობენ ისინი, ტირიან თუ მხიარულობენ... ამისათვის, სტირფორდ, ათასჯერ მეტად მიყვარხარ და პატივს გცემ.
იგი გაჩერდა, შემომხედა სახეში და მითხრა:
- დევი! მე მგონია, ამას შენ სერიოზულად ლაპარაკობ, ჩემო მეგობარო, და ვხედავ, რომ მართლაც კეთილი გული გქონია. ნეტავი ყველა ჩვენგანი შენ გგავდეს!
და ერთი წუთის შემდეგ მხიარულად დაიწყო მეთევზეების სიმღერა.
თავი ოცდამეერთე
ახალი თვალით დანახული ძველი მეგობრები
ორ კვირაზე მეტი გავატარეთ მე და სტირფორდმა იარმაუთში. მას უყვარდა უშუალო მონაწილეობის მიღება მეზღვაურების ცხოვრებაში. მე კი არ გამომიჩენია ამ მხრივ რაიმე განსაკუთრებული მისწრაფება. ამიტომ იმ დროს, როცა სტირფორდი ნავით დადიოდა მისტერ პეგოტისთან ერთად, მე ჩვეულებრივად ნაპირზე ვრჩებოდი, ჩემს მეგობართა შორის. ამას გარდა, სტუმართმოყვარეობა ჩემი კეთილი გადიასი, რომელმაც მაიძულა მეცხოვრა მასთან, ერთგვარად ჰბორკავდა ჩემს მოქმედებას, მაშინ, როდესაც სტირფორდი სრულებით თავისუფალი იყო. ვხედავდი, როგორი გულმოდგინებით უვლიდა პეგოტი თავის ავადმყოფ ქმარს და ამის გამო არ შემეძლო დიდხანს დავრჩენილიყავი სტუმრად საღამოობით, იმის შიშით, რომ არ დამეფრთხო ჩემი დიასახლისის ძილი; ჩემი უდარდელი მეგობარი კი, რომელიც სასტუმროში ცხოვრობდა, მოქმედებდა თავისი სურვილისა და შეხედულების თანახმად. ამგვარად, ერთხელ ჩემს ყურამდის მოაღწია, რომ ჩემმა მეგობარმა გაუმართა ქეიფი მისტერ პეგოტისა და მის მეგობრებს სასტუმრო “მხიარულ თავში”; რამდენიმე დღის შემდეგ კიდევ გავიგე, რომ სტირფორდმა მეზღვაურის ტანისამოსი ჩაიცვა, მთელი ღამე გაათია ნავში ზღვაზე, მთვარიან ღამეში და მხოლოდ გათეებისას, დილის მოქცევის დროს დაბრუნდა შინ.
ჩვენ ვშორდებოდით ერთმანეთს კიდევ იმიტომ, რომ ხშირად ბლონდერსტონში დავდიოდი. ამგვარად სამჯერ თუ ოთხჯერ, რამდენადაც მახსოვს, გავშორდით ერთმანეთს საუზმის შემდეგვე და შევხვდით მხოლოდ საღამოს, გვიანი სადილის დროს. როგორ ატარებდა სტირფორდი დროს ამ ხნის განმავლობაში, არ ვიცოდი და არც მინდოდა გამეგო; მხოლოდ ის ვიცოდი, რომ ჩემმა მეგობარმა სახელი გაითქვა იარმაუთის მეზღვაურებს შორის და ახერხებდა ათასნაირ გასართობის პოვნას იქ, სადაც სხვა ერთსაც ვერ მოახერხებდა.
სიამოვნება და სევდა ერთმანეთს ებრძოდა ჩემს გულში, როდესაც ჩემი სამშობლოს ნაცნობ ადგილებში დავსეირნობდი. ზამთრის მზის ჩასვლისას უკვე იარმაუთში უნდა დავბრუნებულიყავი; ამ დროისათვის სტირფორდი უკვე მელოდა თავის ადგილას, გაშლილ სუფრაზე, აგიზგიზებულ ბუხართან. სადილის დროს არაჩვეულებრივ სიხარულს ვგრძნობდი, რომ მშობლიური ადგილები ვინახულე. ეს გრძნობა თან მდევდა ჩემს პატარა, სუფთა საწოლშიც, პეგოტის სახლში, სადაც პატარა მაგიდაზე იდო წიგნი ნიანგების შესახებ. მეასედ ვფურცლავდი ამ შესანიშნავ წიგნს და უბედნიერეს ადამიანად ვგრძნობდი თავს. გულაჩვილებული, ბედს ვუმადლოდი, რომ მომივლინა ძვირფასი მეგობრები სტირფორდი და პეგოტი, რომლებიც ზრუნავდნენ ჩემს მყუდროებაზე და სავსებით მიწევდნენ პაპიდას, მის ბეტსის მაგიერობას.
ორ კვირაზე მეტმა გაიარა. უკანასკნელად ვიყავი ბლონდერსტონში და საბოლოოდ გამოვეთხოვე ჩემი გულის ძვირფას ადგილს. მოღრუბლული, ბურუსიანი საღამო იყო. მისტერ პეგოტის სახლში, სადაც მე და სტირფორდი ერთმანეთს უნდა შევხვედროდით, ჩვეულებრივზე უფრო გვიან მივედი. სტირფორდი მარტოდმარტო იყო მთელ სახლში და ჩაფიქრებული იჯდა ბუხართან. იგი ისე ღრმად იყო წასული ფიქრებში, რომ ვერ შენიშნა ჩემი მისვლა, თუმცა გასაგები იყო, რადგან ქვიშაზე სრულებით არ ისმოდა ფეხის ხმა, მაგრამ სტირფორდმა მაშინაც კი ვერ შემამჩნია, როცა შევაღე კარი, ოთახში შევედი და მის გევრდით დავდექი. იგი იჯდა ბუხართან შეკრული წარბებით, ღრმად ჩაფიქრებული.
როდესაც მხარზე ხელი დავადე, იგი შეკრთა.
- როგორ შენაშინე! ისე გამომეცხადე, როგორც საიქიოდან მოსული სული, - მითხრა მან თითქმის გაჯავრებით.
- რა ვქნა, ჩემო კარგო! - ვუპასუხე მე. - ხომ უნდა გამომეფხიზლებინე რითიმე.
- მე შევყურებდი ფანტასტიკურ სახეებს, რომელნიც ისახებიან აქ, ცეცხლში, - მითხრა სტირფორდმა.
- მერე რაღად შლი მაგ სახეებს? - შევნიშნე მე, როდესაც მან აიღო მაშა და აურია ნაკვერჩხლები, - განა არ გინდა, რომ მეც ვნახო ისინი შენთან ერთად?
- შენ ვერ დაინახავდი მათ. როგორ მეჯავრება ეს ბინდი, - აღარც დღეა, არც ღამე! რად დაიგვიანე დღეს, დევი! სად იყავი?
- ჩემს სამშობლოს ვეთხოვებოდი, როგორც იცი...
- მე კი ვიჯექი აქ, - მითხრა სტრფორდმა და ოთახს მოავლო თვალი, - ვიჯექი და ვფიქრობდი, რომ მოვა დრო, ადრე თუ გვიან, როდესაც ეს ხალხი, ასეთი მხიარული და უდარდელი ჩვენი პირველი მოსვლისას, გაიფანტება იქით-აქეთ. ზოგი მოკვდება, ზოგი ქვეყნის მეორე ბოლოში წავა, ზოგიც... რა ვიცი, ცოტა სისულელე მოგივა ადამიანს თავში, როდესაც არავინ არის შენს გარშემო? როგორ მწყინს, დევი, რომ ჩემი სიცოცხლის ამ პირველი ოცი წლის განმავლობაში არ მყავდა მკაცრი და დარბაისელი მამა!
რაღაც ღრმა სევდის ამოძახილმა მის ხმაში გამაოცა და დამაფიქრა. ამ წუთში სტირფორდი სრულებით არ ჰგავდა თავის თავს. იგი ადგა, დაეყრდნო ბუხრის თავს და განაგრძო უცნაურის აღელვებით:
- სჯობდა, ღარიბი მეთევზე ვყოფილიყავი, ვინმე დანიელ პეგოტი, ამ მისი სულელი ძმისწული, ვიდრე ის, რაც მე ვარ... მდიდარი და ჭკვიანი, როგორც ამბობენ; მაგრამ რა გამოვიდა ამ სიმდიდრისა და ჭკუისაგან, როდესაც ხშირად იძულებული ვარ წარმოუდგენელი ზნეობრივი ტანჯვა განვიცადო?.. სად არის ისეთი საუნჯე, რომელსაც შეუძლია ამინაზღაუროს ის ჯოჯოხეთური ფიქრები, რომელნიც, მაგალითად, მტანჯავდნენ ამ ნახევარი საათის განმავლობაში, სანამ მარტოკა ვიჯექი ამ საცხოვრებელ ნავში?
მე გავშრი. მხოლოდ ახლა შევნიშნე, რომ მთელი სახის ნაკვთები საშინლად გამოეცვალა. იგი იდგა ჩაფიქრებული და თვალები ბუხარში მოციგლიგე ალისთვის მიეყრო. ბოლოს დავუწყე ხვეწნა მეგორობის მთელი გატაცებით, რომ აეხსნა ჩემთვის თავისი იდუმალი ფიქრები.
- რასაკვირველია, არ შემიძლია გირჩიო რაიმე, სტიფორდ, - ვუთხარი მე, - მაგრამ ჩემში შენ შეიძლება იპოვო ერთადერთი ადამიანი, რომელიც მზად არის გაინაწილოს შენი მწუხარება.
მაგრამ, ვიდრე ლაპარაკს გავათავებდი, სტირფოემა გაიცინა და მალე მისმა სახემ თავისი ჩვეულებრივი, მხიარული და უდარდელი გამომეტყველება მიიღო.
- სისულელეა, ჩემო კარგო დეზი! - მიპასუხა მან. - მგონი, მე მითქვამს შენთვის ლონდონში, რომ დროგამოშვებით მეზარება ჩემი თავი. უეცრად მომეჩვენება, რომ ყოვლად უმსგავსი ბიჭი ვარ, რომელიც მხეცებმა შეჭამეს ცელქობისთვის. ყველა ეს საშინელება, უსაქმო დედაბრების მიერ გამოგონილი, ისახებოდა ჩემს წინაშე საზარელ სურათებში. მე პირდაპირ შემეშინდა ჩემი თავისა.
- აბა, მაშ არა უშავს რა, - შევნიშნე მე.
- იქნებ ჰო, იქნებ არა, გარემოებათა მიხედვით, - მითხრა სტირფორდმა. - ყველაზე უკეთესია თავი დავანებოთ ამაზე ლაპარაკს.
- რა იქნა აქაური მასპინძელი თავისი ოჯახით? - ვკითხე მე.
- არ ვიცი, - მიპასუხა სტირფორდმა. - ჯერ ბორანთან დავეხეტებოდი, შენ გელოდებოდი. როდესაც აქ მოვედი დასასვენებლად, სახლში არავინ იყო; ამან მომცა დრო ზოგიერთი ფანტასტიკური ფიქრებისათვის, შენც სწორედ ამ ფიქრების დროს შემოხვედი.
- იცი თუ არა, რომ აქ ნავი ვიყიდე? - მკითხა სტირფორდმა, როდესაც ჩვენ სახლიდან გავედით.
- რა უცნაური ფანტაზიაა, სტირფორდ, - შევძახე მე. - ნავის ყიდვა, როდესაც, იქნებ, არასოდეს აღარ მოგიხდეს აქ მოსვლა!
- ვინ იცის! მე შემიყვარდა იარმაუთი და ალბათ სამუდამოდ არ ვეთხოვები აქაურ მეზღვაურებს, - მიპასუხა სტირფორდმა და ფეხს აუჩქარა. - ყოველ შემთხვევაში, ვიყიდე ნავი, რომელიც იყიდებოდა... კარგი ნავია, ჩემს აქ არყოფნაში მისტერ პეგოტი იქნება მისი მეთვალყურე.
- ახლა კი მესმის, სტირფორდ! - ვუთხარი მე აღტაცებით. - შენ იყიდე ნავი ვითომ შენთვის და ამით უკეთებ ზრდილობიან საჩუქარს მისტერ პეგოტის. საკვირველია, რატომ ერთბაშად არ მივხვდი ამას!
- სსსუუ! რასაც ნაკლებს ილაპარაკებ ამის შესახებ, მით უკეთესია, - მიპასუხა მან და აენთო.
- როგორ მიხარია, ჩემო კარგო სტირფორდ! განა არ გეუბნებოდი, რომ შენ შეგიძლია მონაწილეობა მიიღო ამ კეთილი ხალხის ჭირშიც და ლხინშიც?
- დიახ, დიახ, შენ უკვე მითხარი, ეს მახსოვს, ოღონდ თავი დავანებოთ ამაზე ლაპარაკს.
გავჩუმდი, რომ არ მეწყენინებინა მეგობრისთვის ისეთ საგანზე ლაპარაკით, რომელსაც, როგორცა ჩანდა, არავითარი მნიშვნელობა არა ჰქონდა მის თვალში. ფეხს ავუჩქარეთ.
- მართლა! გითხარი თუ არა, რომ ლიტიმერი აქ არის?
- არა!
- ლიტიმერი ჩამოვიდა დღეს დილას, თან დედაჩემის წერილი ჩამომიტანა.
ჩვენი თვალები შეხვდნენ ერთამენთს, და შევნიშნე, რომ ჩემი მეგობარი გაფითრდა ამ სიტყვებთან ერთად, თუმცა მისი სახე არ გამოხატავდა არავითარ შეწუხებას და პირდაპირ მიცქერდა თვალებში. მე ვიფიქრე, ალბათ სტირფორდმა მიიღო დედისაგან დატუქსვის წერილი და ამან მიიყვანა იგი იმ უცნაურს სულიერ განწყობილებამდე, რომლის მოწმეც ვიყავი წეღან ნავის სახლში. მე მაშინვე ვუთხარი ეს ყველაფერი.
- ო, არა, ცუდი გულთმისანი ყოფილხარ, დეზი! - მითხრა მან სიცილით. - ლიტიმერი მოვიდა, როგორც ჩემი ნივთების ერთგული დარაჯი - არც მეტი, არც ნაკლები.
- ისევ ისეთია?
- ისევ ისეთი: მშვიდი, წყნარი, გულდახურული და ცივი, როგორც ჩრდილოეთის პოლუსი. იგი უნდა დაესწროს ნავის ნათლობას. ნავის ნამდვილი სახელია “ქარიშხალა”, მაგრამ რაში ენაღვლება მისტერ პეგოტის ქარიშხალი? ჩემს ნავს სხვა სახელი ერქმევა.
- მაგალითად რა?
- “პატარა ემი”.
მან ისევ შემომხედა თვალებში დაკვირვებით და აქედან დავასკვენი, რომ არ იყო საჭირო ჩემი მეგობრის გულკეთლობის ჩამდე აყვანა.
- დაე ერქვას მას “პატარა ემი”... მაგრამ შეხედე, - მითხრა სტირფორდმა და წინ მიმითითა, - ხსნებებაზე თვით მშვენიერი ორიგინალია ჩვენს წინაშე!.. ეს ბიჭიც თან ახლავს, როგორც აუცილებელი თანამგზავრი. აი, ამას ჰქვია ნამდვილი რაინდი; იგი არასოდეს თავს არ ანებებს თავის ლედის.
თავის სამუშაო ტანისამოსში ქამი ამჟამად ტლანქად და მოუხეშავად გამოიყურებოდა, მაგრამ მაინც ადამიანი ერთი შეხედვით იტყოდა, რომ იგი ღირსია იყოს მფარველი იმ მშვენიერი ყმაწვილი ქალისა, რომელიც გვერდით მოსდევდა. პატიოსანი გულახდილობა, სიამაყე თავისი მშვენიერი თანამგზავრით და უზომო სიყვარული მისდამი იხატებოდა მისი სახის ყოველ ნაკვთში. უნებურად თვალი დამრჩა მათზე და გულში გავიმეორე, რომ ქამი და ემილია ერთიმეორისთვის არიან გაჩენილი-მეთქი. ისინი მოგვიახლოვდნენ.
ემილიამ მორიდებით გაითავისუფლა ხელი საქმროს ხელიდან და აწითლებულმა გამოგვიწოდა მე და სტირფორდს. ჩვენ ერთი-ორი სიტყვა ვუთხარით ერთმანეთს და შეუჩერებლივ განვაგრძეთ გზას; მაგრამ შევნიშნე, რომ ემილიას აღარ უნდოდა ხელიხელგაყრილი სიარული თავის საქმროსთან; მას რცხვენოდა სხვებთან ამგვარი სიახლოვისა. ყოველივე ეს მიმზიდველ გულუბრყვილობად გვეჩვენა მე და სტირფორდსაც. ჩვენ თვალს ვადევნებდით მათ ახალი მთვარის შუქზე.
მთელი გზის განმავლობაში სტირფორდი აღელვებული იყო, მაგრამ როდესაც სასტუმრში მივედით და გაშლილ სუფრას მივუსხედით გავარვარებულ ბუხართან, იგი უეცრად გამხიარულდა და უკვე სევდის აღარავითარი ჩრდილი არ აჩნდა სახეზე.
სადილის განმავლობაში ლიტიმერი იდგა ოთახის კუთხეში და ორივეს გვათვალიერებდა, ან, იქნებ, მხოლოდ მე მსწავლობდა? როდესაც მოგვართვეს უკანასკნელი თავი საჭმელი, მან გადმოდგა რამდენიმე ნაბიჯი და უთხრა თავის ბატონს:
- გთხოვთ, მაპატიოთ, სერ, დამავალეს გადმომეცა თქვენთვის რომ მის მაუჩერი აქ არის.
- ვინ? - შესძახა გაოცებულმა სტირფორდმა.
- მის მაუჩერი, სერ. ეს ადგილი, მგონია, მისი სამშობლოა, სერ. მის მაუჩერმა მითხრა, რომ ყოველდღე დადის იარმაუთში თავის საქმეების გამო. დღეს იგი ქუჩაში შემხვდა და მთხოვა, მეკითხა თქვენთვის, შეგიძლიათ თუ არა მიიღოთ იგი ნასადილევს, სერ?
- იცნობ შენ ამ გოლიათს, დეზი? - მკითხა სტირფორდმა.
მე იძულებული ვიყავი გამოვტეხილიყავი, რომ არ მქონდა ბედნიერება მისი ცნობისა.
- მიიღეთ მის მაუჩერი, როდესაც მოვა.
კარი გაიღო და ლიტიმერმა აღუშფოთებელი სიწყნარით წარმოთქვა:
- მის მაუჩერი.
მე შევხედე კარებს და ვირავინ დავინახე. ისევ შევხედე, რადგან მეგონა, რომ მის მაუჩერი კარებს უკან შეჩერდა; მაგრამ ჩემს განცვიფრებას საზღვარი არ ჰქონდა, როდესაც ჩემი თვალი მოხვდა... სქელ-სქელ, ჩასუქებულ ქონდრის ქალს, იგი დაახლოებით ორმოცდახუთი წლისა იქნებოდა. სტუმარი უკვე ოთახში იყო და ფუსფუსებდა სავარძელთან, რომელიც ჩვენს შუა იდგა. ეს იყო არსება უზარმაზარი თავით და ნაცრისფერი ეშმაკური თვალებით. ხელები ისეთი მოკლე ჰქონდა, რომ, როდესაც სტირფორდის მისალმებისათვის მოინდომა ცხვირის ბოლოზე თითის გარტყმა, დასჭირდა თავის დაღუნვა და მაინც ძლივს მიიდო სალოკი თითი ცხვირთან. მისი ნიკაპი ეკუთვნოდა ღაბაბების ჯიშს და ისეთი სქელი და მსუქანი იყო, რომ მასში უკვალოდ იკარგებოდა მისი ქუდის შესაკრავები - ბანტი და ყელის სხვა მორთულობა. მის მაუჩერი შესდგებოდა მხოლოდ ტანისაგან, რომელსაც, დინამიტის სახით, მიდგმული ჰქონდა ადამიანის ფეხებისმაგვარი კიდურები. ჩვეულებრივი ზომის სკამი მისთვის იგივე იყო, რაც მაგიდა, და მას მაღლა უხდებოდა თავისი პაწაწინა ხელის აწევა, რომ დაედო სკამზე ხელჩანთა. იგი კოხტად იყო ჩაცმული, თუმცა შესამჩნევი დაუდევრობით.
- აბა, ჩემო ვარდო! - დაიწყო მის მაუჩერმა და მხიარულად დაიქნია თავისი უზარმაზარი თავი. - მაშ შენ აქაც გაჩნდი? ერთი შეხედეთ! რომელმა ბედმა გადმოგაგდო ამ ცივ ქვეყანაში! ეშმაკობას იწყებ, არა? მე ვიცი, რომ ეს ასეა, განებივრებულო ჯენტლმენო. თქვენ, ალბათ, სანაძლეოს დასდებდით ას გირვანქა სტერლინგზე, რომ აქ ვერ მნახავდით, არა? მე კი აქა ვარ! აქ და ყოველგან. ყველგან და არსად. სწორედ ისე, როგორც თვალთმაქცის ნახევარი კრონა, რომელიც, ვინ იცის, როგორ გაჩნდა ერთი ლედის ცხვირსახოცში.
მისმა სახის ღმეჭამ და თვალების ტრიალმა გამაოცა თითქმის იმდენადვე, როგორც ხელოვნებამ, რომლითაც მას შეეძლო დროზე თავის დაჭერა. ეს არსება, ჩემი შეხედულებით მრავალი მხრით იყო ორიგინალური. როდესაც იგი ყურს უგდებდა რას ლაპარაკობდნენ, ან პასუხს ელოდა თავის კითხვაზე, ერთ გვერდზე გადაიგდებდა ხოლმე თავს და ცალ თვალს კაჭკაჭის თვალივით ატრიალებდა. გაოცებისაგან გარინდებული, ვუცქეროდი გაშტერებით და სრულებით დამავიწყდა ზრდილობიანობისა და წესიერების ზომა.
ამ დროს მის მაუჩერმა მიიწია სკამი და თავისი უშველებელი ჩანთიდან დაიწყო ნივთების ამოლაგება; მას ყოველ ჯერზე უხდებოდა ხელის ჩაყოფა თითქმის მხრამდის. ნელ-ნელა ამოალაგა ჩანთიდან პატარა შუშები, ბოთლები, ღრუბლები, სავარცხლები, ჯაგრისები, ფლანელის ნაჭრები, თმის დასახვევი მაშა და ათასგვარი სხვა ხელსაწყო. როდესაც ეს ამბავი დაასრულა, უეცრად მიუბრუნდა სტირფორდს და ჰკითხა:
- ეს თქვენი მეგობარია, სერ?
- დიახ, - დაუდასტურა სტირფორდმა.
- მერე, რა ჰქვია?
- მისტერ დავით კოპერფილდი, - უთხრა სტირფრდმა. - მას თქვენი გაცნობა უნდა.
- თუ უნდა, გამიცნოს. თვალებზე ვატყობ, რომ უნდა, - უპასუხა მის მაუჩერმა და გორვით წამოვიდა ჩემკენ თავისი ცარიელი ჩანთით, თან მხიარულად ხარხარებდა: - მშვენიერი ვაჟკაცია! შეხედეთ, სახე როგორ ატამს მოუგავს! მოხარული ვარ თქვენი გაცნობისა, მისტერ კოპერფილდ, თქვენი მონა-მორჩილი, სერ.
მე ვუპასუხე, რომ მეც ბედნიერი ვიყავი მისი გაცნობით.
- ოჰ, როგორი ზრდილობიანები ვართ! - შესძახა მის მაუჩერმა და მოახდინა ყოვლად უშედეგო ცდა - ხელებით დაეფარა თავისი სახე, - როგორ ვატყუებთ ერთმანეთს. ერთმანეთს პირველად ვხედავთ და მაშინვე ქათინაურებს ვეუბნებით! ეს იმას ნიშნავს, რომ ჩვენ ვიცნობთ მაღალ საზოგადოებას.
შემდეგ ისევ ჩაუშვა ხელი თავის დაუშრეტელ ჩანთაში.
- რა გინდათ მაგით თქვათ, მის მაუჩერ? - ჰკითხა სტირფორდმა.
- არაფერი, ჩემო კარგო! მე ვამბობ, რომ ჩვენ ყველანი მატყუარები და არამზადები ვართ, ყველა თავის ყაიდაზე. ხა, ხა, ხა,! - გადაიხარხარა მის მაუჩერმა და თან აფათურებდა ხელებს თავის ჩანთაში.
სტირფორდმა გაიცინა და მეც მის მაგალითს მივყევი. მთელი ამ ხნის განამვლობაში მის მაუჩერი თავს იქნევდა და თან აპაჭუნებდა თავის კაჭკაჭის თვალებს. ბოლოს, მან ხელები დაირტყა მუხლებზე და თქვა:
- ძალიან ბევრს ვყბედობ აქ, თქვენთან, ყმაწვილო ჯენტლმენებო; ეს არ ვარგა. ისევ საქმეს შევუდგეთ. სტირფორდ, მიჩვენეთ თქვენი პოლარული მხარე.
მან ხელში აიღო ორი თუ სამი პატარა იარაღი, პატარა ბოთლი და, ჩემდა გასაოცრად, იკითხა - გაუძლებს თუ არა მაგიდა. როდესაც სტირფორდისაგან დასტური მიიღო, მის მაუჩერმა მოიდგა სკამი, დიდი სიყოჩაღით შეხტა ზედ და შემდეგ, ჩემი დახმარებით მაგიდაზე ავიდა.
სტირფორდი დაჯდა ზურგით მაგიდისკენ, მოღიმარი სახით - ჩემკენ. ამგვარად, მისი თავი ამ ჯადოქრის სრულ განკარგულებაში იყო. მე მესმოდა, რომ სტირფორდი დასთანხმდა ამ ოპერაციას მხოლოდ დროს გასატარებლად. მის მაუჩერი დაიხარა მის თავზე და დაუწყო სინჯვა მის მშვენიერ წაბლისფერ კულულებს მრგვალი, გადამდიდებელი შუშით, რომელიც ჯიბიდან ამოიღო. ეს საოცარი სანახაობა იყო.
- რაც მართალია, მართალია, მშვენიერი ყმაწვილი ხარ! - შესძახა მის მაუჩერმა წინასწარ გასინჯვის შემდეგ. - მაგრამ იცი? მე რომ არ ვიყო, ისე მოგეტვლიპებოდა თავი თორმეტი თვის განმავლობაში, როგორც ჩინეთის მანდარინს. ცოტა მოითმინე, ჩემო კარგო, და ახლავე ისე გაგხეხავ, რომ შენი კულულები ერთი ათი წლის განმავლობაში მაინც შეგრჩეს.
ამ სიტყვებით მან ბოთლიდან რაღაც სითხე გადმოასხა ფლანელის ნაჭერზე, დაასველა ამავე სითხეში პატარა ჯაგრისი და დაიწყო უდიდესი გულმოდგინებით სტირფოდის თავის ხეხვა. მთელი ამ ხნის განამვლობაში მის მაუჩერი განუწყვეტლივ ლაპარაკობდა.
ჩემს სიცოცხლეში არა მინახავს-რა მის მაუჩერის მსგავსი, როდესაც იგი იდგა სასადილო მაგიდაზე, გულმოდგინედ ხეხავდა თავს სტირფორდს და ორთავ თვალს ახამხამებდა.
- ამ ყრუ და მივარდნილ ალაგას არაფერი შემოსავალი არა აქვს ჩვენი ჯურის ხალხს. მალე წავალ იარმაუთიდან. წარმოიდგინე, ჩემო მეგობარო ჯიმი, რომ აქ ვერ შევხვდი ვერც ერთ ლამაზ ქალს.
- მართლა?
- ვერც ერთს, სრულებით ვერც ერთს, - გაიმეორა მაუჩერმა.
- მგონი, ჩვენთვის ძნელი არ იქნება მივუთითოთ ლამაზ ქალზე, - მითხრა სტირფორდმა და შემომხედა. - არა? - რას იტყვი დეზი?
- რასაკვირველია, - ვუპასუხე მე.
- აჰ? - შესძახა ქონდრის ქალმა და ორთავეს გადაგვავლო თავისი გამჭრიახი თვალები. - ეჰე?
პირველი შეძახილი კითხვას ნიშნავდა და ჩვენ ორივეს გვეხებოდა; მეორე - მიმართული იყო განსაკუთრებით ჩემი მეგობრისადმი.
- ეს თქვენი და ხომ არ არის, მისტერ კოპერფილდ? - შესძახა მან ხანმოკლე სიჩუმის შემდეგ და თან თვალები ჭერს მიაპყრო. - ასეა, სერ? ჰა?
- არა, - უთხრა სტირფორდმა და ჩემს მაგივრად უპასუხა. - სრულებით არა. პირიქით, თუ არ ვცდები, კოპერფილდი ოდესღაც თვითონ იყო შეყვარებული.
- ეჰე, ახლა კი აღარ არის შეყვარებული? - შესძახა მის მაუჩერმა - მაშ მაგისთანა თავქარიანია? აჰ, სირცხვილო! ნუთუ იგი დაჰქრის ყვავილიდან ყვავილზე, მას აქეთ, რაც უღალატა თავის პოლის? მას ხომ პოლი ჰქვია?
ყველა ამ არეული კითხვით დავიბენი და ერთი წუთის განმავლობაში არ ვიცოდი, რა მეპასუხა.
- არა, მის მაუჩერ, - ვუთხარი მე ბოლოს, - მას ემილია ჰქვია.
- აჰა! - შესძახა მან იმავე კილოთი, როგორც უწინ. - ეჰე! ოჰ! რა ყბედი ვარ! არა, მისტერ კოპერფილდ?
მის თვალებში ისეთი გამომეტყველება გამოკრთა, რომელიც სრულებით არ მომწონდა, და ძალიან მწყინდა, რომ ლაპარაკი ამ საგანზე ჩამოვარდა. სერიოზული სახე მივიღე და ვუპასუხე:
- ეს ქალი იმდენადვე მშვენიერია, რადენადაც კეთილზნეობრივი, მის მაუჩერ, თუ გნევავთ, იცოდეთ. იგი უკვე დანიშნულია, და მისი საქმრო უღირსეულესი ყმაწვილი კაცია, როგორიც კი შეიძლება მონახოს ადამიანმა მათს წრეში. მე პატივს ვცემ ამ ქალის გონიერებას იმდენადვე, რამდენადაც აღტაცებაში მოვყავარ მის სილამაზეს.
- კარგად არის ნათქვამი! - შესძახა სტირფორდმა. - მისმინეთ, მისმინეთ! იგი მართლაც დანიშნულია, როგორც გამოაცხადა ჩემმა მეგობარმა, თავის ბიძაშვილზე; მისი სახელი - ქამი; გვარი - პეგოტი; ხელობა - ნავების კეთება; ბინადრობს ამ ქალაქში. მისი საცოლე მშვენიერი, მომხიბლავი ფერიაა, ამ სიტყვის სრული მნიშვნელობით, მე მიყვარს იგი გულწრფელად და ღრმად, ისევე როგორც ჩემს მეგობარს კოპერფილდს. როცა იგი ბრუნდება საღამოობით მაღაზიიდან, სადაც მუშაობს, ღამეს ათევს თავის ნათესავის სახლში. მისი სახელი არ ვიცი; გვარი - პეგოტი; ხელობა - მეთევზეობა; ბინადრობს ამ ქალაქში. ემილია მისი დისწულია. მე რომ არ მეშინოდეს შეურაცხყოფისა, რომელიც შეიძლება მივაყენო ამ სიტყვებით ჩემს მეგობარს კოპერფილდს, - დავუმატებდი, რომ მის ემილია უდიდეს სისულელეს სჩადის ქვეყანაზე, როდესაც თავის გულსა და ხელს აძლევს იმ ადამიანს, რომელიც არავითარ შემთხვევაში არ არის მისი შესაფერისი. მისი მომავალი შეიძლებოდა გაცილებით უკეთესი ყოფილიყო. მჯერა და მზად ვარ საქვეყნოდ ვაღიარო, რომ იგი დაბადებულია იმისთვის, რომ ლედი გახდეს.
ყველაფერი ეს იყო წარმოთქმული მკაფიოდ, მაღალი ხმით, იმ ცხადი განზრახვით, რომ დაწვრილებით შეეტყობინებინა მის მაუჩერისთვის ყმაწვილი ქალის ყველა გარემოება. მის მაუჩერი უსმენდა უდიდესი ყურადღებით; თავი ერთ მხარეს მოექცია, თვალებით კი ჭერს მისჩერებოდა. როგორც კი სტირფორდმა დაამთავრა ლაპარაკი, იგი იმწამსვე გამოფხიზლდა და ისევ დაიწყო თავისი ყბედობა საოცარი სისწრაფით.
- ოჰ! ეს არის ყველაფერი? და სხვა არაფერი? - შესძახა მან და თან პატარა მაკრატლით ულვაშებს უკვეცავდა ჩემს მეგობარს. ეს მაკრატელი ყველა მიმართულებით ტრიალებდა მისი თავის გარშემო. - ძალიან კარგი. ყმაწვილო ჯენტლმენებო, ძალიან კარგი! ისტორია გრძელია, და აი მისი ბოლო: “ისინი ცოცხლობდნენ ძალიან დიდანს და სრულებით ბედნიერები იყვნენ”. ხომ ასეა? როგორც ფანტის თამაშობაში. მშვენიერი თამაშობაა. მიყვარს მშვენიერი ე... იმიტომ რომ მშვენიერია; მეჯავრება მშვენიერი ე..., იმიტომ, რომ იგი სხვისი საცოლეა. მე გადავუხადე მას იმით, რომ მოვიტაცე იგი ერთ საღამოს და წავიყვანე შორს, შორს, აღმოსავლეთში. მზეთუნახავის სახელი - ემილია. ჰა, ჰა, ჰა! რა ყბედი რამ ვარ, მისტერ კოპერფილდ, არა?
მან სწრაფად შემომხედა და არ დაუცდია პასუხისათვის, ისე განაგრძო:
- აბა, ახლა როგრია? თუკი ყოფილა ოდესმე ქვეყანაზე ყმაწვილი ასეთი მშვენიერი კულულებითა და მომხიბლავი ულვაშებით,- ეს თქვენა ბრძანდებით, მისტერ სტირფორდ. თუ კარგად მესმის ვისიმე თავი, - ეს შენი თავია, ჩემო კარგო. გესმის, რას ვამბობ? მე ვხედავ შენ თავს მთლად, თითქოს იგი გამჭვირვალე იყოს, მშვენიერო ჯენტლმენო, - უთხრა მის მაუჩერმა და სახეში შეხედა. - ახლა შეგიძლიათ, სერ წაბრძანდეთ თქვენს ადგილზე, როგორც სასამართლოში ამბობენ.
- რამდენი მოგართვათ ამ ოპერაციისთვის, მის მაუჩერ? - ჰკითხა სტირფორდმა.
- ხუთი შილინგი, ჩემო კარგო...
მის მაუჩერმა გადაიგდო მხარზე თავისი ჩანთა და კარებისაკენ გაიქცა, მაგრამ სანამ კარებს გააღებდა, შეჩერდა და ერთხელ კიდევ მოგვმართა ორივეს:
- ხომ არ გნებავთ, ჯენტლმენებო, სახსოვრად თითო კულული ჩემი თმებისა? ეს დაამშვენებდა თქვენს მედაიონებს. ხა, ხა, ხა! რა თავქარიანი რამ ვარ! არა, მაშ?
ამ სიტყვებით მან გაიხახუნა თითი ცხვირის ბოლოზე, გააღო კარი და გავიდა.
სტირფორდმა მხიარულად გადაიხარხარა, მეც უნებურად მივყევი მის მაგალითს, თუმცა, მართალი რომ ვთქვა, არავითარი მიზეზი სიცილისათვის არ მქონდა. როდესაც გული ვიჯერეთ სიცილით, სტირფორდმა მითხრა, რომ მის მაუჩერს ჰყავს უზარმაზარი წრე ნაცნობებისა და იგი ათასნაირად ემსახურება ყველას. ზოგჯერ სახლებში მასხარას როლს თამაშობს; მაგრამ სტირფორდის დაკვირვებით, ეს იყო ძალიან ჭკვიანი და გამჭრიახი დედაკაცი, რომელიც ყველაფერსა ხედავდა, ყველაფერს ამჩნევდა. იგი ყველას იცნობდა და ყველგან შინაური იყო. მე ვკითხე, როგორი ხასიათი აქვ მის მაუჩერს, - კეთილი ადამიანი იგი, თუ მისი ზნეობა ვერ არის საქებარი-მეთქი? სტირფორდმა ყური არ ათხოვა ამ ჩემს კითხვებს, თუმცა ორჯერ თუ სამჯერ გავუმეორე, სამაგიეროდ ბევრი რამ მიამბო მისი საოცარი ხელოვნების შესახებ და, სხვათა შორის, რეკომენდაცია გაუკეთა მას, როგორც კოტოშების დადგმის დიდ მცოდნეს.
- იქნება, - დაუმატა მან ბოლოს, - შენც დაგჭირდეს ოდესმე მის მაუჩერის დოსტაქარული ნიჭი.
მთელი საღამოს განმავლობაში ვლაპარაკობდით მის მაუჩერის შესახებ. ბოლოს გამოვეთხოვე სტირფორდს და გადიასთან წავედი დასაძინებლად.
ბარკისის სახლს რომ მივუახლოვდი, განვცვიფრდი, როცა კარებთან დავინახე ქამი, და უფრო მეტად გამიკვირდა, როდესაც გავიგე მისგან, რომ პატარა ემი იქ იყო, ჩემი გადიას ოთახში.
- თქვენ რაღას აკეთებს აქ, მისტერ ქამ? - ვკითხე მე.
- აი ხომ ხედავთ, წინ და უკან დავდივარ, მისტერ დევი.
- მერე, რატომ ოთახში არ შეხვალთ?
- არ შეიძლება, მისტერ დევი, არ შეიძლება. ემილია საიდუმლოდ არის აქ მოსული ვისთანმე მოსალაპარაკებლად. მოლაპარაკება ყმაწვილ ქალთან სწარმოებს, სერ. ემილია იცნობდა მას უწინ; ახლა კი უხერხულია მისი ცნობა. ეს უბედური ქალია, მასტერ დევი, რომელსაც მთელი ჩვენი ქალაქი სდევნის. მას მართა ენდელი ჰქვია, სერ. იგი ორი თუ სამი წლით უფროსია ემილიაზე, მაგრამ ისინი ერთად სწავლობნენ პანსიონში და შემდეგ ერთად მუშაობდნენ. მას სჭირდება ემილიას ნახვა. ემილია ვერ მიიღებდა მას თავის სახლში, რადგან ბიძაჩვენი სახლშია და იგი ნებას არ მოგვცემდა... ემილიამ აიღო ფანქარი და დაუწერა ქაღალდის ნაგლეჯზე ბარათი, რომელიც შემდეგ გადასცა თავის ყოფილ ამხანაგს. - “უჩვენე ეს ბარათი დეიდაჩემს, მის ბარკისს, - უთხრა მან ფანჯარაში, - დეიდაჩემი სიყვარულით მიგიღებს თავის ბუხართან და, როდესაც ბიძია წავა, მე მაშინვე მოვალ შენთან”.
მე აღტაცებით ხელი ჩამოვართვი ყმაწვილ კაცს და მღელვარებისაგან ხმა ვერ ამოვიღე. ჩუმად გავიარ-გამოვიარეთ სახლის წინ. რამდენიმე ხნის შემდეგ კარი გაიღო და პეგოტიმ ანიშნა ქამს, რომ შეეძლო შესვლა. გადავწყვიტე წასვლა და უკვე გადავდგი რამდენიმე ნაბიჯი, მაგრამ პეგოტი დამეწია და შემეხვეწა, სახლსი შევსულიყავი. მინდოდა შეუჩერებლივ ავსულიყავი ზევით, ჩემს ოთახში, მაგრამ ყოვლად შეუძლებელი იყო, არ გამოევლო სამზარეულო დაბლა სართულში.
ყმაწვილი ქალი შორიახლოს იყო კერასთან. იგი იატაკზე იჯდა თავჩაღუნული, ერთი ხელი სავარძელზე ედო. მივხვდი, რომ ემილია ეს-ეს არის ახლა ადგა ამ სავარძლიდან და მისი მეგობრის დახრილი თავი მის მუხლებზე ესვენა. მართას ნახევრად უფარავდა სახეს გაწეწილი თმა, მაგრამ ერთი შეხედვით შევნიშნე, რომ ჯერ ძალიან ახალგაზრდა და ლამაზი იყო. პეგოტი ტიროდა.
ემილიამ პირველმა დაიწყო ლაპარაკი.
- მართას ლონდონში უნდა წასვლა, - უთხრა ქამს.
- რა უნდა ლონდონში? - იკითხა ქამმა.
იგი იდგა მათ შორის და უცქეროდა უბედურ ქალს სიბრალულით და თან რაღაც შინაგანი წყენით. როგორცა ჩანდა, ეჭვიანობდა და უნდოდა, თავის საცოლესა და მის შუა გარდაუვალი ზღუდე დაედგა. ეს ორმაგი გამომეტყველება ყმაწვილი კაცის თვალებში სამუდამოდ ჩამრჩა გულში. ისინი ორივენი ისე ლაპარაკობდნენ, თითქოს მართა ავად იყო, - ლაპარაკობდნენ ჩურჩულით, თუმცა მათი ხმა მკაფიოდ ისმოდა.
- მერე, იქ რას გააკეთებს? - იკითხა ქამმა.
მართამ აიღო თავი, შეხედა მას სევდიანი თვალებით, შემდეგ დაღუნა და ორივე ხელით თავის ყელს ეცა, თითქოს უეცრად მეხი დაეცაო.
- ეცდება, იქ კარგად მოიქცეს, - უთხრა პატარა ემიმ. - შენ არ იცი, რას გველაპარაკებოდა ახლა. ვუთხრა?.. ვუთხრა მათ, დეიდა?
პეგოტი თანაგრძნობით თავი გააქნია.
- დიახ, ვეცდები გამოვსწორდე, თუ თქვენ დამეხმარებით, რომ ამ ქალაქს თავი დავანებო, - თქვა მართამ. - იმაზე უარესი, რაც აქ გადამხდა, შეუძლებელია იქ იყოს. ლონდონში ვეცდები, კარგად დავიჭირო თავი. მიშველეთ, თავი დავანებო ამ ქალაქს, სადაც ყველანი ბავშვობიდან მიცნობენ.
ცრემლები წამოსცვივდა ემილიას, მაგრამ თავი მიიბრუნა და თავის მეგობართან მივიდა. რა მისცა, არ ვიცი; დავინახე მხოლოდ, რომ იგი დაიხარა და რაღაც ჩაუდო უბეში. შემდეგ წასჩურჩულა რამდენიმე სიტვა და ჰკითხა:
- საკმარისია ეს, მართა?
- ო, ეს გაცილებით მეტია! - უპასუხა უბედურმა და ხელზე აკოცა.
შემდეგ იგი ადგა, გაისწორა მხრებზე შალი, მიიფარა სახეზე, ხმამაღლა აქვითინდა და მძიმე ნაბიჯით წავიდა კარებისაკენ.
როდესაც კარი გაიხურა, პატარა ემიმ შემოგვხედა ყველას შეშინებული თვალებით და უეცრად ტირილი აუვარდა.
- კარგი, ემი! - უთხრა ქამმა და ხელი შეახო მის მხარს. - კარგი, ჩემო საყვარელო! შენ რა გატირებს, ჩემო მშვენიერო?
- ო, ქამ! - შესძახა ყმაწვილმა ქალმა, და თან მწარედ ტიროდა. - მე სრულებით არა ვარ ისეთი კეთილი, როგორიც უნდა ვიყო. ჩემი გული ზოგჯერ არ გრძნობს იმ მადლობას, რომელიც შენ გეკუთვნის.
- რა ფიქრებია, ემილია? - უპასუხა ქამმა. - მე ვიცი, რომ შენ კეთილი გული გაქვს.
- მე ხშირად და მეტად გაუფრთხილებლად გტანჯავ შენ, ჩემო კარგო მეგობარო! - ქვითინით ამბობდა ემილია. - გაწვალებ ჩემი მიზეზიანობითა და თავქარიანობით, მაშინ, როდესაც შენ მუდამ სინაზითა და ყურადღებით ხარ სავსე. მადლობის მაგივრად ხშრად შეურაცხყოფას ითმენ ჩემგან! ო, მე მხოლოდ იმაზე უნდა ვფიქრობდე, რომ შენ ბედნიერი იყო!
- მე ბედნიერი ვარ, ჩემო საყვარელო, - უთხრა ქამმა, - ბედნიერი ვარ თუნ მარტო იმით, რომ შენ გხედავ; ბედნიერი ვარ დილიდან საღამომდე მარტო იმით, რომ შენზე ვფიქრობ.
- დეიდა, მოდი ჩემთან, - ქვითინებდა ემი, - დამამშვიდე შენს გულთან. მე ძალიან უბედური ვარ ამ წუთში! რა ვქნა! სრულებით არ ვარ ისეთი კარგი, როგორიც თქვენ გგონივართ. მე ვიცი ეს.
პეგოტი მიუახლოვდა სკამს ბუხართან. ემილიამ ხელები მოხვია მას ყელზე და მის წინ დაიჩოქა. მის თვალებში წარმოუთქმელი სევდა იხატებოდა.
- დეიდა, მიშველე! ქამ, ძვირფასო მეგობარო, დამეხმარე! მისტერ დავით, გევედრებით, ჩვენი წარსული მეგობრობის გულისათვის, მიშველეთ! მე მინდა მადლიერი და დიდსულოვანი ვიყო. ჩემი გული, ჩემი საბრალო გული!
ემილია პატარა ბავშვს უფრო ჰგავდა, ვიდრე გასათხოვარ ქალს, და ეს უფრო უმატებდა ელფერს მის მშვენიერებას. ახლა იგი მიეკრა ჩემი ძველი გადიას გულს და ჩუმად ტიროდა. გადია უალერსებდა და არწევდა მას, როგორც პატარა ბავშვს.
ქვითინი თანდათან შეწყვიტა, ჩვენ ყველამ დავუწყეთ დამშვიდება, ხან სერიოზულად, ხან ხუმრობით. ემილიამ აიღო თავი და უკვე დამშვიდებული გვიპასუხებდა ყველა ჩვენს შენიშვნასა და კითხვაზე.
ამ ღამეს ემილიამ ის ჩაიდინა, რაც წინათ არასოდეს არ შემინიშნავს. მან აკოცა ლოყაზე თავის საქმროს და სინაზით მიეკრა მის მოუხეშავ ტანს, თითქოს იგი ნამდვილი ბურჯი იყო მისი სიცოცხლისა.
ისინი ერთად წავიდნენ სახლში მთვარის მკრთალ შუქზე. თავი გავყავი ფანჯარაში და შევნიშნე, რომ ემი მაგრად მიეკრა თავის საქმროს.
თავი ოცდამეორე
მე ვირჩევ პროფესიას
მეორე დილას, გამოღვიძებისთანავე, დიდხანს ვფიქრობდი პატარა ემისა და მისი მწუხარების შესახებ წარსულ ღამეს, როდესაც თავის უბედურ მეგობარს ეთხოვებოდა. უნებური მოწამე გავხდი ისეთი ოჯახური სცენისა, რომელსაც ჩვეულებრივად მალავენ ხოლმე უცხო თვალისაგან, და ამიტომ ლაპარაკი ამის გამო ვისთანმე, თუნდაც სტირფორდთან, უხერხულად და უადგილოდ მიმაჩნდა.
საუზმის დროს მომიტანეს უკანასკნელი ფოსტით მოსული პაპიდას წერილი. წაკითხვის შემდეგ გადავწყვიტე, მეამბნა მისი შინაარსი სტირფორდისათვის, მით უმეტეს, რომ მისი რჩევა შეიძლებოდა სასარგებლო ყოფილიყო ჩემთვის, მაგრამ ჩვენ გადავდეთ სხვა დროისათვის ამაზე ლაპარაკი, რადგან იმ წუთში უმისოდაც ბევრი საქმე ეგვქონდა. ჩვენ საბოლოოდ ვეთხოვებოდით ჩვენს იარმაუთელ მეგობრებს. გამოთხოვება, როგორც მოსალოდნელი იყო, მეტად მგრძნობიარე გამოვიდა. მისტერ ბარკისი სულითა და გულით წუხდა; მისტერ პეგოტიმ და მისმა ოჯახმა მეტად მოიწყინეს. სტირფორდთან მოვიდა მთელი ჯარი იარმაუთელი მეზღვაურებისა და მენავეებისა ჩვენი ჩემოდნების წასაღებად დილიჟანსების კანტორაში. ერთი სიტყვით, ჩვენმა გამგზავრებამ საერთო სინანული გამოიწვია იარმაუთში.
- თქვენ კი დიდი ხნით რჩებით აქ, ლიტიმერ? - ვკითხე მე, როდესაც იგი გვაცილებდა დილიჟანსთან.
- არა სერ, დიდი ხნით არა, - მიპასუხა ლიტიმერმა, - მე მგონია, რომ დიდი ხნით არა.
- მან თვითონაც არ იცის, - შენიშნა უდარდელად სტირფორდმა. - მან იცის მხოლოდ, რა უნდა გააკეთოს აქ და, რასაკვირველია, შეასრულებს კიდეც.
- ო, ეს ყოველ ეჭვს გარეშეა, - ვუთხარი მე, - ლიტიმერი უთუოდ აასრულებს ყველაფერს, რასაც მას დაავალებენ.
რესპექტაბელური მსახური შეხო თავის ქუდს ჩემი აზრის სრული თანხმობის აღსანიშნავად. დილიჟანსი დაიძრა ადგილიდან, ცხენებმა გაჰქუსლეს, და ლიტიმერი ეგვიპტის პირამიდივით დარჩა ქვაფენილზე, სერიოზული და იდუმალებით სავსე.
რამდენიმე ხნის განმავლობაში ჩვენი ლაპარაკი ვერ მოხერხდა. სტირფორდი არაჩვეულებრივად ჩაფიქრებული იყო და ხმას არ იღებდა. მეც ვფიქრობდი იმაზე, მომიხდებოდა თუ არა კიდევ ოდესმე ამ მხარეში მოსვლა და რა ცვლილებები შეიძლებოდა მომხდარიყო აქ ჩემი არყოფნის დროს. მაგრამ სტირფორდმა უეცრად გადაიყარა ნაღველი, გამხიარულდა და ალაპარაკდა. მან სახელო ჩამომიწია და მითხრა:
- რას გაჩუმებულხარ, დეზი? რა წერილზე მელაპარაკებოდი საუზმის დროს?
- პაპიდასაგან მივიღე, - ვუპასუხე და წერილი ჯიბიდან ამოვიღე.
- მერე, რას გწერს?
- პაპიდა მაგონებს ჩემო მოგზაურობის საგანს და იმეორებს, მხოლოდ იმისვის მოგზაურობ, რომ ნახო და გაიცნო ქვეყანა და ხალახი, თან შენს მდგომარეობას დაუფიქრდიო.
- მერე, შენ, რასაკვირველია, მიაღწევ მაგ მიზანს!
- სავსებით არა. მართალი რომ გითხრა, მე თითქმის დამავიწყდა, რისთვის წამოვედი.
- სხვას რას გწერს პაპიდა? - მკითხა სტირფორდმა და შეხედა წერილი, ხელში რომ მეჭირა. - სამსახურო ხომ არ უშოვია შენთვის?
- თითქმის. პაპიდა მეკითხება, რომ არ ვგრძნობ განსაკუთრებულ სურვილს პროქტორი გავხდე. რას იტყვი ამაზე სტირფორდ? ვივარგებ პროქტორად?
- არ ვიცი, სწორი გითხრა, რა გიპასუხო მაგაზე, - თქვა სტირფორდმა. რატომ არ ივარგებ? მე მგონია, რომ შენ თავისუფლად შეგიძლია აირჩიო ეს ხელობა ისე, როგორც ყოველი სხვა.
გამეცინა, როდესაც დავინახე, როგორი სიმსუბუქითა და სისადვილით ექცეოდა სტირფორდი ყველა საზოგადოებრივს თანამდებობასა და წოდებას.
- მერე, რა არის პროქტორი, სტირფორდ?
- თითქმის იგივეა, რაც ვექილი, ოღონდ იგი აწარმოებს მხოლოდ სამონასტრო და საეკლესიო საქმეებს. ეს ძალიან კარგია, რომ პაპიდა ასე ზრუნავს შენზე, ხუმრობაგაშვებით, გირჩევ მიიღო მისი წინადადება.
გადავწყვიტე მიმეღო მისი რჩევა. პაპიდა მწერდა წერილში, რომ იგი მელის ლონდონში, სასტუმროში, ლინკოლნის ველთან. “ბინა ძალიან კარგია”, - მწერდა პაპიდა, - “ქვის კიბით და სახურავზე ასასვლელი კარით”. პაპიდა დარწმუნებული იყო, რომ ლონდონში ხანძარი ყოველდღე ჩნდება და, მაშასადამე, ქვის კიბე აუცილებელია ყოველ წესიერ ბინაში.
დანარჩენი მგზავრობა ძალიან მხიარულად გავატარეთ საუბარში ჩემი მომავალი მოღვაწეობის შესახებ. სტირფორდი სასაცილო სურათებით მიხატავდა ჩემს პროქტორბას და სიცილით კვდებოდა, როდესაც წარმომიდგინა მსაჯულის პარიკითა და წამოსასხამით. უკანასკნელ სადგულზე გავშრდით ერთმანეთს. სტირფორდი სახლში წავიდა და პირობა ჩამომართვა, რომ ორი, სამი დღის მერე ვესტუმრებოდი; მე კი დაუყოვნებლივ გავეშურე სასტუმროში, ლინკოლნის ველზე, სადაც პაპიდა ვახშმად მიმელოდა.
ჩვენ ისე გაგვიხარდა ერთმანეთის ნახვა, თითქოს მთელი დედამიწის ზურგი მომევლო. მის ბეტსიმ ტირილიც კი დაიწყო, როდესაც მომეხვია, თუმცა ეცადა, ისე ეჩვენებინა თავი, თითქოს იცინოდა.
- მაშ მისტერ დიკი სახლში დარჩა პაპიდა? - ვკითხე მე. ძალიან მწყინს. გამარჯობათ, ჯენეტ.
ჯენეტმა კნიქსენი გამიკეთა. შევნიშნე, რომ მისტერ დიკის ხსენებაზე პაპიდას სახე მოეღუშა.
- მეც ძალიან ვნანობ ახლა მაგას. - მითხრა პაპიდამ. - რაც აქ ვარ, ჯერ ერთი წუთითაც არ მომისვენია.
სანამ მოვასწრებდი ამ შეწუხების მიზეზის კითხვას, პაპიდამ მელანქოლიური სიმტკიცით დაადო ხელი მაგიდას და ამგვარად განაგრძო:
- დარწმუნებული ვარ, ტროტ, რომ მისტერ დიკი, თავისი მშვიდი ხასიათის გამო, ვერ გაუმკლავდება ვირებს. ამისთვის მას არ ეყოფა არც ვაჟკაცობა და არც სულის სიმტკიცე. სადაც სამართალია, ჯენეტი სახლში უნდა დამეტოვებინა, მაშინ უფრო დამშვიდებული ვიქნებოდი. თითქმის დანამდვილებით ვიცი, რომ დღეს ოთხ საათზე ვირი დასეირნობდა ჩემს მინდორზე, მთელს ტანში მაკანკალებს, და ეს კი იმის ნიშანია, რომ ვირი უსათუოდ იქ იყო.
ვცადე რამდენიმე სიტვით ნუგეში მეცა, მაგრამ პაპიდა უნუგეშო იყო.
ვახშამი მშვენივრად მომზადებული იყო და თან ცხელი, მიუხედავად იმისა, რომ პაპიდას სასტუმროში ეჭირა ყველაზე ზევითა სართული. არვიცი, იმიტომ დაეჭირა მას ეს ბინა, რომ თავისი ფულით უნდოდა ყველაზე მეტი ქვის საფეხურები აევლო, თუ იმიტომ, რომ ყოველ შემთხვევაში ახლოს ყოფილიყო სახლის სახურავზე გასასვლელად.
- აბა, ტროტ, - დაიწყო პაპიდამ, - რას იტყვი პროქტორის ადგილის შესახებ? თუ ჯერ არც კი გიფიქრია ჩემს გეგმაზე?
- არა, პაპიდა, ბევრი ვიფიქრე, და მე და სტირფორდმა დიდხანს ვილაპარაკეთ მაგის შესახებ: თქვენი გეგმა ძალიან მომწონს.
- ჰოდა, ძალიან კარგი! დიდად მოხარული ვარ!
- მე მხოლოდ ერთი გარემოება მაწუხებს, პაპიდა.
- მაგალითად, რა?
- ძალიან ძვირად ხომ არ დაგიჯდებათ ჩემი შესვლა ამ სამსახურში?
- ეს, როგორც მითხრეს, სწორედ ათასი გირვანქა ეღირება.
- მეც ეგ მაწუხებს, ძვირფასო პაპიდა, - ვუთხარი და სკამი მისკენ მივწიე. - ათასი გირვანქა, - ეს ხომ აუარებელი ფულია. თქვენ უიმისოდაც ძალიან ბევრი დახარჯეთ ჩემს აღზრდაზე. თქვენი უზომო ხელგაშლილობის გამო არაფერში ნაკლებობა არ მიგრძვნია. მგონია, რომ შეიძლება გაუჭირველბლად მოვნახო ისეთი სამსახური, რომელიც არ მოითხოვს ასეთ დიდ თანხას.
- ტროტ, შვილო! ჩემს სიცოცხლეში მხოლოდ ერთი ნუგეში დამრჩენია, - რომ შენ კეთილი და ბედნიერი ადამიანი გამოხვიდე. ეს ერთადერთი მიზანია ჩემი და მისტერ დიკისა... ჩვენ დიდხანს ვიმსჯელეთ ამ საგანზე, და ძალიან მწყინს, რომ უცხო არავინ დაესწრო ჩვენს ბაასს. მისი აზრი მუდამ საოცრად შორსმჭვრეტელი და გამჭრიახია, ოღონდ რას იზამ? ჩემს გარდა, არავის ესმის ამ ადამიანის გონების მთელი სიღრმე!
იგი შეჩერდა ერთი წუთით, შემდეგ მომკიდა ორივე ხელი და განაგრძო:
- ტროტ, შვილო! ნუ მოვიგონებთ წარსულს. ვინ იცის, იქნებ მეტი სიყვარულით უნდა მოვპყრობოდი შენს საბრალო მამას და შესაძლებელია, რომ სავსებით არ ვარ მართალი მის წინაშე. რასაკვირველია, მეტი სიბრალული უნდა გამომეჩინა შენი საბრალო პატარა დედისადმი იმის შემდეგაც კი, რომდესაც შენმა უმანკო დამ, ბეტსი ტროტვუდმა, გამიმტყუნა იმედები. როდესაც შენ მოხვედი ჩემს სახლში - საბრალო ბავშვი, დაგლეჯილი, დატანჯული და ჭუჭყიანი, მე იქნებ გავიფიქრე ყოველივე ეს. იმ დღიდან, ტროტ, ვიდრე ამ წუთამდე, შენ ხარ ჩემი ერთადერთი ნუგეში, სიამაყე და იმედი. არავის სხვას არ აქვს უფლება ჩემს ქონებაზე, ყოველ შემთხვევაში...
აქ იგი, ჩემდა გასაოცრად, როგორღაც დაიბნა.
- დიახ, სხვა არავინ არ იქნება ჩემი მემკვიდრე. და შენ ხარ, ტროტ, ჩემი ერთადერთი შვილი! ოღონდ გიყვარდე მე, ბებერი, და მაპატიე ჩემი უცნაურობა და ჟინიანობა. მე არ მინახავს ბედნიერება ჩემი სიცოცხლის განთიადზე, ჩემმა სიყმაწვილემაც უსიხარულოდ ჩაიარა. ჩემი დამშვიდებით, ტროტ, შენ გაცილებით მეტ სიკეთეს მოუტან ჩემს მოხუცებულობას, ვიდრე მე შემიძლია შენთვის გავაკეთო!
ეს პირველი შემთხვევა იყო, რომ პაპიდა თავის წარსულზე ლაპარაკობდა. მისი დიდსულოვანი გულახდილობა გულის სიღრმემდი ჩამწვდა და, რასაკვირველია, უფრო მეტი პატივისცემით განვიმსჭვალებოდი მისდამი, უიმისოდაც რომ არ ვყოფილიყავი სავსე უზომო პატივისცემითა და სიყვარულით.
- ახლა ჩვენ უკვე ყველაფერი ვთქვით, ტროტ, და, მაშასადამე, აღარ ღირს ამაზე ლაპარაკი, - მითხრა მის ბეტსიმ. - მაკოცე, ჩემო კარგო.
მიუხედავად ამისა, ჩვენ კიდევ დიდხანს ვისხედით ბუხართან და ვსაუბრობდით ჩვენს საქმეებზე: ჩემი და პაპიდას ოთახები ერთსა და იმავე სართულში იყო, ერთმანეთის გვერდით. ღამე მან რამდენჯერმე დამიკაკუნა კარზე და მეკითხებოდა, ხომ არ მესმის მეხანძრეების სიარული. მას აწუხებდა ქუჩის ეტლები და დროგები; მაგრამ შუაღამისას პაპიდა დაწყნარდა და მეც მშვიდად მეძინა დანარჩენი ღამე.
დილის თერთმეტ საათზე გავემგზავრეთ სპენლოსა და ჯორკინსის კანტორაში. სხვათა შორის, პაპიდა იმ აზრის იყო, რომ ლონდონში ყველა გამვლელ-გამომვლელი ქურდი ან ავაზაკი უნდა ყოფილიყო. ამიტომ მან შესანახად მომცა თავისი ქისა, რომელშიც იყო ათი გინეა და რამდენიმე წვრილი ვერცხლის ფული.
უეცრად პაპიდამ ნაბიჯს აუჩქარა. როგორც ჩანდა, რაღაცის შეეშინდა. ამავე დროს შევნიშნე, რომ მის ახლოს ტრიალებდა ვინმე მოხრილი, მეტაფ ღარიბად ჩაცმული კაცი, საეჭვო შეხედულებისა.
- ტროტ! ჩემო ტროტ! - შესძახა პაპიდამ შეშინებული ხმით. - მე არ ვიცი, რა ვქნა!
- არაფერია, პაპიდა, ნუ სწუხართ! - შებრძანდით მაღაზიაში: მე გავუსწორდები მაგ ვაჟბატონს.
- აჰ, არა, შვილო! ნუ ელაპარაკები! მე გთხოვ, მე გიბრძანებ - ხმა არ გასცე!
- რა დაგემართათ, პაპიდა? განა არ ხედავთ, რომ ეს თავხედი გლახაა. ნება მიბოძეთ, გავაგდო.
- შენ არ იცი, ვინ არის ეგ! - მიპასუხა მის ბეტსიმ. - შენ არ იცი, რას ამბობ!
ამ ლაპარაკის დროს გავჩერდით ერთი სახლის კარებთან; უცნობიც შეჩერდა.
- ნუ უყურებ მას, ტროტ, - მითხრა პაპიდამ, როდესაც აღშფოთებით მივიბრუნე მისკენ თავი. - დამიჭირე ეტლი, ჩემო კარგო, და შემდეგ ეკლესიასთან დამიცადე.
- დაგიცადოთ, პაპიდა?
- დიახ, მე მარტოკა უნდა წავიდე. მე მაგასთან ერთად უნდა წავიდე.
- ამასთან, პაპიდა? ამ მაწანწალასთან ერთად?
- გაჩუმდი, ტროტ! მე ჩემს ჭკუაზე ვარ და ვიცი, რასაც ვჩადივარ. დამიქირავე ეტლი.
უაღესად გაკვირვებული ვიყავი, მაგრამ მაინც მესმოდა, რომ არავითარი უფლება არა მქონდა, წინააღმდეგობა გამეწია მის ბეტსის გადაჭრილი თხოვნისათვის, დავუძახე ეტლს. პაპიდა სწრაფად ჩაჯდა შიგ; უცნობიც მას შეჰყვა. ხელის სწრაფი მოძრაობით პაპიდამ მიბრძანა მოვშორდებოდი, და ისევ იძულებული ვიყავი მისი ნება ამესრულებინა. შემდეგ პაპიდამ თავი გამოყო ეტლიდან და დაუყვირა მეეტლეს:
- გასწი!
- სად მიბრძანებთ?
- სადაც გინდა!
ეტლმა სწრაფად ჩამიარა წინ.
ახლა პირველად მომაგონდა მისტერ დიკის უცნაური ლაპარაკი იმის შესახებ, რომ ვიღაც კაცი აშინებს მის ბეტსის. მაშინ მე ეს მისტერ დიკის საკუთარი ფანტაზიის ნაყოფად ჩავთვალე, მაგრამ ახლა ეჭვი არ მქონდა, რომ ეს უცნობი და მისტერ დიკის ფანტასტიკური ჩვენება ერთი და იგივე პირი იყო. მაგრამ რა დამოკიდებულება ჰქონდა მას მის ბეტსისთან, - ეს ჩემთვის ყოვლად გაუგებარი იყო. დაახლოებით ერთი საათი მომიხდა ლოდინი ეკლესიის კარებთან, სანამ პაპიდას ეტლი დავინახე. მეეტლემ ჩემს წინ გააჩერა იგი; ეტლში პაპიდა მარტო ოჯდა.
იგი აღელვებული იყო და, რა თქმა უნდა, ამგვარ გუნებაზე შეუძლებელი იქნებოდა სადარბაზოდ მისვლა რომეიმე თანამდებობის პირთან. მე ჩავჯექი მასთან ეტლში.
- უთხარი მეეტლეს, ტროტ, რომ ცოტათი წინ და უკან გაიარ-გამოიაროს.
როდესაც ავასრულე მისი ბრძანება, მის ბეტსიმ ერთი ღრმად ამოიოხრადა მითხრა:
- ჩემო საყვარელო შვილო, არასოდეს არაფერი მკითხო ამის შესახებ.
თანდათან დამშვიდდა და მითხრა, რომ ახლა შეგვიძლია ეტლიდან გადმოვიდეთო. გამოვართვი ქისა, რომ მეეტლეს გავსწორებოდი; ყველა გინეა გამქრალიყო და ქისაში მხოლოდ წვრილი ვერცხლის ფული დამხვდა.
ჩვენ რამდენიმე ბნელი ეზო გავიარეთ და ბოლოს შევედით სპენლოს და ჯორკინსის კანტორაში. ამ კანტორის წინა ოთახში, რომელიც ღია იყო ყველა მიმსვლელისთვის ზარის დაურეკავად და კარის დაურახუნებლად, იჯდა სამი თუ ოთხი კლერკი და წერდა.
ერთი მათგანი, პატარა, გამხდარი კაცი, თამბაქოსფერი პარიკით, ოდნავ მოშორებით იჯდა ცალკე მაგიდასთან. იგი ადგა პაპიდას დასახვედრად და წაგვიყვან მისტერ სპენლოს კაბინეტში.
- მისტერ სპენლო სასამართლოში გახლავთ, მილედი, - უთხრა გამხდარმა კაცუნამ. - მე ახლავე გავგზავნი მასთან კაცს.
სანამ მისტერ სპენლო მოვიდოდა, ვისარგებლე შემთხვევით, რო მისი კაბინეტი დამეთვალიერებინა. საწერ მაგიდას გადაფარებული ჰქონდა მწვანე ფრიზი, რომელსაც დაეკარგა პირვანდელი ფერი და გამხდარი და საბრალო მოხუცის შთაბეჭდილებას სტოვებდა. მაგიდასა და თაროებზე ელაგა უზარმაზარი ქაღალდის შეკვრები სხვადასხვა წარწერებით, როგორც, მაგალითად, “ჩვენებანი”, “პირისპირ წაყენება”, “მიმართვა”, “ცნობები” და სხვა. ამ ქაღალდებიდან, როგორც წარწერებიდან ჩანდა, ზოგი უნდა გადაგზავნილიყო თაღების ქვეშ, ზოგი - პრეროგატიულ სასამართლოში, ზოგი - საზღვაო სასამართლოში, და იყო, ბოლოს, ისეთი ქაღალდებიც, რომლებიც დანიშნული იყო ვექილების სპეციალურ სასამართლოსთვის. ქაღალდების გარდა ელაგა კიდევ უზარმაზარი სქელი ხელნაწერი წიგნები, სქელი ყდებით, ეგრეთ წოდებული Bოოკს ოფ ვიდენცე, ესე იგი წიგნები, რომელნიც შეიცავდნენ დამთავრებულს, ფიცის მიღებით დამტკიცებულ საქმეებს. ყოველივე ამან ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა და კარგი აზრის გავხდი პროქტორის საქმიანობისა დოქტორთა კავშირში.
ჩემი ცნობისმოყვარეობა თანდათან იზრდებოდა და განვაგრძობდი დიდი ყურადღებით ამ საგნების სინჯვას, როდესაც გაისმა ვიღაცის მძიმე ფეხის ხმა. კაბინეტის კარი გაიღო და გამოჩნდა სასამართლოს შავწამოსასხამიანი მისტერ სპენლო. მან მოიხადა ქუდი და თავი დაგვიკრა.
ეს იყო დაბალი ტანის ქერა ჯენტლმენი, გაკრიალებული ფეხსაცმელებით და მაგრად გახამებული ყელსახვევით, რომლის ქვეშიდან გამოიყურებოდა მაღლის-უმაღლესი საყელო. მისტერ სპენლოს ბაკენბარდები დიდი მზრუნველობით ჰქონდა დავარცხნილი, და როგორც ჩანდა, ამაყობდა თავისი სახის ამ მორთულობით. იგი ისე დადიოდა წელში გამართული, რომ თითქმის ვერ ჰხრიდა ზურგს. როდესაც დასჭირდა მაგიდაზე მდებარე ზოგიერთი ქაღალდის გადათვალიერება, იძულებული გახდა მთელი ტანით დახრილიყო.
- აბა, მისტერ კოპერფილდ! თქვენ გნებავთ, ჩვენს წრეში შემოხვიდეთ? დიდად მოხარული ვარ, დიდად მოხარული. იმედი მაქვს, რომ არ ინანებთ ამ დარგის სამსახურის არჩევას, - მითხრა მისტერ სპენლომ და მთელი ტანით დაიხარა. - ამ დღეებში მის ტროტვუდმა პატივი მცა თავისი დარბაზობით, და მე შემთხვევით შევნიშნე, რომ ჩვენთან ვაკანსია იხსნება-მეთქი. მის ტროტვუდმა ინება მეტად დროზე ბრძანება, რომ მას ჰყავს შვილიშვილი, ყმაწვილი კაცი, რომელმაც ეს არის ახლა დაამთავრა სწავლა ინსტიტუტში. ამჟამად, თუ არ ვცდები, მაქვს პატივი ვესაუბრო მის ტროტვუდის ამ ღირსეულ ნათესავს.
თავი დავუკარი და ვუთხარი, რომ უკვე მქონდა ბედნიერება, გამეგო ეს ამბავი პაპიდასაგან, და თან გამოვთქვი იმედი, რომ, უეჭველია, ძალიან მომეწონება დოქტორთა კოლეგია. ჩვეულებრივ ერთი თვე, რომელსაც ამის გამო მე შესასვლელ თვეს ვუქოდებ. დიდი სიამოვნებით დაგინიშნავდით ორს, სამს, ოთხ თვეს, უფრო მეტსაც, რამდენსაც ისურვებდით, მაგრამ ამ საქმეებში მე მყავს ამხანაგი, და ეს ამხანაგი მისტერ ჯორკისია.
- შესასვლელი პრემია, სერ, თქვენ, მგონი, დანიშნული გაქვთ ათასი გირვანქა?
- დიახ, შესასვლელი პრემია, ბეჭდისა და საღერბო ქაღალდის ხარჯის ჩათვლით, დაჯდება ათასი გირვანქა, - გვიპასუხა მისტერ სპენლომ. - მე უკვე მქონდა პატივი გამომეცდადებინა მის ტროტვუდისათვის, რომ ამ შემთხვევაში, როგორც ყოველსავე სხვა შემთხვევაშიც, არასოდეს არ მივცემ ნებას ჩემს თავს ვიხელმძღვანელო რაიმე მოგების ანგარიშით; მაგრამ მე მყავს ამხანაგი, მისტერ ჯორკინსი, და იგი სხვანაირად უცქერის საქმეს. თქვენ გესმით, რომ მე მოვალე ვარ, პატივი ვცე მისტერ ჯორკინსის აზრს, ის კი ფიქრობს, რომ ათასი გირანქა კიდევაც უმნიშვნელო პრემიააო.
- ნება მიბოძეთ, ის მაინც გავიგო, სერ, - ვუთხარი მე, რადგან მსურდა რითიმე ამენაზღაურებინა პაპიდას ხარჯები. - იმედი მაქვს, თუ კლერკი სავსებით გაეცნობა თავის თანამდებობას და უტყუარ იმედსაც მოგცემთ, რომ სარგებლობას მოუტანს თავისი სამსახურის ადგილს (მე გავწითლდი, როდესაც მოვისაზრე, რომ ეს ძალიან ჰგავდა თავის ქებას), ალბათ ისეთ კლერკს... თვაის დროზე... ენიშნება... საკმარისი...
მაგრამ მისტერ სპენლომ აღარ მათქმევინა სიტყვა: ჯამაგირი.
მან დიდი სიძნელით ასწია თავი, გაიქნია და მითხრა:
- არა! არ შემიძლია გითხრათ მისტერ კოპერფილდ, როგორ მოვიქცეოდი ამგვარ შემთხვევაში პირადად მე; მაგრამ თქვენ მოგეხსენებათ, რომ მე ამხანაგი მყავს, და მისტერ ჯორკინსი შეუდრეკელია.
წარმოიდგინეთ, რა აზრი უნდა შემქმნოდა ამ საშინელი ჯენტლმენის შესახებ. შემდეგში გამოირკვა რომ მისტერ ჯორკინსი ყოვლად უწყინარი და უმშვიდესი არსება იყო ყველა მომაკვდავს შორის, ჯენტლმენი ფლეგმატური ტემპერამენტისა და მორიდებული ხასიათისა. მისტერ ჯორკინსს არა ჰქონდა რაიმე განსაკუთრებული საქმე კანტორაში; მისი საქმე იყო - ფირმისთვის შეუპოვარი და მკაცრი, მხეცური თვისებებით დაჯილდოებული ადამიანის იდეალი წარმოედგინა. თუ კლერკი ჯამაგირის მომატებას თხოულობდა, მისტერ ჯორკინსს ამის შესახებ ლაპარაკის გაგებაც არ უნდოდა. თუ კლერკი უარს ამბობდა სასამართლოს ხარჯების გადახდაზე, მისტერ ჯორკინსი ციხით იმუქრებოდა. რას იზამ! მისტერ ჯორკინსი შეუპოვარი იყო, როგორც კლდე. მისტერ სპენლო მზად იყო სულითა და გულით ყოველგვარი დახმარება გაეწია თქვენთვის, მაგრამ ეს ბოროტი სული - ჯორკინსი - მას ხელსა და ფეხს უბორკავდა ყოველ ნაბიჯზე.
გადაწყდა, რომ ჩემი შესასვლელი თვე მაშინვე დაიწყებოდა, როდესაც მოვისურვებდი. მისტერ სპენლო დაწვრილებით მოგველაპარაკა ყველა დებულების შესახებ და თან წინადადება მომცა, ეჩვენებინა ჩემთვის დაწესებულების დარბაზები, რათა წინასწარვე გავცნობოდი წესებსა და წყობილებას დოქტორთა კოლეგიაში. დიდი მადლობით დავეთანხმე ამ წინადადებას და დაუყოვნებლივ გავედით. პაპიდა კი მისტერ სპენლოს კაბინეტში დარჩა. მის ბეტსი ეჭვის თვალით უყურებდა ყველა ამგვარ საჯარო დაწესებულებას და წარმოდგენილი ჰქონდა ისინი დენთის ქარხნის მსგავსად, რომელიც მცირეოდენი გაუფრთხილებლობის გამო შესაძლოა, ჰაერში აფეთქებულიყო.
ჩვენ გავედით ფართო ეზოში, რომელიც ყოველმხრით შემოზღუდული იყო უშველებელი აგურის შენობებით. ამ შენობებს აუარებელი კარები ჰქონდა და ყოველ კარზე ამოჭრილი იყო გვარი რომელიმე დოქტორისა. ეზოს მარცხენა მხარეს იყო უზრმაზარი ბნელი დარბაზი, რომელიც ძალიან ჰგავდა საყდარს. ამ დარბაზის ზემო ნაწილი გადაღებილი იყო დანარჩენი ოთახისაგან, და აქ, ამ პლატფორმის ორივ მხარეს, ძველებურ სასადილო სკამებზე ისხდნენ წითელწამოსასხამებიანი და ჭაღარა პარიკებიანი დარბაისელი და წარჩინებული ჯენტლმენები. სწორედ ესენი იყვნენ ვექილები, კანონიკურ და სამოქალაქო უფლებათა დოქტორები. ამ ამფითეატრის შუაგულში საზოგადოებისაკენ პირმიბრუნებული სთვლემდა მაგიდასთან მოხუცი ჯენტლმენი, რომელიც უსათუოდ ბუ მეგონებოდა, ფრინველების ეზოში რომ მენახა. ეს თავმჯდომარე იყო. ამფითეატრის დაბალ ნაწილში იატაკის სიმაღლეზე, გრძელი მაგიდის გარშემო, ისხდნენ სხვა ჯენტლმენები, იმავე რანგისა, როგორც მისტერ სპენლო. ყველა მათ, როგორც მისტერ სპენლოს, ეხურათ კიდეებზე თეთრმოვლებული შავი წამოსასხამი და მაღალი, ძალზე გახამებული საყელოები ეკეთათ. ერთი შეხედვით ისინი უსაშინლეს ამაყ ხალხად მომეჩვენნენ, მაგრამ აღმოჩჩნდა, რომ შევცდი; როდესაც ორი თუ სამი მათგანი ადგა პასუხის გასაცემად თავმჯდომარის შეკითხვაზე, მე წავიკითხე მათ სახეებზე მეტად მოკრძალებული და მორიდებული გამომეტყველება. მთელს მსმენელ საზოგადოებას წარმოადგენდა ვიღაც ქუჩის ბიჭი და ვიღაც დაგლეჯილი ჯენტლმენი, რომელიც ფრაკის ჯიბიდან ჩუმად იღებდა ნამცხვრებს და სჭამდა. ისინი ორივენი ბუხართან თბებოდნენ, დარბაზის შიგ შუაგულში. ამ ადგილის სამარისებურ სიჩუმეს არღვევდა მხოლოდ გადამწვარი ქვანახშირის ტკაცუნი და ერთი დოქტორის ხმა, რომელიც დინჯად და აღუშფოთებლად დაბრძანდებოდა იურიდიული სიბრძნის ფართო გზაზე და მხოლოდ დროგამოშვებით შეჩერდებოდა კლასიკური არგუნმენტაციისა და ციტატების ვიწრო ბილიკზე. ერთი სიტყვით, ჩემს სიცოცხლეში არ მენახა ასეთი მიხრწნილი, პირქუში და მძინარე საზოგადოება.
მე ვიკმარე ამ დაწესებულების მთვლემარე ატმოსფერო და შევნიშნე მისტერ სპენლოს, რომ ჯერჯერობით ეს დაკვირვებანი საკმარისი იყო ჩემთვის. ჩვენ დავბრუნდით პაპიდასთან და მასთან ერთად დავტოვე ეს მოსაწყენი ადგილები. პაპიდა საერთოდ კმაყოფილი და მხიარული იყო, მხოლოდ დროგამოშვებით აგონდებოდა ლონდონის ხანძრები და ჯიბგირები, რომელნიც, მისი სიტყვით, ყოველ ფეხის გადადგმაზე დაყიალობდნენ. ამიტომ ვთხოვე პაპიდას, რაც შეიძლება მალე დაბრუნებულიყო დუვრში და ჩემი თავი ჩემთვის მოენდო.
- ჰო, გენაცვალე, წავალ, მაპატიე კი, - მიპასუხა პაპიდამ. - ხვალ სწორედ ერთი კვირა შესრულდება, რაც აქ ვარ. ოღონდ წასვლამდე ბინა უნდა გიშოვნო და მოგიწყო.
ამ სიტყვებით ჯიბიდან ამოიღო გაზეთიდან ამოჭრილი განცხადება და მომაწოდა. მე წავიკითხე:
“ბუკინგემის ქუჩა, ადელფის თეატრთან ქირით იძლევა მოწყობილი ოთახები, ფანჯრებით თემზისაკენ. ეს ოთახები მოსახერხებელი იქნება ყმაწვილი ჯენტლმენისათვის, რომელიც მსახურობს სასამართლოში ან სხვა რაიმე დაწესებულებაში. ფასი საშუალო. იკითხეთ ამ სახლში მცხოვრები მისის კროპი”.
- ამაზე უკეთესი რაღა იქნება, პაპიდა? - ვუთხარი მე წინდაწინვე ბედნიერებასა ვგრძნობდი, რომ ჩემი საკუთარი ბინა მექნებოდა.
- წავიდეთ, ტროტ, ვნახოთ.
წავედით. გაზეთში აღნიშნული სახლის პოვნა არავითარ სიძნელეს არ წარმოადგენდა. ჩვენ შევჩერდით შესავალ კარებთან და დავრეკეთ ზარი, რომელიც, ჩვენის აზრით, მისის კროპის ოთახში უნდა ყოფილიყო გაყვანილი. გამოვიდა საკმაოდ სქელი ლედი, ნანკის მოკლე კრიალა კაბით, რომლის ქვეშიდან მოუჩანდა ფლანელის ქვედატანი.
- ხომ არ ინებებთ, გვაჩვენოთ ოთახები, რომელსაც აქირავებთ? - ჰკითხა პაპიდამ.
- დიდი სიამოვნებით, ქალბატონო, - გვიპასუხა მისის კროპმა და გასაღები მონახა ჯიბეში.
ჩვენ ზევით ავედით.
ბინა სულ მაღალი იყო, სახურავის ქვეშ. მას ჰქონდა პატარა შესავალი ოთახი, სადაც თითქმის არაფერი არა ჩანდა, და პაწაწინა საკუჭნაო, სადაც უკვე სრულებით არა ჩანდა რა. მაგრამ გარდა ამ ორი ოთახისა, იყო კიდევ ნათელი სასტუმრო და ნათელი საწოლი ოთახი.
მე აღტაცებაში მოვედი. პაპიდა და მისის კროპი გავიდნენ ბნელ საკუჭნაოში მოსალაპარაკებლად. მათ ივაჭრეს, იკამათეს, იჩხუბეს, გაცხარდნენ, მაგრამ ბოლოს, როდესაც დაბრუნდნენ, პაპიდას და მისის კროპს თვალებში შევატყვე, რომ საქმე ორივე მხრის სასიამოვნოდ გადაწყდა.
ამგვარად, ბინა დაქირავებული იყო საცდელად ერთი თვით, იმ პირობით, რომ მე ვიცხოვრებდი შიგ წელიწადს ან ორს, როგორც მოვისურვებდი. მისის კროპმა ჩემი კვებაც იკისრა. უნდა გადმოვსულიყავი ერთი დღის შემდეგ, მისის კროპის უდიდეს სასიამოვნოდ, რადგან გამოაცხადა, რომ უკვე შვილივით ვუყვარვარ.
დაბრუნებისას პაპიდამ გულწრფელი და მგრძნობიარე სიტყვით გამოთქვა იმედი, რომ ახლა, როდესაც მე გამოვდივარ ცხოვრების ფართო ასპარეზზე, ისე მოვიქცევი, როგორც საკუთარ ღირსების გრძნობით გამსჭვალული ადამიანი. ეს იმედი და რჩევა მეორე დღესაც მრავალჯერ იყო გამოთქმული, როდესაც ვლაპარაკობდით ჩემი წიგნებისა და ტანისამოსის გადმოტანის შესახებ, რომელიც მისტერ ვიკფილდთან იყო დატოვებული. ამის გამო უშველებელი წერილი მივწერე აგნესას და პაპიდა დამპირდა, პირადად გადაეცა იგი მეორე დღესვე, დანიშნულებისამებრ.
ბოლოს პაპიდა და მის ჯენეტი მშვიდობით ჩასხდნენ დუვრის დილიჟანსში და ორივენი სავსე იყვნენ საშინელი შურისძიების გრძნობით იმ უვიც და ბრიყვ ვირებისადმი, რომელნიც, უეჭველია, მათი არყოფნის დროს გაანადგურებდნენ მწვანე მინდორს სახლის წინ.
თავი ოცდამესამე
პირველი ქეიფი
მაშ ასე! მე მქონდა საკუთარი ციხე-დარბაზი ღრუბლებში. როდესაც პირველად დავკეტე ამ ბინის შესავალი კარი, იმასვე ვგრძნდი, რასაც რობინზონ კრუზო, როდესაც იგი თავის სახლში შევიდა და კიბე თან აიტანა. რა ბედნიერებაა სეირნობდე ქალაქში და ჯიბეში შენი ბინის გასაღები გედოს, სეირნობდე, სადაც გინდა, და რამდენიც გინდა; სეირნობდე და თან იცოდე, რომ შეგიძლია დაჰპატიჟო, ვინც გსურს, და ამით არავის შეაწუხებ, შენი თავის გარდა! საუცხოოა! მაგრამ მიუხედავად ამისა, უნდა გამოვტყდე, რომ ზოგჯერ მარტოობასა და მოწყენილობას ვგრეძნობდი.
ხმის გამცემი არავინ მყავდა. აგნესა არ იყო ჩემს გვერდით; საყვარელი, ნაზი და, რომელსაც მუდამ ვუზიარებდი ჩემს აზრებსა და გრძნობებს, შორს იყო ჩემგან! გული მეწურებოდა და უზომო სიცარიელეს ვგრძნობდი ჩემს გარშემო. ვისთან გამეტარებინა მოსაწყენი დრო? მისის კროპი იქ, დაბლა ცხოვრობდა, ან კი რა მქონდა სალაპარაკო მისის კროპთან?
ორი დღის შემდეგ უკვე ისე მეჩვენებოდა, თითქოს მთელი წლებია, რაც ამ განმარტოებულს ბინაში ვცხოვრობ, და მიუხედავად ამისა, ერთი საათითაც ვერ დავბერდი! როდის იქნება, რომ ბავშვად აღარ მთვლიდნენ?
სტირფორდი გაჰქრა! ავად ხომ არ არის? უეჭველია, ავად არის! მესამე დღეს ადრე გავათავე ჩემი მეცადინეობა დოქტორთა კოლეგიაში და გადავწყვიტე ჰაიტეკში წასვლა. მისის სტირფორდს გაუხარდა ჩემი ნახვა. მან მითხრა, რომ მისი შვილი ერთ ოქსფორდელ სტუდენტებთან ერთად გაემგზავრა მეორე სტუდენტის სანახავად, რომელიც ალბანიის უბანში ცხოვრობს. მეორე დღეს უნდა დაბრუნებუიყო.
მისის სტირფორდმა სადილზე მიმიწვია. მე დავრჩი, რამდენადაც მახსოვს, მთელი დღის განმავლობაში მხოლოდ მისი შვილის შესახებ ვლაპარაკობდით. ვუამბე, როგორ შეუყვარდა ყველას სტირფორდი იარმაუთში და როგორი სახელი გაითქვა მან მეზღვაურებს შორის. მის დარტლი, იდუმალებით აღსავსე, უდიდესი ყურადღებით მიგდებდა ყურს და ყოველ წუთში იმეორებდა: “ნუთუ?” “მართლა?” “აჰ, რასა ბრძანებთ!” ამგვარი კითხებით მან გამომწოვა ყველაფერი, რისი გაგებაც უნდოდა.
მეორე დილით, როდესაც ყავა შემომიტანეს, ჩემი სასტუმრო ოთახის კარი გაიღო და ჩემდა წარმოუთქმელ სასიხარულოდ, სტირფორდი დავინახე.
- ჩემო სტირფორდ! - შევძახე მე. - შენ ხარ? მე კი მეგონა, ვერასოდეს ვეღარ გნახავდი!
- რა ვქნა! - მიპასუხა სტირფორდმა. - თითქმის ძალით წამიყვანეს, სახლში დაბრუნების მეორე დღესვე, აბა, დეზი, მომილოცავს. ახლა შენ ნამდვილი ძველი დარდიმანდი მასპინძელი ხარ! იცი რა, ჩემო კარგო? შენი ბინა ჩემი ბინაც იქნება მუდამ, როდესაც ლონდონში მომიხდება ყოფნა. მე ვიცხოვრებ შენთან, სანამ სახლიდან არ გამაგდებ.
ამან აღტაცებაში მომიყვანა.
მე აზრად მომივიდა მედღესასწაულა ჩემი ახალ ბინაზე გადმოსვლა. როგორც წესი და რიგია ნამდვილი ჯენტლმენისა, და სადილი გამემართა. ეს აზრი სტირფორდს გავუზიარე, იგი დამპირდა, მოეყვანა სადილად თავისი ორი მეგობარი. სადილი ექვს საათისთვის გავნიშნეთ.
როგორც კი სტირფორდი გავიდა, იმ წამშივე დავურეკე მისის კროპს და ჩემი გეგმა გავაცანი. ჩვენ თათბირი დავიწყეთ სადილის შესახებ. აღმოჩნდა, თურმე მისის კროპის ღუმელი ოსტატის რაღაც წინდაუხედაობის გამო ისე უცნაურად იყო მოწყობილი, რომ მასში შეიძლებოდა გაკეთებულიყო მხოლოდ კატლეტები და, იქნებ, ისიც დიდი გაჭირვებით, კიდევ რაღაც სოუსი გახეხილი კარტოფილით.
- რაც შეეხება თევზის ქვაბს, - მითხრა მისის კრპმა, - ხომ არ ინებებთ თქვენ თვითონ ნახოთ, როგორ არის იგი მოწყობილი?
ამაზე უკეთესს იგი ვერას მეტყოდა! რად უნდა წავიდე, კაცმა რომ მკითხოს, ჩემი სდიასახლისის ღუმელის სანახავად? თითქოს ჭკუა მომემატებოდა ამ რევიზიისაგან! უარი მოვახსენე ამ წინადადებაზე და ვუთხარი:
- ძალიან კარგი. თევზი არ არის საჭირო.
- აჰ, არა, ნუ იტყვით მაგას! - მიპასუხა მისის კკროპმა. - თევზი აუცილიბელია კარგ სუფრაზე.
- მაშ ისე მოიქეცით, როგორც სჯობდეს, - ვუთხარი მე და ჩემი თავი დიასახლისის სრულ განკარგულებას მივანდე.
ამის შემდეგ მისის კროპმა შემიდგინა ჩემი სადილის სრული პროგრამა. აი იგი: პირველი თავი საჭმელი - ორი ცხელი შემწვარი ქათამი - გამოვართვათ სასტუმროში. მეორე თავი საჭმელი - ცხელი ბივშტექსი, კარტოფილითა და ხარდალით - სასტუმროში. მესამე თავი - ცხელი თირკმლები, ერბოში შემწვარი, და მასთან, სტუმართა რიცხვის მიხედვით, ოთხი კუპატი - გამოვართვათ სასტუმროში. მეოთხე თავი - დიდი ნამცხვარი - იქვე. მეხუთე - ტორტი ან, მის მაგივრად, ოთხი ულუფა ჟელე - იქვე.
მისის კროპის დარიგების თანახმად, მე თვითონ წავედი სასტუმროში სადილის შესაკვეთად, ამის შემდეგ გავემგზავრე კოვენტგარტენის ბაზარზე ტკბილეულობის საყიდლად და გზაზე მეღვინესაც დავუკვეთე, გაეგზავნა ჩემს ბინაზე საჭირო რაოდენობის ღვინო. საღამოს, როდესაც სახლში დავბრუნდი, ბოთლები უკვე მწკრივად იდგა იატაკზე, ბნელ საკუჭნაოში, და ისე ბევრი იყო, რომ შემეშინდა, როდესაც შევხედე სასმელების ამ არსენალს; მაგრამ მისის კროპმა შენიშნა წყენით, რომ ორი ბოთლი აკლდა.
ბოლოს, სტუმრებიც მოვიდნენ. სტირფორდის ერთ მეგობარს ერქვა გრენჯერი, მეორეს - მარკჰემი. ორივენი მხიარული, ცოცხალი ყმაწვილები იყვნენ. გრენჯერი შეხედულებით ცოტათი სტირფორდზე უფროსი ჩანდა; მაგრამ მარკჰემი სულ ყმაწვილი იყო; იგი არ იქნებოდა ოც წელზე მეტისა.
გაშალეს სუფრა და მოიტანეს პირველი თავი საჭმელი. რადგან მე ჩემს თავს ყმაწვილად და გამოუცდელად ვგრძნობდი და, მაშასადამე, არ ვიყავი შესაფერი სუფრის ხელმძღვანელად, ამიტომ სტირფორდს ვთხოვე დაეჭირა სუფრაზე პირველი ადგილი; მე კი მის პირდაპირ დავჯექი. სტირფორდმა ბრწყინვალედ შეასრულა თამადის მოვალეობა.
მალე საოცარი უდარდელობა და მხიარულება ვიგრძენი. ყველა ნახევრად დავიწყებული საგანი მომივიდა თავში, ტვინი ამიმოძრავდა და ვყბედობდი შეუჩერებლად, როგორც ყველაზე უდარდელი და თავქარიანი ჭაბუკი. ვიცინოდი ჩემსავე გონებამახვილობაზე და ჩემი სტუმრების ხუმრობაზე; ვუყვიროდი სტირფორდს, ღვინო დაესხა; ხმამაღლა გამოვთქვამდი ოქსროფდში წასვლის სურვილს და ბოლოს გამოვაცხადე, რომ არა უგვიანეს შემდეგი კვირისა ვმართავდი გრანდიოზულ საღამოს...
ღვინო წყაროსავით მოდიოდა. ბოთლის საცობები ჭერში ჰხოტდნენ. ბოლოს თვითონ დავიწყე ღვინის დასხმა. რახან ეს მოვალეობა ვიკისრე, სტირფოდის სადღეგრძელო გამოვაცხადე. მე ვთქვი, რომ იგი ჩემი მეგობარია, ჩემი ბავშვობის მფარველი. ჩემი სიჭაბუკის საფუძველი, ამხანაგი, მოსაუბრე და ამფსონი. ვთქვი, რომ აღტაცებით ვსვამ მის სადღეგრძელოს.
- ვსვამთ, ვსვამთ, ვსვამთ სტირფორდის სადღეგრძელოს, ვაშა!
ჩვენ სამჯერ შევძახეთ “ვაშა”, შემდეგ კიდევ და კიდევ. ბოლოს დავამსხვრიე ჭიქა, გავუწოდე სტიფორდს ხელი მაგიდის იქით და ვუთხარი სიტყვების თავისებური დაყოფით:
- სტირ-ფორდ შ-ნახ-არგზისმა-ჩვენებელივარ-სკვლავიჩემი ცხოვრებისა.
მარკჰემმა მოგვცა წინადადება დაგველია “ქალის” სადღეგრძელო. მე უარი განვაცხადე და წარვადგინე საფუძვლიანი საწინააღმდეგო დებულებანი. ამგვარი სადღეგრძელოები, - ვუთხარი მე, - ყოვლად დაუშვებელია ჩემს სახლში. ეს უზრდელობაა, უპატივცემულობაა; თუ დალევაა, უნდა დავლიოთ “მშვენიერი ლედის” სადღეგრძელო.
ვიღაცამ თუთუნი მოსწია. ჩვენ ყველამ დავიწყეთ წევა. ვწევდი და ვგრძნობდი, რომ მთელ ტანში ჟრჟოლა მივლის. სტირფორდმა ბრწყინვალე სიტყვა წარმოთქვა ჩემს შესახებ. ვუსმენდი მას და თან სიხარულის ცრემლებს ვღვრიდი. ღრმა თანაგრძნობით, მადლობისა და მეგობრობის გრძნობით აღსავსემ, მივმართე ჩემს სტუმრებს უმორჩილესი თხოვნით - მოსულიყვნენ ჩემთან სადილად ხვალ, ზეგ, მაზეგ, ისე, უცერემონიოდ, როგორც მიღებულია გულწრფელ მეგობართა შორის, მოვიდნენ სადილად მუდამდღე სწორედ ხუთ საათზე და მთელი საღამო ჩემთან დარჩნენ. ამის შემდეგ უდიდესი სურვილი ვიგრძენი კიდევ ერთი სადღეგრძელო დამელია და მესურვა დღეგრძელობა, პატივი და ბედნიერება პაპიდაჩემისათვის, მის ბეტსი ტროტვუდისთვის, საუკეთესო ქალისთვის მთელ დედამიწის ზურგზე.
ვიღაც იდგა ჩემი საწოლის ფანჯარასთან და ხარბად ჰყლაპავდა ჰაერს. ეს მე ვიყავი. მე ჩემს თავს “კოპერფილდს” ვუწოდებდი; მე ვეუბნებოდი ჩემს თავს: “რადა სწევ, უსინდისო! ლაწირაკო! როგორ არა გრცხვენია?” ვიღაცამ ბორძიკით რამდენიმე ნაბიჯი გადადგა და სარკის წინ გაჩერდა. ეს ისევ მე ვარ, სარკეში ძალიან ფერმკრთალი ვჩანვარ; ჩემი თვალები უაზროდ ჰხტიან ყოველ მხარეს და თმები, - მხოლოდ თმები, მე სხვაზე არას ვამბობ, - მოწმობენ ცხადად, რომ მე მთვრალი ვარ!
- წავიდეთ თეატრში, კოპერფილდ!
სარკე აღარ არის, ლოგინიც აღარ არის, მთელი საწოლი გაჰქრა. ჩემს წინ ჭიქები წკარუნობს; ლამპა ანთია; გრეჯერი - მარჯვნივ, მარკჰემი - მარცხნივ, სტირფრდი ჩემს პირდაპირ. ყველანი სადღაც შორს, სქელ ბურუსში სხედან.
- თეარტში? რატომ არა? წავიდეთ! აბა, თუ მივდივართ - წავიდეთ. მე მხოლოდ ლამპას ჩავაქრობ, რომ ცეცლი არ გაჩნდეს, და თქვენ გამოგყვებით.
ლამპა ჩაქრა; სტუმრები დაფაცურდნენ. კარი დაიკარგა, - სად, გაურკვეველია. მე დავიწყე მისი ძებნა ფანჯრებს შუა და კედელს გასწვრივ - კარი აღარსად არის. სტირფორდმა გაიცინა, მომკიდა ხელი და ოთახიდან გამიყვანა. ჩვენ კიბეზე ჩავდივართ მწკრივად. ერთ-ერთ უკანასკნელ საფეხურზე ვიღაც დაეცა და დაგორდა. მერე ვიღაცამ შენიშნა, რომ ეს კოპერფილდი ჩაგორდა. ავენთე ამ ცილისწამებაზე, მაგრამ მალე ვიგრძენი, რომ დერეფანში ვწევარ ჩემს საკუთარ ზურგზე; მაშასადამე, ცილისწამებას ჰქონდა ერთგვარი საფუძველი. ქუჩები ბურუსიანია და ნოტიო. ფარნების ირგვლივ უცნაური ჩრდილების ანარეკლია. ამბობენ, თითქოს წვიმა სცრის. ვიღაც უპასუხებს, რომ ეს სისულელეა; კი არა სცრის, ჰყინავს. ეს მე თვითონ ვთქვი. სტირფორდმა მიმიყვანა ფარნის ბოძთან, გამიწმინდა ზურგი და თავზე ქუდი დამახურა. საიდან გაჩნდა ეს ქუდი, ვინ მოიტანა და რად, არავინ იცის. მე მახსოვდა, რომ ოთახიდან გამოსვლის დროს თავზე ქუდი არ მეხურა. სტირფორდმა მითხრა:
- აბა, კოპერფილდ! ახლა შენ სრულებით მზად ხარ, არა?
ვიღაც კაცმა, რომელიც სამტრედეში იჯდა, გამოიხედა ბურუსიდან, გამოართვა ვიღაცას ფული და იკითხა, ჩემთვისაც გადაიხდიან თუ არა? მას დადებითად უპასუხეს, მაგრამ მახსოვს, რომ იგი დიდ ეჭვში იყო, აეღო თუ არა ფული ჩემგანაც. ცოტა ხნის შემდეგ ჩვენ გავჩნდით სადღაც მაღლა, ძალიან მაღლა, თბილსა და შეხუთულ თეატრში და იქიდან ვიყურებოდით რაღაც ორმოში, რომელიც თითქოს ბოლავდა, და სადაც აუარებელი ხალხი ირეოდა. სცენაზე სისუფთავე და სინათლე იყო, გაცილებით უფრო მეტი სისუფთავე და სინათლე, ვიდრე ქუჩაში. იქ კაცები დადიოდნენ წინ და უკან და რაღაცაზე ლაპარაკობდნენ, მაგრამ რაზე - არ ვიცი. სანთლები ძალიან მწახედ ანათებდნენ და მუსიკაც ხმამაღლა უკრავდა. ლოჟებში ისხდნენ მშვენიერი ლედი და ჯენტლმენები, და აქ კიდევ იყო რაღაც, მაგრამ რა, გაურკვეველია. უეცრად მთელი თეატრი შეინძრა, ლედი და ჯენტლმენი თითქოს ცურავდნენ, - სად, რად, რისთვის? არ ვიცი. ყველას ისე უცნაურად ეჭირა თავი, რომ დავაპირე პასუხი მომეთხოვა, რამ გააგიჟა ყველანი-მეთქი.
ვიღაცამ თქვა, რომ ურიგო არ იქნება, ფოიეში ჩავსუიყავით, სადაც ქალები იყვნენ. ჩვენ ჩავედით. ვიღაც მშვენივრად ჩაცმული ჯენტლმენი იჯდა სავარძელში დურბინდით ხელში და უცნაურად მიცქეროდა. დავინახე მისი სახე სარკეში, და იქვე გაიელვა ჩემმა საკუთარმა სახემაც. შემდეგ შემიყვანეს რომეიღაც ლოჟაში, სადაც დავჯექი, მაგრამ უწინარეს რაღაც შენიშვნა მივეცი გარშემო მყოფთ. ვიღაცამ ვიღაცას დაუყვირა: “ჩუმად!” და ამ დროს რამდენიმე ლედიმ აღშფოთებით შეომხედეს, - როგორ მოხდა? უცნაურია, წარმოუდგენელი, მაგრამ მე დავინახე აგნესა! აი, იგი ზის ჩემს წინ, იმავე ლოჟაში; მის გევრდით სხედან ჯენტლმენი და ლედი, რომელთაც მე არ ვიცნობ. ამ წუთში მე გაცილებით უფრო კარგად ვხედავ მის სახეს, ვიდრე მაშინ ვხედავდი: ჩემსკენ მომართულ აგნესას სახეზე ცხადად ჩანდა სიბრალულისა და გაოცების გამომეტყველება.
- აგნესა! - ვუთხარი მე, მგონი, ბოხი ხმით. - როგორ მოხდა, რომ აქ ხართ?
- სსსუუ! გაჩუმდით! - მიპასუხა მან, ჩემდა გასაოცრად, აღელვებული ხმით. - თქვენ უშლით სხვებს. უყურეთ სცენას!
დიდხანს ვაცეცე თვალები და ვცდილობდი, დამენახა რამ; ვუსმენდი ორივე ყურით, მაგრამ ვერაფერი ვერც დავინახე და ვერც გავიგე. მე ისევ აგნესას შევხედე: იგი მიყუჟულიყო ლოჟის კუნჭულში და ხელთათმანში გამოწყობილი ხელი თავთან მიეტანა.
- აგნესა! - ვუთხარი მე. - თქვენ, მგონი უქეიფოდ ხართ?
- დიახ, დიახ, ნუ მაქცევთ ყურადღებას, ტროტვუდ, - მიპასუხა მან. - წყნარად იჯექით და უსმინეთ. მალე წახვალთ შინ?
- მალე წავალ? - გავიმეორე მე.
მე გამიელვა სულელურმა აზრა - მეპასუხა რომ წარმოდგენის ბოლომდე დარჩენას და ის სახლში გაცილებას ვაპირებ. მგონია, კიდეც წავიბურდღუნე ამის მაგვარი რაღაც; ყოველ შემთხვევაში, ეჭვი არ იყო, რომ აგნესა მიხვდა ჩემს აზრს. მან შემომხედა გაკვირვებით და მითხრა დაბალი ხმით:
- მე ვიცი, რომ თქვენ შეასრულებთ ჩემს თხოვნას, თუ მოისურვებთ მიხვდეთ, რომ სერიოზულად გელაპარაკებიტ. წადით აქედან, ტროტვუდ, ამ წუთსვე! წადით ჩემი გულისთვის და სთხოვეთ თქვენს ამხანაგებს, სახლში გაგაცილონ.
ეს კი მეტისტემტი იყო, თითქმის დავჯავრდი აგნესაზე. მიუხედავად ამისა, შემრცხვა, არ ვიცი, რად. ავდექი, ავიღე ქუდი, თავი დავუკარი და წავილაპარაკე:
- ღმმ მშუდდობისს!
ესე იგი - ღამე მშვიდობისა! შემდეგ ლოჟიდან გამოვედი და ერთ წამში ჩემს საწოლში გავჩნდი. სტრიფორდი მშველოდა ტანისამოსის გახდას და ლოგინში მაწვენდა. ველაპარაკებოდი მას და მგონია, ძალიან მჭეტმეტყველურად, რომ აგნესა ჩემი და არის; ჩემი საყვარელი, დაუვიწყარი დაიკო, და ვეხვეწებოდი მოენახა ახალი ბოთლი გასახსნელად.
ვიღაც ჩაწვა ჩემს ლოგინში და დაიწყო მთელი ამ დღის მოლენათა გამეორება კარიკატურული სახით. ეს მე თვითონ ვიყავი და ვბოდავდი; ისე მეჩვენებოდა, თითქოს ჩემი ლოგინი აბობოქრებული, დაუდეგარი ზღვა იყო.
გონება მზის პირველ სხივებთან ერთად დამიბრუნდა. სირცხვილი, სინანული, საშინელი სევდა, - რა კალამი ასწერს ყოველივე იმას, რაც მე ვიგრძენი, როდესაც თვალები პირველად გავახილე? გულისხეთქით წარმოვიდგინე, რომ უგონოდ მყოფს შემეძლო წინაღამეს ათასგვარი შეურაცხყოფა მიმეყენებინა ბევრი ვისთვისმე, რომელთა ვინაობა თავიდან ამომვარდა ახლა, და რასაც ვერასოდეს ვერ გამოვასწორებ. აგნესას სახე, შეშინებული და თან სიბრალულით აღსავსე, წარუშლელად ჩამებეჭდა გონებაში. რას ფიქრობს იგი ახლა ჩემზე? როგორ გავიმართლო თავი? მე ვერც კი ვნახავ მას, რადგან არ ვიცი, როგორ ჩამოვიდა იგი ლონდონში და სად ჩამოხტა.
ფიზიკური საშუალება არ მქონდა სახლიდან გასვლისა. სასოწარკვეთლებით წამებული ვიჯექი ჩემს ბინაში ბუხართან, ხელში ცხვრის ბულიონით, რომელსაც ქონი გადაჰკვროდა.
დადგა საღამო - საშინელი, ჯოჯოხეთური საღამო! მისის კროპმა მომიტანა თეფშით თირკმელი, მჟავე კიტრი და მითხრა, რომ ეს ერთადერთი ნაშთია გუშინდელი სადილისაო. სულიერი ტანჯვით აღსავსე, მზად ვიყავი, გადავხვეოდი მისის კროპს და მეთქვა:
- ო, მისის კროპ! მისის კროპ! რად მინდა თქვენი თირკმელები და კიტრები! გაჰქრეს ყველა ეს ნიშანი ჩემი გარყვნილებისა! ო, მე ძალიან უბედური ვარ, მისის კროპ!
საბედნიეროდ, ჩემი სასოწარკვეთლების მიუხედავად, მოვისაზრე და მივხვდი, რომ მისის კროპი არ ეკუთვნოდა იმ ქალების რიცხვს, რომელთაც შეუძლიათ მიხვდნენ გულის ტკივილს. ტრაგიკული მონოლოგი წარმოუთქმელი დამრჩა.
თავი ოცდამეოთხე
კეთილი ანგელოზი და ბოროტი სული
როდესაც მეორე დილას ბინიდან გამოვდიოდი, კიბეზე შემხვდა კაცი წერილით ხელში.
- მისტერ ტროტვუდ კოპერფილდს, ესკვაიარს, - მითხრა მან და გადმომცა, რომ უმორჩილესად მთხოვდნენ, პასუხი გამეცა. მე კიბეზე დავტოვე იგი და ოთახში შევედი.
ეს იყო აგნესას საყვარელი, მეგობრული წერილი, რომელშიც არ იყო არავითარი ხსენება თეატრში მომხდარი ამბისა. აი იგი:
“ძვირფასო ტროტვუდ!
მე ჩამოვხტი მისტერ უატერბრუკის სახლში, ელის მოედანზე, ჰოლბორნში. მისტერ უატერბრუკი აგენტია მამის საქმეებისა. ხომ არ შემოივლით ჩემთან დღეს? მთელი დღე სახლში ვიქნები და თქვენ მნახავთ, როდესაც კი მოისურვებთ.
თქვენი ერთგული აგნესა”.
დიდხანს ვწერე პასუხი. არ ვიცი, რა იფიქრა გამოგზავნილმა; იქნებ ისიც კი მოუვიდა თავში, რომ ახლა დავიწყე წერა-კითხვის სწავლა. მე, სულ ცოტა რომ ვთქვათ, ნახევარი დუჟინი წერილი მაინც შევადგინე და, ბოლოს, შემდეგი პასუხი მივწერე:
“ძვირფასო აგნესა!
თქვენი ბარათი თქვენი გულის უზომო სიკეთის დამამტკიცებელია, ვიქნები თქვენთან ოთხ საათზე.
სულით და გულით თქვენი ერთგული, თქვენი საცოდავი მეგობარი
ტროტვუდ კოპერფილდი”.
მისტერ უატერბრუკის კანტორა ქვედა სართულში იყო; მეორე სართულში იგი თვითონ ცხოვრობდა ოჯახით. შემიყვანეს პატარა, ლამაზ სასტუმროში, სადაც აგნესა იჯდა და ქისას ქსოვდა.
ამ კეთილი, სათნოებით სავსე არსების დანახვამ მომაგონა ჩემი ბედნიერი, უდარდელი დღეები, გატარებული კენტერბერიში. უნებურად შევადარე იმდროინდელ უმანკო ბავშვს ის თავაწყვეტილი ავარა, როგორიც ვიყავი თეატრში, და უნდა გამოვტყდე, ცხარე ცრემლებით ავტირდი, თუმცა ძნელი სათქმელია, სასაცილო იყო ეს ჩემი საქციელი თუ არა.
- სხვას ვისმე რომ ვენახე იმ უბედურ მდგომარეობაში, აგნესა, - ვუთხარი მე და პირი მოვარიდე, - რასაკვირველია, ვინაღვლებდი, მაგრამ იმის ნახევარიც არ დავიტანჯებოდი, როგორც ახლა ვიტანჯები. უკეთესი იყო ათასჯერ მოვმკვდარიყავი, ვიდრე ჩემი შერცხვენის მოწმედ გამეხადეთ.
იგი ჩემს ხელს შეეხო. რაღაც ცხოველმყოფელი ძალა იყო ამ შეხებაში; გაჰქრა სევდა, გულში სიმსუბუქე და ნეტარება ვიგრძენი. დიდი და ღრმა მადლიერების ნიშნად ხელზე ვაკოცე აგნესას...
- დაბრძანდით, - მხიარულად მითხრა აგნესამ, - ნუ დარდობთ, ტროტვუდ. მეც რომ არ გამიზიაროთ თქვენი დარდები, მაშ ვინ გცემთ ნუგეშს?
- მართალია, აგნესა, თქვენ ხართ ჩემი მფარველი ანგელოზი.
- ანგელოზი ვარ თუ არა, არ ვიცი, მაგრამ მართლაც მინდოდა გამეფრთხილებინეთ, ტროტვუდ...
გაკვირვებით შევხედე და თითქმის მივხვდი, რა ჰქონდა აზრად. აგნესამ დაკვირვებით შემომხედა თვალებში.
- გამეფრთხილებინეთ ბოროტი სულისაგან, - მითხრა მან.
- ნუთუ თქვენ სტირფორდზე ლაპარაკობთ?
- დიახ, ტროტვუდ!
- მაშ თქვენ სცდებით, ძვირფასო აგნესა, სასტკად სცდებით. როგორ უნდა წარმოვიდგინო ბოროტ სულად იგი, ვინც მუდამ ჩემი ხელმძღვანელი, დამცველი იყო!
- მე ვსჯელობ მის შესახებ მრავალ წვრილმან გარემოებათა მიხედვით, რომელნიც უმნიშვნელონი არიან თავისთავად, მაგრამ ერთად აღებულნი დიდ მნიშვნელობას იღებენ ჩემს თვალში. წარმოდგენა ამ ადამიანის შესახებ ნაწილობრივ თქვენი საკუთარი ნაამბობის მიხედვით, ნაწილობრივ იმ გავლენის მიხედვით, რომელსაც იგი ახდენდა თქვენს ხასიათზე. შინაგანი გრძნობა მეუბნება, რომ სტიფორდის სახით თქვენ ძალიან სახიფათო მეგობარი შეიძინეთ.
მისმა კეთილმა სიტყვებმა ღრმა სიმები აახმაურეს ჩემს სულში. მან გაათავა ლაპარაკი, მაგრამ ისევ ვუსმენდი. სტირფორდის სახემ დაჰკარგა თავისი ბრწყინვალება.
- რასაკვირველია, - განაგრძო აგნესამ რამდენიმე ხნის სიჩუმის შემდეგ, - დიდი უგუნურება იქნებოდა ჩემის მხრით მომეთხოვა თქვენგან, რომ დაუყოვნებლივ გამოიცვალოთ თქვენი აზრი. ეს სიყვარული თქვენი სკოლის ამხანაგისადმი დიდი ხანია დამკვიდრებულია თქვენს ნდობით სავსე გულში; მე მხოლოდ ერთს გთხოვთ, ტროტვუდ, ყოველთვის, როდესაც კი მომიგონებთ, ნუ დაგავიწყდებათ, რაც გითხარით. ხომ არ მიჯავრდებით, დავით?
- მე მხოლოდ მაშინ დავანებებ თავს ჯავრობას, როდესაც თქვენ უფრო ახლოს გაიცნობთ სტირფორდს და შეიყვარებთ მას ისევე, როგორც მე მიყვარს.
- მანამდე არა? - მკითხა აგნესამ.
მსუბუქმა ჩრდილმა გადაჰკრა სახეზე, მაგრამ შემდეგ ღიმილით მიპასუხა ღიმილზე და მეგობრული, გულახდილი ლაპარაკი განახლდა ჩვენს შორის. მკითხა, ხომ არ მინახავს ური.
- არა, განა ლონდონშია?
- დიახ, იგი ყოველდღე შემოდის აქ, კანტორაში. იგი ერთი კვირით ჩემზე ადრე ჩამოვიდა ლონდონში, უეჭველია, რაიმე უსიამოვნო საქმის გამო.
- ეს გარემოება, მგონია, ძალიან გაწუხებთ, - შევნიშნე მე. - რა საქმის გამო შეეძლო მას ჩამოსვლა?
- მე მგონია, ური ემზადება მამასთან ამხანაგობაში შესასვლელად.
- როგორ? ური? უსინდისო, მონური არსება! შეიძლება მას ამგვარი აზრი ჰქონდეს? - შევძახე აღშფოთებით. - და თქვენ არავთარ წინააღმდეგობას არ უწევთ ამას, აგნესა? თქვენ უნდა მოლაპარაკებოდით მამას და გაგეფრთხლებინათ იგი ამგვარი უგონო საქციელისაგან!
- თქვენ გახსოვთ ჩვენი უკანასკნელი საუბარი მამის შესახებ? ორი თუ სამი დღის შემდეგ მან პირველმა დამიწყო ლაპარაკი ამ საქმის გამო. საბრალო სანახავი იყო, როდესაც ცდილობდა, დავეჯერებინე, რომ ამ შემთხვევაში სრულებით თავისი ნებაყოფლობით იქცევა.
- მაშ ვის შეუძლია დაატანოს ძალა?
- საქმე იმაშია, რომ ურიმ მოახერხა საჭირო გამხდარიყო მამისათვის. მან ძალიან მოხერხებულად შენიშნა ყველა მისი სუსტი მხარე და კიდევ უფრო მოხერხებულად ისარგებლა ამით, და... ერთი სიტყვით, როგორ გითხრათ... მამას ეშინია ამ ადამიანისა.
- ცოტა ადრე, სანამ ამ ამბავს გავიგებდი, - განაგრძო აგნესამ, - ურიმ ითხოვა დათხოვნა და თან არწმუნებდა მამას, თუმცა დიდად სამწუხაროა ჩემთვის ამ ადგილის დატოვება, მაგრამ მაძლევენ სხვას, გაცილებით უკეთეს ადგილსო. მამა იმ დროს ძალიან შეწუხებული და დატვირთული იყო საქმეებით. იგი მოეკიდა ამ აზრს - ამხანაგად გაეხადა თანაშემწე და ამავე დროს თითქოს რცხვენოდა, მიემართა ამ ზომისთვის.
- თქვენ როგორღა მიიღეთ ეს ცნობა, აგნესა?
- მე მგონია, ტროტვუდ, - მიპასუხა მან, - ისე მოვიქეცი, როგორც საჭირო იყო. ვგრძნობდი, რომ ეს დაამშვიდებდა მამას, და ამიტომ სავსებით მოვიწონე მისი გადაწყვეტილება.
არასოდეს ამ წუთამდე არ მენახა აგნესას ასეთი მწარე ცრემლები. მე მენახა, როგორ ტიროდა იგი სიხარულისაგან, როდესაც რაიმე საჩუქრით ვბრუნდებოდი სკოლიდან; მენახა, როგორ ერეოდა თვალებზე ცრემლები, როდესაც მამამისის შესახებ ვლაპარაკობდით; ვნახე, როგორ მარიდებდა თავის მშვენიერ სახეს, როდესაც ერთმანეთს ვშორდებოდით; მაგრამ არასოდეს მინახავს აგნესას ასეთი ღრმა სევდა. მალე მოერია სასოწარკვეთილებას და მისმა მშვენიერმა სახემ მიიღო თავისი მუდმივი, წყნარი და ნაზი გამომეტყველება, როგორიც მე არც ერთ სხვა ქალში არ შემხვედრია.
აგნესამ გამაცნო მისის უატერბრუკი. ამ პატივცემული ლედით ცხვირში მეცა შემწვარი ბატკნის სუნი. ყველაფრიდან ჩანდა, რომ სადილზე მარტო მე არ ვიყავი მიწვეული.
მისტერ უაიტერბრუკი შუახნის კაცი იყო, მოკლე კისრით და უფართოესი საყელოებით. მან დიდი სიამოვნება გამოთქვა ჩემი გაცნობის გამო და, როდესაც მივესალმე დიასახლისს, პატივცემულმა მისმა მეუღლემ მიმიყვანა ვიღაც ხანში შესულ, მეტად უფერულ ლედისთან, რომელსაც შავი ხავერდის კაბა ეცვა და შავი ხავერდის ბერეტი ეხურა. მე იმ წამსვე გამიელვა აზრმა, რომ იგი, უეჭველია, ცოტათი ჰამლეტს ენათესავებოდა.
ამ ლედის ერქვა მისის ჰენრი სპაიკერ; იგი მოსულიყო თავის ქმართან ერთად, რომელსაც ისეთი ცივი გამოხედვა ჰქონდა, რომ მისი ჭაღარა თმებიც კი თითქოს თრთვილით იყო დაფარული.
სტუმართა შორის ური ჰიპიც იყო თავით ფეხებამდე შავებში ჩაცმული და, ჩვეულებისამებრ, გამსჭვალული საოცარი თავმდაბლობით, რომელიც ახლოს იდგა მონურ მლიქვნელობასთან. ხელი გავუწოდე და ბედნიერება მქონდა მომესმინა უაღრესი მადლობა ამგვარი დიდი ყურადღებისათვის.
ვერც სხვა დანარჩენმა სტუმრებმა მოახდინეს ჩემზე სავსებით სასიამოვნო შთაბეჭდილება. მხოლოდ ერთმა მათგანმა ამაღელვა, ჯერ კიდევ თავის შემოსვლამდე: ჩემდა გასაოცრად, მსახურმა, რომელიც შემოვიდა მოსახსენებლად, წარმოთქვა ტრედელსის სახელი. ჩემს გონებას უცებ წარმოუდგა დრო, გატარებული სალემის სასწავლებელში. მე ძალიან დამაინტერესა მისტერ ტრედელსმა და ცნობისმოყვარეობით შევხედე მას, როდესაც იგი ოთახში შემოვიდა. როგორც ჩანდა, ეს იყო მეტად მორიდებული, დინჯი ყმაწვილი კაცი, უცნაურად დავარცხნილი თმითა და ცოტათი გადმოკარკლული თვალებით. თუმცა ძლივს მოვკარი თვალი, ისე სწრაფად მიეფარა იგი შორ და მყუდრო კუნჭულს.
მე მივედი მისტერ უატერბრუკთან და ვუთხარი, რომ, მგონია, ბედნიერება მაქვს ვნახო აქ ერთი ჩემი სკოლის მეგობართაგანი-მეთქი.
- დიახ, დიახ, სავსებით შესაძლებელია, - მიპასუხა მან გულგრილად.
- თუ ეს ის არის, - ვთქვი მე და ისევ ტრედელსისკენ გავიხედე, - მაშინ ჩვენ ერთად ვიზრდებოდით სალემის სასწავლებელში; იგი ძალიან კარგი ამხანაგი იყო.
- ო, დიახ, ტრედელსი კარგი ყმაწვილია, ძალიან კარგი, - დამიდასტურა მისტერ უატერბრუკმა თავმდაბალი კილოთი. - იგი ვექილობისთვის ემზადება. მხოლოდ, ჩემის აზრით, იმ ადამიანთა რიცხვს ეკუთვნის, რომელნიც თვითონვე იღობავენ გზას. ეს ხანდახან ხდება ამქვეყნად. მე დარწმუნებული ვარ, მაგალითად, რომ მას არასოდეს არ ექნება საშუალება თუნდაც ხუთასიოდე გირვანქა სტერლინგისა. იგი ურიგოდ არ ადგენს წერილებს; ნათლად და მკაფიოდ გამოხატავს საქმეს. უნდა მოეწყოს ამ ყმაწვილის ბედი; მე ვაპირებ, ერთი წლის შემდეგ ვუშოვო მას შესაფერი ადგილი.
შემოსულმა ლაქიამ მოახსენა პატივცემულ საზოგადოებას, რომ სადილი მზად არის. სტუმრები ადგნენ და სასადილო ოთახში გაემართნენ. მისტერ უატერბრუკმა ხელი გაუწოდა ჰამლეტის დეიდას; მისტერ ჰენრი სპაიკერმა წაიყვანა მისის უატერბრუკი. მე მინდოდა აგნესასთვის გამეწოდა ხელი, მაგრამ ვიღაც ფეხმოქცეულმა და სულელურად მომღიმარე ჯენტლმენმა დამასწრო. ური, ტრედელსი და მე, როგორც საზოგადოების უმცროსი წევრები, უსწორ-მასწოროდ მივდიოდით ყველაზე უკან. მე ჯერ მეწყინა, რომ აგნესას მომაშორეს, მაგრამ მალე დავმშვიდდი, როდესაც კიბეზე ჩემს ამხანაგს დავეწიე. ტრედელსი მომესალმა მეგობრული აღტაცებით. ური ჰიპი კი ისე საძაგლად იმანჭებოდა და იბრიცებოდა, რომ უდიდესი სურვილი აღმეძრა მოაჯირის იქით გადამეგდო.
სუფრაზე მე და ტრედელსი ორ სხვადასხვა კუთხეში დაგვსვეს. მას ალი ეკიდებოდა ერთი სისხლმოჭარბებული ლედის გვერდით, რომელიც მორთულიყო მდიდრულ ალისფერ ხავერდის კაბაში; მე კი ჩავიფერფლე ჰამლეტის დეიდის მახლობლად. სადილი ძალიან დიდხანს გაგრძელდა.
როდესაც ნასადილევს ქალები ზევით ავიდნენ, დავეშურე აგნესას საზგადოებას მივკედლებოდი და სიხარულით გავაცანი ჩემი მეგობარი ტრედელსი, რომელიც ახლაც, როგორც ყოველთვის, მორიდებული და მოკრძალებული იყო. სამწუხაროდ, ტრედელსი მალე გამოგვეთხოვა, რადგან მეორე დღეს დილით სადღაც უნდა წასულიყო მთელი ერთი თვით. ტრედელსი ნასიამოვნები დარჩა, როცა გაიგო, რომ განვაახლე ჩემი მეგობრობა სტირფოდთან, და ისეთი გატაცებით დაიწყო ლაპარაკი მის შესახებ, რომ გავამეორებინე მას აგნესას წინაშე ყოველივე, რასაც იგი ფიქრობდა ამ მშვენიერ ყმაწვილზე. მაგრამ აგნესამ სიბრალულით შემომხედა და მხოლოდ ოდნავ დახარა თავი, როდესაც ტრედელსმა დაამთავრა თავისი მოთხრობა.
ტრედელსის წასვლის შემდეგ ჩვენ ორნი დავრჩით და აგნესამ მითხრა, რომ რამდენიმე დღის შემდეგ სახლში, კენტერბერიში მივდივარო. ამიტომაც ვცდილობდი, გამეგრძელებინა ჩემი ყოფნა ამ სახლში იმ დრომდე მაინც, სანაც ყველა სტუმრები არ დაიშლებოდნენ. ბოლოს, როდესაც ბრწყინვალე მნათობი, რომელნიც ანათებდნენ მისტერ უატერბრუკის სახლს, ჩაჰქრნენ და მიეფარნენ თანდათან, მე აღარ მქონდა არავითარი საბაბი დარბაზობის გასაგრძელებლად. იძულებული გავხდი, დიდი სინანულით ხელი მომეკიდა ქუდისთვის.
მე ვთქვი, რომ ყველა სტუმრები დაიშალნენ, მაგრამ მათ რიცხვში არ ჩამითვლია მისტერ ური ჰიპი, რომელიც არ მოგვშორებია მთელი საღამოს განმავლობაში. იგი მომდევდა კიბეზე ჩასვლისას და უკან გამომყვა, როდესაც ქუჩაში გავედი.
თავისთავად ცხადია, რომ არ მქონდა არავითარი სურვილი ამ ადამიანთან საუბარი დამეწყო, მაგრამ მომაგონდა აგნესას თხოვნა და გაფრთხილება და ვთხოვე ური ჰიპს, შემოსულიყო ჩემთან ერთი ფინჯანი ყავის დასალევად.
- ო, მასტერ კოპერფილდ... - მითხრა ური ჰიპმა, - გთხოვთ, მაპატიოთ, სერ, მე უნდა მეთქვა - მისტერ კოპერფილდ. მე არ მინდა შეწუხდეთ თქვენს სახლში ისეთი უმნიშვნელო ადამიანის ყოფნით, როგორიც მე ვარ.
- არ არავითარი შეწუხება არ იქნება, - ვუპასუხე მე, - გინდათ ჩემთან შემოხვიდეთ?
- ო, ძალიან, მინდა! - მითხრა ურიმ საძაგელი ღმეჭვით.
- მაშ წამოდით.
უნებურად უგულოდ ველაპარაკებოდი, მაგრამ ური თითქოს არავითარ ყურადღებას არ აქცევდა ჩემს გულცივობას.
- აჰ, მასტერ კოპერფილდ, - დაიწყო ურიმ. - დრონი იცვლებიან. თქვენი წასვლის შემდეგ ისეთი ამბები მოხდა, რემელთა შესახებ მე, გაუნათლებელი და მოკრძალებული ადამიანი, ოცნებასაც ვერ ვბედავდი. ეს ღვთის წყალობაა, ჭეშმარიტად. მე მგონია, თქვენ უკვე გაიგებდით ჩემი მდგომარეობის ბედნიერი ცვლილების შესახებ, მასტერ კოპერფილდ, - ესე იგი, მინდოდა მეთქვა, მისტერ კოპერფილდ.
იგი იჯდა მოკუზული და მოკეცილი ჩემს სოფაზე და კოვზით ურევდა ყავას ფინჯანში, რომელიც თავისი გრძელი ფეხების მუხლებზე ედგა, ხოლო მისი ქუდი და ხელთთმანები მის გვერდით იატაკზე იდო. მისი წითელი უწამწამო თვალები უძრავად მისჩერებოდნენ ჩემს სახეს, თუმცა ისეთნაირად, თითქოს სრულებითაც არ მიცქეროდნენ. ნესტოები ებერებოდა და ეკუმშებოდა ყოველ ამოსუნთქვაზე, როგორც საბერველი, იგი მთელი ტანით იკლაკნებოდა. მხოლოდ ამ წუთში მომივიდა პირველად თავში, როგორ მძულდა ეს ადამიანი.
- დიახ, გავიგე ზოგი რამ, - ვუპასუხე მე.
- მეც ასე მგონია, სერ, - მშვიდად დაადასტურა ურიმ. - მის აგნესამ დაახლოებით უნდა იცოდეს ჩემი საქმეები. ძალიან მიხარია, რომ მან იცის ჩემი საქმეების მდგომარეობა. ო, გმადლობთ, მასტერ... ესე იგი, მისტერ კოპერფილდ!
მე მზად ვიყავი, თავი გამეჭეჭყა მისთვის ფეხსაცმლის კალაპოტით, რომელიც იქვე, ბუხართან, იდო, - ისე მეწყინა, რომ მან გამომტყუა აგნესას ნათქვამი სიტყვა. მაგრამ თავი შევიკავე და მშვიდად განვაგრძობდი ყავის სმას.
- რას იზამ. მასტერ კოპერფილდ! როგორცა ჩანს, ასეთი ყოფილა წესი, რომ ზოგჯერ თურმე ყოგვლად უმნიშვნელო ადამიანიც შეიძლება კეთილი საქმის იარაღი გახდეს. ჩემთვის დიდად სასიამოვნოა ის აზრი, რომ მე ვიყავი სიკეთის იარაღი მისტერ ვიკფილდისათვის, - ვიყავი და, უეჭველია, კიდევაც ვიქნები. იგი, როგორც იცით, მეტად კეთილი ადამიანია, მაგრამ საოცარია, როგორი გაუფრთხილებლობით იქცეოდა ამ ბოლო დროს!
- სამწუხაროა. - ვთქვი მე და მოკლე სიჩუმის შემდეგ დავუმატე მნიშვნელოვანი კილოთი: - სამწუხაროა ყოველი მხრივ!
- დიახ, მართალი ბრძანებაა, მისტერ კოპერფილდ! ყოველი მხრით სამწუხაროა, როგორც თქვენ ინებეთ შენიშვნა, და განსაკუთრებით მის აგნესასთვის!
მეტი მას არა უთქვამს-რა. იგი ურევდა ყავას, სრუპავდა, ხელს ისვამდა ნიკაპზე, იღრიჯებოდა, ქშენდა, უცქეროდა ბუხარს, კედლებს, ფრუტუნებდა და იბრიცებოდა, მაგრამ აღარც ერთი სიტყვა აღარ წარმოუთქვამს. ცხადი იყო, რომ ურიმ მე დამითმო მასთან ლაპარაკის განახლება.
- მაშ ისე გამოდის, რომ მისტერ ვიკფილდი, რომელიც ხუთასჯერ უფრო ღირსეულია, ვიდრე თქვენ... ან მე, - ვთქვი მე ბოლოს, - რომ მისტერ ვიკფილდი გაუფრთხილებლად იქცეოდა ამ ბოლო დროს. ასეა, მისტერ ჰიპ?
- დიახ, ძალიან გაუფრთხილებლად, მასტერ კპერფილდ, - მიპასუხა ურიმ და ღრმად ამოიოხრა, - ძალიან, ძალიან გაუფრთხილებლად და დაუფიქრებლად! ოჰ იგი საოცარი უგონობით იქცეოდა, მასტერ კოპერფილდ. ამის შესახებ მხოლოდ თქვენთან შემიძლია ვილაპარაკო, ისიც მხოლოდ საერთოდ, საგნის ოდნავ შეხებით. მე რომ არ ვიყო მაგ კანტორაში, მისტერ ვიკფილდი დაჰკარგავდა მამულს, სახელს, და აღარ ვიცი, რა არ მოუვიდოდა. ეს მან თვითონაც იცის. მაგრამ მე ვემსახურებოდი გულმოდგინედ, გულწრფელად და ჩემმა შეუმჩნეველმა მოღვაწობამ გადაარჩინა იგი, შეიძლება ითქვას, დაღუპვას. სამაგიეროდ, ხედავთ, მისტერ ვიკფილდს ავყევარ ისეთ სიმაღლეზე, რომელზედაც ოცნებასაც კი ვერ ვბედავდი. ო! როგორი მადლობელი ვარ იმისი! ჩემი გული ქვა არ არის, მისტერ კოპერფილდ, და ვგრძნობ ყოველივე ამას!
ამ სიტვებით ხელი მოაშორა მაგიდას, ჩაფიქრებულმა მიიდო მჭლე თითები ნიკაპზე, თითქოს პირის გაპარსვას აპირებსო, და თან სისხლისფერი თვალები მე მომაშტერა.
- მასტერ კოპერფილდ, - დაიწყო მან, - მაგრამ, მგონია, მე თქვენ გიშლით, სერ?
- არა, მე საკმაოდ გვიან ვწვები.
- ო, გმადლობთ, მასტერ კოოპერფილ! იმედი მაქვს, თქვენ არ გამოცვლით ჩემზე აზრს, თუ გაგიზიარებთ ჩემს გულითად საიდუმლოს. ხომ ხომ ასე, მასტერ კოპერფილდ?
- არ გამოვიცვლი არავითარ შემთხვევაში. თქვით.
- საქმე აი რაშია, მისტერ კოპერფილდ. მის აგნესა...
- მერე?
- აგნესას სახე მუდამ ცოცხლობს ჩემს გულში. ო! რომ იცოდეთ, როგორ წმინდა სიყვარულსა ვგრძნობ იმ მიწისადმიც კი, რომელზედაც დადის ჩემი აგნესა!
მზად ვიყავი, ჭკუიდან შევმცდარიყავი ამ წუთში, ჩემი პირველი აზრი იყო - დამევლო ხელი გახურებული მაშისთვის და ვცემოდი ურის; მაგრამ ნელ-ნელა დავმშვიდდი და თითქმის მტკიცე ხმით ვკითხე:
- მერე? ელაპარაკეთ ამის შესახებ აგნესას?
- ო, არა, მასტერ კოპერფილდ! - მიპასუხა მან. - არა, ეს როგორ შეიძლება! ჯერ არავინ იცის ეს ამბავი, თქვენს გარდა. მე ხომ მხოლოდ ახლა ვიწყებ ამაღლებას იმ დამცირებული მდგომარეობიდან, რომელშიც ვიმყოფებოდი, ასე ვთქვათ, აკვნიდან. ჩემი იმედი უმთავრესად იმას ემყარება, რომ მის აგნესამ საკუთარი თვალით უნდა დაინახოს, რა ზომამდე ვარ მე აუციებელი და სასარგებლო მამამისისთვის, რადგან, თქვენ ხომ გესმით, მასტერ კოპერფილდ, უჩემოდ მისტერ ვიკფილდის დაღუვა აუცილებელი იყო. აი, სწორედ ამ მიზეზით ნებას ვაძლევ ჩემს თავს იმედი ვიქონიოთ, რომ მის აგნესა მომაქცევს თავის მაღალ ყურადღებას.
აგნესა! ძვირფასი აგნესა! ისეთი მოსიყვარულე და კეთილი, რომ მე ვერავინ მომენახა მისი ღირსი, ნუთუ მისი ხვედრია ამ საზიზღარ ადამიანთან ცხოვრება!
- რასაკვირველია, მასტერ კოპერფილდ, ჩვენ არ ავჩქარდებით, - განაგრძო ურიმ შემპარავი კილოთი. - ჩემი აგნესა ჯერ მეტად ნორჩია, მე და დედაჩემს ზოგიერთი მომზადება დაგვჭირდება, სანამ ამ საქმეს შევუდგებოდეთ. საზრუნავი, როგორც იცით, საკმარისი ქნება. მე კი, გარემოებისდა მიხედვით, ნელ-ნელა გავაცნობ მას ჩემს იმედებს. აჰ, როგორ მიხარია, მასტერ კოპერფილდ, რომ ახლა თქვენ წინ არ აღდგებით ჩემს იმედებს და გეგმას და არ მოისურვებთ რაიმე უსიამოვნების შეტანას ოჯახში.
მან ჩაიდო ჩემი ხელი თავის ბაყაყის თათში, ძალიან მაგრად მოუჭირა და შემდეგ საათს შეხედა.
- აჰ, უკვე მეორე საათია! - შესძახა მან. - აჰ, როგორ მეწყინა! საქმე იმაშია, მასტერ კოპერფილდ, რომ ბინა მაქვს პანსიონში “ახალ მდინარესთან”. იქ, უეჭველია, უკვე ყველასა სძინავს. მე ვერც კი კი გავაღვიძებ.
- ძალიან სამწუხაროა, - ვუპასუხე მე, - რადგან მხოლოდ ერთი ლოგინი მაქვს და, მაშასადამე...
- ო, ლოგინის შესახებ ნუ შეწუხდებით, მასტერ კოპერფილდ! - შესძახა ურიმ. - თუ ნებას მომცემთ, მე დავიძინებ ქეჩაზე ბუხრის წინ.
- არა, თუ ასეა, მაშინ თქვენ ჩაწექით ჩემს ლოგინში, მე კი ბუხრის წინ დავიგებ.
მაგრამ ურიმ, უზომო მოკრძალებით გამსჭვალულმა, წარმოთქვა დამაჯერებელი სიტყვა და დაასაბუთა მიზეზები, რომელთა გამო იგი უარს ამბობდა ჩემს წინადადებაზე. არავითარმა თხოვნამ არ გასჭრა და ვერ მოდრიკა ური; იძულებული ვიყავი გამეცა ზოგი საჭირო განკარგულება მისი იმპროვიზირებული საწოლის მოწყობის შესახებ ბუხრის წინ. მე ღამე მშვიდობისა ვუსურვე და საწოლ ოთახში შევედი.
არასოდეს არ დამავიწყდება ეს ღამე, უძილო და შფოთიანი.
აგნესას სახე ყოველ წუთში მეხატებოდა თვალწინ და მის გვერდით იმართებოდა ურის სახე. რა მექნა? როგორ ამეშორებინა მისთვის ეს განსაცდელი? ვბრუნავდი ერთი გვერდიდან მეორეზე, ვიძინებდი რამდენიმე წუთით და ამ დროს თვალწინ მიდგებოდა ისევ აგნესას და მისი მამის სახეები. ისინი მიცქეროდნენ სინაზით და სამდურავით აღსავსე თვალებით; ვიღვიძებდი, რადგან უნებურ თრთოლვასა ვგრძნობდი მთელს ტანში. ღამე გაგრძელდა უზომოდ, საშინლად, უიმედოდ, და ისე მეჩვენებოდა, თითქოს ური ჰიპის წყალობით მზე არასოდეს აღარ ამოანათებდა ბინდიან ცის კაბადონზე.
დილაადრიან იგი გაჰქრა და, საბედნიეროდ, არ მიიღო ჩემი მიწვევა ყავაზე. მასთან ერთად გაიფანტა დაუსრულებელი ღამის წყვდიადიც. სამსახურში წასვლის წინ ღია დავტოვე ყველა ფანჯარა, რომ გამეწმინდა ოთახი ური ჰიპის სულისგან!
თავი ოცდამეხუთე
ტყვეობა
ამის მეტად, აგნესას წასვლამდე, ური ჰიპი აღარ მინახავს; მაგრამ, როდესაც მივედი დილიჟანსების კანტორაში აგნესასთან გამოსათხოვებლად, ური ჰიპიც აქ იყო და იმავე ეტლით მიემგზავრებოდა კენტერბერიში.
საიდუმლოება, რომელიც ამ ადამიანმა მომანდო, მძიმე ტვირთად მაწვა გულზე. საშინელი მსხვერპლის მოლოდინს შეიძლებოდა საბოლოოდ დაეღუპა აგნესას ბედნიერება; მაგრამ ყველაფრიდან, რასაც ვხედავდი, დავრწმუნდი, რომ აგნესას ჯერ არავითარი ეჭვი არ ჰქონდა მომავალი საფრთხის შესახებ. გამხელა მისთვის ურის განზრახვისა საშინელი შეურაცხყოფის მიყენება იქნებოდა, და არც აზრი ჰქონდა ამას. ამიტომ ჩვენ ისე გამოვეთხოვეთ ერთმანეთს, რომ აგნესასთვის არა მითქვამს-რა. აგნესა მიღიმოდა ეტლის ფანჯრიდან და ცხვირსახოცს მიქნევდა, მაშინ, როდესაც ბოროტი სული იბრიცებოდა და იკლაკნებოდა ეტლის სახურავზე და, უეჭველია, დარწმუნებული იყო, რომ მსხვერპლი უკვე მის კლანჭებში იყო.
დიდხანს ვერ დავივიწყე გამოთხოვების ეს სცენა. როდესაც აგნესასაგან წერილი მივიღე კენტერბერიდან, რომელშიც მატყობინებდა შინ მშვიდობით მისვლას, ისევ მტკივნეულად განვიცადე იგივე გრძნობები, რასაც მისი წასვლისას ვეგრძოდი. ერთი და იგივე საგანი მეხატებოდა თვალწინ ყოველთვის, როგორც კი ჩავფირქდებოდი, და ჩემი აღელვება სულ მატულობდა. აგნესას ბედი მელანდებოდა ცხადად, მელანდებოდა სიზმარში თითქმის ყოველღამ. იგი ჩემი სიცოცხლის ნაწილი გახდა, განუყოფელი ჩემი სხეულისაგან, როგორც თავი ან გული.
და არავინ არ არღვევდა ჩემს სევდიან ეჭვებს! სტირფორდი ოქსფორდში იყო და სულ მარტოდმარტო ვგრძნობდი თავს.
დრო კი მიდიოდა თავისი წესით, რამდენიმე კვირის შემდეგ ფორმალურად დამამტკიცეს წარჩინებულ კლერკად ჯორკინსისა და სპენლოს კანტორაში. პაპიდამ დამინიშნა ოთხმოცდაათი გირვანქა წელიწადში სახარჯოდ, გარდა ბინის ქირისა და განსაკუთრებული თანხისა ისეთი საჭიროებისათვის, რაც ყოველდღიურ ხარჯებში არ შედიოდა.
იმ დღეს, როდესაც, გამოსაცდელი თვის შემდეგ, საბოლოოდ ვიყავი დანიშნული წარჩინებული კლერკის თანამდებობაზე, მისტერ სპენლომ ჩემი უფრო ახლო გაცნობის სურვილი გამოთქვა. იგი დიდად მოხარული იქნებოდა, - მითხრა მან, - მივეწვიე თავის აგარაკზე ნორვუდში, მაგრამ, საუბედუროდ, სახლში ამხნობით არავითარი წესრიგი არ არის, რადგან ამ დღეებში ქალიშვილს მოველი პარიზიდანო. ორი კვირის შემდეგ მან მითხრა, რომ დიდად დავავალებ, თუ ვეწვევი შემდეგ შაბათს და ორშაბათამდის დავრჩები. მისტერ სპენლომ შემომთავაზა თავისი ეტლი, რომლითაც იგი წამიყვანდა აგარაკზე და ორშაბათ დილით მომიყვანდა უკან იმავე ეტლით.
ბოლოს, სასურველი დღეც დადგა: მე და მისტერ სპენლო ეტლით გავემართეთ აგარაკზე.
ჩვენ ძალიან მხიარულად მივდიოდით. მისტერ სპენლომ გამიზიარა რამდენიმე დიდმნიშვნელოვანი შენიშვნა ჩემი თანამდებობის შესახებ. მისი სიტყვებით, პროქტორობა უკეთილშობილესი პროფესია იყო მთელს ქვეყნიერებაზე და არავითარ შემთხევაში არ შეედრებოდა ჩვეულებრივს ვექილობას. პროქტორს აქვს თავისი გარკვეული, განსაკუთრებული დარგი მოღვაწეობისა, მეტად ხელსაყრელი ცხოვრების თვალსაზრისით და, რასაკვირველია, არა მექანიკური.
- დოქტორთა კოლეგიაში ჩვენ ყველაფერს ადვილად ვუცქერით, უპენდატიზმოდ და იურიდიული ხრიკების გარეშე. ამის გამო საზოგადოების თვალში სამართლიანად შევადგენთ პრივილეგიურ კლასს. რასაკვირველია, - განაგრძო მისტერ სპენლომ, - არასგზით არ შეიძლება დაიფაროს ის სამწუხარო მოვლენა, რომ ჩვენ ხშირად გვრევენ სამოქალაქო ვექილებში, მაგრამ ყოველ ეჭვს გარეშეა, რომ ვექილები დაბალი ხარისხის ხალხს ეკუთვნიან და ყოველ პროქტორს სამართლიანი უფლება აქვს, იამაყოს მათ წინაშე.
მე შევეკითხე მისტერ სპენლოს, რა ჯურის საქმეებს აძლევთ უპირატესობას დოქტორთა კოლეგიაში-მეთქი. მან მიპასუხა, რომ პირველი ადგილი უცილობლად ეკუთვნის იმ საქმეებს, რომელბიც აღძრულია საეჭვო ანდერძის გამო, სადაც გადასაწყვეტია, ვის უნდა ერგოს მეანდერძის სურვილით პატარა მამული, ოცდაათ ან ორმოც ათას გირვანქად ფასებული. ამგვარ შემთხვევაში იურიდიული მანქანა მუშაბს სრული დატვირთვით; არჩევენ ცნობებს, ჩვენებებს, საბუთებს; საქმე გადადის ერთი ინსტანციიდან მეორეში (აღარას ვამბობ აპელაციაზე დელეგატთა სასამართლოსა და ლორდების პალატაში); დაკითხვებიდან დგება ქაღალდის ნამდვილი მთები. როდესაც, ბოლოს, უმაღლესი ინსტანცია გამოიტანს უკანასკნელ დადგენილებას, სასამართლოს ხარჯებს დაუბრკოლებლად იხდიან, ისე რომ, ყველა მხარე სრულებით კმაყოფილი რჩება. შემდეგ ვრცლად და აღტაცებით ილაპარაკა ამ მშვენიერი დაწესებულების შესახებ ბრიტანეთის სახელმწიფოში.
- ყველაზე მეტად, - მითხრა მან, - გაკვირვების ღირსია ის ერთსულოვნება, რომლითაც გამსჭვალულია დოქტორთა კლეგია. ეს კორპორაცია საუკეთესოდ არის მოწყობილი და სავსებით გამოხატავს სამართლის სწორი წარმოების იდეას. წარმოვიდგინოთ, მაგალითად, რომ თქვენ შეიტანეთ თხოვნა გაყრის შესახებ. საქმე კონსისტორიის სასამართლოში მიდის. კეთილი და პატიოსანი. ჩვენ ვმსჯელობთ მის შესახებ კონსისტორიაში. თქვენ ერთი წევრისაგან მეორესთან გადადიხართ, როგორც ოჯახში, და თავისუფალ დროს ანდომებთ თქვენს საქმეს, როგორც სასიამოვნო ოჯახურ გასართობს. მაგრამ ვთქვათ, უკმაყოფილო ხართ კონსისტორიის სასამართლოს დადგენილებით. რას სჩადიხართ ამ შემთხვევაში? თქვენ გადადიხართ სასამართლოში თაღებქვეშ. მერე, რა არის ეს, სასამართლო თაღებქვეშ? იგივე სასამართლო, იმავე მოსამართლეებით; მთელი განსხვავება მხოლოდ იმაშია, რომ კათედრაზე თავმჯდომარეობს სხვა მსაჯული. ისევ ის თამაში იწყება და თქვენ ატარებთ მას იმავე წესით. მაგრამ მაინც არა ხართ კმაყოფილი? ძალიან კარგი. ამ შემთხვევაში თქვენ მიდიხართ დელეგატებთან. ვინ არიან დელეგატები? ესენი არიან ტიტულოსანი ვექილები, გარკვეულ საქმიანობის გარეშე. ისინი დამშვიდებით უცქერიან ამ თამაშს ორ პირველ სასამართლოში და თავიანთ ჯერს მოელიან ბანქოს დარიგებაში. სათამაშო ქაღალდი მათ ხელში გადადის; მოთამაშენი, ახალ მოსამართლეთა სახით, მიუსხდებან მწვანე მაგიდას და სულ მოკლე ხანში ყველაფერი ყველას სასიკეთოდ მთავრდება, ისე რომ, ვერც ერთი უცხო არგუსი ვერ შენიშნავს, როგორ მოება თავი ბოლოს. ბევრი ბოროტი და მოუსვენარი ენა ლაპარაკობს გახრწნილების შესახებ დოქტორთა კოლეგიაში, ქრთამებზე, საძრახის წინასწარ შეთანხმებაზე და მოითხოვენ კოლეგიის რეორგანიზაციას. მაგრამ, როდესაც ხორბლის ფასმა საზღაპროდ აიწია სახელმწიფოში, ვინ იყო, რომ ყველაზე გულმოდგინედ შეუდგა ამ საქმის განხილვას? ჩვენი სასამართლოები.
- არა, ჩემო ბატონო, - დააბოლოვა მისტერ სპენლომ პათეტიკური კილოთი, - ჩვენ გაბედულად შეგვიძლია დავიდოთ გულზე ხელი და ვთქვათ მთელი ქვეყნის წინაშე: “შეხეთ კოლეგიას - და დიდი ბრიტანეთი საბოლოოდ დაიღუპება!”
დიდი ყურადღეებით ვუმსენდი და, თუმცა ვერასგზით ვერ მივხვდი, რა სიკეთე მოჰქონდა დიდი ბრიტანეთის დოქტორთა კავშირს, მაინც მოკრძალებით ვიხსომებდი მისტერ სპენლოს აზრებს. ხორბლის ფასმა საბოლოოდ თავბრუ დამახვია და აღარ ჩავკვირვებივარ ამ საკითხის საფუძველს. შემდეგში დაწვრილებით გავეცანი ინგლისის კომერციულ დადგენილებებს ხორბლით ვაჭრობის შესახებ; მაგრამ ჩემთვის მაინც ყოვლად გამოუცნობ საიდუმლოებად დარჩა დოქტორთა კოლეგიის მონაწილეობა ხორბლის ფასების აწევ-დაწევაში.
ჩემი სიჩუმით სრული თანხმობა გამოვხატე პატივცემული უფროსის აზრებისა, რომელიც ჩემზე მაღლა იდგა ცოდნითა და გამოცდილებით. ამის შემდეგ ლაპარაკი გადავიდა ტრაგედიაზე, რომელიც თეატრში ვნახე, და, ბოლოს, იმ წყვილ ცხენზე, ჩვენს ეტლში რომ იყო შებმული. ბოლოს მივედით ნორვუდში.
ვიღაცის ხმამ წარმოთქვა:
- მისტერ კოპერფილდ, ჩემი ქალიშვილი დორა და მისი დამრიგებელი.
უეჭველია, ეს მისტერ სპენლოს ხმა იყო; მაგრამ ვერ ვიცანი იგი და არც მინდოდა მცოდნოდა, ვისი იყო. ყველაფერი ერთ წუთში მოხდა და ჩემი ბედი გადაწყდა. მე გავხდი ტყვე და მონა. მე უეცრად შემიყვარდა დორა სპენლო - გაგიჟებით.
- მე წინაც მინახავს მისტერ კოპერფილდი, - წარმოთქვა კარგად ნაცნობმა ხმამ, როდესაც თავი დავუკარი და წავილუღლუღე რაღაც გაუგებარი ქათინაური.
ამას დორა არ ლაპარაკობდა - არა! ეს მისი დამრიგებლის ხმა იყო, ხმა მის მორდსტონისა!
- გამარჯობათ მის მორდსტონ, - ვუთხარი მე. - იმედი მაქვს, კარგად ბრძანდებით?
- სრულებით კარგად, - მიპასუხა მის მორდსტონმა.
- როგორ ბრძანდება მისტერ მორდსტონი?
- ჩემი ძმა კარგად არის, გმადლობთ.
მაშინ მისტერ სპენლომ, უეჭველია, ჩვენი ნაცნობობით გაკვირვებულმა, თქვა:
- დიდად მოხარული ვარ, კოპერფილდ, რომ თქვენ და მორდსტონი უკვე იცნობთ ერთმანეთს.
- მისტერ კოფერფილდი და მე ცოტაოდენად უკვე ვიცნობთ ერთმანეთს, - თქვა მის მორდსტონმა აღუშფოთებელი სიმშვიდით და სიმტკიცით.
- დორას, საუბედუროდ, არ ჰყავს დედა და კეთილმა მის მორდსტონმა იკისრა გაეწია მისთვის მოსაუბრისა და მფარველის მოვალეობა.
ამ დროს გაისმა ზარის ხმა. მისტერ სპენლომ მითხრა, რომ ეს პირველი სასადილოს ზარია, და მიმიწვია სადილისთვის ჩასაცმელად.
ადვილი სათქმელია ჩაცმის იდეა! როგორც ცნობილია, არც ისეთი უბრალო საქმეა ჭაბუკისთვის, რომელსაც ვნების ალი უკიდია.
ბუხართან ვიჯექი ჩემს ოთახში და ვფიქრობდი მხოლოდ წარმტაც, თვალნათელა დორაზე. რა მშვენიერი ტანი აქვს, რა სახე, რა გრაციოზული, მომხიბლავი მიმოხვრა!
ზარის ხმა მეტად მალე გასიმა მეორედ. ცოტათი გავიწმინდე ჩემი ფრაკი, გავისწორე საყელო, ჩავიხედე სარკეში და დაბლა ჩავედი.
აუწერელია ჩემი სულიერი აფორიაქება. ვეჭვიანობდი დორას გამო ყველას მიმართ. ცოფებსა ვყრიდი იმ ფიქრით, რომ ამ საზოგადოებაში არის ხალხი, რომეიც ჩემზე უკეთესად იცნობს მისტერ სპენლოს.
სრულებით აღარ მახსოვს, ვინ იყო აქ, დორას გარდა ჩემს თავში არ დარჩენილა არავითარი მოგონება, თუ რა საჭმელები მოჰქონდათ სადილზე. დორას გვერდით ვიჯექი და მხოლოდ მას ველაპარაკებოდი; რაზე და როგორ - ეს არავინ იცის. მას მშვენიერი ხმა აქვს და ყოველ მუსიკაზე უნაზესი ხმით იცინის. ბუნებას იგი ყოველხრივ შეუმკია ყმაწვილ კაცის საბოლოოდ დასაღუპავად. იგი მომცრო ტანისაა, მაგრამ ეს საუცხოოდ უხდება.
- დავით კოპერფილდ! - მითხრა მის მორდსტონმა ნასადილევს და ფანჯარასთან მიმიხმო. - ორი სიტყვა მაქვს სათქმელი.
ორნი დავრჩით პირისპირ.
- დავით კოპერფილდ! საჭიროდ არ მიმაჩნია ჩვენი ოჯახური მდგომარეობის ახსნა აქ. ეს არავითარ ინტერესს არ წარმოადგენს არც თქვენთვის, არც ჩემთვის.
- მართალს ბრძანებთ, მის მორდსტონ.
- არ მსურს განვაახლო მოგონებაში ჩვენი წარსული ჩხუბი და უსიამოვნება. შეურაცხყოფა მომაყენა პიროვნებამ, რომლის სახელი ვერ წარმოითქმის აღუშფოთებლად. ეს პიროვნება, სამწუხაროდ, ჩემივე სქესის არსებაა. ყველაზე უკეთესი იქნება, თუ ჩვენ არც ერთი სიტყვით არ ვახსენებთ მას.
საშინელი აღშფოთება ვიგრძენი პაპიდაჩემის ამგვარ ხსენებაზე, მაგრამ მეყო სულის სიმტკიცე, შემენიშნა მის მორდსტონისთვის, რომ იგი ძალიან კარგს იზამს, თუ არ შეეხება ამ საგანს.
- მე არ მოვითმენ პაპიდაჩემის უდიერად ხსენებას, - დავუმატე მე, - და თუ თქვენ აზრად მოგივათ ლაპარაკი მის შესახებ, იძულებული ვიქნები, ჩემი აზრი უფრო გადაჭრით გამოვთქვა.
საღამო მშვენიერი იყო; მაგრამ ჩემს მოგონებაში მხოლოდ ის დარჩა, რომ ჩემი გულისმპყრობელი მომხიბლავ ფრანგულ სიმღერას მღეროდა და თან აყოლებდა რაღაც მშვენიერ საკრავს, რომელიც თითქოს გიტარას წააგავდა. როდესაც, ბოლოს, მის მორდსტონი დაესაკუთრა თავის მოწაფეს, რომ დასაძინებლად წაეყვანა, დორამ გამიღიმა და მომხიბლავი ხელი გამომიწოდა. ამის შემდეგ ჩემს ოთახში გავემართე. სარკემ, რომელშიც ჩავიხედე შემთხვევით, ვიღაც გაბოროტებული და გამოსულელებული ადამიანის სახე დამანახა.
დადგა მშვენიერი დილა. მე ადრე ავდექი. აზრად მომივიდა გავსულიყავი ბაღში, სუფთა ჰაერზე, რომ იქ თავისუფლად მეოცნება. ტალანში მის დორას პატარა ფინია შემხვდა, სახელად ჯიპი. მივუახოვდი მას მეგობრული გრძნობით აღსავსე, მაგრამ ფინიამ ყველა თავისი კბილი მიჩვენა, შეძვრა სკამქვეშ ღრენით, როგორც ნამდვილი მხეცი, და არ ისურვა ჩემი ნაზი სიტყვების მოსმენა.
დიდხანს არ მისეირნია ამ ბაღში მარტოკას. როდესაც კუთხეს მოვუცვიე, მის დორას შევხვდი. გული აჩქარებით მიცემს, როდესაც ამ შეხვედრას ვიგონებ, და კალამი თრთის ჩემს ხელში.
- თქვენ... თქვენ... ადრე... გამოსულხართ სასეირნოდ, მის სპენლო! - ვუთხარი მე.
- კვირა დილაობით არავითარი მეცადინეობა არა მაქვს. - მიპასუხა დორამ. - და ხომ უნდა გავაკეთო რამე? მეც გამოვუცადე მამას, რომ სასეირნოდ მივდივარ-მეთქი. მით უმეტეს, რომ ეს ყველაზე ნათელი დროა დღის განმავლობაში.
საშინელი გამბედაობით აღვიჭურვე და ვუთხარი (თუმცა ენის ბორძიკით), რომ ჩემთვის ეს ყველაზე ნათელი დროა, თუმცა ერთი წუთის წინ ძალიან ბნელოდა.
- ამას თქვენ ქათინაურს მეუბნებით? - თუ ამინდი მართლაც გამოიცავლა?
უფრო მეტად დამება ენა, მაგრამ გარკვევით ვუთხარი, რომ სრულებით არ მიფიქრია ქათინაურზე და სრულს სიმართლეს ვამბობ, თუმცა არ ვიცი, იყო თუ არა ამინდის ცვლილება-მეთქი.
- თქვენ, მგონია, ძალიან დაახლოებით არ იცნობთ მის მორდსტონს? - მკითხა დორამ.
- დიახ, სულ ცოტათი, - ვუპასუხე მე.
- თქვენ ვერ წარმოიდგენთ, რა მოსაწყენი რამ არის! - მითხრა დორამ და გაიბუტა. - ვერ გამიგია, რად ამომირჩია მამამ დამრიგებლად ასეთი ბუზღუნა ბებერი! ფი! მთელი ჩემი უბედურება იმაშია, რომ დედა არ მყავს, და მამას ჰგონია, რომ ვიღაც ავს, ბუზღუნა ბებერს შეუძლია დედის მაგივრობა გამიწიოს.
მის მორდსტონი დაგვეძებდა მთელს ბაღში და ბოლოს ორანჟერეაში გვიპოვა. მან საკოცნელად გაუწოდა დორას თავისი დანაოჭებული ლოყა (თუმცა ნაოჭები დიდი გულმოდგინებით იყო შელესილი პუდრით) და დორა იძულებული იყო, ეკოცნა მისთვის. შემდეგ მის მორდსტონმა ხელი გაუყარა დორას მკლავში და ჩვენ ისე გავემართეთ საუზმისთვის, თითქოს ვასაფლავებდით ვისმე.
დღე გავატარეთ წყნარ მყუდროებაში, სტუმრები არ ყოფილან. ჩვენ ისევ დავსეირნობდით ბაღში, ოთხივემ ვისადილეთ და საღამოს ვსინჯავდით წიგნებსა და სურათებს.
ორშაბათს, დიაადრიან, ლონდონში დავბრუნდით. მე ვიჯექი საზღვაო სასამართლოში და გულდასმით ვისმენდი მთელი საქმის მსვლელობას, მაგრამ ვერ ვიკისრებ იმის აღწერას, თუ რა მდგომარეობაში იყო ჩემი ჭკუა, და გული მთელი ამ დღის განმავლობაში. ვეცხრლის ნიჩბის სახელურზე, რომელიც სასამართლოს მაგიდაზე იდო, როგორც უმაღლესი საზღვაო სასამართლოს ემბლემა, ვხედავდი დორას, მარტო დორას და სხვას არაფერს!
და არა მარტო ამ დღის განმავლობაში ვოცნებობდი დორაზე, - არა, ამის შემდეგ ყველა დღე ერთიმეორეს ჰგავდა და სასამრთლოს ყოველ კრებაზე ერთი და იმავე საკითხით ვიყავი გართული.
ჩემი გატაცების პირველივე კვირის განმავლობაში ვიყიდე ოთხი არაჩვეულებრივი ჟილეტი და დავიწყე სეირნობა ქუჩებში ლაიკის ხელთათმანებით. ახლა რომ შეიძლებოდეს იმ ფეხსაცმელების შოვნა, რომელსაც ვატარებდი ჩემი ცხოვრების ამ შესანიშნავ ხანაში, და მისი შედარება ჩემი ფეხის ბუნებრივ ზომასთან, მარტო ამ შედარებას შეეძლო დაენახვებინა, რა საბრალო და უსათუოდ არაბუნებრივს მდგომარეობაში ვიმყოფებოდი იმჯამად.
ჯერ არავისთვის არ გამეზიარებინა ჩემი საიდუმლოება. აგნესასთან წერილში მხოლოდ გაკვრით აღვნიშნე, რომ “ვიყავი ამ დღეებში სტუმრად მისტერ სპენლოსთან, და რომ მისეტრ სპენლოს ოჯახი შედგება მხოლოდ მისი ქალიშვილისგან”. მეტი არაფერი მითქამს. მიუხედავად ამისა, მისის კროპი, არ ვიცი, რა მანქანებით, მიხვდა ჩემს საიდუმლოს - ჩემი გულის გრძნობათა განვითარების ამ ადრეულ ხანაშიც კი. აქედან იძულებული ვარ დავასკვნა, რომ მისის კროპი საოცარი გამჭრიახი გონების პატრონი იყო.
თავი ოცდამეექვსე
მისტერ მიკობერის ხელთათმანები
მეორე დღეს გადავწყვიტე, წავსულიყავი სადარბაზოდ ტომ ტრედელსთან. ტრედელსი ცხოვრობდა კამდენ-ტაუნში, კოლეჯის ახლოს.
მიყრუებულ ქუჩას თავისებური თვისებები ჰქონდა, ტრედელსისთვის სასურველი იქნებოდა, რომ ამ ქუჩას ეს თვისებები არ ჰქონოდა; ქუჩის მცხოვრებლებს აშკარად ეტყობოდათ მიდრეკუება - გადმოეყვანათ ფანჯრიდან ქუჩაში ათასნაირი ხარხახურა, ურომლისოდაც მშვენიევრად შეძლოთ იოლად წასვლა შინაურობაში. როდესაც ჩემი მეგობრის ბინას ვეძებდი, ქუჩაში, გარდა კომბოსტოს ფურცლებისა და სხვა ბოსტნეულისა, შევნიშნე ჩექმა, დამტვრეული ქვაბი, ქალის თავსაფარი, ძველი ქოლგა და განადგურების სხვადასხვა საფეხურზე მყოფი მრავალი სხვა ნივთი.
საერთო სანახაობამ მომაგონა ჩემი დიდი ხნის დავიწყებული დღეები, როდესაც მისი და მისტერ მიკობერის საზოგადოებაში ვცხოვრობდი. ყველა სახლი აშენებული იყო ერთ მოუხეშავ ყაიდაზე და ადამიანს მოაგონებდა ვინმე უნიჭო ბავშვის ნახატს, რომელიც ტყუილად ცდილობს, საცხოვრებელი ბინების ხატვა ისწავლოს და იმათ მაგივრად რაღაც ნაჯღაბნი გამოჰყავს ქაღალდზე.
სახლი, რომელშიც ჩემი მეგობარი ცხოვრობდა, მომცრო, ორსართულიანი იყო.
მეორე სართულის ბაქანზე თვით ტომ ტრედელსი დამიხვდა. იგი მომეხვია და სიხარულით შემიყვანა თავის ბინაში. ბინა სუფთა და მოვლილი იყო, მაგრამ ავეჯი ძალიან ღარიბული იდგა; იგი მხოლოდ ერთი ოთახისაგან შედგებოდა. ტომ ტრედელსის მაგიდა სავსე იყო ქაღალდებით, იგი აქ ბეჯითად მუშაობდა თავის ძველ, ნიდაყვებგამოგლეჯილ სერთუკში...
- ტრედელს! - ვუთხარი მე და ხელი ჩამოვართვი. - როგორ მიხარია შენი ნახვა!
- ახლა მე როგორ მიხარია, კოპერფილდ, რომ იცოდე!
- მისტერ უატერბრუკმა მითხრა, თითქოს შენ ვექილობისთვის ემზადები, მართალია?
- დიახ, ვემზადები ვექილობისთვის, - მიპასუხა ტრედელსმა და კმაყოფილად ხელები მოიფშვნიტა. - საქმე იმაშია, რომ უკვე შევუდექი იურისპუდენციის სისტემატურად და მეთოდურად შესწავლას. უპირველეს ყოვლისა, საჭირო იყო ას გირვანქაზე მეტის შოვნა, რომ წარჩინებული კლერკის უფლება მიმეღო. ეს კი სახუმარო საქმე როდია. ასი გირვანქა სტერინგი - სახუმარო საქმე არ არის კოპერფილდ, - გაიმეორა ტრედელსმა.
- მგონი, სიყაწვილეში შენ ვიღაც ბიძა გინახავდა? - ვკითხე მე.
- მართალია, მინახავდა. ჩემი პანსიონიდან გამოსვლის შემდეგ მალე გარდაიცვალა. ოდესღაც იგი მაუდითა და ტილოებით ვაჭრობდა და თავის მემკვიდრედ დამნიშნა; მაგრამ, როდესაც გავიზარდე, გული აიცრუა ჩემზე, რადგან, მისი სიტყვით, სრულებითაც ისეთი არ გამოვედი, როგორიც უნდოდა. ამიტომ აიღო და თავისი მოახლე შეირთო.
- მერე? შენ რაღა ჰქენი?
- არაფერი. მე დავრჩი მათთან იმის მოლოდინში, სანამ რაიმე სამსახურში მომატყობდნენ. საუბედუროდ, ბიძაჩემი მოკვდა, მისი ცოლი ყმაწვილ კაცზე გათხოვდა, მე კი, რომ იტყვიან, ბედისანაბარად გამაგდეს.- მაშ შენ არაფერი მიგიღია ბიძაშენის შემდეგ?
- როგორ არა, მივიღე! ორმოცდაათი გირვანქა. არსებითად მე არ მამზადებდნენ არც ერთი რაიმე გარკვეული თანამდებობისათვის და ამიტომ პირველად, მართალი გითხრა, სრულებით არ ვიცოდი, რა მექნა; მაგრამ იაულერის შვილის შემწეობით, რომელიც ჩვენთან ერთად სწავლობდა სალემის სასწავლებელში, დავიწყე იურიდიული დოკუმენტების გადაწერა. აბა, რასაკვირველია, ამით კაცი თავს ვერ გაიტანდა; ამიტომ მალე შევუდექით სხვადასხვა ქაღალდების შედგენას ვექილების შეკვეთით. საქმე გაიჩარხა. რადგან ამგვარ საქმეებზე მომიხდა მუშაობა, გადავწყვიტე იურისუდენციის სისტემატური შესწავლა ისე, როგორც ამას სტუდენტები სჩადიან, და ამ შესწავლაზე მივახარჯე მთელი ჩემი ორმოცდაათი გირვანქა. შემდეგ ბედმა გამიღიმა და გავიცანი ერთი ლიტერატორი, რომელიც ენციკლოედიურ ლექსიკონებს სცემდა. ხედავ ამ ქაღალდებს? ეს სულ ენციკლოპედიური ლექსიკონისთვის დაგროვილი მალასაა. მართალი რომ ვთქვა, კოპერფილდ, ურიგო კომპილატორი არა ვარ, მაგრამ მწერლის შემოქმედებითი ნიჭი არა მაქვს. არა მგონია, კიდევ მოიძებნებოდეს ჩემს გარდა, ყმაწვილი კაცი, ამ ზომამდე მოკლებული ორიგინალურ შემოქმედებით ნიჭს.
აქ ტრედელსი შეჩერდა და ჩემს დასტურს მოელოდა, როდესაც თავი დავუქნიე თანხმობის ნიშნად, განაგრძო:
- საოცარია, კოპერფილდ! შენ ისეთივე გულკეთილი ხარ, როგორც სკოლაში იყავი, და შენი სახეც უნებურად გულახდილობას იწვევს. ამიტომ ისიც უნდა გაიგო, ძვირფასო მეგობარო, რომ მე დანიშნული ვარ!
- დანიშნული?!
- ჩემი საცოლე პასტორის ქალია, დევონშირში ცხოვრობს. მათი ოჯახი ათი სულისგან შედგება. დიახ, მშვენიერი ქალია, - განაგრძო ტრედელსმა. - ცოტათი ჩემზე უფროსია, მაგრამ მშვენიერია ყოველმხრივ. ჩვენ, ყეველია, კარგა დიდხანს მოგვიხდება ასე დანიშნულებად ყოფნა, მაგრამ ჩვენი დევიზია - “მოთმინება და იმედი!”
- სხვა, მგონი, მეტი არაფერი მაქვს შენთვის საამბობი, - დააბოლოვა ტრედელსმა. - როგორცა ჰხედავ, ჯერჯერობით ვცხოვრობ ისე, არც კარგად, არც ავად. პატარა შემოსავალი მაქვს, ხარჯიც პატარაა. სადილი საერთო მაქვს ქვედა სართულის მდგმურებთან. მისის და მისტერ მიკობერებმა იციან ცხოვრება, და მათ საზოგადოებაში ადამიანს არასოდეს არ მოსწყინდება. სასიამოვნო ხალხია!
- ტრედელს! - შევძახე მე სწრაფად. - რას ლაპარაკობ!
ტრედელსმა გაოცებით შემომხედა და, როგორც ჩანდა, ვერ გაეგო, რა დამემართა.
- მისის და მისტერ მიკობერები! მე მათ ძალიან კარგად ვიცნობ!
ამ დროს ვიღაცამ კარებზე ორჯერ დააკაკუნა, - იმგავარად დააკაკუნა, როგორც ათასჯერ გამეგო ვინძორის ტერასზე და როგორც მხოლოდ მისტერ მიკობერს შეეძლო, მთელი დედამიწის ზურგზე არსებულ ქმნილებათა შორის, დარაკუნება კარისა.
ჩემს დანახვაზე მისტერ მიკობერმა ოდნავ თავი დამიკრა და საყელო გაისწორა.
- როგორ ბრძანდებით, მისტერ მიკობერ - ვკითხე მე.
- სერ, - მიპასუხა მისტერ მიკობერმა, - თქვენ ძალიან გულკეთილი ბრძანდებით. მე ვიმყოფები ინ სტატუს ქუო.
მისტერ მიკობერმა ვერ მიცნო, თუმცა პირისპირ ვიდექით; მაგრამ როდესაც დაინახა ღიმილი ჩემს სახეზე, დამაცქერდა, უეცრად უკან გახტა და შეჰყვირა:
- ნუთუ ეს შესაძლებელია? ნუთუ მე კოპერფილდს ვხედავ? - და ამ სიტყვებთან ერთად მაგრად მართლევდა ხელს.
- როგორც ბრძანდებიან ჩვენი კეთილი მეგობრები - დოქტორი სტრონგი და ყველა ჩვენი კენტერბერის ნაცნობი? - მკითხა მისტერ მიკობერმა.
- ყველანი კარგად არიან, როგორც მწერენ.
- ო, მე აღტაცებული ვარ ამ ცნობებისაგან. ძვირფასო კოპერფილდ, თქვენ გვხვდებით იმ მდგომარეობაში, რომელსაც, სიტყვის ვიწრო მნიშვნელობით, გაჭირვებული მდგომარეობა ჰქვია; მაგრამ თქვენ უკვე იცით მრავალი შემთხვევიდან, რომ შეჩვეული ვარ ამგვარ დაბრკოლებათა შებრძოლებას და გამარჯვებას. თქვენთვის ცნობილია, რომ ჩვენს მდგომარეობაში ყოფილა ისეთი ხანა, როდესაც საქმეთა ვითარების გამო მიხდებოდა ჩემი ჩვეულებრივი მოღვაწეობის შეჩერება და ველოდი შესაძლებელ ცვილებებს გარემოებათა სწრაფ სრბოლაში. მაშინ ვიხევდი უკან, ვიცდიდი და დაკვირვებით ვემზადებოდი საგმირო მოქმედებისათვის. მაჟამად სწორედ ასეთ გარდამავალ ხანაში ვიმყოფები: უკან ვიხევ, ახალ ძალ-ღონეს ვიკრებ და საბოლოოდ ვიმაგრებ გულს, რათა გადამწყვეტი ნაბიჯი გადავდგა.
მე ჩემი სრული სიამოვნება გამოვთქვი, როდესაც ოთახში მისის მიკობერი შემოვიდა. ჩვენ დაახლოებით ნახევარი საათი გავატარეთ მხიარულ ბაასში და ვიგონებდით ძველ, ბედნიერ დროს. სხვათა შორის, მე გავიგე, რომ მიკობერების ტყუპები “ჰყვავიან” და რომ მასტერ და მის მიკობერები “ნამდვილი ბუმბერაზები” გაიზარდნენ, თუმცა ამჯერზე ისინი არ უჩვენებიათ ჩემთვის.
მისტერ მიკობერი მეხვეწებოდა სადილად დარჩენას. მე არა მქონდა რა საწინააღმდეგო, მაგრამ მისის მიკობერის თვალებში ადვილად დავინახე, რომ მათი ტაბლა მეტად მცირე იყო უცხო სტუმრისთვის. ამიტომ ვუთხარი, რომ სხვა ადგილას ვარ მიწვეული სადილად-მეთქი, და ჩემმა უარმა ერთ წამში აღადგინა მისის მიკობერის სულის სიმშვიდე.
დარბაზობის ბოლოს ვთხოვე ტრედელსსა და მიკობერს თავისი მეუღლით - დაენიშნათ დღე, რომდესაც მობრძანდებოდნენ ჩემთან სადილზე.
დანიშნულ დღეს და საათს სამივე სტუმარი გამოცხადდა. მისტერ მიკობერის საყელო თოვლივით ბზინავდა, ლორნეტი ახალ ლენტზე ეკიდა. მისის მიკობერს მშვენიერი ქუდი ეხურა, ცოტათი გახუნებული, მაგრამ მას თან თავსაფარიც ჰქონდა, ყავისფერ ყუთში ჩადებული. ტრედელსს ერთ ხელში ყუთი ეჭირა, მეორე ხელით მისის მიკობერს შველოდა. ყველანი აღტაცებაში მოვიდნენ ჩემი ბინისაგან.
მე მგონია, მისის კორპს სადილის გაკეთების დროს თავისი ჩვეულებრივი კრუნჩხვა დაემართა, რადგან ყველა საჭმელი სრულებით გაფუჭებული იყო. ცხვრის ხორცი, შიგნიდან უმი, ძალიან მკრთალად გამოიყურებოდა გარედან. ამასთანავე მის ზედაპირზე რაღაც უცნაური ნივთიერება მოსჩანდა ფერფლისებრი, თითქოს ნაცარი დაჰყროდა ჩემი დიასახლისისი შესანიშნავ ღუმელში. მტრედებიან ნამცხვარს გარედან არა უშავდა რა, მაგრამ უფრო ახლოს გასინჯვის დროს გამოირკვა, რომ რაღაც ფანტასტიკური ნამცხვარი იყო: მისი ზედაპირი, ფრენოლოგიურად რომ ვთქვათ, მრუდედ მოყვანილ თავის ქალას წარმოადგენდა; ზედ მარვალი კორძები და ბორცვები ჰქონდა. მაგრამ ამ უცნაურ გარეკანის ქვეშ თითქმის ვერაფერი აღმოვაჩინეთ. ერთი სიტყვით, ვერაფერი ბანკეტი გამოვიდა და, რასაკვირველია, სრულებით უბედურად ვგრძნობდი თავს, მაგრამ სტუმრებმა საოცარი მოხერხებით გამომიყვანეს ამ მძიმე მდგომარეობდიან, და მისტერ მიკობერის ბრწყინვალე იდეამ გამოასწორა მთელი საქმე.
- ნება მიბოძეთ შევნიშნო, - განაცხადა მან, - რომ ჩემს ხანგრძლივ დაკვირვებზე დამყარებული აზრით, არაფერი არ სჯობს პილპილით შეზავებულ საჭმელს. ამგვარი საჭმელი ახლაც შეიძლება გაკეთდეს. ვისარგებლოთ შრომის განაწილების თეორიით. მოიტანონ მაყალი და თქვენი დახმარებით ვკისრულობ, ისეთი საჭმელი მოგიმზადოთ, რომელიც სავსებით დაგავიწყებთ ცუდი მზარეულის უთაურობას.
მაყალი მოიტანეს, ყველანი ვეცადეთ სისრულეში მოგვეყვანა მისტერ მიკობერის იდეა. ვფუსფუსებდით, წინ და უკან დავრბოდით, ვჭრიდით, ვაცხელებდით, ვამარილებდით, ვსინჯავდით, ვხუმრობდით, ვიცინოდით და მალე ამ აურზაურში ცხვრის ფეხისაგან მხოლოდ ერთი ძვალიღა დარჩა.
- თუ არ ვცდები, მისტერ კოპერფილს, - თქვა მისის მიკობერმა და თან პუნშს წრუპავდა, - აქ ჩვენ, ყველანი ახლობელი მეგობრები ვართ და, რასაკვირველია, მათ შორის ტრედელსიც, რადგან იგი, დიდი ხანია, ჩვენი ოჯახის წევრი გახდა, ამიტომ მინდოდა თქვენი საერთო აზრი გამეგო ჩემი ქმრის გეგმებისა და იმედების შესახებ. ამჟამად შევყურებ ქვეყნიერებას და ვკითხულობ: “სად ვეძიოთ მასში იმგვარი მოღვაწეობის დარგი, სადაც მისტერ მიკობერის ნიჭს მიეცემა სრული ბრწყინვალებით გავითარების საშუალება. ერთხელ და სამუდამოდ უარს ვაცხადებ ყოველგვარი კომისიების წინააღმდეგ, რადგან კომისიები საიმედო საქმე არ არის, მისტერ მიკობერი კი იმგვარი ნიჭის პატრონია, რომ მას არავითარი რისკი არ უნდა მოელოდეს. არ დაგიმალავთ, მისტერ კოპერფილდ, რომ დიდი ხნით ადრე შევაჩერე ჩემი ყურადღება ლუდის ქარხანაზე, რადგან, ჩემი აზრით, ლუდით ვაჭრობა ზედ გამოჭრილია ჩემს ქმარზე. მაგრამ რას იზამ? ჩემი რჩევით მისტერ მიკობერმა არა ერთხელ მიმართა ამგვარ ფირმებს, მაგრამ ამაყი ნეგოციანტები საოცარი სიჯიუტით უარყოფენ მისტერ მიკობერის წინადადებას და პასუხსაც კი არ აღირსებენ. მაშასადამე, არა ღირს ამ გეგმაზე შეჩერება.
- ჰმ! სწორე გითხრა, გენაცვალე... - გააწყვეტინა მისტერ მიკობერმა.
- ჩემო მეგობარო, გთხოვ დამაცადო, - უთხრა მისის მიკობერმა და თავისი რბილი ხელთათმანები მის ხელს დაადო. - ღრმად დარწმუნებული ვარ, მისტერ კოპერფილდ, რომ ჩემი ქმარი მშვენიერი ბანკირი იქნებოდა, გარემოებანი ხელს რომ უწყობდნენ. პირადად მე რომ თანხა მქონდეს, სრული ნდობით შევიტანდი მას იმ საბანკო სახლში, რომელსაც სათავეში ეყოლებოდა მისტერ მიკობერის ნიჭით აღჭურვილი ადამიანი. მაგრამ, თუ ყველა აქაური ბანკირი დაჟინებით უარს აცხადებს იმაზე, რომ თავიანთ სასარგებლოდ გამოიყენონ მისტერ მიკობერის ნიჭი და ზიზღითაც კი უკუაგდებენ მის წინადადებას, - საჭიროა თუ არა ამ იდეაზე შეჩერება? რასაკვირველია, არა. და აი, მისტერ მიკობერი - ადამიანი, შემკული ათასგვარი ნიჭით... ადამიანი დიდი ნიჭით... მე გავბედავ ვთქვა, - გენიოსი ადამიანი, თუ არ ჩამითვლით მეუღლის გადაჭარბებად...
მე და ტრედელსმა დავარწმუნეთ, რომ აქ არავითარი გადაჭარბება არ არიას.
- მიუხედავად ამისა, როგორც თქვენ თვითონ ხედავთ, მისტერ მიკობერი უადგილოდ არის და, რაც ყველაზე უარესია, უფულოდ. უნებურად იბადება კითხვა: ვინ არის ყოველივე ამის პასუხისმგებელი? ცხადია - საზოგადოება! მერე რა არის საჭირო ამ შემთხვევაში? ჩემის აზრით, საჭიროა მიკობერმა აცნობოს საზოგადოებას ეს სამწუხარო მოვლენა და ურჩიოს მას - გამოასწოროს თავისი შეცდომა. რამდენიც არ ვიფიქრე ამ საგანზე, ძვირფასო მისტერ კოპერფილდ, ჩემი საბოლოო დასკვნა ერთი და იგივეა. მისტერ მიკობერმა უნდა გადაუგდოს საზოგადოებას თავისი რაინდული ხელთათმანი და უთხრას კეთილშობილური გაბედულებით: “რომელი თქვენგანი აპირებს ამ ხელთათმანის აღებას? მაჩვენე ეს ადამიანი. დაე ჩემი მეტოქე წინ გამოვიდეს!”
მე გავბედე მეკითხა - რა სახით შესძლებდა მისტერ მიკობერი ამის ჩადენას?
- როგორ? ვერ მიხვდით? მისტერ მიკობერმა განცხადება უნდა დაბეჭდოს თავის შესახებ ყველა ინგლისურ გაზეთში, მისტერ მიკბერმა უნდა გამოაცხადოს: “აბა, ახლა მომიხმარეთ, რა საქმისთვისაც გსურდეთ, შრომის წესიერი დაჯილდოებით. მისამართი - ვილკინს მიკობერს კამდენ-ტაუნში”.
- განცხადება, მგონია, ძალიან ძვირი ღირს, - შევნიშნე მე ერთგვარი ეჭვით.
- დიახ, თქვენ მართალს ბრძანებთ! - დამიდასტურა მისის მიკობერმა და თან სასტიკად იცავდა ლოგიკურ თანმიმდევრობას აზრთა მსვლელობაში. - აი სწორედ უმთავრესად ამ მიზეზის გამო აუცილებლად მიმაჩნია, რომ მისტერ მიკობერმა ვალად აიღოს გარკვეული თანხა თამასუქით. მოიგონეთ, რომ ამას მოითხოვს სამართლიანობა მისდამი, მისი ოჯახისადმი, და აუცილებელი მოვალეობა სამართლიანობისა თვით საზოგადოებისადმი.
მისტერ მიკობერი, სავარძელში გადაწოლილი, ლორნეტს ათამაშენდა და ჭერს შესცქეროდა; მაგრამ შევნიშნე, რომ ამავე დროს თვალს ადევნებდა ტრედელსსაც, რომელიც ამ დროს ცეცხლს მისჩერებოდა.
- ჩემი ოჯახის წევრები უარს აცხადებენ ყოველგვარ ნათესაურ გრძნობაზე და არ უნდათ ამ საქმეში დაგვეხმარნონ, - განაგრძო მისის მიკობერმა. - რას იზამ? ჩემი აზრის გამოსახატავად არსებობს გარკვეული კომერციული ტერმინი...
- თამსუქის განაღდება, - მიეშველა მისტერ მიკობერი და თან ჭერს შესცქეროდა.
- დიახ, წავიდეს სიტიში და თამასუქი გაანაღდოს, - გადაჭრით დააბოლოვა მისის მიკობერმა.
ამის შემდეგ მისის მიკობერმა აღარ ისურვა მონაწილეობს მიღება ჩვენს ქეიფში და ჩემს საწოლ ოთახში გავიდა. მე განვიმსჭვალე აზრით, რომ მისის მიკობერი დიდებული ქალია, კეთილშობილ რომაელ დედათა მოდგმისა, რომელნიც განთქმულნი იყვნენე თავიანთი გმირული საქმეებით.
ამ შთაბეჭდულებით აღსავსემ, სულითა და გულით მივულოცე მისტერ მიკობერს ის დაუფასებელი საუნჯე, რომელიც მას ერგო მეუღლის სახით. ტრედელსმაც მიულოცა. მისტერ მიკობერმა სათითაოდ ჩამოგვართვა ხელი და შემდეგ სახეზე მიიფარა ცხვირსახოცი, რომელიც, თუ არ ვცდები, მთლად თამბაქოთი იყო გასვრილი. ამის შემდეგ ბედნიერებით აღსავსე მისტერ მიობერი ისევ პუნშს დაბრუნდა და მჭერმეტყველებამ მის ბაგეთაგან მძლავრ ნაკადად გადმოხეთქა.
დაახლოებით თორთმეტი საათი იყო, როდესაც მისის მიკობერმა თავსაფარი ყუთში ჩადო და ქუდი დაიხურა. როდესაც ტრედელსი პალტოს იცვამდა, მისტერ მიკობერმა ისარგებლა შემთხვევით და წერილი გადმომცა, რომელიც, მისი თხოვნის თანახმად, თავისუფალ დროს უნდა წამეკითხა... შემდეგ გავაცილე ჩემი სტუმრები და სანთლით ხელში მოაჯირზე გადამდგარმა კიბე გავუნათე.
უკან დაბრუნებისას ბუხარს მივუჯექი და ჩავუფიქრდი იმ უცნაურ დამოკიდებულებას, რომელიც არსებობდა ჩემსა და მისტერ მიკობერს შორის; ვფიქრობდი ამ ადამიანის უცნაურ ხასიათზე. ერთი წუთის შემდეგ კიბეზე ვიღაცის ჩქარი ფეხის ხმა მოისმა. ჯერ გავიფიქრე, რომ ეს ტრედელსი ბრუნდება მისის მიკობერის რაიმე დარჩენილ ნივთისთვის-მეთქი, მაგრამ ჩემი გული უფრო სწრაფად აძგერდა, როდესაც სტირფორდი დავინახე.
აგნესას სიტყვები სტირფორდის შესახებ ღრმად ჩამივარდა გულში, თვით აგნესაც ჩემი ფიქრის მუდმივი საგანი იყო. მაგრამ, როდესაც სტირფორდი შემოვიდა და ხელი გამომიწოდა, შემრცხვა იმისი, რომ ეჭვი შევიტანე მეგობარში, რომის სიყვარული და პატივისცემა ბავშვობიდანვე გულში მქონდა ჩანერგილი.
- ა, დეზი! ჰაი, შე ლოთო, შენა! - მხიარულად შესძახა სტირფორდმა. - მგონია, ისევ ქეიფზე მოგისწარი!
- მე ისე ვარ გაოცებული, სტირფორდ, რომ სალამის მოცემა დამავიწყდა, - ვუთხარი და ხელი გავუწოდე.
- აბა, როგორ ხარ, ბახუსის ნორჩო თაყვანისმცემელო?
- ძალიან კარგად, და დღეს, ყოველ შემთხვევაში, ბახუსისათვის თაყვანი არ მიცია, თუმცა შენ ცოტას გაგსცდა, არ შეხვდი აქ სამ სტუმარს.
მან გამიღიმა, ოდნავ თავი დამიქნია და მკითხა, ხომ არა მაქვს-რა საჭმელი? მე გამოვიღე კარადიდან ნამცხვარი მტრედებით.
- ოჰო! დევი! ეს ხომ ნამდვილი მეფური ვახშამია! - შესძახა სტირფორდმა და მაგიდას იუჯდა. - ეს მით უფრო სასიამოვნოა, რომ ეს არის ახლა დავბრუნდი იარმაუთიდან.
- მართლა? მე კი მეგონა, ოქსფორდიდან მოხვედი.
- არა, მე მეზღვაურის ხელოვნებას ვსწავლობდი: ეს უკეთესია, ვიდრე ოქსფორდის ლექციები.
- დიდი ხანი იყავი იქ?
- არა, სამი თუ ოთხი დღე.
- როგორ არიან ჩვენი მეგობრები? როგორ არის ემი? ჯერ ხომ არ გათხოვილა?
- ჯერ არა.
- ხომ არ გაგიგია, როდის არის-მეთქი მათი ქორწილი?
- მგონი, ერთი კვირის შემდეგ, თუ ერთი თვისა, ან ორისა, მართალი გითხრა, არ ვიცი დანამდვილებით. მე თითქმის არ მინახავს ისინი. მართლა, წერილი მაქვს შენთან.
მან დადო დანა-ჩანგალი და წერილის ძებნა დაიწყო ჯიბეებში.
- ვისგან? - ვკითხე მე.
- რასაკვირველია, შენი ბებერი გადიასაგან, - მიპასუხა მან და რაღაც ქაღალდები ამოათღია ჯიბიდან. - “ჯონ სტირფორდს, ესკვაირს, “მხიარული თავის” სასტუმროში”. არა, ეს არ არის. მოითმინე, ახლავე ვიპოვი.
წერილი ჩემი კეთილი პეგოტისგან იყო, დაწერილი წარმოუდგენელის ასოებით. იგი მატყობინებდა, რომ მისი ქმარი უიმედო მდგომარეობაშია; თან აღნიშნავდა, რომ ბარკისი ამ ბოლო დროს უფრო ხელმოჭერული გახდა, ვიდრე წინ, და ამის გამო პეგოტი მოკლებული იყო საშუალებას ისე მოევლო მისთვის, როგორც საჭიროა. პეგოტი არას ამბობდა უძილო ღამეებზე და დიდი ქებით იხსენიებდა საბრალო ავადმყოფს. წერილი დასრულებული იყო გულწრფელი სიყვარულის გამოცხადებით და უმდაბლესი მოკითხვით.
იმ დროს, როდესაც ამ იეროგლიფებს ვარჩევდი, სტირფორდი განაგრძობდა ჭამა-სმას.
- უსიამოვნო ამბავია, - მთხრა მან, როდესაც კითხვა გავათავე, - მაგრამ რას იზამ! მზე ყოველდღე ჩადის და ადამიანები ყოველ წუთში კვდებიან. საერთო ხვედრი არავის არ უნდა აშინებდეს. თუ ჩვენ შევყოყმანდებით შევდგათ ფეხი უზანგში, მხოლოდ იმიტომ, რომ სიკვდილმა კარი დაარახუნა, მაშინ ყველაფერი წასულია. არა, ჩემო მეგობარო! გასწი წინ შენს რაშზე! მოუჭირე დეზები, სადაც საჭიროა და ნუ დაეცემი სულით ნურასოდეს, თავგამოდებით გაჰქუსლე სულ წინ, გადალახე ყველა დაბრკოლება და გამარჯვება შენია!
იგი შეჩერდა, დაისხა ღვინო, ცოტათი უკან გადახარა თავისი მშვენიერი თავი და შემომხედა. მისი სახე, ოდნავ მზემოკიდებული, ზღვის ჰაერის სიახლით იყო აღსავსე.
- მომისმინე, სტირფოტრდ, - ვუთხარი მე, - შენი გონება, მგონია, ღრუბლებში დაჰქრის, მაგრამ თუ დაეშვები მაგ ციური სფეროდან და ჩემს მოსმენას მოისურვებ...
- სადაც გსურს იქ დავეშვები, - მიპასუხა მხიარულად და ისევ ბუხარს მიუჯდა. - სთქვი, მთლად შენს განკარგულებაში ვარ, დევი.
- აი საქმე რაშია, სტირფორდ. ჩემის აზრით, ძალიან კარგს ვიზამ, თუ ჩემს ბებერ გადიას ვინახულებ. ჩემი იქ ყოფნა, უეჭველია, დიდი ნუგეში იქნება მისთვის.
სტირფორდის სახემ ჩაფიქრებული გამომეყველება მიიღო და, სანამ პასუხს გამცემდა, როგორ ჩანდა, ცდილობდა, წესრიგში მოეყვანა თავისი აზრები.
- კარგი, წადი! - მითხრა მან ბოლოს. - შენ არ შეგიძლია ზიანის მიყენება.
- დიახ, წავალ, მაგრამ, მგონი, ზედმეტია თხოვნა, რომ შენც მიიღო მონაწილეობა ამ მოგზაურობაში, რადგან ეს არის ახლა დაბრუნდი იარმაუთიდან.
- რასაკვირველია, მე ახლა პირდაპირ ჰაიგეტში მივდივარ დედას სანახავად. მართლა! შენ ხვალ გინდა წახვიდე? - მკითხა სტირფორდმა და ხელი მხარზე დამადო.
- დიახ, ხვალ.
- მოდი, ზეგამდე გადადე შენი მოგზაურობა. მინდოდა რამდენიმე დღით ჩემთან მომეწვიე. როგორც გინდა, დევი, მაგრამ ხვალინდელი დღე შენ ჩვენს სახლში უნდა გაატარო. რამდენიმე საათით მაინც წამოდი. ვინ იცის, როდის და სად მოგვიხდეს კიდევ ერთმანეთის ნახვა... იარმაუთი არსად არ გაიქცევა. აუცილებლად საჭიროა, რომ შენ ჩაგდე ჩემსა და როზა დარტლს შორის. მე ვითხოვ შენგან ამ დახმარებას, დევი.
- რაო? განა თქვენ ძალიან გიყვართ ერთმანეთი?
- გვიყვარს თუ გვძულს, სულ ერთია, ოღონდ, გეთაყვა, დევი, გადადე ზეგისთვის შენი წასვლა.
მე ზეგისთვის გადავდე ჩემო მოგზაურობა იარმაუთში. მალე ამ ლაპარაკის შემდეგ სტირფორდმა ჩაიცვა პალტო, მოუკიდა სიგარას და წავიდა.
როდესაც ტანისამოსს ვიხდიდი ჩემს საწოლ ოთახში, ჯიბიდან მიკობერის წერილი ამომვარდა და მხოლოდ მაშინ მომაგონდა იგი.
“სერ (მე ვერ ვბედავ გიწოდოთ ძვირფასი მისტერ კოპერფილდი)! უნდა მოგახსენოთ, რომ ქვემორე ხელმომწერი საბოლოოდ განადგურებულია. მე არ მინდოდა მეთქვა ეს თქვენთვის დღეს დილით და ამეხსნა ყველა გარემოება, ჩემს ჰორიზონტზე გაჰქრა ყოველი იმედი და ქვემორე ხელისმომწერი საბოლოოდ დაიღუპა.
ამ წერილს წერს ადამიანი, რომელმაც სრულებით დაჰკარგა თავი და ვისი ბედიც ჩარჩების ხელშია. ამ ადამიანს არ შეუძლია შეიტანოს ქირა იმ ბინისა, რომელშიც ცხოვრობს და ამიტომ მისი ქონება აღწერილია. სიაში შეტანილია არა მარტო ქვემორე ხელისმომწერის ყველა ნივთი, არამედ მოძრავი ქონება მისი მდგმურისა, მისტერ ტრედელსისა, მათი ოჯახის პატივცემული წევრისა.
ქვემორე ხელისმომწერის ბაგესთან, უკვდავი პოეტის სიტყვით, მიტანილია მწარე სასმელი, რომელსაც მხოლოდ ერთი წვეთიღა აკლია. ზემორე მოხსენებულმა მისტერ ტომას რედელსმა იკისრა, გადაიხადოს ჩემს მაგივრად 23 გირვანქა, 4 შილინდი და 9 /2 პენსი, მაგრამ უზრუნველყოფა არ მიუღია; და თუმცა მთელი პასუხისგება ქვემორე ხელისმომწერს ედება, თანხის სიდიდის გამო ერთი მსხვერპლის მაგივრად - ორი იქნება, და ეს მოხდება არაუგვიანეს, ვიდრე მთვარე ექვსჯერ გაივსება და დაცხრება.
ამ საქმის დაწვრილებით მოხსენების შემდეგ ზედმეტად მიმაჩნია დავუმატო, რომ დღეიდან მტვერი და ნაცარი სამარადისოდ თავს ეყრება
ბედისგან დამარცხებულს და ბედისწერისაგან მოკლულს.
ვილკინს მიკობერს”.
საბრალო ტრედელსი! გამოცდილებით ვიცოდი, რომ მიკობერი, ასე თუ ისე, თავს დააღწევდა ბედის უკუღმართობას; მაგრამ საბრალო ტრედელსი მეცოდებოდა და მთელი ღამე იმაზე ვფიქრობდი.
თავი ოცდამეშვიდე
მეორე დარბაზობა სტირფორდთან
მეორე დღეს, დილითვე, როდესაც მივედი სამსახურში დოქტორთა კოლეგიაში, გამოვუცხადე მისტერ სპენლოს, რომ მოულოდნელ გარემოებათა გამო იძულებული ვარ წავიდე მოკლე ხნით. მე დამითხოვეს ყოველივე დაბრკოლების გარეშე, რადგან უჯამაგიროდ ვმსახურობდი და, მაშასადამე, არ ვემორჩლებოდი ამ მხრივ ჯორკინსის განკარგულებას, რომელიც ულმობელი იყო ყველა კლერკის მიმართ. მისტერ სპენლოსთან ლაპარაკის დროს ვისარგებლე შემთხვევით და ვიკითხე, როგორ ბრძანდება მის სპენლო-მეთქი. ხმა მიკანკალებდა ამ კითხვაზე, მაგრამ მისტერ სპენლომ მადლობა გადამიხადა ყურადღებისთვის დ ამითხრა, რომ ჩემი ქალი ძალიან კარგად გრძნობს თავსო. ყოველივე ეს ისეთი სადა და უმნიშვნელო კილოთი მიპასუხა, თითქოს ლაპარაკი სულ უბრალო ადამიანზე ყოფილიყო.
მისის სტირფორდს გაუხარდა ჩემი ნახვა; როზა დარტლსაც აგრეთვე. ლიტიმერი, ჩემდა სასიამოვნოდ, სახლში არ იყო. ჩემი მისვლის დაახლოებით ნახევარი საათის შემდეგ შევნიშნე, რომ როზა დარტლი მიდარაჯებდა ყურადღებით და დაჟინებით. რამდენჯერაც კი მივმართე მას, შემთხვევით თუ განგებ, მისი შავი თვალები აუცილებლად ჯერ მე დამაშტერდებოდნენ, ან ორივეს ერთბაშად თვალს მოგვავლებდა. ტყუილად ვეცადე, მეჩვენებინა მისთვის, რომ მე ვხედავ, როგორ აწარმოებს იგი თავის ზვერვას. მის დარტლი არ შემკრთალა და არ შერცხვენია. იგი ისევ საოცარი დაკვირვებით მაშტერებდა ფოცხვერისებურ, გამჭრიახ თვალებს.
ასე ჩანდა, რომ მთელი სახლი მისი აღელვებული დაკვირვების საგანი იყო ამ დღის განავლობაში. თუ მე და სტირფორდი ვლაპარაკობდით ოთახში, უახლოეს დერეფანში აუცილებლად ისმოდა მის დარტლის კაბის შრიალი. როდესაც მე და სტირფორდი გავიდოდით სახლიდან მინდორზე, თამაშობაში სავარჯიშოდ, მის დარტლი მეტეორივით სწრაფად დაჰქროდა ერთი ფანჯრიდან მეორემდე, სანამ არ დამკვიდრდებოდა ერთ სადარაჯო ადგილზე.
სადილის წინ ოთხივენი სასეირნოდ გავედით. როგორც კი მოვცილდით სახლს რამდენიმე ნაბიჯით, მის დარტლმა სწრაფად წამავლო მკლავში თავისი მჭლე ხელი და შემაჩერა. როდესაც სტირფორდი და მისი დედა თვალსაჩინო მანძილზე მოგვშორდნენ, მის დარტლმა, რომელსაც აღარ ეშინოდა რომ მის ლაპარაკს გაიგებდნენ, ამგვარი ბაასი დაიწყო:
- დიდი ხანია არ ყოფილხართ ჩვენსას, მისტერ კოპერფილდ! რად მოხდა ეს? ნუთუ თქვენი სამსახური იმდენად საინტერესოა ყმაწვილი კაცისთვის, რომ მთელს თქვენს ყურადღებას იპყრობს? ამას იმიტომ ვკითხულობ, რომ ყველაფერი დაწვრილებით მინდა გავიგო, რადგან არაფერ არა ვიცი-რა. სამართლიანად ვფიქრობ? ჰა?
მე ვუპასუხე, რომ სამსახურს მართლაც აქვს ბვერი საინტერესო მხარე, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, არა მაქვს განსაკურებული სიყვარული ჩემი თანამდებობისა.
- მართლა? აჰ, რა მოხარული ვარ! - მითხრა მის დარტლმა. - მაშ ვცდებოდი და თქვენ ახლა გამოგყევართ სწორ გზაზე. სასიამოვნოა შეცდომების აღიარება. იქნებ თქვენი სამსახური ცოტათი უინტერესოა-მეთქი, მისტერ კოპერფილდ?
მე ვუპასუხე, რომ მართლაც ცოტათი უინტერესო იყო.
- მართლა? მეც სწორედ ასე ვფიქრობდი. სრულებით ბუნებრივია, მაშასადამე, თუ თქვენ ეძებთ ერთგვარ გასართობს, სიამოვნებას, ცვლილებას. ასეც უნდა იყოს. მაგრამ მისთვის, იცით, იქნებ ეს მეტისმეტია, - ჰა? მე ვამბობ - მისთვის, და არა თქვენთვის, - ჰა?
სწრაფმა გახედვამ იმ მხარეს, სადაც დასეირნობდნენ სტირფორდი და მისი დედა, ცხადად დამანახა, ვის შესახებაც იყო ლაპარაკი; მაგრამ აი ყველაფერი ის, რაც ადამიანს შეეძლო გაეგო მისი სიტყვებიდან. ჩემი მისკენ მიმართული თვალები, უეჭველია, დიდ გაოცებას გამოხატავდნენ.
- იქნებ ეს უკვე მეტისმეტია? მე არაფერს ვამტკიცებ, მისტერ კოპერფილდ, მხოლოდ ვფიქრობ, ვვარაუდობ, იქნებ ეს ძალიან ართობს მას, არა? და სწორედ ამიტომ ხომ არ ხდება, რომ ბოლო დროს იგი ასე იშვიათად ნახულობს ამ ბრმასავით მინდობილს... არა?
დედა-შვილისკენ გატყორცნილი მზერა ისევ ჩემსკენ მობრუნდა სწრაფად. როგორც ჩანდა, მის დარტლი ცდილობდა, გაეგო ჩემი იდუმალი ფიქრები.
- აჰ, მის დარტლ, - ვუაპსუხე მე, - ნუ იფიქრებთ, გეთაყვა...
- მე არც ვფიქრობ რასმე, დარწმუნებული ბრძანდებოდეთ მისტერ კოპერფილდ. ან რად მოგეჩვენათ, თითქოს ვფიქრობდე რასმე? არა, დამშვიდებული ბრძანდებოდეთ. მე არ ვარ ეჭვიანი. მე მხოლოდ ვკითხულობ - და სხვა არაფერი. არავითარი გადაჭრილლი აზრი არ მაქვს. ჩემი აზრი დამყარებული იქნება მხოლოდ იმაზე, რასაც თქვენ მეტყვით. მაშ ეს ასე არ არის? დიდად მოხარული ვარ.
- თუ სტირფორდი ბოლო დროს ჩვეულებრივზე იშვიათად მოდის სახლში, ეს ვერაფრით ვერ ამიხსნია ჩემი მხრით, ეს არც კი ვიცოდი ამ წუთამდე და თქვენ პირველმა მითხარით. არ მინახავს იგი მთელი ამ ხნის განმავლობაში, წუხანდელ საღამომდე.
- მართლა?
- დიახ, მის დარტლ.
უეცრად მას სახე გაუფითრდა და ძველი ჭრილობის ნიშანმა გაიწია მთელს სიგრძეზე, ზემო ტუჩუდან ქვემოზე, ნიკაპამდის. მე პირდაპირ შემეშინდა ამ სიმახინჯისა და უნებურად შევკრთი, როდესაც მან დამაშტერა თავისი გამჭვალავი თვალები და წაილაპარაკა:
- მაშ რას აკეთებს?
უნებურად გავიმეორე მისი სიტყვები უფრო ჩემთვის, ვიდრე იმისთვის.
- მაშ რას აკეთებს? - წარმოთქვა მან ისეთის აფეთქებით, თითქოს გულზე ალი ეკიდებოდა. - რაში ეხმარება მას ეს ადამიანი, რომლის ჩემდამი მომართულ თვალებში მუდამ ვამჩნევ რაღაც მიუწვდომელი ცბიერების, ეშმაკობისა და სიცრუის გამომეტყველებას? თუ თქვენი გული სავსეა გულწრფელი მეგობრობითა და კეთილშობილებით, სრულებით იმისთვის არ გეკითხებით, რომ თქვენ უღალატოთ თქვენს მეგობარს, მიპასუხეთ მხოლოდ ერთს კითხვაზე: რითი ხელმძღვანელობს ეს ადამიანი თავის მოქმედებაში? წყრომით? სიძულვილით? მუსვენარი დაუდეგარობით? თუ რაიმე თავშეუკავებელი, დამთხვეული ჟინიანობით, ან ქინებ სიყვარულით?
- მის დარტლ, - ვუპასუხე მე, - როგორ დაგარწმუნოთ, რომ ჩემთვის სტირფორდი სრულებით ისეთივეა, როგორიც უწინ იყო, როდესაც პირველად მოვედი ამ სახლში! ჩემის აზრით, მასში არავითარი ცვლილება არ მომხდარა. არაფრის ეჭვი არ მაქვს, ღრმად დარწმუნებული ვარ, რომ არც არის რამე საეჭვო. არც კი მესმის, რაზე ლაპარაკობთ!
მან ისევ დამაშტერა თავისი შავი თვალები და შევნიშნე, რომ მისი ჭრილობა გაინძრა და საშინლად ათამაშდა. თითქოს იგი ისევ ხელახლა დასჭრესო. მისი ზედა ტუჩი აიწია და გასივდა, თითქოს სიბრალულსა და ზიზღს გამოხატავდა ერთსა და იმავე დროს. მან საჩქაროდ მიიფარა ჭრილობაზე თავისი წვრილი, ფაიფურივით გამჭვირვალე ხელი და პირიდან წამოსკდა სიტყვები წარმოუთქმელი მძლავრი და აბობქრებული გრძნობებით:
- მაშ ყოველივე ეს საიდუმლოდ დარჩეს ჩვენს შორის!
და ამის მეტი აღარაფერი არ გამიგია მის დარტლისაგან მთელი ამ სეირნობის დროს.
სტირფორდი-დედა განსაკუთრებით ბედნიერი იყო იმ დღეს თავისი შვილის საზოგადოებაში, შვილიც განსაკუთრებული ყურადღებითა და თავაზიანობით იყო აღსავსე დედისადმი. დედა და შვილი საოცრად ჰგავდნენ ერთმანეთს. ერთგვარი სიამაყით აღბეჭდილი მღელვარება, რომელიც ახასიათებდა ყმაწვილ ჯენტლმენს, შეცვლილი იყო ხნიერი ლედის პიროვნებაში საკუთარი ღირსების წყნარი და დამშვიდებული გრძნობით. არა ერთხელ, გატაცებულს მათი ცქერით, მიფიქრია და გულში მადლობა გადამიხდია ბედისთვის, რომ არ იყო და, რასაკვირველია, შეუძლებელია ყოფილიყო რაიმე სერიოზული მიზეზი მათ შორის განხეთქილებისა; წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამ ორი ხასიათის - ან, უკეთ რომ ვთქვათ, ერთი და იმავე ბუნების ორი აჩრდილის შერიგება მეტისმეტად ძნელი იქნებოდა.
- აჰ, მართლა, მითხარით რამე... მე მთელი დღე ვფიქრობ ამაზე და ძალიან მინდა ვიცოდე, - დაიწყო როზა დარტლმა, როდესაც სუფრაზე დავსხედით.
- რა გინდათ, რომ იცოდეთ? - ჰკითხა მისის სტირფორდმა. - დაანებეთ თავი მაგ იდუმალებას, როზა, გთხოვთ.
- იდუმალებას? აჰ მართლა? რას ბრძანებთ! ნუთუ თქვენ მართლაც იდუმალებას მომაწერთ?
- ეს იდუმალება ურთიერთობაში თქვენთვის მეორე ბუნებად გადაიქცა, - განაგრძო მისის სტირფორდმა არც ისეთის უკმაყოფილებით, - მაგრამ მახსოვს, და, რასაკვირველია, თქვენ თვითონაც კარგად გახსოვთ, რომ უწინ არ გემჩნეოდათ მიდრეკილება ამ უცნაურ გამოცანებისადმი. მაშინ გაცილებით უფრო გულახდილი იყავით ჩვენთან და სრულებით არ ფრთხილობდით ისე, როგორც ახლა.
- ო, დიახ, რასაკვირველია, თქვენ სრულ სიმართლეს ბრძანებთ, - უპასუხა როზა დარტლმა. - რა ვქნა! როგორც ჰხედავთ, ცუდი ჩვეულებები ფესვებს იკიდებს ჩემში. შეხედეთ ერთი! როგორ მოხდა, რომ შეუმჩნევლად გამოვიცვალე? მეს მეტად საკვირველია. ვეცდები, ისევ ისეთი ვიყო, როგორიც უწინ. ოღონდ ვისგან ავიღო მაგალითი? ძალიან კარგი! მე ჯემსისაგან ვისწავლი გულახდილობას!
როზა დარტლის ამ სიტყვებში, როგორც ყველა სხვა სიტყვაშიც, შეუმჩნევლად იხატებოდა მწვავე დაცინვა. მისის სტირფორდმა საოცარი ხალისიანობით უპასუხა:
- და ძალიან კარგსაც იმზამთ, როზა! უკეთეს სკოლას თქვნე ვერც ვერსად იპოვით.
საჭიროა, აქ კიდევ ერთი პატარა გარემოება მოვიხსენიო მის დარტლის შესახებ. მე ეს შემდეგში მომაგონდა, როდესაც ყველა წარსული სცენა აიხსნა. მთელი ამ დღის განამვლობაში, მეტადრე ნასადილევს, სტირფორდი ყოველ ღონისძიებას ხმარობდა, რომ მოერჯულებინა და მოეშინაურებინა ეს უცნაური ქალი და სასიამოვნო, ალერსიანი მოსაუბრე გაეხადა. სტირფორდის გამარჯვება არ უნდა გამკვირვებოდა, რადგან იგი ყველაფერში იმარჯვებდა. მის დარტლს სახე თანდათან გაეშალა, მოქცევაც ნელ-ნელა შეიცვალა. მისმა გამოხედვამ დაკარგა პირვანდელი უკმეხობა და ძალიან სუსტად ეწინააღმდეგებოდა ყმაწვილ კაცის მომხიბლავ ძალას. და აი, ბოლოს, ღიმილმა გაითამაშა მის დარტლის ტუჩებზე; იგი მოშინაურებული, დამონავებული იყო, და უკვე აღარაფერი საშინელი აღარ მოჩანდა ამ მოღუშულ და პირქუშ არსებაში. ვისხედით ბუხართან და ჩვენს მხიარულ ლაპარაკს თან სდევდა უდარდელი სიცილი, თითქოს უხილავმა ძალამ ყველანი პატარა ბავშვებად გადაგვაქცია.
- გესმის, დევი, - ჩურჩულით მითხრა სტირფორდმა და ფეხის თითებზე მივიდა ოდნავ მიხურულ კარებთან. - მე მგონია, დედას გარდა არავის არ გაუგონია მისი დაკვრა ამ უკანასკნელი სამი წლის განამვლობაში. წავიდეთ მასთან.
ამ სიტყვებს თან სდევდა დამცინავი ღიმილი, რომელიც იმ წამშივე გაჰქრა მისი სახიდან. ჩვენ შევედით. მის დარტლი მარტო იყო სასტუმრო ოთახში.
- აჰ, ნუ ადგებით, როზა! - უთხრა სტირფორდმა, როდესაც მის დარტლი უკვე ადგა თავისი ადგილიდან. - ერთხელ მაინც იყავით კეთილი: გვიმღერეთ ირლანდიური სიმღერა. აი, ჩემს მეგობარს დეზისაც ძალიან უყვარს მუსიკა. გვიმღერეთ ირლანდიური სიმღერა, როზა, მე კი დავჯდები და მოგისმენთ, როგორც უწინ.
ერთ წუთს მის დარტლი იდგა ჩაფიქრებული საკრავთან; მან გაუსვა ხელი სიმებს, მაგრამ, როგორც ჩანდა, ჯერ ვერ ბედავდა დაკვრას. ბოლოს დაჯდა, სწრაფი და მოულოდნელი ხელის მოძრაობით მოიწია ქნარი და დაუკრა.
ჩემს სიცოცხლეში არასოდეს არა გამიგია-რა ამ ირლანდიური სიმღერის მსგავსი. ვერც ერთმა კომპოზიტორმა ქვეყანაზე ვერ შესძლო ამ ხმების გადმოცემა მუსიაკში, და მის დარტლის სიმღერამ თითქოს თავისთავად ამოხეთქა გულიდან, რომელიც აღსავსე იყო აბობქრებული და ველური ვნებით. მისი ხმა და სიმები, რასაკვირველია, სულ მცირეოდენ გამოხატავდნენ იმ საიდუმლოთა საიდუმლოს, რომელიც ამ გულში იმალებოდა. ენა დამება გაოცებისაგან. ამ დროს მის დარტლმა დაამთავრა სიმღერა და, თითქოს ბურანშიაო, ისევ უსვამდა სიმებზე მარჯვენა ხელს.
სტირფორდი ადგა ადგილიდან, ღიმილით მიუახლოვდა მის დარტლს, მოხვია წელზე ხელი და უთხრა:
- გმადლობ, როზა! ამის შემდეგ ჩვენ გულწრფელად და ნაზად გვეყვარება ერთმანეთი.
ერთ წამში როზამ ხელი ჰკრა სტირფორდს და გიჟივით გავარდა სასტუმროდან.
იგი აღარ დაბრუნებულა. მის შესახებ აღარაფერი გვითქვამს მანამდე, ვიდრე დაძინების წინ არ შევედი სტირფორდის ოთახში გამოსამშვიდობებლად. მაშინ სტირფორდმა გაიცინა და მკითხა, მინახავს თუ არა სადმე ამგვარი ველური და დაუგეშავი არსება.
- ამ ადამიანის გამოცნობა ყოვლად შეუძლებელია. მგონი, უკვე გითხარი, რომ იგი მზად არის ყველაფერი ახლოს მიიტანოს გულთან. მისი ჭკუა ნამდვილი წისქვილია, რომელიც ფქვავს ყოველ სიტყვას, ყოველ აზრს. იგი ყოველთვის სახიფათოა. ღამე მშვიდობისა, დეზი!
- ღამე მშვიდობისა, სტირფორდ! ხვალ, უეჭველია, ჩვენ ვეღარ ვნახავთ ერთმანეთს.
მაგრამ, როგორც ჩანდა, ჯერ არ უნდოდა ჩემთან განშორება. იგი იდგა გაუბედავ პოზაში ოთახის შუაგულში და ორივე ხელი ჩემს მხრებზე ელაგა.
- ყური მიგდე, დეზი! თუ ოდესმე ისეთი გარემოებანი შეგვხვდა, რაც სამუდამოდ მოგვაშორებს ერთმანეთს, მომიგონე, როგორც კარგი, კეთილი მეგობარი. დამპირდი ამას!
- შენ ჩემთვის მუდამ ერთი და იგივე ხარ - ღირსი პატივისცემისა და სიყვარულისა, - ვუპასუხე მე.
მაშ რად შეურაცხვყოფდი ამ ადამიანს ჩემს ფიქრებში უსამართლო ეჭვებით? ისე დავღონდი ამის გამო და ისე შემრცხვა ჩემი თავისა, რომ მზად ვიყავი, ყველაფერი მეთქვა მისთვის, აღსარება კინაღამ ენიდან არ მომწყდა, მაგრამ თავი შევიკავე; ჯერ ერთი იმიტომ, რომ პირველ წუთში ვერ მოვნახე საშუალება, როგორ შევდგომოდი ამ მძიმე განმარტებას.
- ღამე მშვიდობისა, დეზი! - გაიმეორა სტირფორდმა.
ხელი ჩამოვართვით ერთმანეთს და გავშორდით.
მე ავდექი გათენებისას, საჩქაროდ ჩავიცვი და ფრთხილად შევიხედე ჩემი მეგობრის ოთახში. მას თავი ერთ ხელზე დაედო და ეძინა წყნარი, უდარდელი ძილით. ამგვარ მდგომარეობში ხშირად მინახავს იგი სალემის სასწავლებლის დორტუარში.
თავი ოცდამერვე
გლოვა
იმ დღესვე, საღამოთი, ჩავედი იარმაუთში და სასტუმროში დავდექი.
ათი საათი იქნებოდა, როდესაც ქუჩაში გავედი. დუქნები და მაღაზიები დაკეტილი იყო. ქალაქი დაცარიელებული და მოწყენილი მეჩვენა. გავემართე ჩემი გადიას სახლისაკენ.
დაკაკუნებაზე კარი მისტერ პეგოტიმ გამიღო. ჩემდა მოულოდნელად, მას სრულებით არ გაჰკვირვებია ჩემი დანახვა. ამგავრადვე სრულებით არ გაუკვირდა პეგოტისაც, როდესაც იგი ჩამოვიდა ჩემთან ზევიდან. შემდეგში თვითონ დავრწმუნდი გამოცდილებით, რომ საბედისწერო ცვლილების საშინელი მოლოდინი აყრუებს ადამიანის გულში ყველა დანარჩენ გრძნობას.
ხელი ჩამოვართვი მისტერ პეგტის და ჩუმად შევედი სამზარეულოში. პატარა ემი ბუხართან იჯდა და სახე ხელებით დაეფარა. ქამი მის გვერდით იდგა.
- ემი, გენაცვალე! - შესძახა მისტერ პეგოტიმ. - გამოიხედე აქეთ. აი მასტერ დევიც მოვიდა! გამხიარულდი, ჩემო სიცოცხლევ! რაო, განა არ გინდა ერთი სიტყვა მაინც უთხრა მასტერ დევის?
ძლიერმა თრთოლვამ დაურბინა ყმაწვილ ქალს მთელ სხეულში. მე ახლაც კი ვხედავ ამ თრთოლვას. მან გამომიწოდა ხელი, სუსტი, ცივი, მაგრამ უეცრად, იმწამსვე მომშორდა და გადაირბინა ოთახის მეორე ბოლოში, ბიძასთან. იგი ისევ თრთოდა მთელი სხეულით და ჩუმად მიეყრდნო ბიძის მკერდს.
- ემი ისეთი სუსტი მყავს! - მითხრა მისტერ პეგოტიმ და თან თავის ტლანქ ხელს უსვამდა მის მშვენიერ კულულებს. - მას ვერ აუტანია ასეთი მწუხარება. უკვე გვიანია, ჩემო კარგო! შენი ძილის დროა, - განაგრძო მისტერ პეგოტიმ. - აი, ქამიც მოვიდა შენს გასაცლებლად. გაჰყევი სახლში.
მისი პასუხის სუსტმა ხმამ ვერ მოაღწია ჩემს სმენამდე. მისტერ პეგოტიმ დაჰხარა მისკენ თავი და შემდეგ თქვა:
- რაო? ჩემთან გინდა დარჩე? კარგი, გენაცვალე! რა სასიამვნოა პირისპირ ჯდომა ბებერ ბიძასთან, როდესაც ვაჟკაცი საქმრო განგებ მოვიდა შენს სახლში გასაცილებლად!
- მერე რა? - თქვა ქამმა. - ემილია მართალს ამბობს. შეხედეთ მას! ისეთი მფრთხალი და სუსტია, დარჩეს აქ დილამდის. მეც დავრჩები.
- არა, არა, - უთხრა მისტერ პეგოტიმ. - შენ ოჯახის პატრონი ან თითქმის ოჯახის პატრონი კაცი ხარ და, მაშასადამე, არ უნდა მოსცდე მუშაობას. წადი სახლში და ხვალ მოდი. ემილია სანდო ხელშია ხომ ხედავ.
ქამმა აიღო ქუდი და აკოცა თავის საცოლეს. ამ დროს უცნაური მოკრძალება გამოიხატა ყველა მის მოძრაობაში, თუმცა მე ვიცოდი, რომ ყველა სხვა შემთხვევაში იგი გაბედული და მამაცი იყო. ემილია გადაიხარა საქმროსაგან და უფრო მაგრად მიეკრა ბიძას. ქამი გავიდა, მე ნელა მივხურე ქუჩის კარი.
მარტო დავრჩი ბუხრის ცეცხლთან და უნებურად დავუფიქრდი პატარა ემის ბედს.
ბოლოს ჩამოვიდა ჩემი პეგოტი. მან გულში ჩამიკრა და მადლობა გადამიხადა იმ ნუგეშისათვის, რომელიც, მისი სიტყვით, მე ჩემის მისვლით მივუტანე. შემდეგ მთხოვა, ზევით ავსულიყავი და თვალცრემლიანმა გამომიცხადა, რომ ბარკისს მუდამ ვუყვარდი გულწრფელად.
მე და მისტერ პეგოტი გავჩერდიით ლოგინის ფერხთით. ჩემი გადია დაიხარა ქმრის სასთუმალთან და ჩასძახა თითქოს მხიარული ხმით:
- ბარკის, ჩემო მეგობარო... გესმის? აი, მასტერ დევი... ის ვინც ჩვენი ქორწილი მოაწყო, ბარკის. განა შენ არაფერი არ გინდა უთხრა მასტერ დევის?
მაგრამ იგი უძრავად და უგრძნობლად იყო.
- იგი გათავდება ზღვის მოქცევასთან ერთად, - მითხრა მისტერ პეგოტიმ.
- როგორ თუ მიქცევასთან?
- დიახ. ზღვის პირზე ადამიანი კვდება უსათუოდ ზღვის მიქცევასთან ერთად, - დამიდასტურა პეგოტიმ.
- აი, გონს მოდის, - თქვა პეგოტიმ.
მისტერ პეგოტიმ ხელი მახლო და წამჩურჩულა სასოებით:
- სიკვდილი მოდის მიქცევის კვალზე!
- ბარკის, ჩემო კარგო! - უთხრა პეგოტიმ.
- კლარა... პეგოტი... ბარკის, - წარმოთქვა მომაკვდავმა სუსტი ხმით, - არა არის ქვეყანაზე დედაკაცი კლარაზე უკეთესი!
- გამოიხედე აქეთ, კარგო! - უთხრა პეგოტიმ. - აი მასტერ დევი გვესტუმრა.
მომაკვდავმა თვალები გაახილა. მინდოდა მეკითხა მისთვის, მიცნო თუ არა; ამ დროს მისტერ ბარკისმა გამოიწოდა ჩემსკენ ხელი და წარმოსთქვა მკაფიოდ და გარკვევით:
- ბარკისი წინადადებას აძლევს!
ზღვა მიიქცა - და საბრალო მეეტლეც გათავდა...
პეგოტიმ მთხოვა, დავრჩენილიყავი იარმაუთში დასაფლავებამდე. მე ყველგან თან დავყვებოდი პეგოტის და ვაკეთებდი მისთვის ყველაფერს, რაც კი შემეძლო. ამ შემთხვევაში, რასაკვირველია, მე მიკარნახებდა მადლობის გრძნობა პეგოტისადმი, მაგრამ მაინც ნაწილობრივ თავი მომქონდა, რომ, როგორც დოქტორთა კოლეგიის მოსამსახურეს, შემეძლო უფრო სასარგებლო ვყოფილიყავი ამ შემთხვევაში, ვიდრე სხვა, გარეშე პირი.
საბრალო მისტერ ბარკისის ანდერძი ჩვენ ვიპოვეთ ყუთის ძირში, ცხენის თოფრაში, თივით დაფარული. ამავე თოფრაში ვიპოვეთ ძველი ოქროს საათი ძეწკვითა და ბეჭდებით, - რაც ყველა ერთად მკერდს უმშვენებდა მისერ ბარკისს ქორწილის დღეს და შემდეგ კი სადღაც გაჰქრა. ამის გარდა ყუთში ინახებოდა: ფეხის მსგავსი ვერცხლის ჩიბუხის სატენი; სათამაშო ლიმონი, სავსე პაწაწინა ფინჯნებითა და ლამბაქებით; ვფიქრობ, ეს ჩემთვის იყიდა, მე რომ პატარა ვიყავი, მერე კი მოსაცემად ვეღარ გაიმეტა; ოთხმოცდაშვიდ-ნახევარი გინეა წვრილი და მსხვილი ფული; ორას ათი გირვანქა სტერლინგი - ახალთახალი ასიგნაციები; რამდნიმე თამასუქი და ბანკის ბილეთები; ცხენის ძველი ნალი, ქაფურის ნატეხი და ლოკოკინა.
წლითიწლობამდე, დღითი დღე, მისტერ ბარკისი თან ატარებდა ამ ყუთს ყველგან, საქონელთან და წერილებთან ერთად. რომ აეცილებინა თავიდან ყოველგვარი მოურიდებელი ცნობისმოყვარეობა, მან მოიგონა შემდეგ წარწერა: “ეს ყუთი ეკუთვნის მისტერ ბლეკბოის. დარჩეს ბარკისთან მოთხოვნამდე”. ეს წარწერა დიდი გულმოდგინებით იყო ამოჭრილი ყუთის ხუფზე.
იგი ტყილად არ შრომობდა, აგროვებდა და დაჰკანკალებდა ყოველ გროშს. მისტერ ბარკისის საკუთრება ფულად შეადგენდა სამი ათას გირვანქას. ერთი ათასის პროცენტები ენიშნებოდა მისტერ პეგოტის, სანამ ცოცხალი იყო; მაგრამ მისი სიკვდილის შემდეგ ეს თანხა თანაბრად უნდა განაწილებულიყო პეგოტისა, პატარა ემისა და ჩემს შორის. მთელი დანარჩენი ქონება, უძრავი და მოძრავი, გადადიოდა პეგოტის სრულ საკუთრებაში.
გადავწყვიტეთ, რომ დასაფალვების მეორე დღეს პეგოტი წამოვიდოდა ჩემთან ერთად ლონდონში, ანდერძის განსაცხადებლად დოქტორთა კოლეგიაში. საღამოსთვის ყველამ დავთქვით - შევკრებილიყავით მისტერ პეგოტისთან ნავის სახლში.
მისტერ პეგოტის სახლი, როგორც ყოველთვის, სუფთა და მოვლილი იყო. მისის გუმიჯი და ჩემი პეგოტი წინდასა ქსოვდნენ. მისტერ პეგოტი აბოლებდა თავის საღამოს ჩიბუხს; ცეცხლი გუზგუზებდა ბუხარში; ძველი სკივრი იდგა თავის ალაგას პატარა ემის მოლოდინში.
- აი, მასტერ დევიც, პირველი სტუმარი ჩვენს ქოხში! - მითხრა მისტერ პეგოტიმ გაბრწყინებული სახით. - გაიხადეთ ჩქარა თქვენი სველი პალტო, სერ.
- ფანჯარა განათებულია, როგორც ერთხელ და სამუდამოდ არის შემოღებული, - განაგრძო მისტერ პეგოტიმ. - გნებავთ იცოდეთ, ვისთვის არის იგი გაჩირაღდნებული? პატარა ემისთვის. გზა ბნელია, ამინდი საძაგელი, ბინდისას აღარაფერი ჩანს, და აი, როდესაც მე სახლში ვარ, ყოველთვის სანთელსა ვდგამ ფანჯარაზე იმ დროისთვის, როდესაც იგი უნდა დაბრუნდეს. ემილია ხედავს სინათლეს და იძახის: “აი, სახლიც”. ხედავს სანთელს ფანჯარაში და ამბობს: “ჩემი ძიაც სახლშია!” მაშ! აი როგორ არის საქმე! თუ მე სახლში არ ვარ, არც სანთელია ფანჯარაში. სსუუ! მოდის, მოდის! - შესძახა მისტერ პეგოტიმ და ტაში შემოჰკრა.
კარი გაიღო, მაგრამ ოთახში მხოლოდ ქამი შემოვიდა. მას მუშამბის ქუდი ეხურა და წვიმის წვეთები ნაკადულივით ჩამოსდიოდა ქუდის კიდეებიდან.
- ემილია სადღაა?- ჰკითხა მისტერ პეგოტიმ.
ქამმა უჩვენა თავის მოძრაობით, რომ მისი საცოლე კარს უკან იდგა. მისტერ პეგოტიმ აიღო სანთელი ფანჯრიდან, დადგა მაგიდაზე და გულმოდგინედ შეუდგა ბუხარში ნაკვერჩხლების რევას.
ამ დროს ქამმა მომმართა და მითხრა:
- მასტერ დევი, ნება მიბოძეთ გთხოვოთ ერთი წუთით კარს უკან. მე და ემილიას გვინდა, ერთი რამ გაჩვენოთ.
მან თითქმის ძალით გამათრია ოთახიდან და მიხურა კარი ჩვენს უკან. ჩვენ ორნი დავრჩით.
- რა დაგემართათ, ქამ?
- ო, მასტერ დევი!
და მას წასკდა მწარე ქვითინი. გავქვავდი ამ უეცარი სევდით ზარდაცემული. რაზე ვფიქრობდი ამ წუთში, ან რისი მეშინოდა, მე თვითონაც არ ვიცი. მე მხოლოდ შევცქეროდი მას გულგახეთქილი.
- ქამ... საბრალო ქამ! მითხარით, რა დაგემართათ?
- დაიღუპა ყველაფერი! სიამაყე, იმედი და ბედნიერება ჩემი სიცოცხლისა. ის, ვისი გულისთვისაც მე მზად ვიყავი ათასჯერ თავი გამეწირა, ვისთვისაც ახლა მოვკვდები... აღარ არის!
- მაშ რა იქნა?
- ემილია გაიქცა!.. ო! მასტერ დევი! მისთვის უკეთესია, მოკვდეს, ვიდრე სამარცხვინო სიცოცხლე ატაროს! თქვენ ნასწავლი კაცი ხრათ, მირჩიეთ, რა ვქნა, როგორ მოვიქცე, რა ვთქვა სახლში? როგორ შევატყობინო ეს ამბავი ბიძია დანს, მასტერ დევი?
ამ დროს კარი გაიღო; მე ხელი ვტაცე სარაზავს, რომ კარი ჩამეკეტა, მაგრამ უკვე გვიან იყო. მისტერ პეგოტიმ გამოყო თავი ოთახიდან, და - არასოდეს არ დამავიწყდება მისი სახის გამომეტყველება, როდესაც ჩვენ ორნი დაგვინახა.
მახსოვს სასოწარკვეთილების კივილი, მახსოვს, რომ ჩვენ ოთახში გავჩნდით, ხელში ქაღალდი მეჭირა, რომელიც ქამმა მომაწოდა. მისტერ პეგოტი გახსნილი კამზოლით, აბურძგვნილი თმით მომჩერებოდა თვალებში დაშტერებით.
- წაიკითხეთ ეს ქაღალდი, სერ! - მითხრა ქამმა მთრთოლვარე ხმით. - წაიკითხეთ ნელა. არ ვიცი, შევძლებ თუ არა მის მოსმენას.
სამარისებურ სიჩუმეში გავშალე წერილი და დავიწყე კითხვა: “როდესაც თქვენ, ვისაც ასეთი სინაზით გიყვარდით, გაცილებით უფრო მეტად, ვიდრე ღირსი ვიყავი, - როდესაც თქვენ დაიწყებთ ამ წერილის კითხვას, მე უკვე შორს ვიქნები თქვენგან. ვტოვებ საყვარელ სახლს... ვტოვებ ხვალ დილით და არ დავბრუნდები არასოდეს, თუ იგი თავის მეუღლედ არ გამხდის. ამ წერილს თქვენ გადმოგცემენ საღამოს, ჩემი წასვლის რამდენიმე საათის შემდეგ. ო, როგორ კვნესის ჩემი გული! თქვენ ვერასოდეს ვერ მაპატიებთ, - არც უნდა მაპატიოთ, მაგრამ ის მაინც იცოდეთ, რომ ტანჯვა, რომელსაც ამ წუთში განვიცდი, წარმოუდგენელია. თუმცა დიდი დამნაშავე ვარ, რომ ჩემს შესახებ ვილაპარაკო. ინუგეშეთ იმ აზრით მაინც, რომ არასოდეს არ ვიყავი თქვენი სიყვარულის ღირსი, მაგრამ უთხარით, უთხარით ბიძია დანს, რომ არასოდეს არ მყვარებია მე იგი ისე, როგორც ახლა მიყვარს. დამივიწყეთ, დაივიწყეთ, რომ ოდესღაც მე თქვენი საცოლე ვიყავი; დაარწმუნეთ თქვენი თავი, რომ ჯერ კიდევ ყმაწვილობაში მოვკვდი და დამარხული ვარ შორს თქვენგან, უცნობ ადგილას. და როდესაც აღარ ვიქნები მანდ, გევედრებით - შეიბრალეთ ბიძაჩემი; ანუგეშეთ, დაამშვიდეთ. უთხარით მას, რომ ჩემს დღეში ისე არ მყვარებია იგი, როგორც ახლა. შეიყვარეთ ვინმე სხვა ყმაწვილი ქალი, ჩემზე უფრო ღირსეული; იგი თქვენი ერთგული იქნება და არ შეარცხვენს თქვენს სახელს. მშვიდობით, მშვიდობით! თუ მე არ მიწერია მისი ცოლობა, დავიღუპები, მაგრამ არასოდეს არ დაგივიწყებთ. ჩემი უკანასკნელი სალამი ბიძია დანიელს. ჩემი უკანასკნელი ცრემლები და უკანასკნელი ჩემი მადლობა - ბიძია დანიელს!”
და მეტი არაფერი.
ბიძია დანიელი იდგა გაქვავებული ქანდაკებასავით და შემომცქეროდა თვალებგაშტერებული. ასე გაიარა რამდენიმე წუთმა, წერილი წავიკითხეთ, მაგრამ ყველა სდუმდა. ბოლოს, მისტერ პეგოტიმ თქვა ყრუ ხმით:
- ვინ არის ის, ის კაცი? რა ჰქვია?
ქამმა მე შემომხედა, და უეცრად საშინელი თრთოლვა ვიგრძენი, თითქოს ელექტრონის ნაპერწკალმა დამიარა მთელს ტანში.
- ვინ არის ის, მინდა ვიცოდე! - გაიმეორა პეგოტიმ.
- მოდიოდა ხოლმე აქ დროგამოშვებით ერთი მსახური, - თქვა ქამმა სუსტი და თრთოლებული ხმით, - მოდიოდა ჯენტლმენიც მოკლე ხნით. მსახური ამ ჯენტლმენისა იყო.
მისტერ პეგოტი უძრავად იდგა, როგორც უწინ; მაგრამ მისი თვალები ახლა ქამს შეჰყურებდა.
- ამ მსახურთან, - განაგრძო ქამმა, - ენახათ გუშინ ჩემი... ჩვენი საბრალო ქალი. ეს მსახური ქალაქში იმალებოდა ეს რამდნიმე დღეა.
პეგოტის ხელი შემოეხვია ჩემს კისერს; მაგრამ მე ვგრძნობდი, რომ უძრავად დავრჩებოდი, მთელი სახლი რომ თავს დამქცეოდა.
- დღეს დილით, გათენებისას, - განაგრძო ქამმა, - უნახავთ ქალაქგარეთ, ნორვიჩის გზაზე, ცხენები და ეტლი. ეტლში ჯენტლმენი იჯდა - სწორედ ის კაცი, რომელსაც შენ კითხულობ!
- ო! - შეჰყვირა მისტერ პეგოტიმ, თან უკან დაიხია და ხელები წინ გამოიწოდა, თითქოს უკუ უნდა ეგდო რაღაც საგანი. - არ მითხრათ, რომ ამ კაცის სახელი სტირფორდია!
- მისტერ დევი! - შესძახა ქამმა ჩახლეჩილი ხმით. - თქვენ არაფერში არ ხართ დამნაშავე... მაგრამ იმ ადამიანს სტირფორდი ჰქვია და იგი არამზადაა!
მისტერ პეგოტიმ არ დაიყვირა, არ აქვითინდა და არ გაინძრა იმ დრომდე, სანამ უეცრად, თითქოს მძიმე ძილისაგან გაღვიძებული, არ მივარდა ოთახში მეორე კუთხეს და არ დაიწყო ლურსმნიდან ჩამორება თავისი წამოსასხამის.
- მომეხმარეთ ვინმე... ეი! ვინმე! - დაიყვირა მან მოუთმენლად. - ხელები გამიშეშდა, ვეღარაფერს ვერ ვაკეთებ.
ვიღაცამ უშველა წამოსასხამის წამოსხმა.
- კარგი. მომეცით ქუდი.
ქამმა ჰკითხა, სად მიდიოდა.
- მივდივარ ჩემი დისწულის საძებნელად. მივდივარ ემილიას მოსანახავად. დავამსხვრევ ჯერ იმ წყეულ ნავს და ჩავძირავ იქ, სადაც თვით მისი პატრონი უნდა ჩამეძირა, რომ მცოდნოდა თავის დროზე, რა ქაჯი იჯდა ამ ადამიანში. მშვიდობით, მივდივარ ჩემი დისწულის საძებნელად.
- საით? - შესძახა ქამმა და გზა გადაუღობა კარების წინ.
- საითაც მომიხდება! ყველგან! მივდივარ ჩემი დისწულის მოსანახავად, თუნდ ქვეყნის ბოლოს. მოვძებნი ჩემს საბრალო ბავშვს, შერცხვენილს, შეგინებულს, და სახლში მოვიყვან. ნუ მაჩერებთ. მე ვთქვი, რომ ჩემი დისწულის საძებნელად მივდივარ!
- არა, არა! - შეჰყვირა მისი გუმიჯმა და ჩავარდა მეთევზეთა შუა. - არა, დანიელ! ახლა შენ არსად არ წახვალ! მოითმინე, რამდენიც საჭირო იქნება, ჩემო საბრალო, დაობლებულო დანიელ; ახლა კი მე არ გაგიშვებ. დაჯექი, დანიელ, და მოვიგონოთ ის ძველი დრო, როდესაც შენ შეიფარე პატარა ობოლი, ქამი და მე, - ყველანი შეგვიფარე და გვიპატრონე...
ამჟამად იგი უნებო იყო და გაშმაგებული აღელვებისაგან თანდათან დაყუჩდა.
ჩემი პირველი აზრი იყო ამ სცენის დასაწყისში - მუხლებზე დამეჩოქა ამ კეთილი ხალხის წინაშე, დამწეყევლა სტირფორდი და მეთხოვნა მათგან პატიება იმ უნებური ბოროტებისთვის, რომელიც მათ მივაყენე. მაგრამ, როდესაც მისტერ პეგოტი აქვითინდა, ჩემი ბოღმით სავსე გულიც ცრემლებად დაიცალა მასთან ერთად.
თავი ოცდამეცხრე
შორი მოგზაურობის დასაწყისი
რაც ჩემს თვისებას შეადგენს, ის, ალბათ, მრავალ სხვათა თვისებაც არის და ამიტომ არ მრცხვენია გამოვტყდე, რომ არასოდეს ისე არ მყვარებია სტირფორდი, როგორც ამ დროს, როდესაც თითქოს უნდა მძულებოდა იგი. მე ვგრძნობდი მისგან ჩადენილი საქციელის მთელ სისაძაგლეს, მაგრამ იმავე დროს უფრო მეტად ვფიქრობდი მის ბრწყინვალე თვისებებზე, მეტად ვგრძნობდი ყოველივე იმ სიკეთეს, რაც მასში იყო, მეტი სამართლიანობით ვაფასებდი მის ნიჭს, რომელსაც შეეძლო მოეხვეჭა მისთვის ბრწყინვალე სახელი. ყოველივე ამაზე ვფიქრობდი ახლა გაცილებით უფრო მეტად, ვიდრე მაშინ, როდესაც ჩემი მისდამი სიყვარული არავითარ საფრთხეს არ განიცდიდა. მე ახლაც იმდენად მიყავრდა იგი, ისეთი ძვირფასი იყო ჩემვის მოგონება ჩემი მისდამი სიყვარულისა, რომ ისევ განვაგრძობდი მასზე ფიქრს, როგორც მეგობარზე, თუმცა აღარავითარი ნახვის იმედი აღარ მქონდა. მე ვგრძნობდი, როგორც უეჭველია, ისიც გრძნობდა, რომ ჩვენს შორის ყველაფერი გათავებულია. არ ვიცი, როგორ მიგონებდი მას, როგორც დაუვიწყარ მეგობარს, რომელიც აღარ მყავდა ამქვეყნად.
ცნობა მომხდარი ამბის შესახებ სწრაფად მოედო მთელ ქალაქს; როდესაც დილით ქუჩაში მივდიოდი, ყოველი მხრიდან ისმოდა ამაზე ლაპარაკი.
მისტერ პეგოტი და ქიმი ზღვის პირას დამხვდნენ. მისტერ პეგოტი წინ და უკან დადიოდა წელში მოხრილი, თავჩაქინდრული; ამ ერთი ღამის განმავლობაში წელში მოღუნულიყო მეტად, ვიდრე ოცი წლის მანძილზე მოიხრებოდა. ორივენი მოღუშულები და დაღვრემილები იყვნენ. რამდენიმე წუთს სამივენი ხმაამოუღებლივ დავდიოდით, ჩვენს ფიქრებში წასული. ბოლოს მისტერ პეგოტიმ თქვა:
- ჩვენ აქა ვმსჯელობდით, სერ, იმის შესახებ, თუ როგორ მოვიქცეთ. ახლა ის მაინც ვიცით, საიდან დავიწყოთ.
მე შევხედე ქამს და საშინელმა აზრმა გამიელვა თავში. არავითარი წყრომის ნიშანი არ ემჩნეოდა მის სახეს და ადამიანი ვერას წაიკითხავდა მასზე, გარდა მტკიცე გადაწყვეტილებისა; მაგრამ მე ვიგრძენი, რომ ეს ადამიანი მოკლავდა ჩემს მეგობარს, თუკი შეხვდებოდა სადმე.
- ჩემი გადაწყვეტილება ურყევია, სერ, - მითხრა მისტერ პეგოტიმ. - მე მივდივარ მის საძებნელად. ახლა ეს ჩემი ერთადერთი ვალია ამქვეყნად.
შემდეგ მან მკითხა, რომ არ ვაპირებ ხვალ ლონდონში წასვლას. ვუპასუხე, რომ დღეს ვაპირებდი წასვლას და მხოლოდ იმიტომ დავრჩი, რომ იქნებ გამოვდგომოდი რაშიმე.
- ჩემი სურვილია, სერ, რომ ამ ნავის სახლმა ყოველდღე და ყოველღამე, ზამთარსა და ზაფხულს იქონიოს ისევ ის სახე, რა სახითაც ნახა იგი პატარა ობოლმა, როდესაც იგი, ჯერ კიდევ ბავშვი იყო, ჩემთან მოვიდა. თუ ოდესმე მას უწერია ამ ადგილებში დაბრუნება, მე მსურს, რომ ძველი ბინა არ ეუცხოვოს. დაე, პირიქით, ყოველი ნივთი მიმზიდველი იყოს, როგორც უწინ. ვინ იცის, იქნებ ოდესმე, ავდარსა და ქარიშხალში, მას მოუხდეს ამ ადგილებში ყოფნა; იგი შეიხედავს ფანჯარაში და დაინახავს თავის ძველ ადგილს ბუხრის წინ; იგი დაინახავს, რომ ოთახში არავინ არის გარდა მისის გუმიჯისა, და, ვინ იცის, მისტერ დევი, იქნებ ეყოს გაბედულება და შევიდეს სახლში. ყოველღამ სანთელი წინანდებურად იდგება ფანჯარაში და, თუ როდისმე მოვა ამ ადგილას, ეს სინათლე ეტყვის მას: “დაბრუნდი, ჩემო შვილო, დაბრუნდი!”
ჩვენ შეუმჩნევლად მივუახლობდით ნავის სახლს და შიგ შევედით. მისის გუმიჯი ფუსფუსით ამზადებდა საუზმეს. როდესაც მან გაშალა სუფრა და დადგა მაგიდაზე საჭმელი ჩვენთვის, მიუჯდა ფანჯარას და შეუდგა მისტერ პეგოტის საცვლების კემსვას. იგი სწრაფად მუშაობდა. როდესაც მისის გუმიჯმა გაათავა საქმე, ჩაალაგა თავისი პატრონის საცვლები მუშამბის ჩანთაში. მთელი ამ ხნის განამვლობაში შეუჩერებლად ლაპარაკობდა დამამშვიდებელი კილოთი.
- იყოს ნება შენი, დანიელ. ვიქნები აქ მარტოკა ზამთარს და ზაფხულს. ვეცდები, ყველაფერი ისე გავაკეთო, ჩემო მეგობარო, როგორც შენ გსურს და როგორც მიბრძანებ. დროდადრო წერილებსაც მოგწერ. იქნებ ოდესმე შენც მომწერო ორიოდე სიტყვა, დანიელ, და მიამბო დაწვრლებით ყველაფერი, როგორ და სად ივლი ქვეყანაზე.
მე გამოვედი მეთევზეების ქოხიდან და რამდენიმე ხანს ვიხეტიალე ქალაქის ქუჩებში, ისე რომ, უკვე ათი საათი იყო, როდესაც მივედი სახლში, ჩემს პეგოტისთან. დავჯექი სამზარეულოში ბუხართან და დავიწყე ფიქრი უკანასკნელი დღეების ამბების შესახებ. ჩემი ფიქრები დაარღვია ქუჩის კარზე კაკუნმა. გავაღე კარი და, ჩემდა განსაცვიფრებლად, არა დავინახე რა გარდა ქოლგისა, რომელიც თითქოს თავისთავად გაჩნდა კარის წინ. მაგრამ მალე აღმოვაჩინე ქოლგის ქვეშ ცოცხალი არსება, და ეს არსება იყო მის მაუჩერი.
- მის მაუჩერ! - შევძახე მე. - როგორ გაჩნდით აქ? რა გნებავთ?
მან მანიშნა თავის პაწაწინა ხელით, რომ დამეკეცა მისი ქოლგა, შემდეგ სწრაფად ჩამირბინა გვერდით და შემოვიდა სამზარეულოში. დავკეტე კარი და უკან გავყევი ქოლგით ხელში. ამ დროს მის მაუჩერი აფოფხდა დაბალი ღუმელის თავზე, ბუხრის წინ, რომელზედაც ალაგებდნენ ფინჯნებსა და თეფშებს.
- რა დაგემართათ, მის მაუჩერ? - წამოვიძახე ისევ. - ავად ხომ არა ხართ?
- ყმაწვილო, - მიპასუხა მის მაუჩერმა და აკანკალებული ხელები გულთან მიიდო, - მე მტკივა და მიკვნესის აი აქ. ვინ იფიქრებდა, რომ საქმე აქამდის მივიდოდა! ო! ადრევე რომ მცოდნოდა ყოველივე ეს!
უზარმაზარი თავსაფარი მის თავზე, სრულებით შეუსაბამო მის ტანთან, ირხეოდა ყოველ მხარეს.
- თქვენ მაოცებთ... - დავიწყე მე, მაგრამ მის მაუჩერმა სიტყვა გამაწყვეტინა.
- დიახ, ეს მუდამ ასეა! - შესძახა მან. - თქვენ მე გართობთ, როგორც სათამაშო; დამცინით და მეხუმრებით, როდესაც მოგესურვებათ, და უსათუოდ გაოცებთ, თუ დაინახავთ, რომ ვგრძნობ ცოტათი უფრო მეტს, ვიდრე ხის ცხენი ან მუყაოს ჯარისკაცი, ეს ასეა. დიახ, სერ, დიახ, ეს ძველი ამბავია და მე უკვე დიდი ხანია, მივეჩვიე მას.
- თქვენ შეგიძლიათ იფიქროთ ეგ სხვების შესახებ, მის მაუჩერ, მაგრამ ჩემთან, არა მგონია, მოსატანი იყოს ეს ძველი ამბავი. მე თითქმის სრულებით არ გიცნობთ.
- ასე, ასე. მაშ რას მიბრძანებთ, რა ვქნა? - შესძახა ქონდრის ქალმა. - შემხედეთ. ასეთივე იყო ჩემი საბრალო მამა. ჩემი დაცა და ძმაც მე მგვანან თანითაც და მოყვანილობითაც. მერე? მე ვმუშაობდი მთელი ეს წლები დისა და ძმის გულისათვის; ვმუშაობდი გულმოდგინედ, მისტერ კოპერფილდ, ყოველდღე და, შეიძლება ყოველ წამს, არავის არას ვაფუჭებ. და თუ ყველა ამ თავქარიან და სასტიკ ხალხს აზრად მოუვიდა ჩემი გამასხარავება და სათამაშოდ ქცევა თავიანთ გასართობად, მაშ რა დამრჩენოდა, ღვთის გულისათვის, თუ არა მათი აყოლა? ვინ არის აქ დამნაშავე? ნუთუ მე?
- არა, რასაკვირველია, თქვენ არა, მის მაუჩერ.
- მე რომ თქვენი მეგობრის წინაშე მეთამაშა მგრძნობიარე ქონდრის ქალის როლი, - განაგრძო მის მაუჩერმა და მწარე საყვედურით შემომხედა, - ნუთუ გგონიათ, რომ შეიძლებოდა იმედი მქონოდა მისი დახმარებისა ან შველისა? წარმოიდგინეთ, რომ მე, საბრალო ქონდრის ქალი, მოკლებული ყოველგვარ ნიჭს, მივდივარ რომელიმე ჯენტლმენის სახლში და ვიწყებ გულსაკლავ ამბავს ჩემს მწარე ხვედრზე. თქვენა გგონიათ ეს ჯენტლმენი მომაქცევს თავის მაღალ ყურადღებას? თქვენც არ მომიკვდეთ! პატარა მაუჩერმა უნდა იმასხროს, იპრანჭოს, უსტვინოს და იცეკვოს სხვის სალამურზე, სანამ არ მოკვდება ცისქვეშ. თუ თქვენ, გოლიათებმა, სათამაშოდ გაიხადეთ საბრალო ქონდრის ქალი, მოიღეთ მოწყალება და, ყოველ შემთხვევაში ზიზღით ნუ უცქერთ მას.
უზარმაზარი თავსაფარი მის მაუჩერის თავზე და მისი ჩრდილი ათამაშდა კედელზე.
- ღმერთმა დასწყევლოს თქვენი მეგობარი! - შესძახა მის მაუჩერმა და სალოკი თითი ასწია თავის ელვარე თვალებთან. - და ათასჯერ იყოს დაწყევლილი მისი გარყვნილი ლაქია! მე ხომ დარწმუნებული ვიყავი, რომ შეყვარებული თქვენ იყავით!
- მე?
- აჰ, ბავშვო, ბავშვო! - წამოიძახა მის მაუჩერმა და ხელებს იმტვრევდა უეცარი სევდით. - რად მოგინდათ მაშინ ისეთი აღტაცებული ქებით მისი ხსენება? რად წითლდებოდით, რად გებნეოდათ ენა?
მან ისევ ამოიღო ცხვირსახოცი და ორივე ხელით მიიდო თვალებთან.
- როგორ უნდა მომესაზრა და მომეფიქრებინა მთელი ეს ვერაგობისა და სიცრუის სისტემა? - თქვა მის მაუჩერმა. - როგორც კი მე დაგტოვეთ და ოთახიდან გამოვედი, მისი ლაქია დამეწია და მითხრა, რომ “უბედურ ძუძუმწოვარს შეჰყვარებია საბრალო გოგონა”. ძუძუმწოვარა მან თქვენ გიწოდათ. თქვენ გესიამოვნებოდათ, როდესაც სტირფორდი აქებდა მას, ეს აშკარა იყო. თქვენ პირველმა წარმოთქვით მისი სახელი და გამოტყდით, რომ პატარაობიდანვე გიყვართ იგი. და მიხაროდა, რომ გამოცდილი ამხანაგი, გამსჭვალული მეგობობის გრძნობით, ცდილობს თქვენი სიკეთისათვის. მათ ეშინოდათ, ჩემთავად არ მივმხდარიყავი სიმართლეს! - შესძახა მის მაუჩერმა, ჩამოხტა ღუმელიდან და წინ და უკან სიარული დაიწყო სამზარეულოში, - მათ იცოდნენ, რომ გამოცნობაში ყოჩაღი ვარ; და აი, გამაბრიყვეს, როგორც უკანასკნელი სულელი! მე თვითონ, ჩემი საკუთარი ხელით გადავეცი წერილი იმ საბრალო ქალს!
ამ ვერაგობამ და მუხანათობამ უაღრესად გამაოცა და ხმაამოუღებლად შევცქეროდი მის მაუჩერს, რომელიც განაგრძობდა სწრაფი ნაბიჯით წინ და უკან სიარულს. ბოლოს ისევ აფოფხდა ღუმელზე, მოიწმინდა ცხვირსახოცით თვალები, რამდენიმე წუთის განმავლობაში ჩუმად იჯდა და მხოლოდ თავს იქნევდა. მე არ დამირღვევია სიჩუმე.
- ჩემი წასვლის დროა, - მითხრა მან ბოლოს. - უკვე გვიანია. იმედი მაქვს, ეჭვი ჩემზე არა გაქვთ?
ამ კითხვასთან ერთად მან დაკვირვებით შემომხედა. ავირიე და ოდნავ გასაგონი ხმით წავილაპარაკე: “არა!”
მის მაუჩერმა ისევ გადამავლო თავისი გამჭრიახი თვალები, გამომიწოდა ხელი, რომ მეშველა მისთვის ჩამოსვლა ღუმელიდან, და მითხრა:
- თქვენ სავსებით გულწრფელი არ ხართ, სერ. გამოტყდით, რომ არავითარი ეჭვი არ დაგებადებოდათ, ჩვეულებრივი ტანის ქალი რომ ვიყო. ეჭვი მხოლოდ ქონდრის ქალზე გაქვთ.
ამ სიტყვებში ბევრი სიმართლე იყო და მე ჩემი თავის შემრცხვა.
- ყური დამიგდეთ, სერ. თქვენ ყმაწვილი კაცი ხართ და, მაშასადამე, თავისუფალი ბევრი ცრუ აზრებისაგან, რომელიც ფესვებს იდგამს ჩვენში დროთა განმავლობაში. მიიღეთ გამოთხოვებისას რჩევა უმნიშვნელო სამი ფუტის სიმაღლის არსებისაგან. ნუ აურევთ ერთმანეთში სულისა და სხეულის სიმახინჯეს, ჩემო კეთილო მეგობარო! არის მახინჯთა შორის კეთილი ხალხი, ისევე, როგორც მშვენიერ სხეულში იმალება ზოგჯერ მახინჯი სული. დამიჯერეთ იმდენად მაინც, - დაამთავრა ქონდრის ქალმა და ჩემს ხელს შეეხო, - რამდენადაც თქვენ ენდობოდით და დაუჯერებდით ჩვეულებრივი ტანის ქალს. თუ ოდესმე კიდევ მოგიხდეთ ჩემი ნახვა იმავე როლში, რომელსაც სასტუმროში ვთამაშობდი თქვენს წინ, გთხოვთ მხედველობაში მიიღოთ, რა საზოგადოებაში ვასრულებ მას. თუ გსურთ სამართლიანი იყოთ, წარმოიდგინეთ ჩემი დისა და ძმის წრეში, ჩვენს საკუთარს ოჯახში, სადაც ვბრუნდები ჩემი შრომის დამთავრების შემდეგ. მაშინ თქვენ აღარ გაგიკვირდებათ, რომ ისეთ გლახაკს, როგორიც მე ვარ, შეუძლია ხანდახან ჩაფიქრებაც და ნაღვლობაც. ღამე მშვიდობისა!
მე ჩამოვართვი ხელი მის მაუჩერს სრულებით სხვა გრძნობით, ვიდრე პირველად.
დილაადრიანად მოვიდნენ ჩემთან მისტერ პეგოტი და ჩემი გადია. ყველანი ერთად წავედით დილიჟანსების კანტორაში, სადაც უკვე გველოდებოდნენ მისის გუმიჯი და ქამი.
- მასტერ დევი, - წამჩურჩლა ქამმა და განზე გამიხმო იმ დროს, როდესაც მისტერ პეგოტი ალაგებდა ბარგს. - მისტერ პეგოტის სიცოცხლე, შეიძლება ითქვას, დაღუპულია. მან თვითონაც არ იცის, სად მიდის და რა მოელის. მას განზრახული აქვს მოგზაურობა, რომელმაც, გარემოებისდა მიხედვით, შეიძლება მთელი სიცოცხლე გასტანოს, - ერწმუნეთ ჩემს სიტვას, - თუ ვერ იპოვნა იგი, ვისაც ეძებს. დარწმუნებული ვარ, მასტერ დევი, რომ თქვენ მისი ერთგული მეგობარი იქნებით. ასეა თუ არა?
- თქვენ არ სცდებით, ქამ. ყოველთვის ვეცდები, სასარგებლო ვიყო მისთვის, - ვუპასუხე მე და გულწრფელი თანაგრძნობით ჩამოვართვი ხელი.
- გმადლობთ, სერ! სულით და გულით გმადლობთ!
ჩვენ გამოვემშვიდობეთ ერთმანეთს, და არასოდეს არ დამავიწყდება ის უღრმესი მწუხარებისა და მტკიცე გადაწვეტილების გამომეტყველება, რომელიც იხატებოდა იმ წამში ყმაწვილი კაცის სახეზე.
ლონდონში ჩასვლისთანავე, უპირველესად ყოვლისა, ჩვენ შევუდექით ბინის ძებნას პეგოტისთვის, სადაც მისი ძმაც მოეწყობოდა დროებით. ამგვარი ბინა, ყოველმხრივ დამაკმაყოფილებელი, ჩვენ ვიშოვნეთ საწვრილმანო დუქნის თავზე.
გზაში მისტერ პეგოტიმ გამომიცხადა, რომ, უწინარეს ყოვლისა, იგი აპირებს მისის სტირფორდის ნახვას. ჩემს თავს მოვალედ ვთვლიდი შუაკაცად ვყოფილიყავი ამ შეხვედრის დროს და ამიტომ იმ საღამოსვე მივწერე წერილი მისის სტირფორდს და მოვამზადე მოულოდნელი სტუმრის მისაღებად.
დანიშნულ საათს მივედით ჰაიგეტში და შევჩერდით იმ სახლის კართან, სადაც სულ რამდენიმე დღის წინ უდარდელი და ბედნიერი ვიყავი. ახლა ეს სახლი, მოღუშული და უდაბური, დახშული იყო ჩემთვის.
შეგვიყვანეს სასტუმრო ოთახში. მისის სტირფორდი აქ იყო, როზა დარტლი ჩვენი შესვლისას გამოვიდა ოთახის მეორე ბოლოდან და მისის სტირფორდის სავარძელს უკან დადგა.
დედის სახეზე პირველსავე შეხვედრისას დავინახე, რომ შვილმა უკვე შეატყობინა ყველაფერი. იგი გაფითრებული იყო და ღრმა მწუხარების დაღი დასჩენოდა სახის ყოველ ნაკვთზე. იგი ახლა უფრო მეტად, ვიდრე ოდესმე, ჰგავდა თავის შვილს; და ეს საოცარი მსგავსება, როგორც ვიგრძენი, არ გამოეპარა ჩემი თანამგზავრის ყურადღებას.
მისი სტირფორდი იჯდა წელში გამართული, ამაყი, აუშფოთებელი, გაქვავებული სახით. მან მიაპყრო თვალები მისტერ პეგოტის, რომელიც მის წინ იდგა. მისტერ პეგოტი დაკვირვებით უცქეროდა მას. სიჩუმე რამდნიმე წუთს გაგრძელდა.
მისის სტირფორდმა ხელით ანიშნა მისტერ პეგოტის სკამზე დაჯდომა. მან უპასუხა:
- მე უწესოდ მიმაჩნია, მილედი, დაჯდომა ამ სახლში. ნება მიბოძეთ, ისევ ფეხზე ვიდგე.
ისევ ხანმოკლე სიჩუმე ჩამოვარდა. ბოლოს მისის სტირფორდმ თქვა:
- მე გულწრფელი მწუხარებით გავიგე, რამაც მოგიყვანათ აქ. რა გნებავთ ჩემგან? რას მოითხოვთ?
მისტერ პეგოტიმ იღლიაში ამოიდო ქუდი, ჩაიყო ხელი ჯიბეში, ამოიღო ემილიას წერილი და გადასცა იგი მისის სტირფორდს.
- კეთილ ინებეთ და წაიკითხეთ ეს, მილედი. ამას ჩემი დისწული წერს.
მისის სტიფორდმა გადაიკითხა წერილი იმავე მედიდური და აუღელვებელი სახით. წერილის შინაარსმა, როგორც ჩანდა, არავითარი შთაბეჭდფილება არ მოახდინა მასზე. მან დაუბრუნა წერილი მისტერ პეგოტის.
- “თუ იგი თავის მეუღლედ არ გამიხდის”, - თქვა მეთევზემ. - მე მოვედი გავიგო, ქალბატონო, შეასრულებს თუ არა იგი თავის დანაპირებს?
- არა!
- რატომ?
- ეს შეუძლებელია. იგი თავს დაიმცირებდა ამით.
- რითი, ნება მიბოძეთ ვიკითხო?
- ამგვარი ჯვარისწერით. თქვენ გესმით, რასკავირველია, რომ ქალი მასზე დაბლა დგას.
- აამაღლეთ!
- იგი გაუნათლებელია, გაუწვრთნელი!
- შესაძლებელია, ასეც არის, მაგრამ შესაძლებელია არა. მგონი, რომ არა, მაგრამ ამგვარ საქმეებში მე არა ვარ მსაჯული. ძალიან პატიოსანი. აღზარდეთ უკეთესად.
- ვინაიდან თქვენ მაიძულებთ გულახდილ ლაპარაკს, - რაც სრულებით არ მინდოდა, - მოვალე ვარ აღვნიშნო, რომ თქვენი დისწულის მდაბიო ნათესაობა ამისთვის გარდაუვალი ზღუდეა.
- მომისმინეთ, ქალბატონო, რას გეტყვით ამაზე, - უპასუხა მისტერ პეგოტიმ დინჯად და წყნარად. - თქვენ იცით, რას ნიშნავს შვილის სიყვარული. მეც ვიცი. თქვენ არ იცით, რა არის შვილის დაკარგვა, მე კი ვიცი. გადაარჩინეთ იგი ამ დამცირებისაგან და ფიცს დავდებ, რომ ჩვენ არ შევარცხვენთ მას. არც ერთი ჩვენთაგანი ნებას არ მისცემს თავისთავს, შეხედოს მის მშვენიერ სახეს, არც ერც ერთი ჩვენთაგანი არ გამოტყდება, რომ იცნობს მას. ჩვენ ვინუგეშებთ იმ ფიქრით, რომ იგი ჩვენგან შორს, სხვა ცისა და მზის ქვეშ ცხოვრობს.
მეზღვაურის ტლანქმა მჭერმეტყველებამ, ეტყობა, ერთგვარი შთაბეჭდილება მოახდინა მისის სტირფორდზე. მას არ შეუცვლია ამაყი და მედიდური პოზა, მაგრამ ხმა დაურბილდა, როდესაც უპასუხა მისტერ პეგოტის:
- მე არავის არ ვამართლებ და არავის არ ვამტყუნებ, მაგრამ მწუხარებით ვიმეორებ, რომ ეს შეუძლებელია. ამგვარი ჯვარისწერა აუცილებლად დაარღვევს ჩემი შვილის კარიერას, დაანგრევს მთელ მის მომავალს. თუ თქვენ შეგიძლით დაკმაყოფილდეთ სხვა რაიმე ანაზღაურებით...
- თქვენი სახე, ქალბატონო, მაგონებს სხვა სახეს, რომელიც ასე ცოტა ხნის წინათ მიცქეროდა ჩემს სახლში, ჩემს კერასთან, - გააწყვეტინა მისტერ პეგოტიმ და მიაპყრო მას თავისი გაცეცეხლებული თვალები. - ეს სახე, მეგობრული ღიმილის ქვეშ, უღირს აზრებსა ჰფარავდა. მერე? ნუთუ სახე, რომელიც ისე ჰგავს იმ სახეს, არ იწვის სირცხვილით, როდესაც ფულს სთავაზობს შეურაცხყოფილ მამას მისი ბავშვის შერცხვენისათვის? ეს არ მესმის, ქალბატონო, მით უმეტეს, რომ სახე, რომელზედაც მე ვლაპარაკობ, ეკუთვნის ლედის!
მისის სტირფორდი უეცრად გამოიცვალა და მრისხანების სიწითლე გადაეფინა სახეზე. მისი ხმა თრთოდა, როდესაც ორივე ხელი სტაცა სავარძლის სახელურებს და წარმოსთქვა საპასუხოდ:
- თქვენ? თქვენ კი რითი შეგიძლიათ ამინაზღაუროთ ჩემი დანაკლისი, ის უფსკრული, რომელიც გაირღვა ახლა ჩემსა და ჩემს შვილს შორის? რა არის თქვენი სიყვარული ჩემს სიყვარულთან? რას ნიშნავს თქვენი განშორება ჩვენს განშორებასთან შედარებით?
მის დარტლი ოდნავ შეეხო მის მხარს და რაღაც წასჩურჩუა ყურში; მაგრამ მისის სტირფორდს არ სურდა მისის მოსმენა.
- არა, როზა, არა! - უთხრა მან მოუთმენლობით. - დაე ამ ადამიანმა მოისმინოს ყველაფერი. ჩემი შვილი ერთადერთი ნუგეში იყო ჩემი სიცოცხლისა, ყველა ჩემი სურვილი და ფიქრი მხოლოდ მას ეკუთვნოდა, და იმ წუთიდან, როდესაც ის დაიბადა, არასოდეს არ გამიყვია ჩვენი არსებობა ერთმანეთისგან. და მერე? ეს შვილი გაიქცა ჩემგან, და ვიღაც საცოდავმა გოგომ დამიკარგა ერთადერთი შვილი! მისი გულისთვის უღირსი ტყუილით გადაუხადა დედის გულახდილობას, მისი გულისთვის გაბედა დედის დატოვება! როგორ? განა მე არ მქონდა უფლება მის მორჩილებაზე, სიყვარულზე, პატივისცემასა და მადლიერებაზე? მერე, ვინ გაბედა წინ აღდგომოდა ამ წმინდა უფლებებს? უღირსი, გლახაკი გოგო! განა ეს საწყენი არ არის?
ისევ სცადა როზა დარტლმა მისი შეცერება, მაგრამ ამაოდ.
- არა, როზა, არა! ნუთუ მას ჰგონია, რომ ხანგრძლივი მოშორება შემარიგებს მასთან? მაშ ძალიან ცუდად იცნობს თავის დედას! დაე ახლავე ჩაიხშოს თავისი უღირსი ვნება - და ჩემი სახლი ისევ ღიაა მისთვის. მაგრამ, თუ მას არ ეყო კეთილშობილი გამბედაობა უკუაგდოს იგი თავისგან, მაშინ იცოდეს, რომ არასოდეს არ მივიღებ! მე მსურს და მოვითხოვ, რომ დაუყოვნებლივ დაანებოს მას თავი, მოვიდეს სახლში და ითხოვოს სულგრძელი პატიება. აი, ჩემი უფლება! მხოლოდ ამას შეუძლია ჩვენი შერიგება, თუ არა და - ჩვენ ვეღარ ვნახავთ ერთმანეთს ამქვეყნად. განა ეს საწყენი არ არის? - დააბოლოვა მისის ტირფორდმა და მიაპყრო თავის სტუმარს მედიდული და მრისხანე თვალები.
როდესაც შეურაცხყოფილი დედა აღელვებით ამბობდა ამ სიტყვებს, ისე მეჩვენებოდა, თითქოს მის შვილს ვხედავ და მისი ხმა მესმის-მეთქი.
ამის შემდეგ მისის სტირფორდმა მომმართა წინანდელი სიმშვიდით და სიამაყით და შენიშნა ხმამაღლა, რომ უსარგებლოდ თვლის ამ შეხვედრის გაგრძელებას, რადგან უკევ თქვა ყველაფერი და აღარაფრის მოსმენა აღარ სურს. შემდეგ ადგა ოთახიდან გასასვლელად. მისტერ პეგოტიმ შეაჩერა.
- ნუ გეშინიათ, მე არ ვაპირებ მეტად თქვენს შეწუხებას, - თქვა მან და კარისკენ გადადგა ნაბიჯი. - უიმედოდ მოვედი აქ და უიმედოდ მივდივარ. არაფერს არ მოველოდი ამ ბოროტი სახლისგან!
ჩვენ დავბრუნდით პატარა ბინაში საწვრილმანოს თავზე. აქ მოვასწარი მეამბნა ჩემი პეგოტისათვის ის, რაც მისმა ძმამ მითხრა. მანაც ჩემსავით არ იცოდა, სად მიდიოდა მისტერ პეგოტი, მაგრამ დარწმუნებული იყო, რომ იგი მოქმედებდა წინასწარ მოფიქრებული გეგმით.
თავის დის ფულიდან მისტერ პეგოტიმ მიიღო მცირე თანხა იმ პროცენტების ანგარიშზე, რომელიც ერგებოდა ნაანდერძევი თანხიდან. ეს თანხა, ჩემის ვარაუდით, უნდა ჰყოფნოდა არა უმეტეს ერთი თვისა. იგი დამპირდა დროგამოშვებით წერილების მოწერას; შემდეგ გადაიგდო მხარზე მუშამბის ჩანთა, აიღო ქუდი და ჯოხი და გამოგვეთხოვა.
- გისურვებთ ყოველივე სიკეთეს, კეთილო ადამიანო, - უთხრა მან დას და მოეხვია, - თქვენც, მასტერ დევი. - მან მაგრად ჩამომართვა ხელი. - თუ ჩემი გოგონა თვითონ დაბრუნდება ჩემი არყოფნის დროს (ნეტავი ასე მოხდებოდეს), ან თუ მოვნახე და მოვიყვანე უკან, ჩვენ ისეთ ადგილას უნდა დავსახლდეთ, რომ არაოდეს არავინ არ გაბედოს მისი დაყვედრება. მაგრამ თუ დავიუპები ამ მოგზაურობის დროს, გახსოვდეთ, რომ ჩემი უკანასკნელი სიტყვები სიცოცხლესთან გამთხოვებისას იყო: “უცვლელია ჩემი სიყვარული ძვირფასი ბავშვისადმი. მიპატიებია მისთვის!”
მან წარმოსთქვა ეს სიტყვები მგრძნობიარე ხმით, ქუდმოხდილმა. შემდეგ დაიხურა ქუდი და ჩავიდა კიბეზე. იგი კარებამდე მივაცილეთ.
თავი ოცდამეათე
აღტაცება
მთელი ამ ხნის განმავლობაში ჩემი სიყვარული დორასადმი დღითი დღე იზრდებოდა. ოცნება მის შესახებ ჩემი ერთადერთი ნუგეში იყო ცხოვრების უკუღმართობაში და ერთადერთი სამაგიერო ჩემი მეგობრის დაკარგვისა. რაც უფრო მეტი გროვდებოდა ჩემს გარშემო სიცრუე და მღელვარება ამ ქვეყნისა, მით უფრო წმინდად და ნათლად ელვარებდა მშვენიერი დორას ვარსკვლავი...
სიყვარულმა ისე გამიტაცა, რომ გადავწყვიტე, პეგოტისთვის გამეზიარებინა ჩემი საიდუმლო. ერთ საღამოს ფრთხილად ვუამბე მას მთელი ჩემი გულის დარდი. პეგოტი ძალიან დააინტერესა ამ ამბავმა, მაგრამ სულ სხვანაირად შეხედა საქმეს. ისე ღრმად და უსაზღვრო გადაჭარბებით იყო დარწმუნებული ჩემს მაღალ ღირსებებში, რომ ვერც კი წარმოედგინა, რა ეჭვი ან მღელვარება შეიძლებოდა აღძრულიყო ჩემს გულში.
- საქმე დღესავით ნათელია, - მითხრა პეგოტიმ გადაჭრილი კილოთი. - ახლაგაზრდა ლედის შეუძლია მოულოცოს თავისთავს, რომ ასეთი საუნჯე იშოვნა. იმაზე ხომ ლაპარაკიც მეტია: უკეთესი რა უნდა?
მაგრამ მიუხედავად ამისა, მისტერ სპენლოს პროქტორობის წამოსასხამი და მისი მაღალი, თოვლივით თეთრი და კაჟივით მაგარი საყელო ერთგვარ მოკრძალების გრძნობას იწვევდა მიუწვდომელ მსაჯულისადმი ჩემს კეთილ გადიაშიც კი.
თვით პეგოტის დამოკიდებულება დოქტორთა კოლეგიასთან განისაზღვრებოდა მით, რასაც ჩვენში ჩვეულებრივად უბრალო იურიდიულ ფორმას უწოდებენ და რომელიც არას შემთხვევაში არ გაგრძელდებოდა დიდხანს. როდესაც ყველა ფორმალური წესი შესრულებული იყო, წავიყვანე პეგოტი სამმართველოში იურიდიული ხარჯების გადასახდელად.
მისტერ სპენლო იმხანად კანტორაში არ იყო. იგი ფიცს ადებინებდა ვიღაც ჯენტლმენს, რომელიც ნებასა თხოულობდა კანონიერი ქორწინებისათვის. ამ ნებართვას “ლიცენზიას” უწოდებდნენ. ბოლოს, პატივცემული პროქტორი გამოვდა ჩვენთან მხიარული და მოცინარი სახით, როგორც საქმრო - ქორწილის წინ.
მაგრამ პეგოტიმ და მე იმწამსვე პირი მოვარიდეთ მისტერ სპენლოს, როდესაც, ჩვენდა გასაოცრად, მისტერ მორდსტონის საზოგადებაში დავინახეთ იგი.
- აი, კოპერფილდ? - მითხრა მისტერ სპენლომ. - თქვენ მგონი, ცოტათი იცნობთ ამ ჯენტლმენს?
მე თავდაჭერით თავი დავუკარი ჯენტლმენს, მაგრამ პეგიტომ ძლივს დახარა თავი.
იგი თითქმის სრულებით არ გამოცვლილიყო. თმები უწინდელივით ხშირი, ისეთივე შავი ჰქონდა და თვალებიც უწინდებურად არ იწვევდნენ არავითარ ნდობას. პირველ წუთში იგი, როგორც ეტყობოდა, აირია ამნაირ შეხვედრისაგან, მაგრამ იმწამსვე წელში გასწორდა და მომიახლოვდა.
- იმედი მაქვს, კარგად ხართ? - მითხრა მისტერ მორდსტონმა.
- არა მგონია, რომ ეს საინტერესო იყოს თქვენთვის, - ვუპასუხე მე. - თუმცა მე კარგად ვარ.
- თქვენ როგორღა ბრძანდებით? გულწრფელად ვწუხვარ, რომ მეუღლე დაკარგეთ.
- გამდლობთ, სერ, - უპასუხა პეგოტიმ და თან აკანკალდა თავით ფეხებამდე, - ეს პირველი დანაკლისის არ არის ჩემს სიცოცხლეში, მისტერ მორდსტონ! სულით და გულით მიხარია, რომ ვერავის ვერ დავემდურები ამ უკანასკნელი დანაკლისის გამო. აქ არავინ იყო დამნაშავე.
- ჰმ, ეს სასიამოვნო მოსასმენია, - თქვა მისტერ მორდსტონმა. - მაშ თქვენ შეასრულეთ თქვენი ვალი? ეს დამამშვიდებელი აზრია!
- დიახ, სერ! მე არავის სიცოცხლე არ ამომიჭამია, - დაუმატა პეგოტიმ. - არა, მისტერ მორდსტონ! ჩემი გულისთვის არცერთი ნაზი, მშვიდი, მშვენიერი, საყვარელი და უმწეო არსება არ ჩასულა ადრეულ სამარეში. არა, სერ, არა!
მისტერ მორდსტონმა გადაავლო მას მრისხანე თვალები. შემდეგ მომიბრუნდა, ჩემს მაგივრად ჩემს ფეხებს დააცქერდა და მითხრა:
- მე მგონია, ჩვენ მალე აღარ შევხვდებით ერთმანეთს ამის შემდეგ. უეჭველია, ეს აზრი ისევე სასიამოვნოა თქვენთვის, როგორც ჩემთვის, რადგან ამგვარი შეხვედრა ვერ არის მაინცდამაინც სახარბიელო.
მე თავი დავუკარი.
- თქვენ მუდამ ეწინააღმდეგებოდით ჩემს კანონიერ უფლებას, რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ თქვენი ხასიათის ცუდი თვისებების აღმოფხვრის წინააღმდეგ იყო მიმართული, - განაგრძო მისტერ მორდსტონმა. - მაშასადამე, არავითარი იმედი არ მაქვს თქვენი მადლობისა და, მით უმეტეს, თქვენი კეთილი განწყობილებისა ჩემდამი.
ეს ლაპარაკი სწარმოებდა გარე კანტორის კუთხეში და მისტერ მორდსტონი ყრუ და ოდნავ გასაგონი ხმით ლაპარაკობდა. შემდეგ იგი შევიდა მისტერ სპენლოს კაბინეტში და უთხრა ხმამაღლა მლიქვნელის კილოთი:
- თქვენი პროფესიის ჯენტლმენები, მისტერ სპენლო უეჭველია, დაჩვეულნი არიან ათასგვარი ოჯახური უთანხმოების მოწმედ ყოფნას და, რასაკვირველია, იციან, როგორ დახლართულია ხოლმე ეს საქმეები.
ამ სიტყვებით მან გადაიხადა ფული თავის “ლიცენციისათვის” და, როდესაც მიიღო ეს იურიდიული საბუთი მისტერ სპენლოს ხელიდან, კანტორიდან გავიდა. პატივცემულმა პროქტორმა გააცილა თავისი კლიენტი კარებამდე, გამოეთხოვა მეგობრული ხელის ჩამრთმევით და უსურვა ყოველივე სიკეთე მას და მის მომავალ მეუღლეს.
პეგოტი ისე ააღელვა ამ შემთხვევამ, რომ ძლივს დავამშვიდე.
როგორც ჩანდა, მისტერ სპენლომ სრულებით არ იცოდა, რა დამოკიდებულება არსებობდა ჩემსა და მისტერ მორდსტონს შორის. მისი აზრით, ამ ოჯახურ უთანხმოებაში უსათუოდ პაპიდაჩემი ერია.
- მის ტროტვუდი გაბედული დედაკაცია, - შენიშნა მის სპენლომ, - და ყოველ შემთხვევაში, მოახერხებს თავის დაცვას. ოპოზიცია არაფერს არ მოიგებს. მუდამ მაკვირვებს მის ტროტვუდის ხასიათი, და ჩემთვის დიდად სასიამოვნოა, კოპერფილდ, რომ თქვენ მართლის მხარეზე ხართ. რასაკვირველია, გათიშვა ნათესავებს შორის დიდად საწყენია, მაგრამ, საუბედუროდ, ეს ჩვეულებრივი ამბავია. ამგვარ შემთხვევაში უმთავრესია მართლის მხარეზე იყო... ესე იგი იმ მხარეზე, სადაც ფულია. მისტერ მორდსტონი ცოლს ირთავს... პარტია, მგონი ურიგო არ არის. მე მივხვდი მისტერ მორდსტონის სიტყვებიდან, - ხალხს ხშირად წამოსცდება ხოლმე ამგვარ შემთხვევაში, - რომ ეს ჯვარისწერა ხელსაყრელი უნდა იყოს. მისი და, მის მორდსტონი, ჯერ კიდევ წინათ ლაპარაკობდა ამის შესახებ.
- თქვენ ბრძანეთ, რომ ფულის მხრით არის ხელსაყრელი ეს ჯვარისწერა, სერ? - ვკითხე მე.
- დიახ, ფულის მხრით, უპირველესად ყოვლისა, - მიპასუხა მისტერ სპენლომ. - ამასთანავე, ამბობენ, საცოლე მზეთუნახავიაო!
- ყმაწვილია იგი?
- სწორედ გათხოვების ასაკშია. ქორწილი გადადებული იყო მის სრულწლოვანებამდე.
- აჰ, საბრალო! - შესძახა პეგოტიმ.
ამის შემდეგ მისტერ სპენლომ შემატყობინა, რომ ამ კვირას დორას დაბადების დღეა და ამის გამო იმართება პატარა ოჯახური ქეიფი ქალაქგარეთო. მან მითხრა, რომ ძალიან მასიამოვნებ, თუ მეწვევი აგარაკზე ოჯახურ დღესასწაულში მონაწილეობის მისაღებადო. პროქტორის მოწვევამ საბოლოოდ შემშალა ჭკუიდან; და როდესაც მივიღე მოსაწვევი ბარათი ვარდისფერ ქაღალდზე წარწერით: “მოწვევას გაგონებთ”, მთელი დღის განმავლობაში გიჟივით ვიყავი.
ახლაც მაციებს და მაცხელებს, როდესაც ვიგონებ ამ შემთხვევისთვის ნაყიდ ყელსახვევს. ჩემს ფეხსაცმელს უდავოდ შეეძლო წამების იარაღების კოლექციის გამდიდრება. დღესასწაულის წინადღეს ვიყიდე და ნორვუდში გავგზავნე საღამოს დილიჟანსით პატარა კალათა, სავსე იმგვარი ნივთებით, რომლებიც, ერთად აღებული, სიყვარულის ფორმალურ გამოცხადებას უდრიდა. დილის ექვს საათზე უკვე კოვენგარტენის ბაზარზე ვიყავი და თაიგულს ვყიდულობდი დორასთავის. ათ საათზე მივაჭენებდი ლურჯა ცხენს და მშვენიერი თაიგული მიმაგრებული მქონდა ქუდზე, რათა უვნებლად მიმეტანა იგი ნორვუდში.
როდესაც, ბოლოს მივედი მისტერ სპენლოს აგარაკზე და ჩამოვხტი ცხენიდან ბაღის კარებთან, გავწიე მწვანე მინდორზე ჩემი ექსცენტრიული ფეხსაცმელით იმ სკამისკენ, სადაც დორა იჯდა.
მასთან ერთად იჯდა ყმაწვილი ლედი, დაახლოებით ოცი წლისა. მისი გვარი იყო მის მილსი და დორა მას ჯულიას უწოდებდა. მის მილსი დორას მეგობრად ითვლებოდა. ბედნიერი მის მილსი!
- გიხაროდეთ, მისტერ კოპერფიდ, - შესძახა დორამ. ის საძაგელი მის მორდსტონი ახლა აქ არ არის. იგი თავისი ძმის ქორწილში წავიდა და სულ ცოტა - სამი კვირა მაინც დარჩება იქ. მშვენიერება არ არის?
მაგრამ, აი, სახლიდან მისტერ სპენლო გამოვიდა. დორა მიეგება მამას და წამოიძახა:
- შეხედეთ, მამილო, რა მშვენიერი ყვავილებია! ეს მისტერ კოპერფილდმა მომართვა.
ჩვენ ყველამ გავწიეთ ეტლისკენ, რომელიც უკვე მზად იყო.
არასოდეს არ ყოფილა ასეთი მშვენიერი მგზავრობა; არასოდეს არც იქნება. ცხენით მივდევდი ეტლს, ოდნავ მოშორებით. დორა იჯდა ზურგით ცხენებისკენ და მიყურებდა. ჩემი თაიგული მის გვერდით იყო პატარა ბალიშზე. იგი ხშირად იღებდა მას ხელში და დიდი სიამოვნებით იყნოსავდა ყვავილების სურნელებას.
თუ არა ვცდები, დიდი მტვერი იდგა. მგონი, მისტერ სპენლო მირჩევდა, ცოტათი მოშორებით მევლო ეტლისაგან, რომ მტვერი არ დამდებოდა; მაგრამ არ ვუსმენდი მისტერ სპენლოს. ერთნაირად ჩავფლულიყავი სიყვარულისა და მშვენიერების ღრუბელში, რომელიც დორას გარს ეხვია. ამის მეტს არაფერს ვგრძნობდი.
არ ვიცი, რამდენ ხანს ვიარეთ, და აქამდის არ ვიცი, საით მივდიოდით. გილდფოლდისკენ, ალბათ, ან დაახლოებით იქით. უეჭველია, რომელიმე ჯადოქარმა ერთი დღით გამოაჩინა ეს მშვენიერი ადგილი და შემდეგ სამარადისოდ დამალა იგი; ასე რომ, ახლა ვერც კი ვიტყვი, სად ვიყავი. მახსოვს მხოლოდ, რომ იქ იყო მწვანე მოედანი, ხეხილით დაჩრდილული, და, საერთოდ, მშვენიერი სანახაობა ყოველი მხრით.
ძალიან ცუდი მხოლოდ ის იყო, რომ ათასგვარი უცხო ხალხი მოელოდა ჩვენს მისვლას. ეჭვიანობას საზღვარი არ ჰქონდა. ყველა მამაკაცი, განურჩევლად, ჩემი მოსისხლე მტერი გახდა, მეტადრე - ერთი წითური დიდულვაშა.
ჩემს თავში მხოლოდ ბუნდოვანი წარმოდგენა დარჩა იმისი, თუ რა ხდებოდა რამდენიმე საათის განმავლობაში. ვიცი, რომ საშინლად ვმხიარულობდი, მაგრამ ეს იყო სასოწარკვეთილების ტრაგიკული მხიარულება. მე ჩავაჩივდი ვარდისფერკაბიან ყმაწვილ ლედის და საშინელი დაჟინებით ვეარშიყებოდი. იგი ძალიან მოხდენილი იყო და პატარა თვალებში ცეცხლის ნაპერწკლები უკრთოდა. წარმოსთქვეს დორას სადღეგრძელო. როდესაც მე ვსვამდი ჩემს ჭიქას, თავი ისე დავიჭირე, თითქოს ლაპარაკი შემაწტყვეტინეს ყველაზე საინტერესო ადგილას, და იმწამსვე განვაგრძე იგი წინანდელის აღფრთოვანებით. როდესაც თავი დავუკარი, თვალი მოვკარი დორას თვალებს და ისე მომეჩვენა, თითქოს იგი სევდიანი იყო; მაგრამ დორა მიყურებდა წითურ დიდულვაშას თავს იქიდან და ამის გამო ულმობელი დავრჩი, როგორც ქვა.
ვარდისფერკაბიან ყმაწვილ ლედის ჰყავდა მწვანეკაბიანი დედა და მას აზრად მოუვიდა ჩვენი განშორება რაღაც იდუმალ გარემოებათა გამო, რაც ჩემთვის გამოუცნობ საიდუმლოებად დარჩა. თუმცა, როდესაც სადილის ნარჩენები კალათებში ჩაალაგეს, ყველანი ისედაც წავიდ-წამოვიდნენ იქით-აქეთ. სასოწარკვეთილმა და გამწარებულმა, დავიწყე ხეტიალი ხეებს შორის. წარმოუდგენელს გუნებაზე ვიყავი. ავადმყოფად ხომ არ გამოვაცხადო თავი, ან ხომ არ გავქუსლო ჩემს ლურჯაზე უგზო-უკვლოდ-მეთქი? იმ დროს, როდესაც სერიოზულად ვიყავი გართული ამ საკითხების გადაჭრით, მომიახლოვდნენ მის მილსი და დორა.
- მისტერ კოპერფილდ, - მითხრა მის მილსმა, - თქვენ მოწყენილი ხართ?
- სრულებითაც არა! რად გგონიათ!
- დორა! - განაგრძო მის მილსმა ისე, რომ ყურადღება არ მიუქცევია ჩემი პასუხისთვის. - დორა,შენ მოწყენილი ხარ?
- ო, არა, არა! სრულებით არც კი მიფიქრია!
- მისტერ კოპერფილდ და დორა! - თქვა მის მილსმა. - კმარა, ჩემო მეგობრებო, კმარა! ნუ გაახმობთ რაიმე სისულელის გულისთვის გაზაფხულის ყვავილებს; ერთხელ მოწყვეტილნი, ისინი ჭკნებიან სამუდამოდ და აღარ იშლებიან მეორედ. გეუბნებით ამას საკუთარი, მწარე გამოცდილებით.
ავიღე დორას პაწაწინა ხელი და ვაკოცე მას. დორას არ გაუწევია წინააღმდეგობა. ჩვენ აღარ გავშორებივართ მთელ საღამოს. ერთად დავდიოდით და დორას მთრთოლვარე ხელი ხელში მეჭირა. ყველაფერი ეს სისულელეა, არ ვდაობ, და იქნებ დიდი სისულელეც - ფილოსოფიური თვალსაზრისით; მაგრამ რა ბედნიერი იქნებოდა მომაკვდავი, რომ სამუდამოდ ასეთი სულელური ცხოვრება ეწეროს!
მთვრალი ვიყავი ბედნიერებისაგან; ყოველივე ეს მომხიბლავ სიზმრად მეჩვენებოდა და მეშინოდა, ხუმრობაგაშვებით, რომ ახლავე გამომეღვიძებოდა ბუკინგემის ქუჩაზე და მომესმოდა მისის კროპის ფინჯნების ჩხარუნი.
მაგრამ დორა მღეროდა, სხვა ქალებიც მღეროდნენ; მის მილსიც მღეროდა. ჩვენ ჩაი დავლიეთ, საღამო გაგრძელდა.
მეტი ბედნიერება ვიგრძენი, როდესაც მთელი უცხო ხალხი გამოგევთხოვა და წავიდ-წამოვიდნენ სახლებში. ჩვენ იმავე გზით დავბრუნდით.
გზაში მის მილსმა შემატყობინა, რომ დორა ესტუმრებოდა მას რამდენიმე ხნით, და მეც მიმიწვია. არ ვიცი, რა მანქანებით, ნორვუდი მოგვიახლოვდა რამდენიმე მილით, და ჩვენ გაცილებით უფრო ადრე მივედით სახლში, ვიდრე უნდა მივსულიყავით.
- შემოდით სახლში, მისტერ კოპერფილდ! თქვენ უნდა დაისვენოთ, - მითხრა მისტერ სპენლომ.
ოთახში მოგვართვეს ღვინო და ბუტერბროდები. თაფლის სანთლების შუქზე დორა ისეთი სიყვარულით ბრწინავდა, რომ თვალი ვერ მოვაშორე და ვეღარ დავიძარი მისი სახლიდან; მაგრამ როდესაც, ბოლოს, მისტერ სპენლომ მოურიდენლად ხვრინვა ამოუშვა სავარძელში, ცხადად დავინახე, რომ დიდი ხანია ჩემი სახლში წასვლის დრო იყო.
მეორე დღეს ლოგინში გადავწყვიტე, გამომეცხადებინა დორასთვის სიყვარული და გამეგო ჩემი ბედი. სამმა დღემ საშინელ ტანჯვაში გაიარა. ბოლოს, მოვიკრიბე მთელი ჩემი ძალ-ღონე და გავწიე მის მილსის სახლში გარკვეულის მიზნით - ჩემი ბედი გამეგო.
მისტერ მილსი სახლში არ იყო, - ან რა საჭირო იყო მისი ყოფნა? სრულებით არ მქონდა მისი პირადი ნახვის სურვილი. მის მილსი სახლში იყო, - ეს კმაროდა.
ამიყვანეს მეორე სართულში, სასტუმროში, სადაც მის მილსი და დორა ისხდნენ. მის მილსი ნოტებს სწერდა; დორა ყვავილებს ხატავდა. ეს სწორედ ის ყვავილები იყო, რომელიც კოვენტგარტენის ბაზარზე ვიყიდე. ვერასგზით ვერ ვიტყვი, რომ დედანსა და პირს შორის რაიმე მსგავსება შემენიშნოს. იმის თქმაც კი ძნელია, შესაძლებელია თუ არა საერთოდ არსებობდეს მცენარეთა სამეფოში რაიმე მსგავსი ამ სურათისა; მაგრამ მაინც მივხვდი, რომ დორა ჩემს თაიგულსა ხატავდა.
მის მილსი დიდად მოხარული იყო და მწუხარება გამოთქვა, რომ მამამისი სახლში არაა; თუმცა ჩვენ ყველანი, თუ არ ვცდები, შესანიშნავი სულის სიმტკიცით ვიტანდით ამ დანაკლისს.
მე გამიელვა აზრმა, - უკეთესი ხომ არ იქნებოდა, ჩემი აღსარება ხვალისთვის გადამედო.
- იმედი მაქვს, თქვენი საბრალო ცხენი ძალიან არ დაიქანცა გუშინ დაბრუნებისას? - მითხრა დორამ, როდესაც მის მილსი ოთახიდან გავიდა.
მე გავიფიქრე, რომ უკეთესი იქნებოდა, დღესვე გამეთავებინა ყველაფერი.
- დიახ, - ვუპასუხე მე, - გზა გრძელი და მოსაწყენი იყო, რადგან არაფერი არ ახალისებდა მას დაბრუნების დროს.
- როგორ? განა არაფერი აჭამეს? საბრალო ცხენი! - შესძახა დორამ.
მე გადავწყვიტე, რომ უკეთესი იყო, ხვალისთვის გადამედო.
- არა, მაძღარი კი იყო, აჭამეს, მხოლოდ ის მინდოდა მეთქვა, რომ მას არ შეეძლო ეგრძნო ის შეუდარებელი ბედნიერება, რომელსაც ვგრძნობდი თქვენს ახლოს ყოფნით.
დორამ თავი დახარა ნახატზე და ხანმოკლე სიჩუმის შემდეგ თქვა:
- ერთ დროს, მგონი, თქვენ სრულებით არ ესწრაფებოდით ამ ბედნიერებას...
ამ წუთში ვიგრძენი, რომ დადგა კრიტიკული წამი და ჩემი ბედი უნდა გადაწყვეტილიყო.
- თქვენ სრულებით არ ზრუნავდით ამ ბედნიერებაზე... სრულებით... როდესაც მის კიტის გვერდით იჯექით, - მითხრა დორამ წარბებშეკრულმა და თავი გაიქნია.
მის კიტი იყო ის ვარდისფერკაბიანი ლედი, რომელსაც მწავნეკაბიანი დედა ჰყავდა.
არ ვიცი, როგორ მოხდა, მაგრამ მე მოვეხვიე დორას. მჭერმეტყველებამ გადმოხეთქა ჩემი პირიდან ნაკადულივით. სიტყვები ერთიმეორეს მოსდევდა შეუჩერებად. ვუთხარი, როგორ მიყვარს იგი, ვუთხარი, რომ მოვკვდები უიმისოდ, რომ ვაღმერთებ მას!
როდესაც დორამ დახარა თავი, ატირდა და თრთოლდა, ჩემმა მჭერმეტყველებამ აბობქრებული მდინარის ხასიათი მიიღო. ვუთხარი, რომ საკმარისია ერთი სიტყვა წარმოთქვას და მზად ვარ, მისი სიამოვნებისათვის ავიტანო ათი ათასი სიკვდილი, მუდამ მეყვარება იგი, ყოველ წუთში, გაგიჟებით. ყოველთვის იყო ხალხი, რომელიც უყვარდათ და ყოველთვის იქნება ხალხი, რომელთაც ეყვარებათ; მაგრამ არავის და არასოდეს, ქვეყნის დასაბამიდან ამ წუთამდე, არ ჰყვარებია, არ უყვარს, არ ეყვარება და არც შესწევს ნიჭი ისეთი სიყვარულისა, როგორც მე მიყვარს დორა.
ნელ-ნელა დავწყნარდი. მე და დორა ვისხედით სოფაზე ერთმანეთის გვერდით. მძიმე ტვირთი მომეშვა მხრებიდან. ნეტარებაში ვიყავი. მე და დორამ შევფიცეთ ერთმანეთს, რომ მხოლოდ ერთმანეთისათვის ვიცოცხლებთ ამის შემდეგ.
დორამ გამოთქვა აზრი, რომ მისი მამის ნებადაურთველად ვერასგზით ვერ დავიწერთ ჯვარს. გადავწყვიტეთ, დროებით საიდუმლოდ შეგვენახა ჩვენი დამოკიდებულება მისტერ სპენლოსაგან; თუმცა მაშინ აზრადაც კი არ მომსვლია, რომ ჩემი და მისი შვილის დამოკიდებულება შესაძლებელი იყო დასაძრახისად სჩვენებოდა ვისმეს.
მის მილსმა სულით და გულით დალოცა ჩვენი სიყვარული.
რა ბედნიერი დრო იყო! როგორი სულელური, ნეტარების დრო!
როდესაც ვიხედები განვლილ გზაზე, არ ვიცი ჩემს სიცოცხლეში არც ერთი ხანა, რომელზედაც ჩემს მოგონებას შეეძლოს შეჩერება მეტი სიყვარულითა და ღიმილით!
თავი ოცდამეთერთმეტე
პაპიდა მაკვირვებს
მე მივწერე აგნესას დიდი წერილი, რომელშიც ვეცადე, ცოცხალი ფერებით დამეხატა, რა ბედნიერი ვიყავი და რა მშვენიერი იყო დორა. ვარწმუნებდი აგნესას, რომ ამ გრძნობის სიღრმე უსაზღვროა და რომ ამის მაგვარი არა ყოფილა-რა ადამიანის გულის ისტორიაში.
სტირფორდის შესახებ არაფერი მითქვამს. მხოლოდ გაკვრით მოვიხსენე, რომ ჩემი იარმაუთელი მეგობრები უზომოდ შეწუხებული არიან ემილიას გაქცევით და რომ მეც მეტად გაოცებული ვარ. ვიცოდი, რომ აგნესა თვითონ მიხვდებოდა ჩემგან დამალულს ჭეშმარიტებას, დარწმუნებული ვიყავი, რომ პირველი არასოდეს არ წარმოსთქვამდა ჩემს წინაშე ჩემი მეგობრის სახელს.
ამ წერილის პასუხი პირველი ფოსტითვე მივიღე. როცა ვკითხულობდი, ისე მეჩვენებოდა, თითქოს მესმოდა აგნესას მეგობრული ხმა.
ჩემი სახლში არყოფნის დროს, ორჯერ თუ სამჯერ ტრედელსი ყოფილიყო. მას გაეცნო ჩემი კეთილი გადია, დაახლოებით ერთი საათი დარჩენილიყო და დრო ჩემს შესახებ მასლაათში გაეტარებინა. ასე გადმომცა პეგოტიმ, მაგრამ ეჭვი მაქვს, რომ ლაპარაკით მხოლოდ პეგოტი ლაპარაკობდა, ამასთან უფრო მეტ ხანს, ვიდრე ერთი ან ორი საათი: გამოცდილებით ვიცოდი, რა ძნელი იყო მისი შეჩერება, როდესაც იგი ჩემს შესახებ დაიწყებდა ლაპარაკს.
ამან მომაგონა, რომ ტრედელსს დანიშნული ჰქონდა დღე, როდესაც იგი ჩემთან უნდა მოსულიყო, და რომ ეს დღე უკვე მოახლოვდა. ჩემმა შინაურმა პირობებმა უკანასკნელ დროს სხვანაირი ხასიათი მიიღო, რაც ერთგვარ განმარტებას თხოულობს. მისის კროპმა, საკუთარი ღირსების გრძნობით განმსჭვალულმა, გადაჭრილი უარი განაცხადა აესრულებინა რაიმე მოვალეობა (გარდა ფულის მიღებისა) იმ დრომდე, სანამ ჩვენს სახლში ივლის დედაკაცი, რომელსაც პეგოტი ეწოდება. ამის გამო მისის კროპს არა ერთხელ ჰქონდა საიდუმლო ბჭობა თავის კიბეზე, სადაც ელაპარაკებოდა ხმამაღლა ვიღაც უხილავსა და უჩინარ არსებას, უეჭველია, ჭინკას, რადგან, არსებითად, იგი მარტოდმარტო ცხოვრობდა და მთელ სახლში ჩემსა და მის გარდა არ იყო არც ერთი ცოცხალი არსება, მაგრამ როდესაც ამ კრებებმა ვერ გამოიღო სათანადო შედეგი, მისის კროპმა მომწერა წერილი, რომელშიც დაწვრილებით მიხსნიდა თავის მიზნებსა და სურვილებს. ჩვეულებრივი შესავლის შემდეგ, რომელიც, უნდა ითქვას, არაფერს განსაკუთრებულს არ შეიცავდა, მისის კროპი მიხსნიდა, უპირველესად ყოვლისა, რომ იგი თვითონ დედაა და ამასთანავე ისეთი დედაკაცი, რომელსაც ბედის წყალობით მრავალნაირი მდგომარეობა გამოუცდია ცხოვრებაში, მდიდარი გრძნობებითა და საქმეებით. მაგრამ როგორიც არ უნდა ყოფილიყო მისი მდგომარეობა, მაინც მისის კროპს, თავისი არსებობის ყველა ხანაში, ინსტიქტურად ზიზღსა გვრიდა ყოველივე ის, რასაც ბეზღობა ან დასმენა ეწოდება. აქ არ არის საჭირო აღნიშვნა რომელიმე პიროვნებისა ან რაიმე სახელისა, - განაგრძობდა მისის კროპი, - მაგრამ მაბეზღარა და დამსმენი, - ქალი იქნება თუ კაცი, მას ჭირივით სძულს, მიუხედავად ყოველგვარი ქვრივის თავსახურავისა და თალხი კაბებისა (უკანასკნელი სიტყვები ხაზგასმული იყო). თუ რომელიმე ჯენტლმენი მსხვერპლი ხდება ამ მაბეზღარისა და დამსმენისა, ეს მისი საკუთარი ნებაა. დე ისე მოიქცეს, როგორც სურდეს. ეს მისი კროპის საქმე არ არის. მისის კროპის ერთადერთი სურვილია - არაფერი საერთო არ იქნიოს ამგვარ ხალხთან. ამიტომ იგი უმორჩილესად ითხოვს, არავითარი პრეტენზიები ან გამოაცხადონ მის დახმარებაზე, ვიდრე საქმის ვითარება პირვანდელ სახეს არ მიიღებს, რასაც იგი გულწრფელად ისურვებს. ბოლოს, მისის კროპი მიცხადებდა სათანადო პატივისცემით, რომ მისი პატარა ანგარიშის წიგნაკი ყოველ შაბათს ჩემს სასადილო მაგიდაზე იდება, და გამოსთქვამს იმედს, რომ, როგორც ნამდვილი ჯენტლმენი, დაუყოვნებლივ ნაღდი ფულით დავფარავდი ამ წიგნაკში აღნიშნულ ვალებს, ბოროტი ენების ყბედობისა და სხვათა შეწუხების თავიდან ასაცილებლად.
ამგვარი ფორალური დეკლარაციის შემდეგ, მისის კროპი მხოლოდ იმას აკეთებდა, რომ კიბეზე ქოთნებისა და დოქების საშუალებით მართავდა ეშმაკურად მოწყონილ მახეებს, კეთილის მიზნით - ფეხები მოემტვრია ჩემი კეთილი გადიასათვის. ამგვარი საალყო წესები ცხოვრების დიდ უხერხულობას წარმოადგენდა, მაგრამ ისე მეშინოდა მისის კროპისა, რომ ვერ ვბედავდი მიმეღო მის წინააღმდეგ რაიმე ზომები და შეტევაზე გადავსულიყავი.
- ძვირფასო კოპერფილდ, - შემომძახა ტრედელსმა, როდესაც მოვიდა ჩემთან დანიშნულ დღეს, - როგორ ხარ, მეგობარო?
- დიდად მოხარული ვარ, რომ გხედავ, ძვირფასო ტრედელს, - ვუთხარი მე. - მაპატიე, ჩემო ძმობილო, რომ სახლში არ დაგხვდი. ბოლო დროს ბევრი საქმეები მქონდა.
- შენი სატრფო ლონდონში ცხოვრობს, თუ არ ვცდები?
- რაო, რა სთქვი?
- როგორ თუ რა?.. მაპატიე, ჩემო ძმაო, - ეს ჩვეულებრივი საქმეა. მის დ. - არა? - ლონდონში ცხოვრობს, თუ არ ვცდები?
- დიახ, ლონდონის მახლობლად.
- შესანიშნავია. ჩემი კი - შენ ხომ გახსოვს, რასაკვირველია? - პასტორის ქალიშვილი, დევონშირში ცხოვრობს. მაშასადამე, მე ისე არა ვარ გართული, როგორც შენ.
- მე მიკვირს, როგორ შეგიძლია დაკმაყოფილდე ასეთი იშვიათი შეხვედით შენს საცოლესთან?
- რა გგონია? - თქვა ტრედელსმა ჩაფიქრებით. - მართლაც გასაკვირია, მაგრამ რა ვქნა? ამას არა ეშველება-რა! ძალიანაც მინდა მისი ხშირად ნახვა, მაგრამ შეუძლებელია.
- მისტერ მიკობერი როგორღა არის?
- არა უშავს-რა. სრულებით ჯანმრთელად არის. თუმცა ახლა მე აღარ ვცხოვრობ მათთან. საქმე აი რაშია, - თითქმის ჩურჩულით მითხრა ტრედელსმა, - შინაურ გარემოებათა დროებით გართულების გამო, მან საჭიროდ დაინახა გვარის გამოცვლა, ახლანდელი მისი ფსევდონიმი მორტიმერია. იგი მხოლოდ ბინდისას გამოდის სახლიდან და ისიც სათვალით. ბინის ქირის გადაუხდელობის გამო მათ ნივთები აუწერეს. მისის მიკობერი ამ დროს ისეთ საშინელ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, რომ მეტი გზა იყო - მე გულისტკენით გადავწყვიტე, შემეწირა ჩემი სახელი მეორე თამასუქისათვის.
ჩვენ კიდევ ათას რამეზე ვიპალარაკეთ და შემდეგ ჩემს გადიასთან წავედით, რომელთანაც ტრედელსს პატარა საქმე ჰქონდა. საქმე ისაა, რომ მიკობერის ნივთებთან ერთად ტრედელსის ნივთებიც წაეღოთ; ახლა მას ეშვონა ფული მათ გამოსასყიდად და უნდოდა, რომ პეგოტის გამოეტანა ისინი. პეგოტი, რასაკვრველია, დიდი სიამოვნებით დასთანხმდა და, როდესაც მან ჩააბარა ტრედელსს ნივთები, ტრედელსმა აღტაცებით გულში ჩაიკრა ისინი, დიდი მადლობა გამოგვიცხადა და შინისკენ გასწია. მე და პეგოტი წამოვედით ჩემი ბინისკენ, მაგრამ გზაში ძალიან ხშირად ვჩერდებოდით მაღაზიების წინ, რომელთაც უზომო აღტაცებაში მოჰყავდათ პეგოტი, ისე რომ, საკმარისმა ხანმა გაიარა, სანამ ჩემს ბინას მივაღწევდით.
როგორ გადმოგცეთ ჩემი განცვიფრება, როდესაც დაბრუნებისას მე და პეგოტიმ შევაღეთ ჩემი ოთახის კარი და - დავინახეთ პაპიდა და მისტერ დიკი. პაპიდას წინ ორი გალია იდგა მისი ჩიტებით, მის კალთაში კი კატა მოკალათებულიყო. პაპიდა იჯდა ოთახის შუაგულში თავის ნივთებზე და სვამდა ჩაის, როგორც ახალი რობინზონ კრუზო ქალის ტანისამოსში. მისტერ დიკი იჯდა საკმაო მანძილზე მისგან მოშორებით და დაფიქრებით შესცქეროდა თავის მშვენიერ ფრანს, ერთ იმ ფრანთაგანს, რომელთაც ჩვენ ხშირად ვაფრენდით მასთან ერთად კენტერბერიში.
- პაპიდა! - შევყვირე მე. - რა მოულოდნელი ბედნიერებაა!
ჩვენ გადავეხვიეთ ერთმანეთს და გადავკოცნეთ; მისტერ დიკმა გატაცებით ჩამომართვა ხელი.
- შენ გახსოვს ჩემი პაპიდა, პეგოტი? - ვუთხარი მე.
- გონიერების პატივისცემისათვის, შვილო, - შესძახა პაპიდამ, - ნუ უწოდებ ინგლისელ ქალს ამ საძაგელ ბარბაროსულ სახელს. აბა, რას ჰგავს ესა? მით უმეტეს, იგი გათხოვილი იყო და გვარი გამიცვალა: უკეთესს იგი თავის სიცოცხლეში ვერაფერს იზამდა. რა გვარის ბრძანდებით ახლა, ქალბატონო? - ჰკითხა პაპიდამ და მიაპყრო მრისხანე თვალები ჩემს გადიას.
- ბარკისი, ქალბატონო, - უპასუხა პეგოტიმ და რავერანსი გაუკეთა.
- აი, ეს მომწონს, - სთქვა პაპიდამ, - ამაში აზრი მაინც არის. ეს კარგი გვარია. გამარჯობათ, ბარკის, როგორ ხართ?
და ამ სიტყვებით პაპიდამ ხელი გაუწოდა პეგოტის. ამგვარი კეთილი ყურადღებით გამხნევებული პეგოტი წამოვიდა წინ, ჩამოართვა პაპიდას ხელი და უღრმესი პატივისცემის ნიშნად ისევ გაიმეორა თავისი რევერანსი.
- მე და თქვენ ძველი ნაცნობები ვართ, ბარკის, - უთხრა პაპიდამ. - თქვენ, ვფიქრობ, არ დაგვიწყებიათ, სად და როგორ შევხვდით ერთმანეთს პირველად. რა სათქმელია, ვერ იყო კარგი შეხვედრა! ტროტ. კიდევ ერთი ფინჯანი დამისხი, ჩემო კარგო!
პაპიდა იჯდა თავისი ჩვეულებრივი შეუპოვარი სახით, წელში გამართული. როდესაც ფინჯანი მივაწოდე, ჩემს მოვალეობად ჩავთვალე რამდენიმე შენიშვნით მიმემართა იმის შესახებ, თუ რა უხერხულია ყუთებზე ჯდომა, როდესაც სხვა ავეჯი არსებობს.
- არა უშავს-რა, ტროტ! არაფერია! გმადლობთ, ჩემო მეგობარო, - მიპასუხა პაპიდამ. - მირჩევნია ჩემს საკუთრებაზე ვიჯდე.
აქ პაპიდამ მკაცრად გადახედა მისის კროპს და უთხრა:
- ჩვენ შეგვიძლია თქვენი დახმარების გარეშეც მოვეწყოთ, მისის კროპ.
- ხომ არ მიბრძანებთ - ცოტა ჩაი დავუმატო ქალბატონო? - უთხრა მის კროპმა.
- არა, გმადლობთ.
- ხომ არ მიბრძანებთ - ცოტა კარაქი მოგართვათ, ქალბატონო? ან ხომ არ გნებავთ ახალი კვერცხები... ეს-ეს არის ახალი დადებულია, ქალბატონო! ან ხომ არ გნებავთ - დუქანში გავიქცე ლორისთვის? ხომ არას მოიგონებთ თქვენი ძვირფასი პაპიდასათვის, მისტერ კოპერფილდ?
- არაფერი არ არის საჭირო, მის კროპ, - უპასუხა პაპიდამ. - ჩვენ თვითონ მოვახერხებთ ყველაფერს.
ამ ლაპარაკის დროს მის კროპი სულ იღიმებოდა და ამგვარად გამოხატავდა თავის გულჩვილობასა და გულკეთილობას; იგი ყოველ წუთს თავს ჰხრიდა ერთ მხარეზე - თავისი სხეულის საერთო სისუსტის საჩვენებლად და ყოველ წუთს ხელებს იფშვნეტდა, დახმარების სურვილით აღსავსე. მაგრამ ამ ხრიკებმა ტყუილად ჩაუარა, და როდესაც მისის კროპი დაემორჩილა პაპიდას დაჟინებულ ბრძანებას და ოთახიდან გავიდა, პაპიდამ სთქვა:
- დიკ! გახსოვს, რას გელაპარაკებოდი მლიქვნელებისა და პირმოთნეების შესახებ?
მისტერ დიკს, ეტყობა, შეეშინდა და შეკრთა, თითქოს გონოებიდან წაშლოდეს პაპიდას ნათქვამი; მიუხედავად ამისა, სწრაფად დასტური მისცა.
- მაშ აი მისის კროპი ერთი მათგანია, - უთხრა პაპიდამ. - ბარკის, გაისარჯეთ, ჩაუმატეთ ჩაი და დამისხით კიდევ ერთი ფინჯანი.
მე ისე კარგად ვიცნობდი ჩემს პაპიდას და მის ჩვეულებებს, რომ ცხადად ვხედავდი - მის გულში რაღაც დიდი საიდუმლო იყო და მისი ჩამოსვლა ჩემთან, ყოველ შემთხვევაში, რაღაც არაჩვეულებრივი გარემოებით იყო გამოწვეული. ხომ არ ვაწყენინე რითიმე მის ბეტსის? ძალიან შესაძლებელია: სინდისი ჩამჩურჩულებდა, რომ ჯერ არაფერი მითქვამს მისთვის დორას შესახებ. ნუთუ იგი ჩამოვიდა რაიმე ხმების გამო, რაც ამის შესახებ გავრცელდა?..
ვიცოდი, რომ ვერავითარი ძალა ვერ აალაპარაკებდა პაპიდას, სანამ თვითონ არ მოისურვებდა. დავჯექი მის გვერდით, დავუწყე მის ფრინველებს ლაპარაკი, ვეთამაშებოდი მის კატას და, საზოგადოდ, განსაკუთრებით მხიარულად ვაჩვენებდი თავს.
- ტროტ, - მითხრა პაპიდამ ბოლოს. - თქვენი წასვლა საჭირო არ არის, ბარკის, - დარჩით. ტროტ, ისწავლე თუ არა თვითმოქმედება და სიმტკიცე?
- მე მგონია, პაპიდა.
- დარწმუნებული ხარ ამაში?
- მე მგონია, რომ დარწმუნებული ვარ.
- ძალიან კარგი. ამ შემთხვევაში შემიძლია დაგეკითხო, - მითხრა პაპიდამ და ღრმააზროვნად გდამომხედა, - ჰხვდები თუ არა, ჩემო კარგო, რად მირჩევნია ამ საღამოს ჩემს საკუთრებაზე ჯდომა?
- არა, პაპიდა, ვერ ვხვდები.
- მაშ მე უნდა აგიხსნა. ეს საკუთრება ერთადერთია, რაც დამრჩა. მე ჩემი საცხოვრებელი დავკარგე, ჩემო კარგო.
მთელი სახლი სახურავიდან საძირკვლამდე რომ დანგრეულიყო, ანდა ჩვენ ყველანი წყალში რომ ჩავრჩვენილიყავით, ამაზე მეტს შეშფოთებას ვერ გამოიწვევდა ჩემში.
- მისტერ დიკმა იცის ეს ამბავი, - განაგრძო პაპიდამ და ხელი მხარზე დამადო. - მე გავღატაკდი, ჩემო კარგო ტროტ. ყველაფერი, რაც კი დამრჩა, ამ ოთახშია გადმოტანილი, გარდა დუვრის აგარაკისა, რომელიც ჯენეტას ჩავაბარე გასაქირავებლად. ბარკის, ამ ჯენტლმენს ესაჭიროება საწოლი ოთახი ამ ღამისთვის. ყაირათისათვის ჩემი ლოგინი აქვე უნდა გაიმართოს. გაისარჯეთ და მოაწყვეთ ეს, ბარკის. ხვალ ჩვენ უფრო დაწვრილებით მოვილაპარაკებთ ამის შესახებ.
ამ სიტყვებთან ერთად პაპიდამ უეცრად მომეხვია ყელზე და ქვითინით მითხრა, რომ იგი მხოლოდ ჩემი გულისთვის სწუხს.
ერთი წუთის შემდეგ პაპიდამ დაიოკა მღელვარება, დამშვიდდა და მითხრა დიდმნიშვნელოვნად:
- გაბედულად უნდა დავუხვდეთ ცხოვრების უკუღმართობას, ჩემო კარგო, და არ დავეჩაგვრინოთ მას. ვითამაშოთ ჩვენი ცხოვრების პიესა ბოლომდე და ნურაფერს მივაქცევთ ყურადღებას.
თავი ოცდამეთორმეტე
გაჭირვებული მდგომარება
მინდოდა გამეგო, იცოდა თუ არა მისტერ დიკმა მიზეზი ამ უეცარი და დიდი ცვლილებისა პაპიდას საქმეებში. მისი გამოკითხვიდან შემდეგი გავიგე:
გუშინწინ პაპიდამ დაიბარა მისტერ დიკი და უთხრა:
- აბა, დიკ, მე მსურს გავიგო, ხართ თუ არა მართლაც ნამდვილი ფილოსოფოსი, როგორც აქამდე გთვლიდით?
ამაზე დიკმა უპასუხა, რომ იმედი აქვს, ეს მართლაც ასეა. მაშინ პაპიდამ უთხრა:
- დიკ, მე გავღატაკდი!
მისტერ დიკმა უპასუხა:
- ა? ნუთუ!
პაპიდამ ძლიერ მოუწონა მისტერ დიკს ეს პასუხი და მისტერ დიკი ძალიან გახარებული იყო. შემდეგ ჩემთან წამოვიდნენ. გზაში პორტერსა სვამდნენ და სჭამდნენ ბუტერბროდებს.
აქედან მე დავინახე, რომ მისტერ დიკს არავითარი წარმოდგენა არ ჰქონდა საქმის ვითარებაზე და იძულებული ვიყავი ამეხსნა მისთვის, რომ გაღატაკება ნიშნავს გაჭირვებას, სიღარიბეს, საშიშროებას, რომ შეიძლება მოკვდე შიმშილისა და სიცივისაგან; მაგრამ იმწამსვე ვინანე ჩემი დაუფიქრებელი ლაპარაკი, როდესაც დავინახე, როგორ გაუფითრდა მისტერ დიკს სახე და ლოყებზე მწარე ცრემლები ჩამოსცვივდა. მისი გამხიარულება გაცილებით უფრო მეტად გამიძნელდა, ვიდრე მისი მიყვანა ამ სასოწარკვეთილებამდე. მალე მივხვდი, რომ იგი დამშვიდებული და ბავშვივით უზრუნველი იყო მხოლოდ იმიტომ, რომ უზომო იმედი ჰქონდა პაპიდას სიბრძნისა, და კიდევ იმიტომაც, რომ მეტისმეტად აფასებდა ჩემი გონების დაუშრეტელ სიმდიდრეს. ამის გამო მისტერ დიკს არ ეშინოდა არავითარი გაჭირვებისა და ნებას არ აძლევდა თავისთავს ეცქირნა მომავლისათვის შეუდრეკელი გმირის თვალებით.
- მაშ რა ვქნათ, ტროტ? - მითხრა მისტერ დიკმა. - ხომ არ გამოდგება ჩემი მემუარები?
- რასაკვირველია, გამოდგება, - ვუთხარი მე, - მაგრამ უპირველეს ყოვლისა, მისტერ დიკ, თქვენ, როგორც ნამდვილი ფილოსოფოსი, ეცადეთ, მხიარულად იყოთ, ანდა, ყოველ შემთხვევაში, მშვიდად მაინც. პაპიდამ არ უნდა შეამჩნიოს, რომ ჩვენ ვფიქრობთ ამის შესახებ. წავიდეთ მასთან.
პაპიდა დიდი სულის სიმტკიცეს იჩენდა და მისი მაგალითი გაკვეთილი იყო ჩვენთვის, - ჩემთვის, ყოველ შემთხვევაში. იგი მეტად ალერსიანი იყო პეგოტისადმი და თავს ისე გრძნობდა, როგორც სახლში; მან გადაწყვიტა, ეს ღამე ჩემს საწოლ ოთახში გაეთია, მე კი სასტუმრო ოთახში უნდა დავწოლილიყავი, რომ დამეფარა პაპიდა ყოველნაირი ხიფათისაგან. პაპიდას აიმედებდა ის გარემოება, რომ ჩვენი სახლი მდინარის ნაპირას მდებარეობდა, და დავრწმუნდი, რომ ეს გარემოება, მეტად მნიშვნელოვანი ხანძრის შემთხვევაში, ცოტაოდენად ამშვიდებდა პაპიდას.
- ტროტ, - მითხრა პაპიდამ საღამოს, - საზოგადოდ მე არ მეხალისება უცხო ხალხთან შეხვედრა, მაგრამ გულახდილად რომ ვთქვა, უნდა გამოვტყდე - შენი ბარკისის სახე ძლიერ მომწონს.
- აჰ, პაპიდა, როგორ მიხარია! - ვუთხარი მე.
- საკვირველი საქმეები ხდება ხოლმე ამქვეყნად, - შენიშნა პაპიდამ. - როგორ ამოირჩია მან თავისთვის ასეთი ბარბაროსული სახელი! წარმოუდგენელია! ისევ ვინმე ჯაკსონად ან რაიმე ამგვარად დაბადებულიყო.
- იქნება ისიც აგრე ფიქრობს, პაპიდა, მაგრამ თქვენ ხომ იცით, რომ ეს მისი ბრალი არ არის.
- რასაკვირველია, თუ ხეირიანად განვსჯით, იგი არ არის დამნაშავე, მაგრამ მაინც ძლიერ საწყენია. თუმცა იგი ახლა ბარკისია და ეს, შეიძლება, ერთგვარი ნუგეში იყოს. ბარკისს გაგიჟებით უყვარხარ, ტროტ.
- იგი ყველაფერს გააკეთებს ჩემთვის, პაპიდა!
- ყველაფერს, დიახ, ასე გამოდის, - დამიდასტურა პაპიდამ. - აი ახლაც ჩამაცივდა სულელური თოხვნით, რომ მისი ფული ავიღო. მან არ იცის, რა უყოს ფულს, გესმის? რა სულელია!
ნაძალადევმა სიცილმა, რომელაც ამ სიტყვებს მოჰყვა, საშუალება მისცა პაპიდას ჯიბიდან ცხვირსახოცი ამოეღო და მიეტანა იგი თვალებთან. მოიწმინდა ცრემლები და ამგვარად განაგრძო ლაპარაკი:
- მე ყველაფერი ვიცი, ტროტ, მე და ბარკისმა ბევრი ვიჭორავეთ აქ, სანამ შენ მისტერ დიკი წასული იყავით. ყველაფერი ვიცი, რაც ხდება თქვენს შორის. საოცარია ამ ყმაწვილი გოგონების საქმე, როგორ თვითონვე მიდიან თავიანთ დაღუპვისაკენ, - დააბოლოვა პაპიდამ და მიაშტერა თვალები ბუხრის თავს.
- აჰ, ტროტ, ტროტ, მაშ შენც წარმოიდგინე, რომ შეყვარებული ხარ, ჰა?
- წარმოვიდგინე? პაპიდა! როგორ შეიძლება ასეთი ლაპარაკი! - შევძახე მე და ყურებამდის გავწითლდი. - მე სულითა და გულით მიყვარს იგი.
- და შენ რასაკვირველია, გინდა დამარწმუნო, რომ იგი მშვენიერი ქალია, არა?
- აჰ, პაპიდა, თქვენ ვერც კი წარმოიდგენთ, რა ქალია!
- ჰმ! იმედი მაქვს - სულელი მაინც არ არის.
- სულელი! რას ბრძანებთ, პაპიდა!
სერიოზულად ვფიქრობ, რომ იმწუთამდე არც ერთხელ არ მომსვლია თავში, მეფიქრა ჩემი დორას ჭკუის შესახებ; თავისთავად ცხადია, რომ გადაჭრით უარვყავი პაპიდას აზრი.
- კარგი, კარგი! - მითხრა პაპიდამ. - ნუ გეწყინება, შვილო, მე ხომ მხოლოდ ვკითხულობ. აზრადაც არ მაქვს მისი დამცირება. საბრალო ბავშვები! თქვენ სერიოზულად ფიქრობთ რომ ერთმანეთისთვის ხართ გაჩენილი?
- ჩვენ ამაში ეჭვი არა გვაქვს, პაპიდა, ეს დღესავით ნათელია!
- და იმედი გაქვთ, მთელი სიცოცხლე გაატაროთ მტრედებივით, მხოლოდ კანფეტებისა და ნაყინის ჭამაში, არა?
შემდეგ ჩამოვარდა ხანგრძლივი სუჩუმე.
- შენი გატაცება, ტროტ, - განაგრძო პაპიდამ, - ერთხელ კიდევ მაგონებს იმ საბრალო ბავშვს - დედაშენს. სიყვარული მშვენიერი გრძნობაა, მე არ ვდავობ; მაგამ აქ, როგორც ყოველგან, საფუძვლიანობაა საჭირო, ჩემო კარგო, ღრმა განზომილი საფუძვლიანობა.
- რომ იცოდეთ, პაპიდა, რა საფუძვლიანია ჩემი დორა!
- შენ ბრმა ხარ, ჩემო კარგო, ბრმა!
და თვითონაც არ ვიცი, რად - ჩემს გულში გაჩნდა უეცრად რაღაც გამოურკვეველი წინათგრძნობა შორეული უბედურებისა, რომელიც ჩემი ნათელი სიჭაბუკის დღეების დაჩრდილვას მიქადდა.
იმ ღამეს სრულებით არ მძინებია. ათასი ფიქრი მაწუხებდა და, ბოლოს ბრწყინვალე აზრი მომივიდა: ხომ არ შეიძლება, ჯორკინსისა და სპენლოს კანტორიდან უკან გამოვიტანო ის ფული, რომელიც ცემ პრემიად იყო შ ტანილი. გადავწყვიტე, რომ “ცდა ბედის მონახევრეა”, და ადრიანად წამოვხტი.
ისე ადრე მივედი კანტორაში, რომ იძულებული ვიყავი, ნახევარი საათის განმავლობაში ეზოში მეცადა, სანამ მოვიდოდა მისტერ სპენლო, გახამებული, გამოწყობილი, დახუჭუჭებული თმით.
- გამარჯობათ, კოპერფილდ! - მითხრა მან. - რა მშვენიერი დარია!
- დიახ, სერ, მშვენიერი დილაა! - ვუპასუხე მე. - ნება მიბოძეთ მოგელაპარაკოთ, სერ, სანამ სასამართლოში წაბრძანდებოდეთ.
- რატომ არა, მობრძანდით კაბინეტში.
- მე მივიღე დიდად საწყენი ამბავი პაპიდაჩემისაგან, - დავიწყე მე.
- იმედი მაქვს, რომ დამბლა არ დასცემია!
- არა, სერ. საბედნიეროდ ამ ცნობას არ აქვს კავშირი მის ჯანმრთელობასთან. მის ბეტსის საქმეები საგრძნობლად შეირყა უკანასკნელ დროს, ასე რომ, მან თითქმის მთელი ქონება დაჰკარგა.
- ნუთუ? თქვენ მაოცებთ, კოპერფილდ, - შეჰყვირა მისტერ სპენლომ.
- დიახ, სერ, პაპიდაჩემის მდგომარეობა ამ ზომამდე შეიცვალა, რომ მინდოდა მეთხოვა თქვენთვის... ხომ არ შეიძლება, სერ, გავაუქმოთ ის ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც მქონდა პატივი, დამეჭირა წარჩინებული კლერკის ადგილი თქვენს კანტორაში?
მისტერ სპენლომ შეიკრა წარბები და მისმა სახემ მეტად მკაცრი გამომეტყველება მიიღო.
- როგორ? თქვენ გინდათ, გააუქმოთ ხელშეკრულება, კოპერფილდ! ხელშეკრულება?
ავუხსენი, რომ თითქმის უსახსროდ ვრჩებით იმ დრომდე, სანამ თვითონ რაიმე საქმეს არ დავიწყებ.
- მომავლისა ჩვენ სრულებითაც არ გვეშინია, - ვუთხარი და განსაკუთრებით ხაზი გავუსვი ამ სიტყვებს, საიდანაც, ჩემი აზრით, მისტერ სპენლოს უნდა ის დასკვნა გამოეტანა, რომ ჯერ კიდევ ვვარგივარ მისი ქალის საქმროდ, - მომავლისა ჩვენ არ გვეშინია, სერ, მაგრამ ამჟამად ჩემი მდგომარეობა მეტად გაძნელებულია და თვითონაც არ ვიცი ჯერ, თუ რა საქმისთვის მომიხდება ხელის მიკიდება.
- ძალიან მწყინს ამის მოსმენა თქვენგან, კოპერფილდ, - მითხრა მისტერ სპენლომ, - ძალიან მწყინს. ხელშეკრულება სასამართლოს დაწესებულებებში არ ირღვევა არავითარ შემთხვევაში, ამისი მაგალითი ჯერ არ ყოფილა. ეს პირდაპირ ეწინააღმდეგება ჩვენს პროფესიას. ამასთანავე, მინდა შევნიშნო, რომ ხელები შეკრული მაქვს და ყოველთვის არ შემიძლია მოვიქცე ჩემი სურვილისამებრ. თქვენ იცით, რომ მე მყავს ამხანაგი, მისტერ ჯორკინსი.
- კი, მაგრამ, რომ გავბედო და მივმართო თხოვნით მისტერ ჯორკინსს, ხომ არ ფიქრობთ, სერ...
მისტერ სპენლომ უარყოფით გაიქნია ხელი და შემაწყვეტინა ლაპარაკი.
- ღმერთმა დამიფაროს, კოპერფილდ, - მითხრა მან, რომ შეურაცხყოფა მივაყენო ვისმე უსამართლო აზრის გამოთქმით, და მით უმეტეს მისტერ ჯორკინსს. მაგრამ მე ვიცნობ ჩემს მეგობარს, კოპერფილდ, და შემიძლია დაგარწმუნოთ, რომ მისტერ ჯორკინსი არავითარ ყურადღებას არ მიაქცევს ამდაგვარ თხოვნას. თქვენ არ იცით, რა ადამიანია იგი.
მაგრამ მხოლოდ ის ვიცოდი მისტერ ჯორკინსის შესახებ, რომ იგი ყველაზე გვიან მოდიოდა კანტორაში და ყველაზე ადრე მიდიოდა. არასოდეს არავინ მას არაფერს ეკითხებოდა და მიჩენილი ჰქონდა პაწაწა ჭუჭყიანი ოთახი ზემო სართულში. იქ ერთი მაგიდა იდგა და ამ მაგიდაზე იდო, მგონი, მთელი ოცი წლის განმავლობაში, ერთი და იგივე ფურცელი, ქაღალდი, მტვრიანი და გაყვითლებული, რომელიც მელნის არც ერთი წარწერით არ იყო მოსვლირი.
- იქნებ თქვენ არ გსურთ, რომ ვაცნობო მას ეს ამბავი, სერ, - ვკითხე მე.
- ო, არა, სრულებითაც არა! - მიპასუხა მისტერ სპენლომ, მაგრამ შემიძლია თითქმის გადაჭრით გიწინასწარმეტყველოთ, რომ მისტერ ჯორკინსის აზრი არ იქნება ამ შემთხვევაში თქვენს სასარგებლოდ. უკეთესი იქნებოდა, როგორმე სხვანაირად მოგვეწყო ეს საქმე, რადგან მე, ჩემი მხრით, მზად ვარ ყოველნაირად დაგეხმაროთ. თუმცა - მოიქეცით, როგორც გსურდეთ; მე სრულებით არ გიშლით ლაპარაკს მისტერ ჯორკინსთან, თუ თქვენ აუცილებლად თვლით.
როდესაც მისტერ ჯორკინსი მოვიდა, დავეშურე შევსულიყავი მის კაბინეტში.
შესვლისთაანავე, ჩვეულებრივი მისალმების შემდეგ, ვუამბე მას ჩემი საქმის ვითარება, თითქმის იმავე სიტყვებით, როგორც მისტერ სპენლოს. მისტერ ჯორკინსი იყო მაღალი და წყნარი მოხუცი, დაახლოებით სამოცი წლისა, მის განსაკუთრებულს თვისებას შეადგენდა ბურნუთის სიყვარული. მას ისე ხშირად ხმარობდა, რომ დოქტორთა კოლეგიის კანტორის მოსამსახურეთა შორის გავრცელებული იყო აზრი, თითქმის მისტერ ჯორკინსი მხოლოდ ამ ნარკოტიკული მცენარით იკვებებოდა, რადგან მის სხეულში აღარ შეიძლებოდა ყოფილიყო ადგილი სხვა საკვები ნივთიერებებისათვის.
მისტერ ჯორკინსმა მომისმინა და შეწუხებულმა მკითხა:
- მერე იცის რამე ამის შესახებ მისტერ სპენლომ?
ვუპასუხე, რომ მქონდა პატივი შემეტყობინებინა ეს ამბავი მისტერ სპენლოსათვის და რომ მან მირჩია მისტერ ჯორკინსისთვის მიმემართა.
- და მან გითხრათ, რომ მე არ დავთანხმდები? - მკითხა მისტერ ჯორკინსმა.
იძულებული ვიყავი მეთქვა, რომ მისტერ სპენლო ძალიან შესაძლებლად სთვლიდა ამგვარ პასუხს.
- მაშინ მაპატიეთ, მისტერ კოპერფილდ, მაგრამ მე ვერაფრით დაგეხმარებით, - მითხრა მისტერ ჯორკინსმა აღელვებით. - საქმე იმაშია... მაგრამ მე ბანკში მეჩქარება... გთხოვთ, მაპატიოთ, სერ.
- მაშინ თქვენ ფიქრობთ, რომ არავითარი საშუალება არ არის ამ საქმის მოსაგვარებლად?
- არავითარი! - მიპასუხა მისტერ ჯორკინსმა და კარებთან შეჩერდა... - თქვენ ხომ იცით უკვე, რომ მე თანახმა არა ვარ, - დაუმატა მან და სწრაფად კარი გააღო. - თქვენ უნდა გესმოდეთ, სერ, რომ თუ მისტერ სპენლო არ არის თანახმა...
- კი მაგრამ, მისტერ სპენლო თვითონ არ ხედავს არავითარ დაბრლკოლებას...
- დიახ, დიახ, თვითონ! - გაიმეორა მისტერ ჯორკინსმა მოუთმენლად. - გარწმუნებთ, რომ არის მიზეზი, მისტერ კოპერფილდ, გარდაუვალი მიზეზები. თქვენი სურვილის ასრულება შეუძლებელია. მართლაც-და, ბანკში ვარ წასასვლელი, მისტერ კოპერფილდ, მაპატიეთ, სერ.
და გაიქცა ქვევით ისეთი სისწრაფით, რაც ძნელი წარმოსადგენი იყო სამოცი წლის მოხუცისათვის. ამ შემთხვევის შემდეგ, რამდენადაც ვიცი, მისტერ ჯორკინსი არ მოსულა კანტორაში სამი დღის განმავლობაში.
მაგრამ მინდოდა მეცადა ყოველგვარი ღონისძიება; დავუცადე მისტერ სპენლოს და ვუამბე ჩემი აუდიენციის შედეგები; ამასთან ერთად, ვაგრძნობინე, რომ ჯერ სავსებით არ დამიკარგავს იმედი ამ საქმის მოგვარებისა, თუ მისტერ სპენლო თვითონ გაირჯება და ეცდება, დაითანხმოს ულმობელი მისტერ ჯორკინსი.
- კოპერფილდ! - მითხრა მისტერ სპენლომ, - თქვენ ისე ვერ იცნობთ მისტერ ჯორკინსს, როგორც მე. ნება მიბოძეთ შევნიშნო, რომ ათეული წლების განამვლობაში ვსწავლობ მის ხასიათს. არა, კოპერფილდ, არავითარ დაჯერებას არ შეუძლია შეარყიოს მისტერ ჯორკინსი. დარწმუნებული იყავით ამაში!
მძიმე სევდით შეპყრობილი გამოვედი კანტორიდან და სახლში წავედი. ჩემი მოლაპარაკება მისტერ სპენლოსტან მით უფრო საწყენი იყო ჩემთვის, რომ მომავლისათვის შეეძლო საბოლოოდ გაეფუჭებინა ჩემი საქმე დორასთან.
საჭირი იყო სხვა, უფრო საიმედო ზომების მიღება, რომელთაც შეეძლოთ უზრუნველეყოთ ჩვენი მომავალი; რასაკვირველია, ყველაფერი ეს მხოლოდ და მხოლოდ ჩემზე იყო დამოკიდებული. ამ ფიქრებში ვიყავი გართული, როდესაც შემთხვევით შევხედე ჩემს წინ გაჩერებულ ეტლს. ქალის მშვენიერი სახე გამოჩნდა მისი ფანჯრიდან, და დავინახე სახე, რომელიც მუდამ სიმშვიდესა და ბედნიერებას მგვრიდა.
- აგნესა! - შევძახე მე. - ო, როგორ მიხარია! არც ერთ ცოცხალ არსებას არ შეეძლო ასე გავეხარებინე, როგორც თქვენ, აგნესა!
- ვითომ?
- გარწმუნებთ! მე ისე მწყურია თქვენთან ლაპარაკი!
- აგნესა მიდიოდა ბუკინგემის ქუჩაზე, პაპიდაჩემის სანახავად; მაგრამ ამინდი ისეთი მშვენიერი იყო, რომ დამეთანხმა გამოსულიყო ეტლიდან. ეტლი გავისტუმრეთ და ფეხით წავედით სახლისკენ. აგნესას დანახვასთან ერთად ჩემს გულში უეცრად გაცოცხლდა ყველა იმედი და დამავიწყდა ყველა ჩემი დარდი და ვარამი.
დუვრიდან წამოსვლისას პაპიდას ლაკონური წერილი მიეწერა აგნესასათვის. მის ბეტსი წერდა, რომ მის საქმეებში მოხდა ცვლილებანი, რომელნიც აიძულებდნენ, თავი დაანებოს დუვრს; მიუხედავა ამისა, მშვენივრად ვგრძნობ თავს და ნურავინ ნურაფრით ნუ შეწუხდება ამითო. ამ წერილის მიღების შემდეგ აგნესა დაუყოვნებლივ წამოსულიყო ლონდონში პაპიდას სანახავად, რადგან მათ შორის ძველი მეგობრობა არსებობდა. აგნესა მარტოკა არ ჩამოსულიყო. მასთან ერთად იყვნენ მისტერ ვიკფილდი და... ური ჰიპი.
- ისინი მართლა ფირმის ამხანაგები გახდნენ? - ვკითხე მე.
- დიახ, - მიპასუხა აგნესამ. - ისინი აქ საქმეებზე ჩამოვიდნენ და ვისარგებლე ამ შემთხვევით, რომ მის ბეტსი ვინახულო. თუმცა ჩემი მოსვლა მარტო ამით არაა გამოწვეული; იქნებ მე ძალიან ეჭვიანი ვარ, ტროტვუდ, მაგრამ არ მიყვარს მამას მარტოკა დატოვება ამ ადამიანთან.
- ნუთუ მას ისევ ისეთი გავლენა აქვს მისტერ ვიკფილდზე, აგნესა?
მან თავი დამიქნია, და ეს დასტურის ნიშნად უნდა ჩამეთვალა.
- ჩვენთან ისეთი ცვლილება მოხდა, ტროტვუდ, - მითხრა აგნესამ, - რომ ახლა ვერც კი იცნობთ ჩვენს ძველ სახლს. ისინი ხომ ჩვენთან ცხოვრობენ.
- ისინი?
- მისტერ ჰიპი და მისი დედა. ჰიპს თქვენს ყოფილ ოთახში სძინავს, - სთქვა აგნესამ და სახეში შემომხედა.
- ძალიან ვწუხვარ, რომ მისი სიზმრები ჩემგან არ არის დამოკიდებული, - შევნიშნე მე: - მაშინ ური ჰიპი დიდხანს არ იძინებდა იმ სახლში.
- მთავარი უხერხულობა მათი ყოფნისა ჩვენთან ის არის, - განაგრძო აგნესამ, - რომ აღარ შემიძლია უწინდებურად სულ მამასთან ვიყო, რადგან ური ჰიპი გვაშორებს ერთმანეთს მთელი დღის განმავლობაში. აღარ შემიძლია მოვუარო მამას წინანდელი მზრუნველობით. მაგრამ მწამს, ტროტვუდ, რომ ჭეშმატირება და ნამდვილი სიყვარული ძლიერია ყველა ბოროტებაზე და უბედურებაზე ამქვეყნად.
ჩვენ მივუახლოვდით ბუკინგემის ქუჩას, აგნესამ სწრაფად გამოცვალა ლაპარაკის საგანი და მკითხა, - ვიცი თუ არა გარემოებანი, რისი მიზეზითაც მოხდა უეცარი და არასასიამოვნო ცვლილება პაპიდას საქმეებში. უარით ვუპასუხე, რადაგან პაპიდას ჯერ არაფერი ეთქვა ჩემთვის. აგნესა ჩაფიქრდა, ერთ წამში ღიმილი გაჰქრა მის სახეზე და ვიგრძენი, რომ მისი ხელი ათრთოლდა ჩემს ხელში.
პაპიდას ძალიან გაეხარდა აგნესას ნახვა. დავიწყეთ ლაპარაკი საქმეებზე და მე ვუამბე ჩემი ამ დილის თავგადასავალი.
- უმიზნო საქციელია, ტროტ, - მითხრა პაპიდამ, - მაგრამ დიდსულოვანი სურვილი გამართლებს; შენ კეთილი ბავშვი ხარ და მე ვამაყობ ამით. ახლა, ჩემო მეგობრებო, განვიხილოთ ბეტსი ტროტვუდის საქმეები.
- ბეტსი ტროტვუდს, ჩემო კარგებო, - დაიწყო პაპიდამ, - ჰქონდა საკუთრება, და უნდა მოგახსენოთ, რომ ბეტსი ტროტვუდი თვითონ განაგებდა თავის ფინანსურ საქმეებს. შენ ხომ გესმის, ტროტ, რომ ამჟამად ვლაპარაკობ არა შენს დაზე, ბეტსი ტროტვუდზე, არამედ ჩემს საკუთარ თავზე. მისი ფულები ბანკში იყო, მაგრამ შემდეგ, ერთი საქმის კაცის რჩევით, მან ეს ფული სანდო ხელს გადასცა. საქმეები ჯერ ძალიან კარგად მიდიოდა და ბეტსი ტროტვუდი თავის დროზე, წესიერად იღებდა პროცენტებს. ასეთმა გამარჯვებამ თავბრუ დაახვია ბეტსი ტროტვუდს და ისურვა უფრო მომგებიანად მოეთავსებინა თავისი ფული. ის საქმის კაცი იმ დროს სრულებით ის არ იყო, რაც ამჟამად, - მე მამაშენზე ვლაპარაკობ, აგნესა, - და უნდა ითქვას, რომ იმ დროს ბეტსი ტროტვუდი მის რჩევას ხმის შეუბრუნებლად მისდევდა. მაგრამ ამჯერზე ბეტსი ტროტვუდმა, რომელსაც თავისთავი დიდ ბრძენად მოჰყავდა, გადაწყვიტა, ემოქმედნა საკუთარი ნებით, და გარკვეულად წააგო ფულის ბანკში მოთავსებით. არ ვიცი ნამდვილად, რამდენად ფასობდა იმ ბანკის აქციები, სადაც მან ფული შეიტანა, - მოგებას, მგონი, ას პროცენტსაც კი ჰპირდებოდნენ, მაგრამ ეს ბანკი ძალიან შორს იყო, ქვეყნის მეორე ბოლოში და მალე, მგონი, სრულებითაც მიწამ უყო პირი. ერთი სიტყვით, იგი გაკოტრდა და მასთან ერთად დაიკარგა მის ტროტვუდის ფულიც!
პაპიდამ დაამთავრა თავისი მოთხრობა და გამარჯვებულივით მიაპყრო თვალები აგნესას.
- და მეტს არაფერს იტყვით თქვენი საქმის შესახებ, ძვირფასო მის ტროტვუდ? - ჰკითხა აგნესამ.
- და მეტს არაფერს, შვილო, - უპასუხა პაპიდამ; - აღარაფერია დასაკარგი, აღარაფერია სათქმელიც.
აგნესა თავიდანვე სულგანაბული, დიდი ყურადღებით უსმენდა და მისი სახის გამომეტყველება ყოველ წამში იცვლებოდა; მაგრამ ბოლოს თავისუფლად ამოისუნთქა. მეგონა, მივხვდი, რას ნიშნავდა ყოველივე ეს. საბრალო ქალს ეშინოდა - მისი უბედური მამა ხომ არ იყო ერთგვარი მიზეზი ამ ბედშავი ამბისა ბეტსი ტროტვუდის ცხოვრებაში. პაპიდამ ორივე ხელი დაუჭირა აგნესას და ღიმილით განაგრძო:
- ახლა საქმე აი რაშია, აგნესა, თქვენ ჭკვიანი გოგონა ხართ. შენც, ჩემო კარგო ტროტ, ზოგჯერ ხარ ხოლმე ჭკვიანი, თუმცა ყოველთვის ვერ მოგამრთავ ასეთი ქათინაურით, - დაუმატა პაპიდამ. - რა ვქნათ? როგორ მოვიქცეთ? მე მაქვს აგარაკი დუვრში, და ამ აგარაკის შემოსავალია სამოცდაათი გირვანქა წელიწადში. მეტი არაფერი არა მაქვს. მისტერ დიკიც ფულიანი კაცია, - მას აქვს ასი გირვანქა წლიური შემოსავალი, მაგრამ, რასაკვირველია, ეს ფული მასვე მოხმარდება. ახლა გადასაჭრელია საკითხი - როგორ და რითი ვიცხოვროთ მე და ტროტმა? რას იტყვით ამაზე, აგნესა?
- მე მგონია, პაპიდა, რომ უნდა მივიღო რაიმე ზომები, - გადავწყვიტე მე.
- რა, მაგალითად? ხომ არ აპირებ ჯარისკაცად წასვლას? ან რომელიმე გემზე ჩაწერას? ეს სისულელეა, შვილო! შენ პროქტორი უნდა გამოხვიდე და გამოხვალ კიდეც!
- მე მგონია, ტროტვუდ, - დაიწყო აგნესამ გაუბედავი კილოთი, - მგონია, თქვენ რომ თავისუფალი დრო გქონდეთ...
- მე ძალიან ბევრი თავისუფალი დრო მაქვს, აგნესა. ოთხი ან ხუთი საათის შემდეგ თითქმის სულ თავისუფალი ვარ, ამას გარდა, რამდენიმე თავისუფალი საათი დილაობითაც მაქვს.
- რას იტყვით მდივნის თანამდებობაზე, ტროტვუდ? იმედი მაქვს, დამამცირებლად არ ჩასთვლით მას თქვენთვის?
- რა საფიქრებელია, აგნესა!
- მაშ, აი საქმე რაშია, - განაგრძო მან. - დოქტორ სტრონგმა აისრულა თავისი დიდი ხნის ნატვრა და ამ დღეებში გადმოსახლდა საცხოვრებლად ლონდონში. მე ვიცი, მან სთხოვა მამას, რომ მისთვის მდივანი ეშოვნა. ხომ არ გინდათ ეს ადგილი დაიჭიროთ? დოქტორი სტრონგი, დარწმუნებული ვარ, თქვენ, როგორც თავის საყვარელ მოწაფეს, უპირატესობას მოგცემთ ყველა სხვასთან შედარებით.
- აჰ, აგნესა! - ვუთხარი მე. - რა მეშველებოდა უთქვენოდ! თქვენ მუდამ იყავით და ყოველთვის იქნებით ჩემი მფარველი ანგელოსი.
აგნესას რჩევით იმწამსვე მივუჯექი საწერ მაგიდას და მივწერე დოქტორ სტრონგს, რომ მე მეორე დღეს, დილის ათ საათზე, ვეახლები საქმის შესახებ მოსალაპარაკებლად.
როდესაც ფოსტიდან დავბრუნდი, პაპიდას გალიები ფრინველებით უკვე ეკიდა ისევე, როგორც დუვრის აგარაკზე, და ჩემი დიდი სავარძელიც იდგა ღია ფანჯარასთან სწორედ ისე, როგორც მის ბეტსის დუვრის სავარძელი. მწვანე ეკრანიც კი, პაპიდას მიერ მოტანილი, იდგა თავის ჩვეულებრივ ადგილას ფანჯარასთან. ვიცოდი, ვინ მოაწყო ყოველივე ეს, რადგან ყველაფერი ისე მხიბლავად იყო დალაგებული, თითქოს თავისთავად მოწყობილიყო. ჩემი წიგნებიც კი დალაგებული იყო სწორედ ისე, როგორც ელაგა ჩემი ინსტიტუტში ყოფნის ბედნიერ დროს. აგნესა აქ იყო, ჩემს ბინაში, და ჩემი თვალითა ვხედავდი, როგორ ამთავრებდა იგი ჩემი ბიბლიოთეკის მოწესრიგებას.
პეგოტი განაგრძობდა ხმაურობას ყველა კუთხეში და მონაწილეობას იღებდა ჩემი ოთახების მოწყობაში. შევყურებდი და მიკვირდა, რა ცოტას აკეთებდა ჩემი დაუღალავი პეგოტიც კი აგნესასთან შედარებით, რომელიც ამავე დროს თავისი მოძრაობით არავითარ ხმაურობას არ იწვევდა. რამდენიმე წუთის შემდეგ გაისმა კარის რაკუნი. აგნესა გაფითრდა.
- მგონია, ეს მამა უნდა იყოს, - თქვა მან, - იგი დამპირდა მოსვლას.
გავაღე კარი და შემოვუშვი არა მარტო მისტერ ვიკფილდი, არამედ ური ჰიპიც. ჩვენ უკვე დიდი ხანია არ ვენახა ერთმანეთი; აგნესას ლაპარაკის შემდეგ მოველოდი დიდ ცვლილებას მისტერ ვიკფილდში, მაგრამ მაინც ის, რაც ახლა ჩემი თვალით დავინახე, ყოველივე მოლოდინს აღემატებოდა.
ვერ ვიტყვი, რომ იგი ძალიან მოხუცებულიყო. იმან გამაოცა, რომ მისტერ ვიკფილდი, მიუხედავად თავისი ცხადი უპირატესობისა, ასე აშკარად და სავსებით დამორჩილებოდა საზიზღარ ქვემძრომს - ური ჰიპს.
როგორც ჩანდა, მისტერ ვიკფილდი თვითონვე გრძნობდა თავისი მდგომარეობის დამამცირებლობას; როდესაც იგი ჩვენს ოთახში შემოვიდა, შეჩერდა კარებთან, თითქოს ვერ ბედავდა განძრევას და თავის აღებას. მაგრამ ეს მხოლოდ ერთი წამი გაგრძელდა; აგნესა მიუახლოვდა მას და უთხრა:
- მამა! აი მის ტროტვუდი და მისტერ კოპერფილდი, რომელნიც თქვენ დიდი ხანია არ გინახავთ.
მან გადმოდგა რამდენიმე ნაბიჯი და ხელი გამომიწოდა. ამ დროს ური ჰიპს ისე საზარლად დაემანჭა სახე, რომ აგნესამ შენიშნა ეს და განზე გაიწია.
- აბა, ვიკფილდ, - უთხრა პაპიდამ, და ამ დროს საბრალომ პირველად გაბედა თვალი გაესწორებინა მისთვის. - ეს არის ახლა ვუამბე თქვენს ქალს, რა კარგად მოვიქეცი, რომ ჩემთავად მოვაწყე ჩემი თანხა. ჩვენ აქ ვითათბირეთ და იმ დასკვნამდე მივედით, რომ ყველაფერი მშვენივრად მიდის. ჩემის აზრით, მარტო აგნეს მთელს თქვენს ფირმად ღირს.
- თუ ნებას მიბოძებთ გამოვთქვა ჩემი აზრი, - თქვა ური ჰიპმა, - მზად ვარ დავეთანხმო მის ტროტვუდის აზრს, და ჩვენ დიდი სიამოვნებით შევიყვანდით მის აგნესას ჩვენს ამხანაგობაში.
- თქვენ თვითონ კომპანიონი ხართ და ჯერჯერობით ესეც საკმარისია თქვენთვის, - უპასუხა პაპიდამ. - როგორ ბრძანდებით, სერ?
ამ კითხვაზე მისტერ ჰიპი სამად მოიკეცა და უპასუხა, რომ სრულიად კარგად ვარო.
- თქვენ, მასტერ... ბოდიშს ვიხდი - მისტერ კოპერფილდ, - მითხრა ურიმ, - იმედი მაქვს, კარგად ბრძანდებით, სერ, დიდად მიხარია თქვენი ნახვა, მისტერ კოპერფილდ, ამისთანა გაჭირვებულ მდგომარეობაშიც კი. ჩვენ როგორღა გეჩვენებით? მართალი არ არის, რომ მისტერ ვიკფილდი ჰყვავის? წელთა სვლა ჰკარგავს თავის ძალას ჩვენი ფირმის მიმართ. ჟამთა ვითარებამ მხოლოდ აამაღლა საბრალო დედა თავისი ვაჟიშვილით და გაამშვენიერა აგნესა.
ამ ქათინაურთან ერთად იგი ისე დაიკლაკნა, რომ მის პირდაპირ მჯდომმა პაპიდამ მოთმინება დაჰკარგა.
- ეშმაკმა წაიღოს ამ კაცის თავი! - შეჰყვირა მან აღშფოთებით. - რა ემართება! ნუ იბრიცებით, სერ!
- გთხოვთ მაპატიოთ, მის ტროტვუდ, - უთხრა ურიმ, - დამავიწყდა, რომ თქვენ სუსტი ნერვების პატრონი ბრძანდებით.
- თავი დამანებეთ თქვენი შენიშვნებით, სერ! ვინ მოგახსენათ, რომ მე სუსტი ნერვები მაქვს? თუ ქვემძრომი ხართ, დაიკლაკნეთ, რამდენიც გსურდეთ, და თუ ადამიანი ხართ, განზომეთ თქვენი მოძრაობა. არ შემიძლია ვუყურო, როგორ იკლაკნება ჩემს წინ ადამიანი ქვემძრომივით ან ბურღივით!
ური ჰიპი მომიბრუნდა და მითხრა მოკრძალებული ხმით:
- მე ვიცი, მასტერ კოპერფილდ, რომ მის ტროტვუდს, მთელ მის სულიერ სიკეთესთან ერთად, ცოტათი ანჩხლი ხასიათი აქვს. სრულებით ბუნებრივია, რომ ახლანდელ გარემოებაში იგი ასე გაანჩხლდა. მე მხოლოდ იმის საკითხავად მოვედი, - ხომ არ შეგვიძლია დავეხმაროთ რითიმე მის ტროტვუდს. ეს ხომ არ ეწინააღმდეგება ჩვენი ფირმის გეგმებს? - ჰკითხ მან დამანჭული ღიმილით თავისი ფირმის ამხანაგს.
- ური ჰიპი დაუღალავად შრომობს ფირმის საქმეებზე, ტროტვუდ, - თქვა მისტერ ვიკფილდმა მონოტონური და ნაძალადევი ხმით. - თქვენ იცით, რომ გულწრფელ მონაწილეობას ვიღებ თქვენს საქმეებში; ყოველ შემთხვევაში, ყველაფერს, რასაც ამბობს ური ჰიპი, მეც ვადასტურებ.
- ო! რა ნეტარებაა და რა დიდი ჯილდოა, სერ, ასეთი დიდი ნდობის დამსახურება, - თქვა ური ჰიპმა, გადმოდგა წინ ერთი ფეხი და კისერი მოიღრიცა, მიუხედავად იმისა, რომ მეორედ შეეძლო მიეღო შენიშვნა პაპიდასან.
- ური ჰიპი დიდად მიმსუბუქებს შრომას, - თქვა მისტერ ვიკფილდმა ისევ იმ მონოტონური ხმით. - დიდი ტვირთი მომშორდა ზურგიდან მას აქეთ, რაც მისი სახით კომპანიონი შევიძინე, ტროტვუდ!..
- ჯერ ხომ არ მიდიხართ, მამა? - ჰკითხა აგნესამ შეწუხებით. - ხომ არ გინდათ, გავისეირნოთ შემდეგ ტროტვუდთან ერთად?
მისტერ ვიკფილდი, უეჭველია, ჰკითხავდა რჩევას თვალებით მაინც, მაგრამ ურიმ დაასწრო:
- მე საქმეებზე უნდა წავიდე, - თქვა მან. - ჩემი ამხანაგი რჩება აქ ფირმის წარმომადგენლად. თქვენი მონა-მორჩილი გახლავართ, მის აგნესა. მშვიდობით, მასტერ კოპერფილდ! ჩემი უდიდესი პატივისცემა, მის ბეტსი ტროტვუდ.
ამ სიტყვებით იგი გავიდა.
ჩვენ ვისხედით დაახლოებით ორი საათი და ვლაპარაკობდით კენტერბერის წარსულს დროებაზე. მისტერ ვიკფილდი გამხიარულდა და ცხადი სიამოვნებით გვისმენდა, როგორ ვიგონებდით ძველ დროს. მან შენიშნა, რომ ამგვარი ბაასი აგონებს იმ ბედნიერ ხანას, როდესაც იგი ცხოვრობდა მხოლოდ ჩვენთან, ჩემთან და აგნესასთან ერთად, და გულწრფელად ინანა, რომ ეს დრო შეიცვალა. ერთი სიტყვით, აგნესას იქ ყოფნამ უაღრესად კეთილი გავლენა მოახდინა მისტერ ვიკფილდზე.
ნუთუ დამავიწყდება ოდესმე ეს მშვენიერ ქალი იმ სახით, რომლითაც იგი, სიყვარულით გაშუქებული, მომევლინა ჩემი სიცოცხლის ამ მძიმე ხანაში! თვითონაც არ ვიცი, როგორ მოხდა ყველაფერი; აგნესა ძალიან ცოტას ლაპარაკობდა ამ საღამოს და, ამასთან, ლაპარაკობდა თავის ჩვეულებრივი მორიდებთ; მაგრამ მან აავსო ჩემი გული კეთილშობილური გამბედაობით, გამამხნევა თავისი მაგალითით, მიმართა ჩემი ნება ვაჟკაცური ბრძოლისკენ დაბრკოლებათა დასაძლევად, და დარწმუნებული ვარ, მისი მადლობელი უნდა ვიყო ყველა იმ სიკეთისათვის, რაც კი ოდესმე ჩემს სიცოცხლეში გამიკეთებია!
აჰ, აგნესა! ჩემი სიჭაბუკის დაო! მაშინ რომ მცოდნოდა ის, რაც ასე გვიან გავიგე!..
შემდეგ, როდესაც მარტოკა ვიჯექი ფანჯარასთან და ვიგონებდი აგნესას ნათელ თვალებს, ქუჩაში მათხოვარმა გამოიარა. მის ბუტბუტზე მე შევკრთი და უნებურად მომაგონდა პაპიდას სიტყვები: “შენ ბრმა ხარ, ჩემო კარგო, ბრმა!”
თავი ოცდამეცამეტე
ენთუზიაზმი
მეორე დღეს, დილით, გავემართე ჰაიგეტში, დოქტორ სტრონგთან. უნდა დამემტკიცებინა პაპიდასათვის, რომ მისმა შრომამ უნაყოფოდ არ ჩაიარა და რომ მეც შემიძლია, ჩემის მხრით, მადლიერი და დიდსულოვანი ვიყო. შრომას უნდა შევდგომოდი, მტკიცედ და გადაჭრით ხელში ცული უნდა ამეღო და გამეკაფა გზა დაბრკოლებათა ტყე-ღრეში, რომ დორამდის მიმეღწია, და მეც წავედი წინ სწრაფი ნაბიჯით, თითქოს ეს საქმეს რამეში უშველიდა.
დოქტორი სტრონგი ცხოვრობდა ძველებურ სახლში, რომელიც მას ერთიანად განეახლებინა; ეს ჩანდა ზოგიერთი ახლადდამთავრებული სამუშაოს მიხედვით. როდესაც ჭიშკარი გავაღე და შევედი, დოქტორი სტრონგი სეირნობდა ბაღში თავის ჩვეულებრივ ტანსაცმელში, თითქოს მას არასოდეს არ შეეწყვიტოს სეირნობა ჩემი მოწაფეობის დროის შემდეგ.
გამოცდილბით ვიცოდი, რომ არ არსებობდა არავითარი საშუალება, რომლითაც შესაძლო იქნებოდა ამ სწავლული ადამიანის ყურადღების მიპყრობა, თუნდაც პატარა მანძილზე. ამიტომ ჩუმად გავყევი კვალდაკვალ, მის წინ რომ გავჩენილიყავი, როდესაც სეირნობის დროს შემობრუნდებოდა. დოქტორი სტრონგი მობრუნდა და მომაპყრო ჩაფიქრებული თვალები; მაგრამ უეცრად მისი სახე ღიმილმა გააშუქა და ხელი მტაცა.
- აჰ კოპერფილდ, როგორ მიხარია თქვენი ნახვა! - მითხრა დოქტორმა სტრონგმა. - როგრო ხართ? როგორ გალამაზებულხართ და დავაჟკაცებულხართ!
მე მოვიკითხე დოქტორი და გამოვთქვი იმედი, რომ მისი მეუღლეც კარგად არის.
- ო, დიახ, ძვირფასო მეგობარო! ანი ძალიან კარგად არის, მადლობას მოგახსენებთ, - მითხრა დოქტორმა. - ანისაც ჩემსავით ეამება თქვენი ნახვა. თქვენ მუდამ მისი საყვარელი მოწაფე იყავით.
შემდეგ დოქტორმა დამადო მხარზე ხელი, შემოხედა კეთილი თვალებით და განაგრძო:
- ახლა ვიბაასოთ თქვენი წინადადების შესახებ, ძვირფასო კოპერფილდ! ჩემთვის, როგორც თქვენც წარმოიდგენთ, ეს ძალიან სასიამოვნოა მრავალი მხრით, მაგრამ თქვენთვის! დარწმუნებული კი ხართ, რომ არ მოიძებნება უფრო ხელსაყრელი სამუშაო? მიზანშეწონილი კი იქნება თქვენი მხრით, რომ უმნიშვნელო მუშაობას მოანდომოთ საუკეთესო ხანა თქვენი ცხოვრებისა, ჩემო კარგო მეგობარო?
მაგრამ მე ისევ ვთხოვე მივეღე სამუშაოდ და თან მოვაგონე დოქტორ სტრონგს, რომ უკვე მაქვს პროფესია, რადგან დოქტორთა კოლეგიაში ვმუშაობ-მეთქი.
- მაშ კარგი, - მითხრა დოქტორმა. - მაგრამ მაინც დამეთანხმეთ, რომ სამოცდაათი გირვანქა წელიწადში - მეტად უმნიშვნელო თანხაა.
- იგი აორკეცებს ჩვენს წლიურ შემოსავალს, დოქტორ სტრონგ! - ვუპასუხე მე.
- ნუთუ? ვინ იფიქრებდა ამას! - შესძახა დოქტორმა.
- შემიძლია ვიმუშაო თქვენთან დილით და საღამოობით, დოქტორ სტრონგ; თუ თქვენთვის მისაღებია ჩემი წინადადება, სამოცდაათი გირვანქა ისეთი ჯილდო იქნება ჩემთვის, რომლის იმედი სრულებითაც არ მქონდა.
- ღმერთო ჩემო! - შესძახა დოქტორმა. - რას ვიფიქრებდი, რომ ჩემი საყვარელი მოწაფე ასე დააფასებდა ჩემს მცირედ გასამრჯელოს! მაშ კარგი, თანახმა ვარ, მხოლოდ იმ პირობით, რომ თქვენ დაურიდებლად თავს დაანებებთ ჩემთან მუშაობას, როგორც კი იშოვით თქვენთვის ხელსაყრელ სამსახურს. თქვენი პატიოსანი სიტყვა, ჩემო მეგობარო!
დოქტორს ჩვეულებად ჰქონდა ინსტიტუტში სერიოზულად მოჰკიდებოდა თავის მოწაფეთა პატიოსან სიტყვას.
- პატიოსან სიტყვას გაძლევთ, სერ! - ვუპასუხე იმავე კილოთი, თითქოს ისევ მისი მოწაფე ვიყავი.
- ასეთ შემთხვევაში, თანახმა ვარ! - თქვა დოქტორმა და ხელი დამკრა მხარზე.
დიდი გულმოდგინებით შევუდექი ჩემს მუშაობას. ვდგებოდი დილის ხუთ საათზე და ვბრუნდებოდი სახლში საღამოს ცხრა ან ათ საათზე, მიუხედავად ამისა, ეს შრომა დიდ სიამოვნებას მგვრიდა.
დორამ ჯერ არაფერი იცოდა ამ უეცარი ცვლილების შესახებ ჩემს ცხოვრებაში. რამდენიმე დღის შემდეგ იგი სტუმრად უნდა სწვეოდა მის მილსს, და მე ამ დროისათვის გადავდე ყოველგვარი ახსნა-განმარტება. ერთ-ერთ ჩემს წერილში მხოლოდ ის ვაცნობე, რომ ბევრ რამეზე მაქვს მასთან მოსალაპარაკებელი.
მისტერ დიკი ძალიან ნაღვლობდა იმ დიდი უბედურების გამო, რომელიც თავს დაატყდა პაპიდას. მისი აზრით, მე წელი მწყდებოდა ჯაფისაგან, რადგან კატორღელზე მეტს ვმუშაობდი. იგი იტანჯებოდა ამ ფიქროთ, რომ პირადად ვერაფრით ეხმარებოდა გაღატაკებილ ოჯახს; იგი უფრო მეტად, ვიდრე ოდესმე, გრძნობდა, რომ ვერ დაამთავრებდა მემუარებს, და, რაც უფრო მეტი გულმოდგინებით შრომობდა, მით უფრო ხშირად ელანდებოდა უბედური ჩარლზ პირველის სახე. მეშინოდა, ავადმყოფობა არ გართულებოდა, თუ ჩვენ არ დავარწმუნებდით, რომ იგი სასარგებლოა ჩვენთვის, ანდა თუ ნამდვილად არ გამოვნახავდით საშუალებას - სასარგებლოდ გამოგვეყენებინა მისტერ დიკის უდიდესი სურვილი - ეშრომა. ამიტომ გადავწყვიტე, მეთხოვა რჩევა ტრედელსისათვის და წერილი მივწერე, რომელშიც დაწვრილებით ვუამბე ყველაფერი, რაც თავს დაგვატყდა. ტრედელსმა დაუყოვნებლივ მიპასუხა წერილით, რომელიც მეგობრული თანაგრძნობითა და სიყვარულით იყო სავსე, და მისასვლელი დღე დამინიშნა.
როდესაც ჩვენ მივედით, ტრეელსი საქმეში იყო გართული; აუარებელი ქაღალდები ელაგა წინ. მან დიდი სიყვარულით მიგვიღო და იმწამსვე დაუმეგობრდა მისტერ დიკს.
- აი რაშია საქმე, - უთხრა მისტერ დიკმა შეწუხებული სახით, - იქნებ შეიძლებოდეს ჩემი შრომის გამოყენება, მისტერ ტრედელსს... იქნებ შეიძლებოდეს, რომ დოლზე ან რაიმე სტვირზე დავუკრა...
საბრალო მისტერ დიკი! ეჭვი არა მაქვს, ამგვარი შრომა მას ყველაფერს ერჩია. ტრედელსმა სრული სერიოზულობით უპასუხა:
- კი, მაგრამ, თუ არ ვცდები, თქვენ მშვენიერი ხელი გაქვთ, სერ.
- მშვენიერი, დიახ, - დავუდასტურე მე.
მართლაც, მისტერ დიკი მშვენივრად წერდა.
- მაშინ, სერ, - განაგრძო ტრედელსმა, - ხომ არ შეგიძლიათ გადაწერა ხელნაწერებისა, თუ ამგვარ სამუშაოს გიშოვით?
მისტერ დიკმა შემომხედა და მკითხა:
- ჰა, ტროტვუდ? შენ რას იტყვი ამაზე?
მე თავი გავიქნიე. მისტერ დიკმა ამოიოხრა და მანაც თავი გაიქნია.
- აბა, ერთი მემუარების შესახებ გადაუკარი სიტყვა, - მითხრა მისტერ დიკმა.
მე ავუხსენი ტრედელსს, რომ მთავარი დაბრკოლება იმაშია, რომ მისტერ დიკის ყველა ხელნაწერში აუცილებლად სცენაზე გამოდის უბედური ჩარლზ პირველი.
- მართალია, - მიპასუხა ტრედელსმა, - მაგრამ ის ქაღალდები, რომლებზედაც მე ვლაპარაკობ, უკვე შედგენილი იქნება, როგორც წესი და რიგია; მისტერ დიკს არაფერი თავის სამტვრევი არ ექნება. ეს ხომ დიდი განსხვავებაა, კოპერფილდ. ვცადოთ, ყოველ შემთხვევაში!
ჩვენ გადავწყვიტეთ, მეორე დღესვე დაგვესვა სამუშაოდ მისტერ დიკი.
მაგიდაზე ტანჯარასთან, ბუკინგემის ქუჩაზე, გავშალეთ ტრედელსის მოტანილი ხელნაწერი - რაღაც იურიდიული დოკუმენტი, რომლისგანაც საჭირო იყო დანიშნული ვადისთვის რამდენიმე პირის დამზადება, ხოლო მეორე მაგიდაზე გავშალეთ უკანასკნელი, დაუმთავრებელი დედანი დიდებული მემუარებისა. ჩვენ შემდეგი ინსტრუქცია მივეცით მისტერ დიკს: მას სიტყვა-სიტყვით უნდა გადმოეწერა იურიდიული საბუთი, ყოველგვარი შეცვლა დედანისა ყოვლად შეუძლებელი იყო; მაგრამ, თუ ვინიცობაა, მისტერ დიკი იგრძნობდა აუცილებლობას მიემართა უბედურ ჩარლზ პირველისათვის, ამ შემთხვევაში იგი დაუყოვნებლივ უნდა გადასულიყო მეორე მაგიდაზე, სადაც მისი მემუარების ხელნაწერი იდო. შემდეგ პაპიდასაგან გავიგეთ, რომ პირველად მისტერ დიკი ჰგავდა დიდს ორმაგ დაფდაფზე დამკვრელ ადამიანს და ყოველ წუთში დარბოდა ერთი მაგიდიდან მეორეზე; მაგრამ მალე, როგორც ჩანს, იგი დარწმუნდა, რომ ეს სირბილი ძალიან დამქანცველია და უშლის მუშაობის დამთავრებას. ამიტომ მისტერ დიკი მიუჯდა მაგიდას, როგორც ნამდვილი გადამწერი, და მთლად მიეცა თავის შრომას. ამგვარად, შაბათ საღამოს მისტერ დიკმა მიიღო ათი შილინგი და ცხრა პენსი. არასოდეს დამავიწყდება, როგორ დარბოდა აღელვებული მისტერ დიკი თავის თანხის დასახურდავებლად, როგორ სიმეტრიულად დაალაგა ფული სასადილო კარადის ფიცარზე პაპიდას წინ და როგორ ჩამოსდიოდა სიხარულის ცრემლები.
- ამის შემდეგ ჩვენ აღარ გვეშინოდეს შიმშილით სიკვდილისა, ტროტვუდ, - მითხრა მისტერ დიკმა, როდესაც მიმიყვანა კუთხეში და მაგრად ჩამომართვა ხელი. - მე ვიმუშავებ მისთვის, სერ!
არ ვიცი, ვის უფრო უხაროდა ეს ამბავი, - მე თუ ტრედელსს.
- საოცარია! - მითხრა ტრედელსმა, ამოიღო ჯიბიდან წერილი და გადმომცა. - სრულებით დამავიწყდა მისტერ მიკობერის წერილი.
გავხსენი წერილი და შემდეგი წავიკითხე:
“ძვირფასო კოპერფილდ!
უეჭველია, არ გაგიკვირდებათ, როდესაც გაიგებთ, რომ ჩემმა საქმეებმა უკეთესი მიმართულება მიიღო; თუ მოიგონებთ, ამასწინათ გაგრძნობინეთ, რომ აუცილებლად მოველოდი ამგვარ ცვლილებას.
მე ვსახლდები ჩვენი დალოცვილი კუნძულის ერთ-ერთ პროვინციულ ქალაქში. მისი საზოგადეობა შედგება ბედნიერად შერჩეულ მიწათმოქმედთა და სასულიერო პირთაგან, და იქ უშუალო დამოკიდებულებაში ვიქნები ერთ-ერთ მეცნიერულ პროფესიასთან. მისის მიკობერი და ჩვენი ჩამომავლობაც თან წაგვყვებიან. საფიქრებელია, რომ ჩვენი ნეშტი მიებარება იმ სასაფლაოს წმინდა მიწას, რომელიც ეკუთვნის დიდებულ ტაძარს, რომლისაგანაც ამ ქალაქმა მიიღო თავისი სახელი, განთქმული, ასე ვთქვათ, ჩინეთიდან პერუმდე.
ვემშვიდობები ახალ ბაბილონს, სადაც ჩვენ არა ერთხელ გადაგვიტანია, შეიძლება ითქვას, პატიოსნად, ბედის უკუღმართობა. ამასთან ერთად, არ შეგვიძლია დავმალოთ, რომ სინანულით ვეთხოვებით, იქნებ სამუდამოდაც, ერთ ადამიანს, რომელთანაც გვაკავშირებდა უახლოესი მეგობრობა. თუ საღამოს, განშორების წინ, გვეწვევით ჩვენს ბინაზე მისტერ ტრედელსთან ერთად, რათა ამ შემთხვევის გამო ვუსურვოთ ერთმანეთს სიკეთე და ბედნიერება, დიდად დაავალებთ მას, ვინც მუდამ იყო და დარჩება თქვენი ერთგული.
ვილკინს მიკობერი”.
გულწრფელად გამახარა ამგვარმა უეცარმა ცვლილებამ მისტერ მიკობერის საქმეებში და, როდესაც გავიგე, რომ წვეულება ამ საღამოს არის, გამოვთქვი სურვილი დაუყოვნებლივ წავსულიყავით. ჩვენ მაშინვე გავწიეთ გრესის გზის ბოლოში, სადაც ახლა ცხოვრობდა მისტერ მიკობერი, მორტიმერის ფსევდონიმით.
- ძვირფასო კოპერფილდ, - მითხრა მისტერ მიკობერმა, - თქვენ და მისტერ ტრედელსი გვხედავთ წასასვლელად მზადების დროს. პატარა უწესობანი აუცილებელია ამგვარ შემთხვევაში და ამიტომ გთხოვთ გვაპატიოთ.
მე მივულოცე მისის მიკობერს ბედნიერი ცვლილება მათ ცხოვრებაში.
- ჩემთვის ცხადია, ძვბირფასო მისტერ კოპერფილდ, - მიპასუხა მისის მიკობერმა, - რომ ბედად მიწერია უცხოეთში გავატარო დანარჩენი დღენი ჩემი ცხოვრებისა, რადგან ჩემი გვარეულობის სხვადასხვა წევრებმა, რომელთაც მიმართა მისტერ მიკობერმა და შეატყობინა თავისი ამბავი, არავითარი ყურადღება არ მიაქციეს მის კეთილშობილურ წერილს. რას იზამ? იქნებ მე ცრუმორწმუნე ვარ, მაგრამ ყოველ შემთხვევაში, მგონია, მისტერ მიკობერს ბედად უწერია პასუხისმიუღებლობა ყველა თავის მრავალრიცხოვან წერილზე. ჩემი გვარეულობის წევრთა დაჟინებული სიჩუმიდან ის დასკვნა უნდა გამოვიტანო, რომ ისინი წინააღმდეგნი არიან ჩემი გადაწყვეტილებისა; მაგრამ დარწმუნებული ბრძანდებოდეთ, მისტერ კოპერფილდ, რომ ვერავინ გადამახვევინებს ჩემი პირდაპირი მოვალიობის ასრულებისაგან, თვით დედა და მამაც კი, ცოცხლები რომ იყვნენ, და მე ყოველგან და ყოველთვის თან გავყვები ჩემს მეუღლეს!
მე გამოვთქვი ის აზრი, რომ ამგვარი გადაწყვეტილება სავსებით ეთანხმება პატიოსნებისა და სამართლიანობის მოთხოვნილებას.
- ნათქვამის დამატებით, - დაიწყო მისტერ მიკობერმა ოფიციალური კილოთი, - მოვალე ვარ შეგატყობინოთ, რომ ჩემმა იურიდიულმა გამოცდილებამ და მისის მიკობერის კეთილგონიერმა შთაგონებამ მიგვიყვანეს დღევანდელ მდგომარეობამდე. გახსოვთ, უკანასკნელი შეხვედრის დროს მისის მიკობერი რომ ლაპარაკობდა საზოგადოებისადმი რაინდული ხელთათმანის გადაგდების შესახებ? ეს გეგმა დაუყოვნებლივ იქნა ასისრულეში მოყვანილი გაზეთებში განცხადებების საშუალებით. ხელთათმანი აიღო ჩემმა მეგობარმა ჰიპმა! თქვენ უწყით, რა საოცარი გამჭრიახობით არის დაჯილდოებული ჩემი მეგობარი ჰიპი და მსურს ვილაპარაკო მის შესახებ მხოლოდ დიდი პატივისცემით. ჩემმა მეგობარმა ჰიპმა ჯერჯერობით არ დამინიშნა გარკვეული ჯამაგირი, როგორც თავის ნდობით აღჭურვილ კლერკს, მაგრამ საგრძნობლად დამეხმარა და შემიმსუბუქა ჩემი ფინანასური მდგომარეობა - ჩემი მომავალი შრომის ხელფასის ანგარიშში. ნებას ვაძლევ ჩემს თავს ვიფიქრო, რომ ამგვარი მისი ანგარიში არაა შემცდარი. მთელი ჩემი ცხოვრების გამოცდილება და მთელი ჩემი ნიჭი, - თუკი ბუნებამ დამაჯილდოვა რაიმე ნიჭით, - დღეიდან სავსებით ეკუთვნის ჩემს მეგობარს - ჰიპს!
ეს სიტყვა არა ერთხელ იყო შეწყვეტილი მისის მიკობერის შენიშვნებით მისტერ მიკობერი-შვილის მოუსვენარი და დაუდეგარი მოქცევის გამო. იგი ხან რაღაც უცნაურად ჩაკუნტდებოდა ქუსლებზე, ხან ისე ეჭირა ორივე ხელით თავი, თითქოს მხრებიდან ვარდებაო, ხან ფეხსა ჰკრავდა მაგიდის ქვეშ მისტერ ტრედელსს, ხან გადასდებდა ერთ ფეხს მეორეზე, ხან ისე გაიჩარხებოდა, რაც ცხადად ეწინაღმდეგებოდა ბუნების კანონებს. მთელი ამ ხნის განმავლობაში მე ხმაამოუღებლად ვიჯექი, გაკვირვებული მისტერ მიკობერის დიდმნიშვნელოვანი სიტყვებით. ბოლოს, მის მიკობერმა ისევ დაიწყო ლაპარაკი.
- ცხადია, რომ მისტერ მიკობერი არაფრით არ ამცირებს თავის ღირსებას, როდესაც თანხმდება ამ იურიდიულ დაბალ თანამდებობაზე. რასაკვირველია, მე ვსჯი, როგორც ქალი, მაგრამ მუდამ იმ აზრისა ვიყავი, რომ მისტერ მიკობერი დაჯილდოებულია იმით, რასაც ცხონებული მამაჩემი იურიდიულ ფანტაზიას უწოდებდა. არავითარი ეჭვი არ მებადება იმაში, რომ ამჟამად მისტერ მიკობერი გამოდის პოლიტიკური მოღვაწეობის ფართო ასპარეზზე, რომელიც სავსებით განავითარებს მის თანდაყოლილ ნიჭს; რომ იგი გამარჯვებით გადალახავს ყველა წვრილმან დაბრკოლებას და მიაღწევს უმაღლეს სახელსა და ხარისხს სახელმწიფოებრივი მმართველობის კიბეზე.
გულწრფელად დარწმუნებული ვარ, რომ თვით მისტერ მიკობერი, თავისი იურიდიული ფანტაზიის საშუალებით, არსებული სინამდვილის იქით უკვე ხედავდა თავის თავს პარლამენტის თავმჯდომარედ. მან მოწყალების გამომეტყველებით გადაისვა ხელი მოტვლეპილ თავზე და თქვა:
- გენაცვალე! ნუ დავაჩქარებთ ამბებს! თუ მიწერია მოსამართლის პარიკის ტარება, უკვე მზადა ვარ, ერთგვარად, ამ წარჩინებისათვის, ყოველ შემთხვევაში - ცემი გარეგნობით მაინც!
ამ სიტყვებთან ერთად მისტერ მიკობერმა ერთბაშად გადაჰკრა ორი ჭიქა პუნში, რის გამო მისმა სახემ ღრმააზროვანი გამომეტყველება მიიღო. შემდეგ განაგრძო გატაცებით:
- ერთი რამ კიდევ მაქვს გასაკეთებელი განშორების ამ ნაღვლიან უკანასკნელ წუთში. ჩემმა პატივცემულმა მეგობარმა, მისტერ თომას ტრედელსმა ხელი მოაწერა ორ თამასუქს. პირველ შემთხვევაში მისტერ თომას ტრედელსი, ჩემი მოულდონელი გაჭირვების გამო, მოკლედ რომ ვთქვათ, ხაფანგში გაება. მეორე ვალდებულების ვადა ჯერ არ დამდგარა. პირველი ვალდებულების თანხა, თუ არ ვცდები (თუ არ ვცდები, აქ მისტერ მიკობერმა ამოიღო ჯიბიდან ქაღალდი), ოცდასამ გირვანქას, ოთხ შილინგს და ცხრანახევარ პენსს უდრის; მეორე ვალდებულიებისა არის - თვრამეტი გირვანქა, ექვსი შილინდი და ორი პენსი. ორივე თანხა, ერთად აღებული, თუ ჩემი ანგარიში სწორია, უდრის ორმოცდაერთ გირვანქას, ათ შოლინგს და თერთმეტნახევარ პენსს. ჩემი მეგობარი კოპერფილდი დიდად დამავალებს, თუ შეიწუხებს თავს და ანგარიშის ჯამის სისწორეს გასინჯავს.
მე გავსინჯე და იმ დასკვნამდე მივედი, რომ ჯამი სწორი იყო.
- ჩემი სინდისი ასეთ აუტანელ სიმძიმეს როგორ გაუძღვებოდა, ნება მიმეცა ჩემი თავისთვის, ისე გავსულიყავი დედაქალაქიდან, რომ არ მიმეღო წინასწარ სათანადო ზომები ჩემი პატივცემული მეგობრის, თომას ტრედელსის დასაკმაყოფილებლად, რომელმაც აღმომიჩინა მეგობრული დახმარება, ჩემი ცხოვრების ერთ-ერთ კრიტიკულ წუთში. ამიტომ დავამზადე მისტერ ტრედელსისათვის სათანადო საბუთი. უმორჩილესად ვთხოვ ჩემს პატივცემულ მეგობარს, მისტერ თომას ტრედელსს, მიიღოს ჩემგან ხელმოწერა ორმოცდაერთ გირვანქა, ათ შილინგსა და თერთმეტნახევარ პენსზე. ეს საბუთი, იმედი მაქვს, სავსებით აღადგენს ჩემს ზნეობრივ ღირსებას და ჩემს თავს ბედნიერად ვთვლი, რომ შემიძლია, ისევ ამაყად დავიჭირო თავი, როდესაც ჩემს თანამოძმესთან ვიმყოფები.
ამის შემდეგ მისტერ მიკობერმა ჩააბარა ტრედელსს ხელმოწერილი ბარათი და უთხრა, რომ უსურვებს სიცოცხლეში ყოველგვარ სიკეთეს. დარწმუნებული ვარ, რომ ეს ამბავი არა მარტო მისტერ მიკობერისათვის უდრიდა ფულის გადახდას, არამედ თვით პატივცემული მეგობარი თომას ტრედელსი ამგვარივე თვალებით უყურებდა ამ საქმეს იმ დრომდე, სანამ გამოცდილებამ არ დაანახა, რა განსხვავებაა ფურცელ ქაღალდზე დაწერილ ხელწერილსა და ვალის ნამდვილად გადახდას შუა.
ამაყად და კმაყოფილებით ასწია მისტერ მიკობერმა თავი, როდესაც კიბეზე გვაცილებდა. ჩვენ მეგობრულად გამვემშვიდობეთ ერთმანეთს.
თავი ოცდამეთოთხმეტე
ცოტაოდენი ცივი წყალი
უკვე ერთმა კვირამ გაიარა, რაც დაიწყო ჩემი ახალი ცხოვრება. დღითი დღე უფრო მეტი სიმტკიცით ვცდილობდი, გამეხორციელებინა ის ჩემი პირვანდელი შეუდრეკელი გადაწყვეტილება პრაქტიკული საქმიანობის შესახებ, რომელსაც დავადექი პაპიდას კრიტიკული მდგომარეობის გამო. განვაგრძობდი სიარულს საოცარი სისწრაფით, მომავალი წარმატებით აღფრთოვანებული. გადავწყვიტე, მეშრომა უკანასკნელი ძალის გამოლევამდე და ხელი მომეკიდა ყოველგვარი საქმისთვის, რისი გაკეთების თუნდაც მცირეოდენი უნარი აღმომაჩნდებოდა. მზად ვიყავი, მომეტანა ყოველგვარი მსხვერპლი და ერთხელ ის აზრიც კი დამებადა, რომ ვეგეტარიანელი გავმხდარიყავი და მხოლოდ ბოსტნეულით კვებაზე გადავსულიყავი.
პატარა დორამ ჯერ არაფერი იცოდა ჩემი გადაწყვეტილების შესახებ, რადგან ჩემს ლაკონიურს წერილებში მეტად ბუნდოვნად, თუმცა მეტად სევდიანად ვწერდი ამის შესახებ.
მაგრამ აი, უკვე მოახლოვდა მეორე შაბათი; ამ შაბათს, საღამოს, დორა სტუმრად უნდა სწვეოდა მის მილსს. ჩვენ დათქმული გვქონდა წინასწარ, რომ როგორც კი მისტერ მილსი წავიდოდა კლუბში ბანქოს სათამაშოდ, უხილავი ხელი გადმოსდგამდა გაიას სასტუმრო ოთახის შუა ფანჯარაში და ეს იქნებოდა ჩემთვის ნიშანი, რომ უკვე შემიძლია მივიდე მის მილსთან ჩაის დასალევად.
ამ ხნის განმავლობაში ჩვენი ოჯახური საქმეები ბუკინგემის ქუჩაზე ასე თუ ისე მოწესრიგდა. მისტერ დიკი უმაგალითო ბეჯითობით განაგრძობდა შრომას იურიდიული საბუთების გადაწერაზე. შინაურ საქმეებში საგრძნობი გაუმჯობესება მოხდა, ისე რომ გაღარიბების მაგივრად თითქოს გავმდიდრდი კიდეც. გონებამახვილმა ყოველგვარ გამოგონებაში, პაპიდამ, ჩემს კაბინეტად გადააქცია ბნელი საკუჭნაო და მიყიდა ასაკეცი ლოგინი, გამართული იმრიგად, რომ დღის განმავლობაში იგი წარმოადგენდა წიგნის კარადის მაგვარ ნივთს. მე ვიყავი მისი მზრუნველობისა და დედობრივი ყურადღების ერთადერთი საგანი. თვით საკუთარ დედასაც არ შეეძლო მეტად ჰყვარებოდა ერთადერთი შვილი. ყველა ჩემი საჭიროება გათვალისწინებული იყო, ყველა სურვილი გაგებული, და იშვიათი კომფორტით ვტკბებოდი.
პეგოტი, რასაკვირველია, დიდ მონაწილეობას იღებდა ყველა ამ საქმეში და პაპიდამ აღჭურვა იგი უდიდესი ნდობით, ასე რომ, ისინი საუკეთესო მეგობრები გახდნენ, თუმცა ჩემს გადიას, ძველის მოგონებით, ცოტათი კიდევ ეშინოდა მის ბეტსისა. მაგრამ ბოლოს დადგა დღე, როდესაც პეგოტიმ დაამთავრა ყველა თავისი საქმე და სახლში უნდა წასულიყო, იარმაუთში.
- მშვიდობით, ბარკის! - უთხრა პაპიდამ გამოთხოვებისას. - ვერასოდეს წარმოვიდგენდი, რომ ასე დამენანებოდა თქვენთან განშორება.
მე გავაცილე პეგოტი დილიჟანსების კანტორაში.
- აჰ, ჩემო თვალისჩინო, დევი! - მითხრა პეგოტიმ. - აი ახლა შენ ჯერ სწავლაში ხარ, ჩემო კარგო, და ვიცი, ხშირად დაგჭირდება ფული; შემდეგ, როდესაც მოწყობას დაიწყებ, ფული უფრო მეტად დაგჭირდება. ვინ უნდა გაძლიოს, თუ არა მე, შენმა სულელმა, ბებერმა გადიამ? არ დაივიწყო ეს, გეთაყვა, დევი!
ვინაიდან ამ მხრივ სრულებით არ ვიყავი უზრუნველყოფილი, ვუპასუხე, რომ თუ სესხება დამჭირდება, რასაკვირველია, ვისესხებ ჩემი კეთილი გადიასაგან. ამან დიდად გაახარა და ანუგეშა პეგოტი, თითქოს უკვე დავეთანხმე ამეღო მისგან დიდი თანხა.
- აი, კიდევ რა, ჩემო კარგო! - ჩამჩურჩულა პეგოტიმ. - უთხარი შენს პატარა მშვენიერს, რომ ძალიან, ძალიან მინდა მისი ნახვა, ერთი წუთით მაინც, და უთხარი ისიც, რომ თქვენი ქორწილის წინ ვკისრულობ თქვენი სახლის დალაგებას. ისე მოგიწყობთ, როგორც სათამაშოს, თუკი ნებას მომცემთ.
მე გამოვუცხადე, რომ ჩემი გადიას გარდა არავის ექნება უფლება გაბედოს ჩვენი მომავალი ბინის დალაგება. პეგოტის უზომოდ გაუხარდა ეს დაპირება და მშვენიერ გუნებაზე წავიდა სახლში.
მთელი დღის მანძილზე დოქტორთა კოლეგიაში ოცნების კოშკებსა ვქმნიდი. საღამოც მოახლოვდა და დანიშნულს ვადაზე გავჩნდი ნაცნობ ქუჩაზე. მისტერ მილსი, რომელსაც საძაგელი ჩვეულება ჰქონდა ნასადილევს ძილისა, ჯერ არ ამდგარიყო, ისე რომ, სასტუმრო ოთახის შუა ფანჯარაში ჯერ არ იდგა პაემანის გალია.
ბოლოს, როგორც იყო, იგი წავიდა თავის კლუბში და პატარა დორამ საკუთარი ხელით ჩამოჰკიდა გალია შუა ფანჯარაში, გამოიხედა აივანზე და იმწამსვე ოთახში შეირბინა, როგორც კი დამინახა.
დორა დამხვდა სასტუმრო ოთახის კარებში. ჯიპი გამწარებული ყეფით მომვარდა, როგორც ავაზაკს, დორამ ხელში აიყვანა იგი და ჩვენ შევედით ოთახში სრული ბედნიერები, ერთმანეთით კმაყოფილნი. მაგრამ მალე, ჩემდა უნებურად, დავარღვიე ჩვენი საერთო სიხარული, როდესაც სრულებით მოულოდნელად პირდაპირ ვკითხე დორას - შეუძლია თუ არა მას შეიყვაროს ღატაკი?
საბრალო დორა! ღატაკის იდეასთან მის პატარა თავში დაკავშირებული იყო გაყვითლებული სახე, ჩაცვენილი, უსიცოცხლო თვალები, გაწეწილი თმები, ჭუჭყიანი ჩაჩი, ყავარჯენი, ხის ფეხი და სხვა ამგვარი საშინელება. მის თვალებში, რომელნიც მომჩერებოდნენ, უმშვენიერესი გაოცება გამოიხატა.
- როგორ ბედავთ ასეთი სულელური კითხვების მოცემას? - შესძახა დორამ და გაიბუტა. - ღატაკის სიყვარული!
- დორა, ჩემო კარგო! - ვუთხარი მე. - ეს ღატაკი მე ვარ!
- როგორ ბედავთ ამგვარი სულელური ზღაპრების მოგონებას! - გაჯავრდა დორა და ხელზე დამარტყა. - ვუბრძანებ ჯიპს, რომ გიკბინოთ!
- დორა! ჩემო სიცოცხლევ! მე ვარ შენი გაღატაკებული დავითი!
- გეუბნებით, რომ ვუბრძანებ ჯიპს, დაგკბინოთ თქვენი სულელური ხუმრობისათვის!
მაგრამ ისეთი სერიოზული სახე მქონდა, რომ დორამ ნაღვლიანად დამადო მხარზე თავისი პაწაწინა, მთრთოლვარე ხელი. იგი ჯერ აღელდა, შეშინდა, შემდეგ კი მწარე ტირილი დაიწყო. მე დავიჩოქე სავრაძლის წინ, ვეალერსებოდი ჩემს საცოლეს და ვემუდარებოდი, არ დაეფლითა ჩემი გული. პაწაწა დორა ისევ ტიროდა და რამდენიმე წუთის განმავლობაში მისი პირიდან მხოლოდ ნაწყვეტ-ნაწყვეტი სიტყვები ისმოდა. აჰ! აჰ! და ოჰ! როგორ შემეშინდა! და რა იქნა ჯულია მილსი! აჰ! წამიყვანეთ ჯულია მილსთან! და წადით, მომცილდითო.
სასოწარკვეთლებაში ჩავვარდი. ბოლოს, დიდი ხვეწნისა და მუდარის შემდეგ, დორამ შემომხედა შეშინებულმა; მაგრამ თანდათან შიში გაჰქრა და მის სახეზე მხოლოდ სიყვარულიღა გამოიხატა. მაშინ მოვეხვიე ყელზე და ვუთხარი, რომ მიყვარს უზომოდ, და რომ, მიუხედავად ამისა, ახლა, როდესაც გავღარიბდი, მზად ვარ გავათავისუფლო თავისი პირობისაგან. დაე მან სხვა საქმრო აირჩიოს, თუ უნდა; მაშინ მე აუცილებლად მოვკვდები. მაგრამ მაინც ბედნიერი ვიქნები, თუ ჩვენ ისევ ისე დანიშნულები დავრჩებით. სიღარიბე არ მაშინებს სრულებით, რადგან ხელი მაქვს მტკიცე, გონება - ნათელი და გული, დორას მიერ აღფრთოვანებული, - ანთებული უზომო ვაჟკაცობით, რაც მხოლოდ შეყვარებულთათვის არის შესაძლებელი! და რა სათმელია, საკუთარი შრომით შეძენილი ლუკმაპური გაცილებით უფრო ტკბილია და გემრიელი, ვიდრე ის მდიდრული სადილი, რომელიც წილად ხვდება ხოლმე ვინმე მუქთახორას. დიდხანს ვლაპარაკობდი ამ საგანზე და ჩემი მჭერმეტყველება, ჩემდა განსაცვიფრებლად, სწრაფი ნაკადულივით გადმოსჩქეფდა ჩემი პირიდან.
- მაშ ისევ მე მეკუთვნის შენი გული, ჩემო დორა? - ვკითხე ბოლოს, როდესაც დავრწმუნდი, რომ დადებით პასუხს მივიღებდი, რადგან იგი სულ უფრო და უფრო მეკვროდა.
- ო, დიახ, დიახ! შენ და სხვას არავის! - შესძახა დორამ. - ოღონდ ნუ იქნები ასეთი საშინელი!
- მე - საშინელი? დორა!
- მაშ რისთვის ლაპარაკობ სიღარიბეზე, შრომაზე, - მითხრა დორამ და მაგრად მომეკრა. - ნუ ლაპარაკობ! ნუ ლაპარაკობ!
- აჰ, ჩემო კარგო! - ვუთხარი მე. - შრომით ნაშოვნი ლუკმა...
- კიდევ, კიდევ! - წამოიძახა დორამ უდიდესი მოუთმენლობით. - ნურას გამაგონებთ ამ ლუკმებზე! რა ლუკმებია?
დორას ბავშვურმა გამოუცდელობამ აღტაცებაში მომიყვანა, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, ვგრძნობდი, რამდენად დაშორებული იყო ის პრაქტიკულ ცხოვრებას. ჩემი გული, შრომისთვის აღფრთოვანებული, ცოტა არ იყოს, დაიბინდა იმ აზრით, რომ შეუძლებელი იყო დორასთვის გადამედო ეს გატაცება. მაინც ერთხელ კიდევ ვცადე:
- ჩემო კარგო! შემიძლია სერიოზულად გელაპარაკო?
- აჰ, გეთაყვა, ნუ მელაპარაკები - მითხრა დორამ შემდეგი კილოთი. - შენ მაშინებ, დევი!
- კარგი, გენაცვალე, აქ საშიში არაფერია, გარწმუნებ. მე მხოლოდ მინდა, რომ შენ შეეჩვიო ფიქრს ამ საგანზე. მინდა ცოტ-ცოტა მიგაჩვიო ჩვენს მდგომარეობას, დორა!
- აჰ, გაჩუმდი, გაჩუმდი, გთხოვ! - შესძახა დორამ. - ეს ხომ საშინელებაა, საშინელება!
- არა, ჩემო კარგო, სრულებითაც არა, - ვუპასუხე მხიარულად. - შენ რომ ამ აზრით ჩაიხედო ზოგჯერ მამაშენის საოჯახო დავთარში და ეცადო, ნელ-ნელა შეჩვიო... მაგალითად, შინაური ხარჯების ანგარიშს... და რომ შეგეძლოს, მაგალითად, მომცე პირობა, რომ წაიკითხავ სამზარეულო წიგნს, რომელსაც გიყიდი, ეს ჩვენ, ორივეს, დიდ სარგებლობას მოგვიტანს. ჩვენ საკუთარი ძალ-ღონით უნდა გავიკაფოთ გზა წინ, ცხოვრებაში. ვაჟკაცობა, გამბედაობა და სულის სიმტკიცე აუცილებელია ჩვენთვის. აუარებელი დაბრკოლებანი არსებობენ ჩვენ საერთო გზაზე; მხნედ უნდა დავუხვდეთ მათ და უშიშრად გადავლახოთ ისინი!
მე გამიტაცა საკუთარმა მჭერმეტყველებამ; გაქანებული მივქროდი ამ გზით, ისე რომ, სახე ამენთო და ხელები თავისთავად მომეკუმშა მუშტებად. მაგრამ არავითარი საჭიროება არ მოითხოვდა ასეთ გატაცებას; საკმარისად ვილაპარაკე საქმის ხელახლა გასაფუჭებლად - მას ისე ეშინია! აჰ, რა იქნა ჯულია მილსი! ოჰ! თავი დაანებეთ მას, ღვთის გულისათვის!
ახლა კი მომეჩვენა, რომ საბოლოოდ მოვკალი დორა. მე ცივ წყალს ვაპკურებდი სახეზე. დავიჩოქე მის წინ, სასოწარკვეთით შეპყრობილი თმებს ვიგლეჯდი და ვუწოდებდი ჩემს თავს უგრძნობელსა და შეუბრალებელ მხეცს. ცრემლით ვემუდარებოდი პატიებას და ვეხვეწებოდი, ერთხელ მაინც შემოეხედნა ჩემთვის. გულსაკლავი სევდით სავსემ, გადავაქოთე მის მილსის სამუშაო ყუთი, სადაც სურნელებას ვეძებდი; მაგრამ სურნელების მაგივრად წამოვიდა ნემსები და დაეყარა დორას თავზე და მხრებზე. ჩემს სასოწარკვეთილებას საზღვარი არ ჰქონდა და ბუნდოვნად ვგრძნობდი, რომ გონებას ვკარგავდი. ბოლოს ოთახში მის მილსი შემოვიდა.
- ეს ვინ ჩაიდინა? - მკაცრად იკითხა მის მილსმა და თან თავის მეგობარს ეხმარებოდა.
- მე, მის მილს! მე ჩავიდინე ეს! მე ვარ დამნაშავე! მე ვარ ბოროტმოქმედი!
კიდევ მრავალი ამგვარი სისულელე წარმოვთქვი. ბოლოს, ბალიში მივიფარე სახეზე და დაუძლურებული მივეგდე სოფაზე.
თვით კეთილმა ბედმა გამომიგზავნა მის მილსი - ჩვენ სანუგეშოდ და დასამშვიდებლად. მოკლედ ვუამბე მას უბედური ცვლილების შესახებ ჩემს მდგომარეობაში; იგი სწრაფად მიხვდა ყველაფერს და ერთ წუთში დაამშვიდა დორა, როდესაც აუხსნა, რომ მე სრულებით არ ვაპირებდი უბრალო შავ მუშად დადგომას. ამგვარი განმარტება აუცილებელი იყო, რადგან დორამ ის დასკვნა გამოიტანა ჩემი სიტყვებიდან, რომ უკვე დღიურ მუშად დავდექი ფორანით ქვიშის საზიდავად. მალე ჩვენ შორის მშვიდობიანობა ჩამოვარდა. როდესაც დორა გავიდა თვალების მოსაბანად, მის მილსმა დაურეკა მოახლეს და უბრძანა ჩაი მოერთმიათ. ვისარგებლე ამ დროით და გამოვუცხადე მის მილსს, რომ იგი ჩვენი ერთგული მეგობარია, და რომ მაშინაც კი, როდესაც ჩემი გული მტვრად იქცევა ცივ სამარეში, არ დაივიწყებს მის თანაგრძნობას და გულკეთილობას.
ამის შემდეგ საოცარი სიადვილით ავუხსენი მის მილსს ყოველივე ის, რასაც აქამდე ყოვლად უშედეგოდ ვცდილობდი ამეხსნა დორასთვის. ჯულია მილსმა მიპასუხა მორალისტის ტონით, რომ ღარიბი ქოხი, აღსავსე სიამოვნებით, გაცილებით უკეთესია, ვიდრე ცივი პალატები - ამაო სიმდიდრით. “სადაც სიყვარულია - იქ ყველაფერია!” - დაამთავრა მის მილსმა.
როდესაც ჩაი მოიტანეს, დორამ უბრძანა ჯიპს უკანა ფეხებზე დადგომა, რომ მიეღო მისგან შემწვარი პურის ნაჭერი. როდესაც ჯიპი გაჯიუტდა, დორამ ცხვირთან მიუტანა ცხელი ჩაიდანი, ისე რომ, ჯიპი იძულებული გახდა დამორჩილებოდა. ეს მშვენიერი სურათი იყო. როგორ შეიძლებოდა ამის შემდეგ მისი შეშინება რაიმე სამზარეულო წიგნით? რასაკვირველია, ეს ყოვლად შეუძლებელი იყო, და ჩემს თავს მტარვალად ვგრძნობდი.
ჩაის შემდეგ გიტარა გაჩნდა, და დორამ ისე მშვენივრად შეასრულა ძველი ფრანგული სიმღერები, რომ ფეხები უნებურად ცეკვავდნენ და ჩვენც ვიმეორებდით: “ტრა-ლა-ლა-ლა, ტრა-ლა-ლა-ლა!” ერთხელ კიდევ ვიგრძენი ჩემი თავი მტარვალად, რომელიც ყოველგვარი სასჯელის ღირსია.
საერთო მხიარულება შეწყდა მხოლოდ ჩემი სტუმრობის ბოლოს და ეს ისევე ჩემივე მიზეზით. მის მილსმა როგორღაც ხვალინდელი დილა ახსენა; მე შევნიშნე, სრულებით უდროოდ, რომ ახლა იძულებული ვარ, ვიშრომო, და ჩვეულებრივად ხუთ საათზე ვდგები. არ ვიცი, რა აზრი დაებადა დორას ამ სიტყვების გამო, - ღამის გუშაგი ვეგონე, თუ სხვა ამგვარი რამ, ოღონდ ამ სიტყვებმა უდიდესი სთაბეჭდილება მოახდინა დორაზე, ამის შემდეგ მას აღარ დაუკრავს და აღარც უმღერია.
ეს აზრი მთელი საღამოს განმავლობაში აწუხებდა და, როდესაც ვეთხოვებოდი, მითხრა ნაზი და ალერსიანი ხმით, როგორც ჩვეულებრივად დედოფალას ელაპარაკებიან.
- ნუ დგები ხუთ საათზე, უმსგავსო ბიჭო! ეს სისულელეა!
- სხვაფრივ შეუძლებელია, გენაცვალე, უნდა ვიშრომო!
- მიქარვაა, სრულებით არ არის საჭირო! - მიპასუხა მან. - რა საჭიროა შრომა!
ამ მშვენიერი, გაოცებული სახის შემყურეს, მხოლოდ მხიარული კილოთი და ხუმრობით შემეძლო პასუხის გაცემა. მე ვუთხარი, რომ შრომა ჩვენთვის აუცილებელია.
- ფი! რა სასაცილოა! - მიპასუხა დორამ.
- მაშ სხვაფრივ როგორ ვიცხოვროთ, დორა? - ვუთხარი მე.
- როგორ? რა საკითხავია! როგორმე! - მიპასუხა დორამ.
მე მიყვარდა დორა და განვაგრძობდი მის სიყვარულს; მაგრამ შრომასაც განვაგრძობდი დაუზოგავად, რამდენადაც ეს შესაძლებელია შეყვარებული ყმაწვილი კაცისთვის. მიუხედავად ამისა, ხშირად შუაღამისას მეღვიძებოდა ხოლმე გულის ფანცქალით, მაგონდებოდა დორას შიში და, როდესაც ვუფიქრდებოდი ყოველივე ამას, ისე მეჩვენებოდა, თითქოს თმები მითეთრდებოდა და გული მიბერდებოდა.
თავი ოცდამეთხუთმეტე
მოულოდნელი დაბრკოლება
ერთხელ, როდესაც, ჩვეულებისამებრ, დოქტორთა კოლეგიაში გავემართე, ტალანში მისტერ სპენლო შემხვდა. იგი არაჩვეულებრივად მოღუშული იყო და რაღაცას ელაპარაკებოდა თავის თავს.
მან არ მიპასუხა სალამზე, ამაყად შემომხედა და მკაცრად მიბრძანა გავყოლილიყავი. დავემორჩილე და იმწამსვე მთელ ტანში უნებური თრთოლვა ვიგრძენი. გულში მწარე წინათგრძნობა დამებადა, რომ მან გაიგო რამე ჩემი და დორას დამოკიდებულების შესახებ.
ჩემი წინათგრძნობა მკაცრ სინამდვილედ გადაიქცა, როდესაც მან ამიყვანა ზემო სართულში და იქ, ერთ-ერთ ოთახში, რომელშიც ჩვენ შევედით, მის მორდსტონი დავინახე.
მის მორდსტონმა გამომიწოდა ყინულივით ცივი ბრჭყალები და გაშეშებული დაჯდა უახლოეს სკამზე. მისტერ სპენლომ დაკეტა კარი და გაჩერდა ხალიჩაზე, ბუხრის წინ.
- გაისარჯეთ, მის მორდსტონ, - დაიწყო მისტერ სპენლომ, - უჩვენეთ მისტერ კოპერფილდს, რა გაქვთ ჩანთაში.
მის მორდსტონმა ფოლადის ბალთასავით მოკუმა ტუჩები, გახსნა ჩანთა და ამოიღო ჩემი უკანასკნელი წერილი დორასადმი.
- ეს თქვენი ხელია, მისტერ კოპერფილდ? - მკითხა მისტერ სპენლომ.
- ჩემი, სერ.
ამ დროს მის მორდსტონმა ამოიღო ჩანთიდან მთელი დასტა წერილებისა, შეკრული ცისფერი ძვირფასი ლენტით, და გამომიწოდა.
- უნდა გამოვტყდე, - დაიწყო მის მორდსტონმა, - რომ დიდი ხანია ეჭვი დამებადა მის სპენლოსა და მისტერ კოპერფილდის ურთიერთობის შესახებ. თვალყურს ვადევნებდი მათ განუწყვეტლივ, მათი პირველი შეხვედრიდანვე, და უნდა მოგახსოენოთ, რომ პირველივე სთაბეჭდილება, რომელიც მოახდინა ჩემზე მის სპენლოს და დავით კოპერფილდის დაახლოებამ, არაფერს სასიამოვცნოს არ შეიცავდა. მსურდა საბუთიდან დამემტკიცებინა ჩემი ეჭვი, მაგრამ ჩემი ცდა დიდხანს დარჩა უნაყოფოდ. როდესაც დავბრუნდი ჩემი ძმის ქორწილის შემდეგ, - განაგრძობდა მის მორდსტონი უაღრესი აღშფოთების კილოთი, - შევნიშნე, რომ მის სპენლოს, რომელიც იმ ხანებში სტუმრად იყო თავის მეგობარ მის მილსთან, უწინდელზე უფრო უცნაურად უჭირავს თავი; ჩემი ეჭვი გაძლიერდა და მეტი გულმოდგინებით შევუდექი მის სპენლოს ყურისგდებას.
საბრალო პატარა დორა! როგორ მოგივიდოდა ფიქრად, რომ ამ ვეშაპის თვალები გითვალთვალებდა დაუღალავად, მარადჟამს!
- მიუხედავად ამისა, წუხანდელ ღამემდის ვერ მეპოვნა ვერავითარი დამამტკიცებელი საბუთი, - განაგრძობდა მის მორდსტონი. - თუმცა ძალიან საეჭვოდ მეჩვენებოდა, რომ მის სპენლო ისე ხშირად იღებდა წერილებს თავისი მეგობრის, მილსისაგან, მაგრამ ვინაიდან მეგობრობა ამ ქალთან ნებადართული იყო მამამისის მიერ, ჩემს თავს ნებას არ ვაძლევდი, ჩავრეულიყავი მათს საქმეში. წუხელ საღამოს, ჩაის შემდეგ, შევნიშნე, რომ პატარა ფინია დარბოდა სასტუმროში და თან რაღაც ნივთს დათრევდა. მე ვუთხარი მის სპენლოს: “დორა! რა უჭირავს პირში ტთქვენს ძაღლს? მგონი რაღაც ქაღალდია”. მის სპენლომ იმწამსვე ჩაიყო ხელი უბეში, შეჰყვირა და გამოუდგა ძაღლს. მე შევაჩერე და ვუთხარი: “დორა, ჩემო მეგობარო, ნება მიბოძე, მე გამოვართვა!”
ო, ჯიპ! საძაგელო ჯიპ! მაშ შენ გაეცი ჩვენი საიდუმლო!
- მეშინოდა, რომ ძაღლი მიკბენდა, მაგრამ, რასაკვირველია, არაფრად ჩავაგდე ხიფათი და - საბუთი ჩემს ხელში გაჩნდა! როდესაც წავიკითხე, მივმართე წყრომით მის სპენლოს და ადვილად დავუმტკიცე, რომ უეჭველია, მას მრავალი უნდა ჰქონოდა ამგვარი წერილი. ამის შედეგია, რომ მის სპენლომ გადმომცა წერილების დასტა, რომელიც ახლა დავით კოპერფილდის ხელშია.
ამით დასრულდა მისი სიტყვა. მის მორდსტონმა დაკეტა ჩანთა, მოკუმა პირი და მკაცრი გამომეყველების შეუცვლელად მოემზადა, როგორც ჩანდა, ყოველგვარი იერიშის უკუსაგდებად.
- თქვენ მოისმინეთ მის მორდსტონის მოხსენება, - მითხრა მისტერ სპენლომ. - რა შეგიძლიათ სთქვათ თავის გასამართლებლად, მისტერ კოპერფილდ, სთქვით!
- მე არ შემიძლია თავის გამართლება, სერ! დამრჩენია მხოლოდ გამოვტყდე, რომ მტთელი ბრალი ამ შემთხვევაში მე მედება. დორა...
- მის სპენლო, თუ ინებებთ, - შემაწყვეტინა დორას მამამ მედიდური კილოთი.
-... ჩემს მიერ იყო დარიგებული, - განვაგრძე მე, როდესაც ჩავყლაპე ეს ცივი შენიშვნა, - მე ვურჩიე, დაემალა თქვენგან ეს საიდუმლო, და ახლა მწარედ ვნანობ.
- თქვენ უაღრესი გაკიცხვის ღირსი ხართ, სერ, - მითხრა მისტერ სპენლომ. - თქვენ უწესო და უგვანო საქციელი იკისრეთ, მისტერ კოპერფილდ!
- ვგრძნობ ამას, სერ, გარწმუნებთ, - ვუპასუხე მე, - მაგრამ არასოდეს არ მიფიქრია ეს წინათ, არასოდეს. პატიოსან სიტყვას გაძლევთ, მისტერ სპენლო, რომ ამაზე არასოდეს მიფიქრია უწინ. მე ისე მიყვარდა მის სპენლო...
- ფი, რა სისულელეა! - მითხრა მისტერ სპენლომ და გაწითლდა სიბრაზისაგან. - პირში მაინც ნუ მელაპარაკებით, მისტერ კოპერფილდ, რომ გიყვართ ჩემი ქალი!
- მაშ რითი შემიძლია გავამართლო ჩემი საქციელი სერ? - ვუთხარი მე მოკრძალებით.
- ყველაზე ნაკლებად - რაღაც სულელური სიყვარულით. - მიპასუხა მისტერ სპენლომ. - მიიღეთ თუ არა მხედველობაში თქვენი და ჩემი ქალის წლოვანება, სერ? იფიქრეთ თუ არა მის მდგომარეობაზე საზოგადოებაში, ჩემს სურვილსა და იმედებზე მისი ამაღლების გამო, და იმ ანდერძის შესახებ, რომელიც მის სასარგებლოდ უნდა შედგენილიყო? და საერთოდ, რას ფიქრობდით, მისტერ კოპერფილდ? ყოველივე ეს სისულელეა! რაც უფრო მალე გათავდება სულელური საქმე, მით უკეთესია, აიღეთ ეგ წერილები და ცეცხლში ჩაყარეთ. მომეცით მის სპენლოს წერილები, მე ჩავყრი ცეცხლში. თქვენ მიხვდებით, რომ ჩვენი მომავალი დამოკიდებულება დღეიდან მხოლოდ კანტორით განისაღვრება. არც ერთი სიტყვა მომხდარის შესახებ. თქვენ ჭკვიანი ადამიანი ხართ, მისტერ კოპერფილდ, და მაშასადამე, გესმით, როგორ უნდა მოიქცეთ. დავივიწყოთ ეს უსიამოვნო ამბავი!
არა! ჩემთვის შეუძლებელი იყო ამაზე დათანხმება. დიდად ვწუხდი, მაგრამ ჩემს მოვალეობად მიმაჩნდა, ყოველგვარი ანგარიშის გარეშე დავმდგარიყავი, ცივი გონების ყოველგვარი დარიგება უკუმეგდო. სიყვარული მთავარია! მიყვარდა დორა მთელი სულითა და გულით და დორასაც ვუყვარდი. შევარბილე შეძლებისამებრ ჩემი სიტყვები, ამგრამ აზრი სწორედ ის იყო, რომ არაფრის გულისათვის არ შემეძლო დამევიწყებინა დორა! უეჭველია, ძალიან სასაცილო ვიყავი; მიუხედავად ამისა, მტკიცე გადაწყვეტილება, ცხადია, მკაფიოდ იყო აღბეჭდილი ჩემი სახის ყოველ ნაკვთში.
- ძალიან კარგი, მისტერ კოპერფილდ! - მითხრა მისტერ სპენლომ. - მაშინ უნდა გამოვცადო ჩემი გავლენა ჩემს ქალზე!
ხანგრძლივი სიჩუმე ჩამოვარდა და აღარ ვიცოდი - დავრჩენილიყავი თუ გავსულიყავი. ბოლოს, ნელი ნაბიჯით გავწიე კარებისაკენ და ვაგრძნობინე, რომ ჩემი იქ ყოფნა უსარგებლოა; მაგრამ მისტერ სპენლომ ჩაიყო ორივე ხელი ფრაკის ჯიბეებში, რისთვისაც დიდი შრომა დასჭირდა, და მითხრა ხაზგასმით, გადაჭრით, მეტისმეტად სერიოზული კილოთი:
- თქვენ, რასაკვირველია, იცით, მისტერ კოპერფილდ, რომ მე არ ვარ მოკლებული ამქვეყნიურ სიკეთეს და რომ მის სპენლო, ჩემი უახლოესი ნათესავი, ძვირფასია ჩემთვის.
მე სისწრაფით ვუპასუხე ამ კითხვაზე და დავეშურე მეთქვა, ხომ არ ებადება ეჭვი მისტერ სპენლოს ჩემი ანგარების შესახებ.
- მე არაფერს ამგვარს არ ვამბობ, - მითხრა მისტერ სპენლომ, - თქვენთვისაც და ყველა ჩვენთვისაც უკეთესი იქნებოდა, რომ თქვენ გქონოდათ ეს ანგარიში... ესე იგი, სერ, თქვენ არ გაეტაცნეთ ბავშვურ გრძნობებს. არა, მე თქვენ სრულებით სხვა მიზნით გეკითხებით. იცით თუ არა, რომ ჩემი ქონება ანდერძით ჩემი ქალის ხელში გადავა?
- დიახ! ასეთი აზრი ძალიან ბუნებრივია.
- აი, თქვენ დოქტორთა კოლეგიაში მსახურობთ, - განაგრძო მისტერ სპენლომ, - და, მასასადმე, შეგეძლოთ დარწმუნებულიყავით ყოველდღიური დაკვირვებით, როგორი ხშირია შემთხვევა, რომ ადამიანი, შეუწყნარებელი დაუფიქრებლობის გამო, ყურადღებას არ აქცევს თავის უწმინდეს მოვალეობას, რომელიც თითქოს მუდამ პირველ რიგში უნდა იდგას. თქვენ, რასაკვირველია, არ ფიქრობთ, მისტერ კოპერფილდ, რომ ამ შემთხვევაში მეც ისეთივე დაუფიქრებელი ვიყავი, როგორც სხვები?
მე თავი დავუკარი.
- დიახ, სერ. ყველა ჩემი განკარგულება წინასწარვე გაცემულია. წარმოუდგენელიც არის, რომ სხვაფრივ ყოფილიყო, - მითხრა მისტერ სპენლომ დინჯად, თავის ქნევით და თან ხან ერთ ფეხს ეყრდნობოდა, ხან მეორეს. - და თქვენ გესმით, რასაკვირველია, რომ რაიმე ბავშვურ საქციელს არ შეუძლია გამოცვალოს ჩემი გეგმები ჩემი შვილის შესახებ; ცელქობა ცელქობად დარჩება, ესე იგი - სისულელედ, სიგიჟედ; მაგრამ თუ, მიუხედავად ყოველივე ამისა, ეს ბავშვური ამბავი სერიოზულ ხასიათს მიიღებს, იძულებული ვიქნები მოვმართო ყოველგვარ ზომებს და მთელ ჩემს გავლენას ჩემს შვილზე, რათა გადავარჩინო იგი სულელური შეცდომის შედეგისაგან.
რაღაც სიმშვიდე აღბეჭდვოდა ამ დროს მის სახეს, რაც მზის ჩასვლის სურათს მოგაგონებდათ. იგი ისეთ ნათელს, ნეტარ სულიერ განწყობილებაში იმყოფებოდა, რომ შეუძლებელი იყო მისი ცქერა აუღელვებლად. ცხადი იყო, რომ მისი სიცოცხლე აღუშფოთებელ და აუმღვრეველ ნაკადივით მიემართებოდა, და რომ უკვე დიდი ხანია, მტკიცე საფუძველზე დაამყარა თავისი ამქვეყნიური საქმეები. მისტერ სპენლო, როგორ ჩანდა, თვითონვე გრძნობდა ამას ამ წუთში, და მე ცრემლებიც კი შევნიშნე მის თვალებზე.
მაგრამ მე რა მექნა? უარს ხომ არ ვიტყოდი დორაზე? როდესაც მან მითხრა, რომ ერთ კვირას მაძლევს ყველა ამ საკითხის მოსაგვარებლად, იძულებული ვიყავი მიმეღო ეს წინადადება, თუმცა წინასწარვე ვიყავი დარწმუნებული, რომ მთელი ათასეული კვირები არავითარ ცვლილებას არ სშეიტანდნენ ჩემს გრძნობაში.
- მანამდე კი ჰკითხეთ რჩევა მის ტროტვუდს ან სხვა რომელსამე პირს, ვისაც ესმის რაიმე ცხოვრებისა, - მითხრა მისერ სპენლომ და საყელო გაისწორა ორივე ხელით. - თქვენს განკარგულებაში მთელი კვირაა, მისტერ კოპერფილდ.
თავი დავუკარი და დავეშურე ოთახიდან გამოსვლას. ჩემი სული სასოწარკვეთილებით იყო შეპყრობილი, მაგრამ გული შეურყეველი სიმტკიცით მქონდა სავსე.
როდესაც კანტორაში დავბრუნდი, ხელი ვტაცე კალამს და საშინელი წერილი მივწერე მისტერ სპენლოს. ვემუდარებოდი, შეებრალებინა ეს ნაზი და სათუთი ყვავილი, და, საერთოდ, რამდენადაც მახსოვს, იმ კილოთი ვწერდი, თითქოს იგი დორას მამა კი არ იყო, არამედ ბოროტი ჯადოქარი ან ვეშაპი. დავბეჭდე ეს წერილი და დავუდე კაბინეტში. როდესაც იგი დაბრუნდა, ოდნავ გაღებულ კარებში დავინახე, რომ აიღო ჩემი წერილი და წაიკითხა.
მთელი დღის განმავლობაში მისტერ სპენლოს ხმა არ გაუცია ჩემთვის, მაგრამ საღამოს, სამსახურის გათავების წინ, მიხმო თავის კაბინეტში და მითხრა, რომ ტყუილად ვღებულობ ჩემს თავზე შრომას, ვიზრუნო მისი ქალის ბედნიერებისათვის. მისი სიტყვით, უკვე მოესწრო დორასთან მოლაპარაკება და დაეჯერებინა, რომ ყოველივე ეს სისულელეა და სხვა არაფერი. იგი მეტად ლმობიერ მამად სთვლიდა თავის თავს (ეს მართლაც ასე იყო) და გადაჭრით გამომიცადა, არ გაქვს არავითარი საბუთი, შეწუხდე ამის გამოო.
- თუ გაჯიუტდებით, - შენიშნა მისტერ სპენლომ, - იმას მიაღწევთ, რომ ისევ საზღვარგარეთ გამაგზავნინებთ ჩემს შვილს რამდენიმე ხნით; მაგრამ უკეთესი აზრის ვარ თქვენზე. იმედი მაქვს, რამდენიმე დღის შემდეგ მოისაზრებთ ყველაფერს და დაჭკვიანდებით.
სახლში დაბრუნებისას ყველაფერი გულახდილად ვუამბე პაპიდას, მაგრამ მიუხედავად იმისი დამამშვიდებელი ლაპარაკისა, მაინც სასოწარკვეთილებით ვიყავი შეპყრობილი. იგი სასოწარკვეთილება თან გამყვა გაღვიძებისას და დილით, სახლიდან გამოსვლისას. შაბათი იყო და პირდაპირ დოქტორთა კოლეგიაში გავემართე.
როდესაც კანტორას მივუახლოვდი, გაოცებით შევნიშნე მისი შესავალი კარის წინ გაზეთების გამყიდველები, რომლებიც რაღაცას ლაპარაკობდნენ ერთმანეთში, და რამდენიმე უსაქმური ავარა, რომლებიც დახურულ ფანჯარას შეჰყურებდნენ. ავუჩქარე ნაბიჯს და სწრაფად ჩავუარე ამ ბრბოს გვერდით.
ყველა მოსამსახურე კანტორაში იყო, მაგრამ არავინ არაფერს არ აკეთებდა.
- დიახ, საშინელი უბედურებაა, მისტერ კოპერფილდ, - მითხრა ერთმა მათგანმა ჩემი შესვლისთანავე.
- რა იყო? - შევყვირე მე. - რა მოხდა?
- განა არ იცით?
- არა, - ვთქვი და თვალი გადავავლე იქ მყოფთ.
- მისტერ სპენლო...
- რა მოუვიდა?
- გარდაიცვალა!
მომეჩვენა, თითქოს კედლები ათამაშდნენ და დატრიალდნენ ჩემს წინ. სკამზე დამსვეს, წყალი დამალევინეს. რამდენმა ხანმა გაიარა ამ აურზაურში, არ ვიცი.
- გარდაიცვალა? - გავიმეორე მე.
- გუშინ მან ისადილა ქალაქში, - მითხრა უფროსმა მოსამსახურემ ტიფიმ, - და ნასადილევს მარტო წავიდა ეტლით; მეეტლეს კი უბრძანა, დილიჟანსით წამოსულიყო, როგორც ეს ხშირად უწინაც უქნია. ეტლი დაბრუნდა სახლში ცარიელი, უპატრონოდ.
- ცხენებმა გაიტანეს?
- არა მგონია. ცხენები ჩვეულებრივზე მეტად არ იყვნენ გახურებულნი, როდესაც თავლასთან გაჩერდნენ, მაგრამ აღვირები დაწყვეტილი ჰქონდათ, უეჭველია, იმიტომ, რომ ბოლოები მიწაზე ეთრეოდა. იმწამსვე მთელი სახლი ფეხზე დადგა და სამი მოსამსახურე წავიდა პატრონის საძებნელად. მათ იპოვეს იგი აგარაკიდან ერთი მილის სიშორეზე, ეკლესიის გალავნის ახლოს. იგი იწვა გზის პირას პირდამხობილი. შესაძლებელია, ეტლიდან გადმოვარდა, როდესაც დამბლა დაეცა, ანდა თვითონ გადმოვიდა, როდესაც იგრძნო ავადმყოფობის მოახლოება. იმწამსვე მოიწვიეს ექიმები, მაგრამ სამკურნალო დახმარება უკვე უსარგებლო იყო.
არ შემიძლია ავწერო ის სულიერი მღელვარება, რომელშიც ჩამაგდო ამ ცნობამ. გრძნობას ვერ წარმოედგინა, რომ ეს შესაძლებელი იყო! აი მისი სკამი და მაგიდა თავის ძველ ადგილას, კაბინეტში; აი, მისი საკუთარი ხელით დაწერილი ხელნაწერი მაგიდაზე; ასე გეჩვენებოდათ, რომ ახლავე გაიღება კარი, მისტერ სპენლო შემოვა და ძველებურად შეუდგება თავის ჩვეულებრივ საქმეებს.
ვგრძნობდი, რომ მამის სიკვდილი ამომშლიდა დორას ფიქრებიდან, და ვიტანჯებოდი რაღაც უცნაური, მწვავე შურით მისი მწუხარებისადმი. მწყინდა, რომ დორა სხვათა წინაშე ჰღვრიდა ცრემლებს და სხვები ანუგეშებდნენ მას. მინდოდა, ყველანი მომეშორებინა დორასთვის ამ ბედკრულ დროს და მე მჭეროდა განსაკუთრებული ადგილი მის გულში.
მისტერ ჯორკინსი, რომელიც წასული იყო ნორვუდში, რამდენიმე დღის შემდეგ დაბრუნდა კანტორაში. ის და ტიფი ჩაიკეტნენ კაბინეტში, სადაც რამდენიმე წუთის შემდეგ მეც დამიძახეს.
- მობრძანდით, სერ, - მითხრა მისტერ ჯორკინსმა, - აი, ჩვენ ვსინჯავთ კარადას, მაგიდის უჯრებს და ყველა სხვა ადგილს სადაც მიცვალებული დებდა თავის ქარალდებს. ჩვენ ვბეჭდავთ მის კერძო მიწერ-მოწერას და ვეძებთ ანდერძს, მაგრამ ჯერჯერობით ამ საბუთის კვალსაც ვერ მივაგენით. დაგვეხმარეთ, მისტერ კოპერფილდ!
ჩვენ დაუყოვნებლივ შევუდექით ძებნას. მისტერ ჯორკინსი აღებდა უჯრებს და იღებდა იქიდან ქაღალდებს. ჩვენ გადავათვალიერეთ და დავლუქეთ აუარებელი საბუთები და ისევ ისეთი ფუსფუსით განვაგრძობდით უჯრების ჩხრეკას.
- მე მგონია, რომ მას სრულებითაც არ დაუტოვებია ანდერძი, - თქვა უეცრად მისტერ ჯორკინსმა.
- ო, არა, სერ! - ვუპასუხე სწრაფად, - მე ვიცი, რომ ანდერძი დამზადებულია.
ორივემ გაოცებით შემომხედა.
- სწორედ იმ დღეს, როდესაც უკანასკნელად ვნახე მისტერ სპენლო, - განვაგრძე მე, - მან მითხრა, რომ მისი ანდერძი შედგენილია და ყველა მისი საქმეები წინასწარ წესრიგშია მოყვანილი.
- კეთილი მისტერ კოპერფილდ! თქვენ რომ იმდენი გემსახურათ დოქტორთა კოლეგიაში, რამდენიც მე, გეცოდინებოდათ მრავალი გამოცდილებით, როგორ მსუბუქად და დაუფიქრებლად იქცევა ხალხი ამგვარ საქმეებში.
- აჰ რას ბრძანებთ! - შევძახე მე. - მისტერ სპენლომ სწორედ ამგვარი სიტყვებით ილაპარაკა იმ უკანასკნელ დღეს ამ საგნის შესახებ!
- მაშასადამე, ძებნაც ზედმეტია! დარწმუნებული ვარ, რომ ანდერძი შესრულებული არ არის!
მე უზომოდ გამაოცა ამგვარმა უცნაურობამ, მაგრამ ნამდვილად აღმოჩნდა, რომ ანდერძი მართლაც არ იყო შედგენილი. მისტერ სპენლოს არც კი უფიქრია მის შესახებ, რაც ცხადად ჩანდა მისი ქაღალდებიდან, რადგან მათში არ მოიპოვებოდა არავითარი ნიშანი, არავითარი კვალი, არავითარი მითითება რამე ამგვარ იურიდიულ საბუთზე. არანაკლებ ვიყავი გაკვირვებუი იმ გარემოებით, რომ მისტერ სპენლოს საქმეები საშინლად აწეწილ-დაწეწილი აღმოჩნდა. ცოტ-ცოტაობით გამოირკვა, რომ განსვენებული პროქტორი ხარჯავდა გაცილებით მეტს, ვიდრე იღებდა, და მისი ქონებრივი მდგომარეობა შერყეული იყო ყოველნაირად და ყოველმხრივ, ისე რომ, ბოლოს, მთელი მისი უძრავი და მოძრავი ქონება ნორვუდში გაიყიდა საჯარო ვაჭრობით.
ეს სამწუხარო ამბები გამოირკვა ექვსი კვირის განავლობაში. მთელ ამ ხანში ისეთ ტანჯვაში ვიყავი, რომ სერიოზულად გადავწყვიტე თავის მოკვლა. მქონდა კიდეც მიზეზი! მის მილსი მწერდა, რომ საბრალო პაწაწა დორა მუდამ, როგორც კი ახსენებდა ჩემს სახელს, ერთსა და იმავეს იმეორებდა: “ო, ჩემო საბრალო მამა! ო, საყვარელო მამა!” იმავე წყაროდან შევიტყვე, რომ დორას მთელი ნათესაობა შედგებოდა ორი მამიდისაგან - მისტერ სპენლოს დებისაგან. ისინი მარტოდმარტონი ცხოვრობდნენ ლონდონის ერთ-ერთ მიდამოში, პუტნიში, და მრავალი წლის განმავლობაში არ ენახათ თავიანთი ძმა. “ჩხუბით - არ წაჩხუბებულან, - მწერდა მის მილსი, - სრულებითაც არა! მაგრამ აი, რა ამბავი მოხდა. როდესაც დორას ნათლავდნენ, მისტერ სპენლომ დაჰპატიჟა თავისი დები ჩაიზე, მაშინ როდესაც დები სადილზე დაპატიჯებას მოელოდნენ. ამის გამო ორივე დამ წერილობით შემოუთვალა, რომ უკეთესი იქნებოდა, თუ ისინი სახლში დარჩებიან და არც ჩაიზე და არც სადილად არ მივლენ. ასეც მოხდა. ამის შემდეგ და-ძმები აღარ შეხვედრიან ერთმანეთს სიცოცხლეში”.
ამ შემთხვევაში ორივე დამ თავი დაანება განდეგილობას და წინადადება მისცეს დორას, გადასულიყო მათთან საცხოვრებლად პუტნიში. დორა მოეხვია მათ, ჩაეხუტა და შესძახა ტირილით:
- ო, დიახ, ძვირფასო მამიდებო! წამიყვანეთ თქვენთან, მეც, ჯულია მილსიც, ჯიპიც, ყველანი წაგვიყვანეთ პუტნიში!
როგორ და რანაირად მყოფნიდა დრო იმისათვის, რომ პუტნიშიც მევლო, ვერ ვიტყვი, რადგან თვითონაც არ ვიცი; მაგრამ დავხეტიალობდი ამ მიდამოებში თითქმის ყოევლდღე. მის მილსი ზედმიწევნით ასრულებდა მეგობრის მოვალეობას და ამიტომ დღიურს აწარმოებდა. ჩვენ ვხვდებოდით ერთმანეთს დროდადრო და იგი მიკითხავდა თავისი კალმის ნაწარმოებს. მაგრამ თუ მის მილსს არ ეცალა, მაშინ სახლში მიმქონდა დღიური და იქ ვკითხულობდი. ადვილი წარმოსადგენია, როგორ ვაფასებდი ამ საუნჯეს. მომყავს ზოგიერთი ადგილი მის მილსის დღიურიდან:
“ორშაბათი. დორა საშინლად ნაღვლობს, ტირის და ქვითინებს. თავი სტკივა. ჯიპს უცქირა - შენიშნა, რომ ძალიან კრიალა ბეწვი აქვს. მოუალერსა. გაღვიძებულმა მოგონებამ აგხსნა დაფარული სევდის ნაკადი. ახალი ცრემლები. (ცრემლები! - ხომ არ შეიძლება ვუწოდოთ მათ გულის ნამი? ჯ.მ.)
“სამშაბათი. დორა სუსტად არის და ნერვიულობს. ფერმკრთალია, მაგრამ მშვენიერია (მთვარეც ხომ ასეა! ჯმ). დორამ, ჯიპმა და ჯულია მილსმა ისეირნეს კარეტით. ჯიპმა შეჰყეფა კარეტის ფანჯრიდან მუშას, რომელიც გზას ჰგვიდა და ამან ღიმილი გამოიწვია მისი დიასახლისის ფერმკრთალ სახეზე (რა სუსტი რგოლებისაგან შედგება ჩვენი სიცოცხლის ჯაჭვი! ჯ.მ.).
“ოთხშაბათი. დორა შედარებით მხიარულად არის. ვუმღერე მას ნაზი ჰანგი: “საღამოს ზარი”. მაგრამ სანუგეშოდ არ იმოქმედა. მეტისმეტად ააშკარავებს მგრძნობიარობას. დამხვდა ოთახში მარტო, თვალცრემლიანი. წავუკითხე შესაფერი ლექსი, სადაც ყმაწვილი ქალი შველთან არის შედარებული. უნაყოფოდ.
“ხუთშაბათი. მომჯობინების ცხადი ნიშნები ეტყობა. უფრო მხიარულია და დამშვიდებული. ძილი უშფოთველი და ღრმა ჰქონდა, ლოყები შეუვარდისფრდა... გავბედე მომეგონებინა დავით კოპერფილდი. ფრთხილად ჩამოვაგდე ლაპარაკი მის შესახებ სეირნობის დროს. დორა საშინლად აღელდა: “ო, ჯულია, ძვირფასო ჯულია! ო, მეც ცუდი, გაუგონარი შვილი ვიყავი!” ვეცადე დამეწყნარებინა და დამემშვიდებინა. დავუხატე იდეალური სურათი დავით კოპერფილდისა, რომელიც საფლავის პირამდეა მისული. მღელვარება გამეორდა უძლიერესად: “ო, რა ვქნა! ო, წამიყვანეთ სადმე” საშინელი მწუხარება გამოხატა. გული წაუვიდა და უახლოესი სასტუროდან გამოტანილი წყლით მოვაბრუნეთ (პოეტური შედარებაა: სასტუმროს აჭრელებული აბრა ადამიანის სულის სიჭრელეს წააგავს. სამწუხაროა! ჯ.მ.).”
მის მილსი და მისი დღიური ერთადერთი ნუგეში იყო ჩემთვის იმ მძიმე წუთებში!
თავი ოცდამეთექვსმეტე
ვიკფილდი და ჰიპი
ჩემმა მუდმივმა სევდიანობამ ძალიან შეაწუხა პაპიდა და მოიგონა წავსულიყავი დუვრში, რომ დამეთვალიერებინა მისი აგარაკი ზღვის პირას და უფრო მეტი ვადით გამეახლებინა პირობა მდგმურთან.
თუმცა ჩემთვის ძალიან საგრძნობელი იყო მის მილსის მოშორება, მაგრამ მაინც სიამოვნებით მივიღე პაპიდას წინადადება, რადგან დუვრში წასვლა საშუალებას მაძლევდა რამდენიმე სასიამოვნო დღე გამეტარებინა აგნესას საზოგადოებაში.
აგარაკი და მთელი მისი ავლადიდება სრულიად დამაკმაყოფილებელ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. სიამოვნებით შევატყობინე პაპიდას ისიც, რომ მის მდგმურს გადასდებია პაპიდას სიძულვილი ვირებისადმი, რომლებთანაც მუდმივი ბრძოლა აქვს გამართული. წესრიგში მოვიყვანე ყველა საქმე, ღამე აგარაკზე გავათიე და დილაადრიანად კენტერბერიში გავემართე. ზამთარი იყო.
კენტერბერიში მისვლისას ჯერ ფეხით მოვიარე ყველა ნაცნობი ქუჩა. მათი ნახვა უზომო სიამოვნებას ჰგვრიდა ჩემს სულსა და გულს.
მისტერ ვიკფილდის სახლში მისვლისას, უპირველეს ყოვლისა, დავინახე მისტერ მიკობერი. იგი იჯდა კალმით ხელში, პირველი სართულის იმ პატარა მრგვალ ოთახში, სადაც ოდესღაც ვარჯიშობდა ური ჰიპი. მას ეცვა შავი სერთუკი, რაც ესოდენ შესაფერისი იყო მისი ახალი პროფესიისათვის, და უფრო წარმოსადეგი მოჩანდა ამ პატარა ოთახში.
სასტუმროში არავინ იყო, თუმცა ადვილად შეამჩნევდით მისის ჰიპის იქ ყოფნის ნიშნებს. შევიხედე აგნესას ოტახში. იგი იჯდა ბუხართან და წერდა.
ჩემი შესვლით სინათლე დავუჩრდილე. აგნესამ ჩემსკენ გამოიხედა. რა სიამოვნება ვიგრძენი, როდესაც ჩემს დანახვაზე აგნესას სახე გაუბრწყინდა.
- აჰ, აგნესა! - ვუთხარი მე, როდესაც პირველი მისალმების შემდეგ ერთად დავსხედით. - ძალიან გამიძნელდა და ძალიან მოწყენილი ვიყავი უთქვენოდ ამ ხნის განმავლობაში!
- ნუთუ? - მითხრა აგნესამ. - ისევ დაგჭირდით და ასე მალე?
- ყოველთვის, აგნესა, როდესაც არ მამხნევებთ თქვენი რჩევით, მე ვიბნევი; და სიმშვიდე იმწამსვე ჩამენერგება ხოლმე გულში, როგორც კი ჩემს გვერდით დაგინახავთ. ამჟამად მოვედი თქვენთან, როგორც დაღლილი მგზავრი სახლში, და ვგრძნობ სიწყნარეს, ბედნიერებას და ნეტარ მოსვენებას.
ღრმა გრძნობით ვლაპარაკობდი და იმ ზომამდე ვიყავი აღელვებული, რომ ხმა ამიკანკალდა, ცრემლები უნებურად გადმომცვივდა თვალთაგან და ხელები სახეზე მივიფარე.
აგნესას ნაზმა, დის გრძნობით სავსე მოპყრობამ, მისმა მშვენიერმა თვალებმა და მომხიბლავმა ხმამ მალე დაამშვიდეს ჩემი აღელვებული გრძნობები, და ვუამბე ყველაფერი, რაც კი თავს გადამხდა ჩვენი უკანასკნელი შეხვედრის შემდეგ.
- მეტი არაფერი მაქვს სათქმელი, აგნესა, - ვუთხარი მე, როდესაც გავათავე ჩემი აღსარება. - თქვენ ხედავთ, რომ მთელი ჩემი იმედი თქვენზე არის დამყარებული.
- ვითომ ასეა, ტროტვუდ? - მიპასუხა აგნესამ კეთილი ღიმილით. - მე მგონია, თქვენ სხვა არსებაზე უნდა ამყარებდეთ თქვენს იმედებს.
- დორაზე?
- რასაკვირველია!
- საქმეც იმაშია, აგნესა, - ვუმასუხე მე და თან რაღაც უხერხულობა ვიგრძენი, - რომ აქ ერთგვარი მოულოდნელი დაბრკოლებანი აღმოჩნდნენ, იმიტომ, რომ დორა... ღმერთმანი, არ ვიცი, როგორ გამოვთქვა ეს, აგნესა! იგი მეტად ფრთხილია და აშინებს ყველაფერი, რაც კი ოდნავ მაინც სცილდება ჩვეულებრივ მოვლენათა წრეს.
მე ვუამბე აგნესას, როგორ ველაპარაკე დორას ჩემი სიღარიბის ამბავზე, სამზარეულო წიგნსა და ჩვენი მომავალი ოჯახის მოწყობის შესახებ.
- აჰ, ტროტვუდ, - წამოიძახა აგნესამ ღიმილით, - როგორი წინდაუხედაობაა, როგორი გაუფრთხილებლობა! რა გეჩქარებოდათ ყოველივე ამის ახსნა გამოუცდელი, მფრთხალი, მოსიყვარულე ქალისათვის? საბრალო დორა!
- მაშ რა ვქნა, აგნესა? - ვკითხე ხანგრძლივი სიჩუმის შემდეგ. - რით დავიწყო?
- მე მგონია, - მიპასუხა აგნესამ, - თქვენ უნდა მისწეროთ გულწრფელი წერილი თქვენ საცოლეს იმ ორ ნათესავ ქალს. ჩემის აზრით, ეს ყველაფერი უბრალო და კეთილშობილური საშულება დორასთან ურთიერთობის განახლებისათვის.
- რახან თქვენ ამბობთ ამას, აგნესა, მაშ, ასეც უნდა იყოს, გეთანხმებით.
- მე გულწრფელად და გულახდილად ვუამბობდი მათ ყველაფერს, რაც კი აქამდის მოხდა, და შემდეგ ვთხოვდი ნებართვას, დროგამოშვებით გენახათ დორა მათ სახლში. ყოველ შემთხვევაში, მე ვთხოვდი, რომ ისინი არ დაჩქარებულიყვნენ უარის თქმისას, სანამ დორას არ მოელაპარაკებოდნენ.
გულდამშვიდებული, თუმცა იმავე დროს ჩემი საქმის უდიდესი მნიშვნელობის ღრმა შეგნებით შევუდექი წერილის შედგენას ქალბატონ სპენლოებთან და მთელი საღამო მოვანდომე ამ საქმეს.
მაგრამ მანამდე ჩავედი ქვემო სართულში მისტერ ვიკფილდისა და ჰიპის სანახავად. ური ჰიპს ეჭირა ახალი კანტორა, რომელიც ეს იყო აეშენებინათ ბაღში. მან მიმიღო თავისი ჩვეულებრივი ბრეცით და ისე დაიჭირა თავი, თითქოს არაფერი იცოდა ჩემი მისვლის შესახებ. ჩვენ შევედით მისტერ ვიკფილდის ოთახში, რომელიც ახლა აღარაფრით არ ჰგავდა მის უწინდელ კაბინეტს, რადგან მთელი საუკეთესო ავეჯი გადაეტანათ ახალ კანტორაში, ფირმის ახალ ამხანაგთან.
- თქვენ, რასკავირველია, ჩვენთან იცხოვრებთ, სანამ კენტერბერიში იმყოფებით? - მითხრა ვიკფილდმა და კითხვით გადახედა ურის.
- დიდად მოხარული ვიქნებოდი, ოღონდ მოიპოვება კი ჩემთვის ოთახი თქვენს სახლში?
- ო, დამშვიდებული ბრძანდებოდეთ! მე მზად ვარ გავათავისუფლო თქვენი უწინდელი ოთახი, თუ გსურთ, - მითხრა ურიმ.
- არა, არა, - თქვა მისტერ ვიკფილდმა, - რად უნდა შეწუხდეთ. სხვა ოთახს ვიშოვით, სხვა ოთახს.
- კი, მაგრამ თქვენ ხომ იცით, რომ ჩემთვის სასიამოვნო იქნება პატივი მეცა მისტერ კოპერფილდისთვის. - უთხრა ურიმ.
ყოველგვარი მეტი ლაპარაკის თავიდან ასაცილებლად ვუთხარი, რომ სხვა ოთახში დავდგები, ან არა და სასტუმროში გადავალ. შემდეგ გამოვეთხოვე სადილობამდე ფირმის წარმომადგენლებს და ისევ ზევით ავედი, აგნესასთან. იმედი მქონდა, რომ ამ დღეს გავატარებდი მხოლოდ აგნესას საზოგადოებაში, მაგრამ ჩვენ ჩამოგვეჩხირა სხვა მობაასე მისის ჰიპის სახით. მან ითხოვა ნება, გადმოსულიყო თავისი საქსოვით იმავე ოთახში, სადაც ჩვენ ვისხედით, რადგან, მისი სიტყვით, სასტუმროში და სასადილოში ორპირი ქარი უბერავდა, რაც მეტად მავნებელი იყო მისი ნეკრესის ქარებისათვის. იგი თავს არ გვანებებდა და თუ გადიოდა ოთახიდან, მხოლოდ ერთი წუთით. მე ადრე მივედი იმ დროს და სადილობამდე კიდევ სამი ან ოთხი საათი იყო, მაგრამ მისის ჰიპი განუწყვეტლივ სულ ჩვენთან იჯდა.
ამგვარივე დაუღალავი ყურადღებით გვზვერავდა იგი სასადილოშიც. ნასადილევს გუშაგობა შვილს გადაულოცა და, როდესაც მე და მისტერ ვიკფილდი მარტონი დავრჩით სასადილოში, ურიმ ისეთი უსინდისო და უტიფარი თვალებით შემომხედა, რომ კინაღამ გული ამერია. ეს ამბავი სასტუმროშიც გაგრძელდა, სადაც თავდაუზოგველმა დედამ ისევ გადმოიტანა თავისი საქსოვი. მთელი იმ ხნის განმავლობაში, სანამ აგნესა უკრავდა და მღეროდა, მისის ჰიპი ფორტეპიანოს გვერდით იყო, ური კი ამ დროს ამთქნარებდა, სავარძელში გაშხლართული. ერთი პირობა მისის ჰიპმა სთხოვა აგნესას ემღერა რაღაც ბალადა, რომლისაგან, მისი სიტყვით, ური მუდამ აღტაცებაში მოდიოდა. სიმღერის განმავლობაში იგი სულ თავის შვილს შეჰყურებდა და შემდეგ ეუბნებოდა აგნესას, რომ მისი შვილი გაგიჟებულია მუსიკით. თუ იგი ლაპარაკობდა, წინასწავე შეგეძლოთ გეთქვათ, რომ მისის ლაპარაკის საგანი მისი შვილი იყო. ამგვარი მოქცევით, როგორც ჩანდა, მისის ჰიპი ასრულებდა მოვალეობას, რომელიც დაკისრებული ჰქონდა.
ასე გაგრძელდა გვიან ღამემდის.
მეორე დღეს ერთი წუთითაც ვერ ვიხილე დრო, რომ აგნესა მარტო მენახა, მხოლოდ მოვახერხე, ისიც დიდი სიძნელით, მეჩვენებინა მისთვის ჩემი წერილი დორას მამიდებთან. ბინდისას გავედი სასეირნოდ და თან ვფიქრობდი, როგორ მოვქცეულიყავი. არ ვიცოდი, უნდა დამემალა თუ არა აგნესასაგან ის, რაც მითხრა ლონდონში ური ჰიპმა. მისი განზრახვა ძალიან მაწუხებდა.
როგორც კი გავედი ქალაქგარეთ, ვიღაცის ხმამ შემაჩერა. მოვიხედე და დავინახე ჩემს უკან მობაჯბაჯე ადამიანი ჭუჭყიან მაზარაში. ეს იყო ჰიპი, რომელიც მიახლოვდებოდა. შევჩერდი.
- რა გნებავთ? - ვკითხე მე.
- აჰ, რა სწრაფად მიდიხართ, მისტერ კოპერფილდ, - მიპასუხა ურიმ. - მე საკმარისად გრძელი ფეხები მაქვს, მაგრამ თქვენ ვერასგზით ვერ დაგეწევათ ადამიანი.
- სად მიდიხართ?
- მინდოდა გამევლო თქვენთ ერთად, მისტერ კოპერფილდ, თუკი ძველი ნაცნობობის გულისათვის ასეთ პატივს დამდებთ.
- არ გეწყინებათ, თუ მართალს გეტყვით?
- რას ბრძანებთ! როგორ შეიძლება!
- მე გამოვედი სასეირნოდ მარტოკა და სრულებით არ მსურს ვიყოლიო ამხანაგი ამ დროს.
- რატომ მისტერ კოპერფილდ?
- თუნდ იმიტომ, რომ ამხანაგებმა დღისითაც მომაბეზრეს თავი.
- როგორ უნდა გავიგო თქვენი სიტყვები, მასტერ კოპერფილდ? - მითხრა ურიმ საზიზღარი მანჭვით. - ნუთუ დედაჩემმა მოგაბეზრათ თავი?
- დიახ, თქვენ არ სცდებით, - ვუპასუხე მტკიცე კილოთI.
- მაშ რა ვქნათ, მასტერ კოპერფილდ? ჩვენ პატარა ხალხი ვართ, მორიდებული და მეტად უმნიშვნელო. ყოველივე ამას ჩვენ ვიღებთ მხედველობაში, მასტერ კოპერფილდ, და იმიტომ ვცდილობთ, არავის დავეჩაგვრინოთ. ამასთან ერთად თქვენ იცით, სერ, რომ სიყვარულში ყოველგვარი ხრიკებია დასაშვები. თქვენ მეტად სახიფათო მეტოქე ხართ, სერ.
- მაშ თქვენ ჩემი გულისთვის დაუყენეთ ყარაული მის ვიკფილდს და ტყვედ გყავთ თავის სახლში?
- აჰ, მასტერ კოპერფილდ! რა სასტიკი სიტყვებია, სერ!
- ყური მიგდეთ, ური! - ვუთხარი მე. - მის ვიკფილდის პატივისცემისათვის...
- ჩემი აგნესასი! - შეჰყვირა მან და დაიკლაკნა ერთ მხარეზე. - კეთილი ინებეთ, მასტერ კოპერფილდ, და პირდაპირ აგნესა უწოდეთ მას!
- აგნესა ვიკფილდის პატივისცემისათვის და მისი სიმშვიდის გულისათვის, გეტყვით, რომ მე სხვა ყმაწვილი ქალი მიყვარს და უკვე მის საქმროდ ვარ გამოცხადებული. იმედი მაქვს, ეს საკარისია თქვენთვის?
- ო, მასტერ კოპერფილდ, - მითხრა მან. - რატომ არ ინებეთ და არ გამიმჟღავნეთ ეს საიდუმლო იმ ღირშესანიშნავ რამეს, როდესაც ჩემი გული გადაგიშალეთ და იძულებული ვიყავი მესარგებლა თქვენი სტუმართმოყვარეობით და ღამე თქვენი ბუხრის წინ გამეთია! მაშინ ეჭვი არ შემეპარებოდა თქვენზე, მასტერ კოპერფილდ... მაგრამ რაც მოხდა, მოხდა. ახლა თქვენი სიამოვნებისათვის, ვეცდები, მოვაშორო დედაჩემი აგნესას.
მთელი ამ ლაპარაკის განმავლობაში იგი ხელს მართმევდა თავისი სველი, ბაყაყის თათებით, და ამაოდ ვცდილობდი, გავთავისუფლებულიყაბვი მისი ხელიდან. მან მომიჭირა ნიდაყვზე, მომეკრა და იძულებული ვიყავი, უნებურად მევლო მასთან ასე, ხელიხელჩაკიდებული.
- გამოტყდით მაინც, მასტერ კოპერფილდ, რომ თქვენ არასოდეს არ გყვარებიათ ისე, როგორც მე მიყვარდით. თქვენ მუდამ მეტად უმნიშვნელო არსებად მთვლიდით. მე ვიცი ეს. რა ვქნათ! თქვენ არ ცდებით.
- ყური მიგდეთ, ური. საშინლად მძულს, ეროდესაც ვინმე თვითონ ლაპარაკობს თავის არარაობაზე ან რამე ამგვარ თვისებაზე.
- ვიცი ეს! - თქვა ურიმ და სახე დაუგრძელდა; მთვარის შუქზე მან მიიღო საზარელი ტყვიისფერი. - ვიცი, თუმცა ისიც კი უნდა ითქვას, რომ თქვენ, მასტერ კოპერფილდ, არა მგონია, გესმოდეთ, რას ნიშნავს მორჩილება და მორიდება ჩემს მდგომარეობაში მყოფი ხალხისა. მე და მამაჩემი ობოლთა სკოლაში ვართ გაზრდილი და დედაჩემიც საქველმოქმედო სასწავლებელში გაიზარდა. დილიდან საღამომდე ჩვენ მორჩილებას გვასწავლიდნენ და ამის გარდა არა გვსმენოდა-რა. ჯერ კიდევ ბავშვი ვიყავი, როდესაც ვიცოდი, სადამდის მიჰყავს ადამიანი დამცირებას სხვათა წინაშე, და უკვე მაშინ დავიწყე წარმატებით გატარება ცხოვრებაში ყველა იმ წესისა, რაც პატარაობიდანვე მქონდა ჩანერგილი. მოკრძალებით ვჭამდი გამხმარ ნამცხვარს, თუმცა ამავე დროს არ ვანელებდი ჩემს მადას; და კიდევ უფრო მეტი მორჩილებით მივჩანჩალობდი სკოლაში ყოფნის დროს ჩემი ამხანაგების კუდში. აი რა მიზეზის გამო მოკრძალებით ვთქვი უარი, როდესაც თქვენ წინადადება მომეცით, ლათინური ენა გესწავლებინათ - “რაც უფრო მეტად იწევს ადამიანი შენზე მაღლა, - მეუბნებოდა მამაჩემი, - მით უფრო მეტად ეცადე, დაიმცირო თავის მის წინ”. მამის რჩევამ ნაყოფი გამოიღო. მე მშვიდი ადამიანი ვარ, მასტერ კოპერფილდ, წყნარი და უმნიშვნელო; მაგრამ თქვენ ხედავთ, რომ მოვიპოვე ერთგვარი ძალა და გავლენა.
ერთადერთი, რაც მოვიგე ამ ლაპარაკით, ის იყო, რომ ურიმ, თავისი მჭერმეტყველებით გატაცებულმა, ხელი მომაშორა, რათა მიკაპზე მიედო. ერთხელ გათავისუფლებულმა, გადავწყვიტე, მოშორებით დამეჭირა თავი, და დაბრუნებისას ჩვენ თითქმის აღარ გვილაპარაკია.
როდესაც ნასადილევს ჩვენ, სამი მამაკაცი, მარტონი დავრჩით სასადილოში, ური მეტად გამხიარულდა და გამბედავი გახდა.
გუშინ შევნიშნე, ნასადილევს ურიმ მოიწადინა დაელევინებინა ღვინო მისტერ ვიკფილდისათვის, მაგრამ ვერ გამოუვიდა. აგნესამ ოთახიდან გასვლის დროს ისე შემომხედა, რომ ძნელი არ იყო ამ შემოხედვის ახსნა. მხოლოდ ერთი ჭიქა დავლიე და ვუთხარი ჩემს ამხანაგებს, მის ვიკფილდს გავყოლოდით. ამას დღესაც არ ვიზამდი, მაგრამ გაიძვერა ურიმ დამასწრო.
- ჩვენ მეტად იშვიათად ვხედავთ ჩვენს ძვირფას სტუმარს, სერ, - უთხრა მან მისტერ ვიკფილდს. - ჩემს თავს ნებას ვაძლევ, წარმოვთქვა მისტერ კოპერფილდის სადღეგრძელო და ამის გამო ერთი ან ორი სიტყვა ვთქვა, თუ თქვენის მხრით არ იქნება დაბრკოლება. თქვენი სადღეგრძელო იყოს, მასტერ კოპერფილდ.
იძულებული ვიყავი, ჩამომერთმია მაგიდის მეორე მხრიდან გამოწვდილი ხელი.
- აბა, ამხანაგებო! - შესძახა ური ჰიპმა. - ახლა თქვენი ჯერია. ხომ არ ინებებთ, წარმოსთქვათ ვისიმე სადღეგრძელო, რაც სასიამოვნო იქნებოდა მისტერ კოპერფილდისათვის?
მისტერ ვიკფილდმა წარმოსთქვა პაპიდაჩემის სადღეგრძელო, შემდეგ მისტერ დიკისა, შემდეგ დოქტორთა კოლეგიის აყვავებისა, შემდეგ ურისა, მერე ბრიტანეთის აყვავებისა და ყოველ ჯერზე სვამდა ორ-ორ ჭიქას, თან ცხადად ემჩნეოდა სირცხვილი თავისი სისუსტის გამო.
- ვინ არ დამეთანხმება, ჯენტლმენებო, - დაიწყო ისევ ურიმ, - რომ აგნესა ვიკფილდმა უნდა უდავოდ დაიჭიროს პირველი ადგილი მშვენიერი სქესის წარმომადგენელთა Dშორის? ნება მიბოძეთ, პირდაპირ გამოვთქვა ჩემი აზრი მეგობართან. დოდო ბედნიერებაა მისი მამობა, მაგრამ მის მეუღლედ ყოფნა...
ნურასოდეს ნუღარ გამეგოს ის საზარელი ყვირილი, რომელიც აღმოხდა მის უბედურ მამას. იგი მაგიდიდან წამოიჭრა.
- რა მოგივიდათ? - შესძახა ურიმ, სიკვდილივით გაფითრებულმა. - თუ მე ვამბობ, რომ მაქვს მაღალი მისწრაფება თქვენი ქალის მეუღლე გავხდე, ამის შესახებ, მე მგონია, ისეთივე უფლება მაქვს ვილაპარაკო, როგორც ყველა სხვა მამაკაცს. მეტსაც ვიტყვი, ჩემი უფლება ცოტაოდნად უფრო მეტია, ვიდრე ყველა სხვა ვაჟკაცისა. თქვენ ეს უნდა იცოდეთ, მისტერ ვიკფილდ!
მე მოვეხვიე მისტერ ვიკფილდს და ვემუდარებოდი დამშვიდებულიყო. როგორც ეტყობოდა, გონება სრულებით დაეკარგა საბრალო მოხუცს. იგი თმას იგლეჯდა, მუშტებს ირტყამდა თავში, ცდილობდა, მოვეშორებინე თავიდან; ხმას არ იღებდა, არაფერი ესმოდა, არას ხედავდა, ბრმასავით მიიწევდა, თუმცა სად და რად, თვითონაც არ იცოდა, და უაზრდ თვალებს აბრიალებდა ყოველ მხარეს.
ყოველნაირად ვცდილობდი,, შვილისკენ მიმემართა მისი აზრი, და საყვედური ვუთხარი კიდეც, რომ არ ჰყოფნიდა სულის სიმტკიცე, ეს ამბავი აგნესასთვის დაემალა. არ ვიცი, ჩემი სიტყვების შედეგი იყო, თუ თავისთავად მოხდა, მაგრამ თანდათან ცოტაოდენ დამშვიდდა. ბოლოს მითხრა:
- მე ვიცი, ტროტვუდ! ჩემი საყვარელი შვილი და თქვენ... მე ვიცი... მაგრამ შეხედეთ მას!
მან მიმითითა ურიზე, რომელიც გაფითრებული და მოკრუნჩხული იჯდა თავის კუთხეში. ცხადი იყო, რომ ური მოულოდნელად შესცდა თავის ანგარიშში.
- შეხედეთ ჩემს მტარვალს! - განაგრძო მისტერ ვიკფილდმა. - ამის გულისათვის დავკარგე ცოტცოტაობით ჩემი სახელი, რეპუტაცია, სიმშვიდე და სიწყნარე, სახლი და ოჯახური ცხოვრების ბედნიერება!
- მე შეგინარჩუნეთ სახელიც და რეპუტაციაც, სიმშვიდე და სიწყნარე, თქვენი სახლი და ოჯახური ბედნიერება, - სწრაფად ჩამოართვა სიტყვა ურიმ. - ნუ ბავშვობთ, მისტერ ვიკფილდ! თუ ცოტათი უფრო შორს წავედი, ვიდრე თქვენ ფიქრობთ, მე ხომ უკან დახევაც შემიძლია. აქ არაფერია ისეთი.
- მე ყველაფერს ვიტყვი! - შეჰყვირა მისტერ ვიკფილდმა. - რატომ ყველას ხელში არ უნდა ვიყო, თუკი თქვენს ხელში ვარ!
- მომისმინეთ რას გეტყვით! - დაიყვირა ურიმ. - თუ არ მოკუმავთ პირს, თქვენ მაგისი მეგობარი აღარ ხართ. განა არ ხედავთ, რომ მორჩილი და მორიდებული ადამიანი ვარ და მუდამ ასეთი ვიქნები? თუ შევტოპე, პირველი მევე ვნანობ ამას. მეტი რა გინდათ, სერ!
- ოჰ, ტროტვუდ, ტროტვუდ! - შესძახა მისტერ ვიკფილდმა და თან ხელებს იმტვრევდა. - განა ასეთი ვიყავ იმ დროს, როდესაც პირველად დამინახეთ სახლში?
იგი ჩავარდა სავარძელში და აკვნესდა. არაჩვეულებრივმა აღელვებამ გაიარა და ახლა ისეთივე უმწეო იყო, როგორც ბავშვი. ური წინ წამოდგა თავისი კუთხიდან.
- მე თვითონაც არ ვიცი ყველაფერი, რაც გაგიჟების დროს ჩავიდინე, - განაგრძო მისტერ ვიკფილდმა და გამომიწოდა ხელები, თითქოს მთხოვდა, არ გამეკიცხა იგი. - მან ჩემზე უკეთესად იცის ეს, რადგან მუდამ ჩემს გარშემო ტრიალებდა. თქვენ თვითონ ხედავთ, თუ როგორ მაზის იგი ახლა კისერზე. თქვენ ხედავთ მას ჩემს სახლში, და იგი მართავს ახლა ყველა ჩემს საქმეს. მეტი რა უნდა ვთქვა?
- არაფერი, მისტერ ვიკფილდ! თქვენ ნახევარიც არ უნდათ გეთქვათ იმისი, რაც თქვით, - შენიშნა ურიმ. - სიჩუმე ყველაზე მეტად შეგშვენით ახლა, სერ. ღვინომ თავბრუ დაგახვიათ და ენა აღარ გემორჩილებათ.
კარი გაიღო და აგნესა შემოვიდა. იგი მოეხვია მამას და უთხრა მტკიცე ხმით:
- მამილო, თქვენ უქეიფოდ ხართ. წამომყევით ზევით!
მან მიაყრდნო თავი აგნესას მხარს და მასთან ერთად გავიდა სასადილოდან. აგნესას თვალები მხოლოდ ერთი წუთით შეხვდნენ ჩემს თვალებს, მაგრამ მივხვდი, რომ მან იცოდა ამ სცენის შინაარსი.
- როგორ გაიწია, ვერ უყურებთ! - მითხრა ურიმ, როდესაც მარტონი დავრჩით. - ამას კი, სწორედ მოგახსენოთ, სრულებით არ მოველოდი. მაგრამ ეს არაფერია. ხვალ ჩვენ ისევ შევრიგდებით.
ხმა არ ამომიღია საპასუხოდ, ჩუმად ავედი მაღლა, ჩემს ოთახში, სადაც წინათ აგნესა იჯდა ხოლმე ჩემს გვერდით, იმ ბედნიერ დროს, როცა სკოლის გაკვეთილებს ვამზადებდი. არავინ მოსულა ჩემთან შუაღამემდის. ავიღე წიგნი და ვეცადე, კითხვისთვის გადამეყოლებინა გული. საათმა დარეკა შუაღამე და ისევ ვკითხულობდი, თვითონაც არ ვიცი, რას, როდესაც უეცრად აგნესა შეეხო ჩემს მხარს.
- ხვალ დილით თქვენ ადრე წახვალთ, ტროტვუდ. მე გამოსამშვიდობებლად მოვედი.
ადვილი შესამჩნევი იყო, რომ ეტირა, თუმცა სახე დამშვიდებული ჰქონდა.
- ძვირფასო აგნესა! - ვუთხარი მე. - ვხედავ თქვენს თვალებში, რომ არ გინდათ, ამ უბედური სცენარის შესახებ ვილაპარაკო; მაგრამ ნუთუ ამას არაფერი ეშველება? ხომ არ შემიძლია, რითიმე დაგეხმაროთ, აგნესა?
- არა, ძვირფასო ტროტვუდ!
- მოიფიქრეთ, აგნესა. მეტად ღარიბი ვარ ყველა იმ ნიჭით, რომლითაც თქვენ ასე მდიდრად ხართ დაჯილდოებული. ვერ გაგიწევთ ხელმძღვანელობას, მაგრამ მაინც იცით, როგორ მიყვარხართ. მითხარით მხოლოდ ერთი რამ: ხომ არასოდეს არ მიიტანთ მსხვერპლად თქვენს თავს ცრუ მოვალეობის გულისთვის?
ო, დიდხანს, დიდხანს მახსოვდა მე ეს სახე, რომელიც მომიბრუნდა ამ დროს, და ის ერთწამიერი შემოხედვა, რომელშიც არ იყო არც საყვედური, არც კითხვა, არც სინანული! ო, დიდხანს მახსოვდა მისი მშვენიერი ღიმილი, როდესაც მითხრა, რომ სრულებით არ ეშინია თავისი თავისა და რომ ამ მხრივ შემიძლია სრულებით დამშვიდებული ვიყო. გამოთხოვებისას მან ძმა მიწოდა და ჩუმად გავიდა ოთახიდან.
ჯერ ისევ ბნელოდა, როდესაც მივედი დილიჟანსების კანტორაში, რომ ადგილი დამეჭირა იმპერიალზე. ეტლი გათენებისას გადიოდა. დავჯექი მგზავრებს შუა და აგნესას ბედზე ვფიქრობდი. უეცრად ური ჰიპის თავი ამოძვრა დილიჟანსზე და ამან გამომარკვია ფიქრებიდან.
- კოპერფილდ! - მითხრა ხრინწიანი წურჩულით და თან ებღაუჭებოდა რკინის სახურავს. - ვფიქრობ, თქვენთვის სასიამოვნო იქნება გაიგოთ წასვლის წინ, რომ ჩვენ შორის ყველაფერი მოწესრიგდა. ვიყავი მასთან კაბინეტში. ჩვენ ისევ გულწრფელი მეგობრები ვართ. რა ვქნა! უმნიშვნელო ადამიანს წარმოვადგენ, არ ვდავობ, მაგრამ თქვენ ხომ თვითონ ხედავთ, რომ ძალიან სასარგებლო ვარ მისთვის, ეს მას თვითონაც ესმის, როდესაც მთვრალი არ არის.
- მაშასადამე, მისტერ ვიკფილდმა თქვენ პატიება გთხოვათ, ური?
- ო, რა პატიება, რას ბრძანებთ, მასტერ კოპერფილდ! ღირს კი ბოდიშის მოხდა ისეთი უმნიშვნელო და მორიდებული ადამიანის წინაშე, როგორიც მე ვარ? ერთი სიტყვა და აღტაცებით ვუწვდი ხელს. ეს სისულელეა; მაგრამ საქმე აი რაშია, მასტერ კოპერფილდ. მოგიწყვეტიათ ოდესმე მკვახე მსხალი?
- შესაძლებელია. მერე?
- მე კი ვცადე, ეს მექნა წუხელ საღამოს, როგორც თქვენ ინებეთ გენახათ. ჩემი მსხალი ჯერ მეტად მკვახეს; მაგრამ ეს არაფერია, - იგი დამწიფდება. საჭიროა მხოლოდ მოთმინება. მე კი მზად ვარ მოვითმინო, მასტერ კოპერფილდ!..
თავი ოცდამეჩვიდმეტე
მგზავრი
უკვე თითქმის ერთმა კვირამ გაიარა მას შემდეგ, რაც წერილი გავუგზავნე დორას მამიდებს, მაგრამ არავითარი პასუხი არ მიმიღია. მის მოლოდინში ჩემი სამსახურის საქმეებს ვასრულებდი. ერთხელ დოქტორ სტრონგისგან სახლში ვბრუნდებოდი. მთელი დღის განმავლობაში საძაგელი დარი იყო; ცივი, ჩრდილო-აღმოსავლეთის ქარი ჰქროდა. ბინდისას ქარი ჩადგა და წამოვიდა თოვლი, რომელმაც რამდენიმე საათის განმავლობაში ქუჩებში ზვინები დააყენა.
როდესაც ეკლესიის გვერდით ჩავიარე, უახლოეს შენობასთან შევნიშნე ქალის სახე. მან დაკვირვებით შემომხედა და სწრაფად მიიმალა კუთხის უკან.
ეს სახე მეცნაურა, მაგრამ სად და როდის მენახა, - ვერასგზით ვერ მოვიგონე. ეკლესიის შესავლის საფეხურზე ჩემს წინ გამოისახა მოხრილი ადამიანი, რომელსაც ტვირთი რბილ თოვლზე დაედო. ჩვენ თითქმის ერთსა და იმავე დროს შევხედეთ ერთმანეთს, და მე გავშეშდი ერთ ადგილას გაოცებისაგან. მან სწრაფად ჩამოირბინა საფეხურები და ჩემთან მოვიდა. ეს იყო მისტერ პეგოტი.
მხოლოდ მაშინ მომაგონდა უცნობი ქალის სახე. ეს მართა იყო, ის უბედური ქალი, რომელსაც ემილიამ ფული მისცა ლონდონში წასასვლელად.
ჩვენ ხელი ჩამოვართვით ერთმანეთს და პირველ ხანში ვერცერთმა ჩვენგანმა ხმა ვერ ამოიღო.
- აჰ, მასტერ დევი! - შესძახა მან ბოლოს და თან ჩემი ხელი ისევ ხელში ეჭირა. - გული ლამის არის ამოვარდეს სიხარულისაგან, როდესაც თქვენ გიცქერით. კეთილი შეხვედრაა, მასტერ დევი, კეთილი შეხვედრა!
- დიახ, კეთილი შეხვედრაა, ჩემო კარგო, ძველო მეგობარო! - ვუპასუხე მე.
- იარმაუთში მითხრეს, რომ თქვენ პაპიდასთან ერთად ცხოვრობთ, და არ მინდოდა თქვენი შეწუხება, მაგრამ ხვალ დილით, წასვლის წინ, უსათუოდ შემოვივლი, სერ.
- ნუთუ ისევ მიემგზავრებით?
- რასაკვირველია, მასტერ დევი, რასაკვირველია! - მიპასუხა და თავი დაიქნია. - ხვალ გათენებისას ისევ მივდივარ.
ამ ქუჩაზე გამოდიოდა უკანა კარი “ოქროს ირმისა”, - იმ სასტუმროსი, სადაც მე ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ საუბედუროდ, შევხვდი სტირფორდს. კარი ღია იყო, ჩვენ ეზოში შევედით, სასტუმროს ორ-სამ ოთახში სანთელი ენთო. ერთ მათგანში არავინ იყო. იმ ოთახში შევიყვანე მისტერ პეგოტი.
ბუხარში ცეცხლი პრიალებდა და პირველად გავარჩიე რიგიანად ჩემი ძველი მეგობრის სახე. იგი მთლიანად გათეთრებულიყო და ღრმა ნაოჭებს დაესერა მისი შუბლი და ლოყები. ადამიანი ადვილად მიხვდებოდა, რომ მისტერ პეგოტი მოგზაურობდა დაუღალავად სიცხესა და სიცივეში, წვიმასა და ავდარში; მაგრამ ყოველივე ამასთან ჯერ კიდევ მხნე და ღონიერი ადამიანის შთაბეჭდილებას სტოვებდა. სანამ დაკვირვებას ვაწარმოებდით, იგი თოვლს იბერტყავდა ქუდიდან და სახეს იწმენდდა. შემდეგ დაჯდა და ერთხელ კიდევ ჩამომართვა ხელი.
- მე გიამბობთ, მისტერ დევი, - მითხრა მან, - სად ვიყავი ამ ხნის განმავლობაში და რის გაგება მოვასწარი. ძალიან შორს ვიყავი და ძალიან ცოტა რამ გავიგე, მაგრამ მაინც გიამბობთ.
ამ დროს კარი გაიღო და ოთახში თოვლის ცოტაოდენი ნამქერი შემოფრინდა.
- უპირველეს ყოვლისა, წავედი საფრანგეთში, ვიპოვე იქ ინგლისელი ჯენტლმენი, წარჩინებული პირი, - მიამბობდა მისტერ პეგოტი, - და ვუთხარი, რომ, აი, სერ, მე მივდივარ ჩემი დისწულის საძებნელად. მან ალერსიანად მიმიღო და მომცა ქარალდები, რომ დაუბრკოლებლად შემძლებოდა სიარული ამ მხარეში. მას უნდოდა ფულიც მოეცა, მაგრამ მადლობა გადავუხადე და ვუთხარი, რომ არ არის საჭირო კეთილი და ღირსეული ჯენტლმენი იყო, მასტერ დევი! მადლობა გადავუხადე და შევუდექი გზას საფრანგეთის ამ მხარეში.
- მარტოკა? ფეხით?
- მეტწილად ფეხით, თუმცა მოხდებოდა ხოლმე, რომ კეთილი ხალხი, რომელიც ბაზარში მიდიოდა, მიმიწვევდა ურემზე დასაჯდომად. ზოგჯერ კიდევ კონდუქტორები უფასოდ მაძლევდნენ ადგილს დილიჟანსებში. როგორც კი მივიდოდი რომელიმე ქალაქში, ჩვეულებრივად გავჩერდებოდი ხოლმე სასტუმროს ეზოში და ველოდი, ხომ არავინ გამოჩნდებოდა ინგლისურად მოლაპარაკე. ამგვარი ხალხი თითქმის მუდამ მხვდებოდა. ავუხსნიდი ჩემი მოგზაურობის მიზანს, ისინი მეუბნებოდნენ, ვინ და ვინ წარჩინებული პირთაგანი იყვნენ ჩამომხტარნი სასტუმროში. მაშინ ველოდი, ხომ არ გამოჩნდებოდა მათ შორის ჩემი დისწული, და, როდესაც დავრწმუნდებოდი, რომ იქ არ იყო, ისევ გზას გავუდგებოდი.
კარებში მართა ენდელი იდგა და ხარბად უსმენდა მისტერ პეგოტის თხრობას. მეშინოდა, რომ მისტერ პეგოტი მიიხედავდა და შენიშნავდა მას.
- ბოლოს, ზღვამდის მივედი. ისეთი მეზღვაურისათვის, როგორიც მე ვარ, თქვენ წარმოიდგინეთ, ძნელი არ იყო იტალიამდე მისვლა! ამ ქვეყანაშიც ისევე ვხეტიალობდი, როგორც საფრანგეთში. იტალიელები ალერსიანად მხვდებოდნენ, ისევე, როგორც ფრანგები, და ადვილად გადავდიოდი ქალაქიდან ქალაქში; მაგრამ აქ მივიღე ცნობა, რომ იგი ენახათ შვეიცარიის მთებში. კაცს, რომელიც იცნობდა მათ მსახურს, ენახა ისინი სამივენი და გადმომცა, სად მოგზაურობდნენ და სად შემეძლო მათი ნახვა. გავემგზავრე მთებისკენ, მასტერ დევი, და თითქმის უსვენებლივ მივდიოდი დღე და ღამე. მაგრამ რაც უფრო მივდიოდი, მით უფრო შორს მიიწევდნენ ჩემგან მთები. ბოლოს, ძლივს მივუახლოვდი მათ. როდესაც ვუახლოვდებოდი იმ ადგილს, სადაც ისინი მეგულებოდნენ, ფიქრმა ამიტანა: “რა ვქნა, როდესაც მას დავინახავ?” ვიყიდე მისთვის გლეხური ტანისამოსი. დარწმუნებული ვიყავი, რომ ოღონდ მეპოვნა, და იმწამსვე გამომყვებოდა და უკვე არასოდეს აღარ დამანებებდა თავს. მინდოდა მომეგლიჯა მისთვის მაღალი წოდების ლედის ტანისამოსი და ჩამეცმია გლეხური კაბა. მაშინ ჩვენ უკან დავბრუნდებოდით ხელიხელჩაკიდებულმი და დროდადრო შევისვენებდით კეთილ ხალხთან. მეტზე არაფერზე არ ვფიქრობდი. იმ კაცს არც კი შევხედავდი. მაგრამ, მასტერ დევი, ჯერ არ დამდგარა ჩემთვის ის ბედნიერი წუთი; დავიგვიანე და ადგილზე მისვლისასა გავიგე, რომ ისინი უკვე წასულიყვნენ. სად, ვერ გავიგე. და აი, ახლა სამშობლოში ვარ.
- დიდი ხანია, რაც დაბრუნდით, მისტერ პეგოტი?
- არ არის დიდი ხანი, მასტერ დევი, - სულ სამი დღეა. ბინდისას მივედი ჩემს ნავის სახლთან და დავინახე სანთელი ფანჯარაში. მე მივიპარე და შევიხედე შიგ. ერთგული მოხუცი, მისის გუმიჯი, ზის თავისი ხელსაქმით და არავინ არის მის ახლოს. მე ვუთხარი: “ნუ გეშინიათ, მისი გუმიჯ! ეს მე ვარ, დანიელი!” - კარი გამიღო და შევედი.
მისტერ პეგოტიმ ამოიღო ჯიბიდან სამი თუ ოთხი პატარა შეკრული, ქაღალდში შეხვეული, და მაგიდაზე დადო.
- აი ეს მიღებულია ჩემი წასვლის სწორედ ერთი კვირის შემდეგ, - მითხრა მან და მიმითითა ერთ შეკრულზე. - პაკეტში, რომელიც დაედო ღამე კარების წინ და რომელსაც ჩემი მისამართი ეწერა, აღმოჩნდა ორმოცდაათგირვანქიანი ბანკის ბილეთი. ემი ცდილობდა, ხელი გამოეცვალა. მაგრამ მე და ვერ ვიცნობდი მის ხელს!
მან მზრუნველობით დაახვია ბანკის ბილეთი, მისცა წინანდელი ფორმა და განზე გადადო.
შემდეგ მისტერ პეგოტიმ მომაწოდა წერილი და მითხრა ჩუმი ხმით:
- კეთილი ინებეთ, სერ, წაიკითხეთ!
მე შემდეგი წავიკითხე:
“ო, რას იგრძნობთ თქვენ, როდესაც ამ წერილს დაინახავთ! მაგრამ მოიღეთ ჩემზე მოწყალება სულ ცოტა ხნით მაინც, - ჩემი გულისათვის კი არა, - ბიძაჩემის დიდსულოვნების პატივისცემისათვის; მომწერეთ ქარალდის ნაგლეჯზე, როგორ არის და რას ლაპარაკობდა იგი ჩემს შესახებ იმ საბედისწერო საღამოს, რომლის შემდეგ თქვენ სამუდამოდ უარი თქვით ჩემზე. ხომ არ შეგიმჩნევიათ, რომ იგი ისევ განაგრძობდა ჩემს მოლოდინს საღამოობით, როდესაც მე ვბრუნდებოდი ხოლმე სახლში? მუხლებზე დაჩოქილი გემუდარებით, ნუ იქნებით ჩემდამი ისეთი სასტიკი, როგორისაც ღირსი ვარ, ნუ მიწოდებთ “პატარას” და ნუ მიწოდებთ სახელს, რომელიც შევარცხვინე. მაგრამ ჩემი უბედური ბიძის თანაგრძნობის ნიშნად, მომწერეთ რამდენიმე სიტყვა ბიძაჩემზე, რომელსაც ჩემი თვალები აღარასოდეს აღარ იხილავენ ამქვეყნად”.
ამ წერილშიც ფული იდო - ხუთი გირვანქა. ეს ფული ისევე ხელუხლებელი იყო, როგორც უწინდელი თანხა. წერილთან ერთად იყო მისამართი პასუხისათვის, რომელსაც მრავალ ხელში უნდა გაევლო, სანამ თავის დანიშნულებას მიაღწევდა.
- მერე? რა უპასუხეთ ამ წერილზე? - ვკითხე მისტერ პეგოტის.
- მისის გუმიჯი, როგორც მოგეხსენებათ, არ არის წერის დიდი ხელოვანი. ამიტომ ქამმა შეადგინა წერილი და მან მხოლოდ გადაწერა. მას შეატყობინეს, რომ წასული ვარ მის საძებნელად, და დაწვრილებით უამბეს, რას ვლაპარაკობდი მის შესახებ გამოთხოვებისას. მე მივდივარ ახლა მის საძებნელად, კონვერტის ბეჭდის მიხედვით.
და მან მიჩვენა კონვერტი. მასზე აღნიშნული იყო ქალაქი ზემო რეინზე. იარმაუთში მისტერ პეგოტის ეპოვა ვაჭრები, რომელნიც იცნობდნენ ამ მხარეს. მათ დაეხატათ მისთვის ქაღალდზე საკმარისად ტლანქი რუკა. მისტერ პეგოტიმ გაშალა იგი მაგიდაზე, დაეყრდნო ერთ ხელზე ნიკაპით და მეორე ხელით მიჩვენებდა იმ გზას, რომლის გავლასაც აპირებდა.
შემდეგ მან, ჩაფიქრებულმა, მოაგროვა ყველა შეკრული, ხელი გადაუსვა, ქარალდში შეახვია და ფრთხილად ჩაიდო უბეში. ქალის სახე კარებს უკან გაჰქრა.
- აბა, სერ, - მითხრა მისტერ პეგოტიმ და შეხედა თავის სამგზავრო ჩანთას. - დიდად მოხარული ვარ, რომ ისევ გნახეთ, მასტერ დევი. ხვალ, გათენებისას, ისევ გზას გავუდგები. ყველაზე მეტად ის მაწუხებს, რომ შეიძლება ისე დავიღუპო, ვერ დავუბრუნო ეს ფული. თუ სიკვდილი მიწერია ამ მოგზაურობაში და ფული დაიკარგება, ან მოიპარავს ვინმე, იგი ვერ გაიგებს, სად წავიდა მისი ფული! მაგრამ მზად ვარ, სამარიდან ავდგე, რათა დავუმტკიცო, რომ არ მინდოდა ამ თანხის აღება!
ამის შემდეგ ორივენი ავდექით და მაგრად ჩამოვართვით ხელი.
- გავივლი ათიათას მილს, - მითხრა მან, - ვეთრევი სულის ამოხდამდე, რომ დავუბრუნო მას ეს დაწყევლილი ფული. თუ მოვახერხე და ვიპოვნე ჩემი ემილია, - მეტი არა მინდა რა. მაგრამ თუ ვერ ვიპოვნი, მაინც როდისმე მის ყურთასმენამდე მიაღწევს, რომ საბრალო ბიძამისმა დაამთავრა მისი ძებნა სიცოცხლესთან ერთად, და მარტო ეს დააბრუნებს მას სახლში. მაშასადამე, ასე თუ ისე, ჩემი მიზანი მიღწეული იქნება.
როდესაც ჩვენ გავშორდით ერთმანეთს ალაყაფის კარებში, შევნიშნე მართა ენგელი, რომელიც ცდილობდა, თვალიდან მოგვფარებოდა. შევაჩერე მისტერ პეგოტი რაღაც მიზეზით და ვილაპარაკეთ იმ დრომდის, სანამ მართა არ მიიმალა წყვდიადში.
თავი ოცდამეთვრამეტე
მის დორა სპენლოს მამიდები
მოვიდა ბოლოს პასუხი ორი მოხუცებული ლედისაგან. ისინი პატივისცემას უცხადებდნენ მისტერ კოპერფილდს და ატყობინებდნენ, რომ სათანადო ყურადღებით გადასინჯეს მისი წერილი, “ვინაიდან მხედველობაში ჰქონდათ ორივე მხარის ბედნიერება”. ქალბატონი სპენლოები დასძენდნენ, რომ ზოგიერთი მიზეზის გამო ისინი უხერხულად სთვლიდნენ თავიანთი აზრის გამოთქმას მიწერ-მოწერის საშუალებით; მაგრამ თუ მისტერ კოპერფილდი ინებებს და დანიშნავს დღეს დარბაზობისათვის და თუ მობრძანდება მათთან პუნტიში რომელიმე თავის მეგობართან ერთად, ქალბატონი სპენლოები დიდად მოხარულები იქნებიან, მიიღონ იგი თავიანთ სახლში, და მაშინ მისტერ კოპერფილდი გაიგებს ყველაფერს, რაც მისთვის საჭიროა.
ამაზე მისტერ კოპერფილდმა დაუყოვნებლივ უპასუხა, რომ მას ექნება პატივი ეახლოს სადარბაზოდ ამა და ამ დღეს, თავისი მეგობრის თომას ტრედელსის თანხლებით. ამ წერილის გაგზავნის შემდეგ მისტერ კოპერფილდი აუწერელ მღელვარებაში იყო დარბაზობისათვის დანიშნულ დღემდე...
ტანისამოსის საკითხი უდიდეს ამოცანას შეადგენდა ჩემთვის ამ დანიშნულ დღეს. ერთი მხრივ, მეშინოდა, რომ გადაჭარბებული ზრუნვა ტანისამოსზე საქმეს გამიფუჭებდა ქალბატონ სპენლოების თვალში. ვეცადე, საშუალო ხაზი ამერჩია და ამ ორ უკიდურესობას შორის. როდესაც მზად ვიყავი, პაპიდამ მომიწონა ჩაცმულობა.
რაც უფრო ვუახლოვდებოდით მე და ტრედელსი ქალბატონ სპენლოების სახლს, მით უფრო ვკარგავდი სულის სიმტკიცეს. ჩემი ვაჟკაცობის აღსადგენად ტრედელსმა მირჩია ერთი ჭიქა ელის გადაკვრა. ეს რჩევა სისრულეში მოვიყვანეთ უახლოეს დუქანში. მივდიოდი, მაგრამ ფეხები მიკანკალებდა. რამდენიმე წუთის შემდეგ გავჩნდით ქალბატონ სპენლოების სახლის წინ.
ახლა ყველა საგანი ირევდა ჩემს მეხსიერებაში და ვერც კი გამირჩევია, სიზმარში იყო ეს თუ ცხადში. აი, კარი გაიღო, მე მეჩვენება, რომ ლამაზმა გოგონამ ამათვალიერ-ჩამათვალიერა თავიდან ფეხებამდე. აი, შევედით პატარა სასტუმროში, რომლის ფანჯრები ბაღში გადის. სოფაზე დავსხედით, და მეჩვენება, თითქოს ტრედელსის თმები, როდესაც მან ქუდი მოიხადა, გადაიქცნენ ზამბარებიან პატარა ფიგურებად, რომლებიც ამოვარდებიან ხოლმე ზოგიერთი, ეშმაკურად მოწყობილი თამბაქოს ყუთიდან ხუფის ახდისას. ძველებური საათი წიკწიკებს ბუხარზე და ცდილობს, აჰყვეს ჩემი გულის ძგერას, მაგრამ ვერ ახერხებს. ვათვალიერებ ყველაფერს სუსტი იმედით, რომ თვალს მოვკრავ სადმე დორას ან ჯიპის სიახლოვის ნიშნებს, მაგრამ ვერ ვხედავ ვერც დორას და ვერც ჯიპის რაიმე კვალს. და ვსხედვართ გაჩუმებულნი, ღრმა ფიქრებში გართულნი. კიდევ წუთი ან ორი - და სასტუმროს კარი იღება; წამოვხტი, უკან დავიხიე, მივაჭყლიტე ტრედელსი ბუხარს და დიდად შემკრთალმა თავი დავუკარი ორ ხნიერ, პატარა ტანის, გამხდარ ლედის, მთლად შავებში ჩაცმულთ, რომლებიც საოცრად ჰგავდნენ განსვენებულ მისტერ სპენლოს.
- უმორჩილესად გთხოვთ, დაბრძანდეთ, - გვითხრა ერთ-ერთმა ამ ორ პატარა ლედთაგანმა.
ამგვარი დასაწყისი არაფერს სასიკეთოს არ მოასწავებდა. ტრედელსმა საჩქაროდ უპასუხა, რომ კოპერფილდი მე ვიყავი, და მეც შემკრთალმა წარვუდგინე ჩემი თავი. ისინი დაეშურნენ ეთქვათ, რომ შესცდნენ და ტრედელსი მიიღეს კოპერფილდად. მდგომარეობა არასასიამოვნო იყო.
- მისტერ კოპერფილდ! - მითხრა უმცროსმა დამ.
უმდაბლესად დავუკარი თავი და მოვემზადე მოსასმენად. მეორე დამ ამრიგად განაგრძო ბაასი:
- ჩემი და ლავინია, რომელიც იცნობს რამდენადმე ამგვარ საქმეებს, წარმოგიდგენთ ყველა მოსაზრებას, რაც ჩვენ ამჯამად მიგვაჩნია უმჯობესად ორივე მხარის ბედნიერებისათვის.
შემდეგში გავიგე, რომ მის ლავინია იმიტომ ითვლებოდა ავტორიტეტად სიყვარულის საქმეში, რომ ოდესღაც მის გულში მეფობდა მისტერ პიკერი, ვისტის მშვენიერი მოთამაშე. ისე იყო მიღებული, თითქოს მისტერ პიკერი იწვოდა ნაზი გრძნობით ლავინიასადმი, თუმცა უნდა გამოვტყდე, რომ ეს სრულებით არ მჯერა, ვინაიდან თვით მისტერ პიკერს არავისთვის არ გაუმჟღავნებია თავისი სიყვარული არც წერილობით, არც პირადად. მაგრამ მის ლავინია და მის კლარისაც დარწმუნებულები იყვნენ, რომ მისტერ პიკერი აუცილებლად აუხსნიდა სიყვარულს, დამბლა რომ არ დასცემოდა სამოცი წლის ასაკში მყოფს. მისი უეცარი სიკვდილი, მათი აზრით, იდუმალის სიყვარულის შედეგი იყო. თუმცა ეს ძნელი საფიქრებელია, რადგან მისტერ პიკერის მოლურჯო ცხვირი (მისი სურათი ეკიდა სასტუმროში) ცხადად ეწინააღმდეგებოდა ამგვარ გაბედულ აზრს.
- ჩვენი ძმისწულის მდგომარეობა, - მითხრა მის ლავინიამ - ბევრად გამოიცვალა ჩვენი ძმის ფრენსის გარდაცვალების შემდეგ. ამიტომ ვფიქრობთ, რომ თვით აზრიც ჩვენი ძმისა თავისი ქალიშვილის შესახებ უნდა აგრეთვე შეიცვალოს. ჩვენ ეჭვი არ გვაქვს, მისტერ კოპერფილდ, რომ თქვენ ბრძანდებით ყმაწვილი ჯენტლმენი, მშვენიერი ნიჭით და მშვენიერი სახელით; ჩვენ სრულებით დარწმუნებული ვართ, რომ თქვენ გიყვართ ჩვენი ძმისწული.
მე ვუპასუხე, - როგორც ყოველთვის, - რომ ჯერ არავის არავინ ჰყვარებია ისე, როგორც მე დორა მიყვარს!
- გულის ღრმა გრძნობა, - განაგრძო მის ლავინიამ, - გულწრფელი, დიდი ერთგულება ასე ადვილად არ გამოიხატება. იგი მორიდებულია და მორცხვი, უყვარს დამალვა ადამიანის თვალთაგან და მზად არის იცადოს, დიდხანს იცადოს. წლები სწრაფად მიჰქრიან, სიცოცხლე დასასრულისაკენ მიისწრაფის, გრძნობა კი კვლავ განაგრძობს ზრდას ჩრდილში. ასეთია ნამდვილი გრძნობა.
რასაკვირველია, მაშინ არ ვიცოდი, რომ აქ ლაპარაკი მისტერ პიკერის მოლურჯო ცხვირის შესახებ იყო.
- ყმაწვილი ხალხის წარმავალი გრძნობები, ასე ვთქვათ, ქვიშა არის შედარებით ზღვის პირის სალ კლდესთან, - განაგრძო მის ლავინიამ. - აქ ძნელია წინასწარ გადაწყვეტა, თუ რამდენად შეიძლება მტკიცე იყოს მათი სიყვარული და იქნება თუ არა იგი ხანგრძლივი. აი ამიტომ მე და ჩემი კლარისა დიდხანს ვყოყმანობდით, როგორ მოვქცეულიყავით ამ შემთხვევაში, მისტერ კოპერფილდ.
მე ჯერ არ მიმეღო დადებითი პასუხი ან წახალისება, მაგრამ უკვე ვგრძნობდი, რომ აქ ჩემთვის იმედის შუქი ელვარებდა. ბედნიერი გარემოებით გამხნევებულმა, აღგზნებული სიტყვებით დავუწყე მტკიცება, რომ ყველაფერზე მეტად სიცოცხლეში დორა მიყვარს, რომ ეს იცის ყველა ჩემმა ნათესავმა და მეგობარმა, ამ სიტყვების დასადასტურებლად მივმართე ტრედელსს, და ტრედელსმა გატაცებით დაუმტკიცა, რომ ჯერ არ არსებულა ისეთი შეყვარებული, როგორიც მე ვარ. მისმა მტკიცებამ, როგორც ჩანდა, ჩემთვის სასარგებლო სთაბეჭდილება მოახდინა ორივე დაზე.
მის ლავინიამ შეხედა ლორნეტით ჩემს წერილს, გადააბრუნა იგი იმ მხარეზე, სადაც ხელისმოწერა იყო და სადაც, როგორც შევნიშნე, ფანქრით შენიშვნები იყო მიწერილი.
- ჩვენ ვფიქრობთ, მისტერ ტრედელს, - უთხრა მან, - ერთგვარი გამოცდის წინ დავაყენოთ ეს გრძნობა. ამჟამად ჩვენ არ ვიცით რა ამ გრძნობის შესახებ და, მაშასადამე, არ შეგვიძლია ვიმსჯელოთ, რამდენად ნამდვილია ან შემცდარი იგი. ამიტომ ვეთანხმებით მისტერ კოპერფილდის წინადადების ერთ მუხლს და გადავწყვიტეთ, რომ მას შეუძლია იაროს ჩვენსას სადარბაზოდ.
- ო, მე არასოდეს არ დავივიწყებ თქვენს სიკეთეს, - შევძახე და ვიგრძენი, თუ როგორ მომშორდა მძიმე ტვირთი მხრებიდან.
- საქმეთა ამგვარ ვითარებაში, - განაგრძო მის ლავინიამ, - ჩვენ უფლება გვაქვს, მოვითხოვოთ მისტერ კოპერფილდისაგან, რომ მან პატიოსანი სიტყვა მოგვცეს, არავითარი ურთიერთობა არ იქონიოს ჩვენს ძმისწულთან ჩვენდა ნებადაურთველად.
მე იმწამსვე მივეცი მტკიცე პირობა, ტრედელსი მოწმედ მოვიყვანე და ნება მივეცი ჩავეთვალე უმსგავს და უსინდისო ადამიანად, თუკი გავბედავდი რამენაირად დამერღვია მიცემული პირობა.
- შეჩერდით! - მითხრა მის ლავნიამ და ხელი ასწია - თქვენს მობრძანებამდე ჩვენ გადავწყვიტეთ, მარტონი დაგვეტოვებინეთ თხუთმეტი წუთით, რათა დრო გქონოდათ, ეს პირობა მოისაზროთ. ამიტომ, ჯენტლმენებო, ნება გვიბოძეთ გიახლოთ.
ტყუილად ვარწმუნებდი, რომ ყოველგვარი ფიქრი ზედმეტია: ქალბატონი სპენლოები თავისაზე იდგნენ. ისინი გავიდნენ ოთახიდან და თხუთმეტი წუთის შემდეგ ისევ შემოვიდნენ ისეთივე ღირსებით და დარბაისლობით.
მე ისევ მივეცი სიტყვა, დავმორჩილებოდი ყველა მათგან დადებულ პირობას.
- დაია კლარისა, - უთხრა მის ლავინიამ, - დანარჩენი კი შენგან არის დამოკიდებული.
- ჩვენთვის დიდად სასიამოვნო იქნება, - დაიწყო მის კლარისამ, - ვნახოთ ხოლმე მისტერ კოპერფილდი ყოველ კვირას ჩვენ სუფრაზე. ჩვენ ვსადილობთ სამ საათზე.
მე თავი დავუკარი.
- კვირის განმავლობაში, - განაგრძო მის კლარისამ, - მისტერ კოპერფილდს შეუძლია გვესტუმროს ხოლმე საღამოობით. ჩვენ ვსვამთ ჩაის შვიდის ნახევარზე.
მე ერთხელ კიდევ დავუკარი თავი.
- საღამო სტუმრობა შეიძლება კვირაში ორჯერ, არა უხშირესად, - მითხრა მის კლარისამ.
ისევ თავი დავუკარი.
- მის ტროტვუდს, რომელსაც იხსენიებს თავის წერილში მისტერ კოპერფილდი, შეუძლია აგრეთვე, თუ ინებებს, გვესტუმროს. - მითხრა მის კლარისამ. - თუ ამგვარი სტუმრობა საჭირო იქნება ორივე მხარის ბედნიერებისათვის, ჩვენ დიდი სიამოვნებით მივიღებთ ამ სტუმრობას და საპასუხოსაც გადავუხდით.
ვინაიდან ყველა პირობა ახლა უკვე ბოლომდე იყო მოყვანილი, დავეჩქარე გამომეთქვა ჩემი უღრმესი მადლობა ორივე ლედისათვის და ვაკოცე ხელზე ჯერ მის კლარისას, შემდეგ მის ლავინიას.
ამის შემდეგ მის ლავინია ადგა და მიბრძანა უკან გავყოლოდი. დავემორჩლე. ჩვენ მეორე ოთახში გავდით, აქ, პირველად ხანგრძლივი უნახაობის შემდეგ, დავინახე დორა.
- ო, ჩემო ძვირფასო, საყვარელო დორა! ახლა კი მართლაც ჩემი ხარ, ჩემი სამუდამოდ!
- აჰ,! გაჩუმდი, ღვთის გულისათვის! გაჩუმდი! - მიპასუხა დორამ.
- როგორ? განა შენ არ გინდა, ჩემი იყო, დორა?
- რასაკვირველია, მე შენი ვარ, მაგრამ განა არ ხედავ, მე ისე შემეშინდა!
- შეგეშინდა? რისი, ჩემო კარგო?
- აი იმისი! მე არ მიყვარს იგი. რად მოვიდა?
- ვინ, ჩემო სიცოცხლევ?
- ეგ შენი მეგობარი, - მითხრა დორამ. - რა ესაქმება? უეჭველია, იგი ძალიან სულელია!
რა უნდა ყოფილიყო უფრო მშვენიერი, ვიდრე ეს ბავშვური გულუბრყვილობა, რომლითაც დორა თავის აზრს გამოხატავდა!
- რას ამბობ, გენაცვალე, - ვუთხარი მე, - ჩემი მეგობარი საუკეთესო არსებაა ქვეყანაზე.
- მერე, რად გინდა ეს საუკეთესო არსება? განა უმაგისოდ კი ვერ გავძლებთ?
- კარგი, ჩემო კარგო! შენ გაიცნობ მას უფრო ახლოს და ისე შეგიყვარდება, რომ მეტი არ შეიძლება. მალე აქ ჩემი პაპიდაც მოვა. შენ ისიც შეგიყვარდება.
- ო, არა, გეთაყვა, ნუ მოიყვან აქ! - მითხრა დორამ და გულზე ხელები მიიდო ვედრების გამომეტყველებით. - მოიღე მოწყალება, ნუ მოიყვან, დოდი! - დაასრულა ჩემმა პატარა მბრძანებელმა და ასე ორიგინალურად გადააკეთა ჩემი სახელი დავითი.
რჩევა-მტკიცება აქ უსარგებლო იყო. ვიცინოდი, ვტკბებოდი მისი ცქერით, ვხუმრობდი და უზომოდ ბედნიერი ვიყავი. მინდოდა მეთხოვა მისთვის, რომ ტრედელსი გაეცნო, მაგრამ რა წამსაც ვახსენე მისი სახელი, დორა გაიქცა და ოთახში ჩაიკეტა. მეტი რა გზა მქონდა, მარტო გამოვედი ტრედელსთან და შინისაკენ გავწიეთ.
რასაკვირველია, მაშინვე ვუამბე პაპიდას ჩემი დარბაზობის ყველა შედეგი. მას უხაროდა ჩემი ბედნიერება და დამპირდა, დაუყოვნებლივ წასულიყო დორას მამიდებთან სტუმრად.
იმავე საღამოს, იმ დროს, როდესაც აგნესას წერილს ვწერდი, პაპიდამ დაიწყო სიარული ყველა ოთახში, ისეთი დაუცხრომელი გამალებით, რომ შემეშინდა - ხომ არ აპირებს იგი პუტნიში წასვლას უთენებლივ-მეთქი.
ახლა, კვირის ექვსი დღის განმავლობაში, მე არ მქონდა არც ერთი თავისუფალი წუთი. დავდიოდი სამსახურში დოქტორთა კოლეგიაში, შემდეგ - დოქტორ სტრონგთან ჰაიგეტში. ამგვარადვე მოგზაურობა პუტნიში ყოვლად შეუძლებელი იყო; ამიტომ ვითხოვე ნებართვა მის ლავინიასაგან - მივსულიყავი ხოლმე ყოველ შაბათ საღამოს. ამრიგად, ყოველი კვირის ბოლოში იშლებოდა ჩემს წინ განუწყვეტელი სიამოვნების პერსპექტივა, და მით უფრო მუყაითად ვშრომობდი დანარჩენ დღეებში, როდესაც წინ ასეთი ღირსეული ჯილდო მელოდა.
მძიმე ლოდი მომეშვა გულიდან, როდესაც პაპიდაჩემმა და დორას მამიდებმა ერთმანეთი გაიცნეს, არც თუ ძალიან ახლოს, მაგრამ არც ისე შორს, როგორც მოსალოდნელი იყო თავიდან.
მხოლოდ ერთი გარემოება მაწუხებდა, მას შემდეგაც, როცა ყველაფერი თითქოს საბედნიეროდ მოეწყო. საქმე ის იყო, რომ თითქოს ყველამ პირი შეჰკრა და დორას პატარა სათამაშოსავით ექცეოდნენ. პაპიდა, რომელსაც დორა თანდათან დაუმეგობრდა, ეძახდა დორას “პატარა ყვავილს”. მის ლავინიასთავის უდიდეს სიამოვნება შეადგენდა დორას თმების ვარცხნა, მისი ტანისამოსის წესრიგში მოყვანა და მისი დაძინება ბავშვივით. რასაც აკეთებდა მის ლავინია, იმასვე, როგორც დამყარებულ წესს, იმეორებდა მის კლარისა. ისინი ისე ექცეოდნენ დორას, როგორც დორა ექცეოდა ფინია ჯიპს.
ბოლოს გადავწყვიტე, მოვლაპარაკებოდი ამის შესახებ დორას, გამოვაცვლევინე ამგვარი, ცოტა არ იყოს უცნაური მოპყრობა შენდამი-მეთქი.
- ყველას ვუყვარვარ, მე ვიცი, - მითხრა დორამ, - ძალიან ბედნიერი ვარ.
- კი, მაგრამ უფრო ბედნიერი იქნებოდი, ჩემო კარგო, ისე რომ გეპყრობოდნენ, როგორც წესია.
დორამ შემომხედა მშვენიერი, სამდურავით სავსე თვალებით, შემდეგ დაიწყო ქვითინი და თან სულ ამას იმეორებდა: რისთვის ვაპირებ მის თხოვნას, თუკი სრულებით არ მიყვარს იგი.
ამის პასუხად არაფერი დამრჩენოდა, იმის გარდა, რომ დამეკოცნა მისი ნამტირალევი თვალები და დამერწმუნებინა ათიათასჯერ, რომ მიყვარს იგი მთელი სულით და გულით. ასეც მოვიქცეცი.
აღტაცებაში მოვედი, როდესაც მალე ამის შემდეგ თავისი საკუთარი სურვილით მთხოვა მეყიდნა მისთვის სამზარეულო წიგნი, რომელზედაც უწინ იყო ლაპარაკი, და მთხოვა მეჩვენებინა, როგორ უნდა ეწარმოებინა ოჯახის ანგარიში.
მაგრამ მალე სამზარეულო წიგნისაგან დორას თავი ასტკივდა და ციფრებმა ცრემლები მოჰგვარა: “რა ვქნა? რიცხვებს არ უნდათ მიმატება”, - მითხრა დორამ და ამ მიზეზით წასალა ყველა ეს საძაგელი ციფრი, რათა იმავე ცხრილებზე დაეხატა თაიგული და ჩემი და ჯიპის მინიატურული პორტრეტები.
მაშინ ვისარგებლე შაბათის სეირნობით და რამდენჯერმე ვეცადე პირადად გადამეცა დორასთვის რჩევა ოჯახის გაძღოლის შესახებ. ერთხელ, მაგალითად, ჩვენ გავიარეთ საყასბოს წინ და მე ვუთხარი:
- წარმოვიდგინოთ, ჩემო კარგო, რომ ჩვენ ჯვარი დავიწერეთ და შენ წახვედი ხორცის საყიდლად სადილისთვის. იცი, როგორ უნდა იყიდო?
დორამ იფიქრა ერთი წუთი და შემდეგ გამარჯვებულის ღიმილით მითხრა:
- ყასაბმა ხომ იცის ხორცის ყიდვა, მე რაღაც მინდა ამის ცოდნა? აჰ, შე სულელო ბიჭუნა!
და ისევ ვუბრუნდებოდით გიტარას, ვხატავდით ყვავილებს, ვცელქობდით და ვმღეროდით.
თავი ოცდამეცხრამეტე
მაბეზღარა
აგნესა და მისი მამა ჩამოვიდნენ ორი კვირით სტუმრად დოქტორ სტრონგთან. სრულებით არ გამკვირვებია, როდესაც აგნესამ გამომიცხადა, რომ დავალებული აქვს იშოვოს მათ ახლოს შესაფერისი ბინა მისის ჰიპისათვის. ამ მოხუცებულს ნეკრესის ქარები გაუძლიერდა და ჰაერის გამოცვლა ესაჭიროებოდა. არ გამკვირვებია, როდესაც მეორე დღეს ური ჰიპმა, როგორც მორჩილმა და პატივისმცემელმა შვილმა, მოიყვანა თავისი ღირსეული დედა ახალ ბინაზე.
მე და ური ჰიპმა გავისეირნეთ დოქტორის ბაღში.
- ხედავთ, მისტერ კოპერფილდ, - მითხრა ური ჰიპმა, - შეყვარებული ხალხი მუდამ ცოტათი ეჭვიანია. ჩვენ, მაგალითად, თვალს არ ვაშორებთ საყვარელ არსებას.
- მერე ნიკაპი მოიფხანა თავისი დაკრუნჩხული ხელით.
- თქვენ, რასაკვირველია, შენიშნავდით, რომ არასოდეს არ ვიყავი ქალების მოტრფიალე - და ყველაზე ნაკლებად მისის სტრონგისა. ასე არ არის?
- რა გინდათ ამითი სთქვათ? - ვკითხე მე.
- როდესაც ვიყავი ფირმის მოკრძალებული მოსამსახურე ჩემი ახლანდელი ამხანაგის კანტორაში, ეს ლედი მედიდურად მიცქეროდა. იგი მუდამ ჰპატიჟებდა ჩემს აგნესას სახლში და აგნესას უხდებოდა ხოლმე მისი გაცილება. თქვენ იგი განსაკუთრებით კარგად გეპყრობოდათ ყოველთვის, მასტერ კოპერფილდ! მაგრამ მე, რა სათქმელია, მეტად დაბლა ვიდექი, რომ მიმეპყრო ჩემსკენ ამ ქალის ყურადღება.
- მერე? - ვთქვი მე. - ვთქვათ რომ ასეა.
- ...და მეტად დაბლა ვიდექი ამ ქალის მეგობართან შედარებით, - განაგრძობდა ური ჩაფიქრებული კილოთი.
- ნუთუ თქვენ გგონიათ, ური, რომ დოქტორ სტრონგს ახსოვს თქვენი არსებობა, თუ თქვენ თვითონ არ ეჩვენებით მას?
- ოჰ, ეგ როგორ შეიძლება, მასტერ კოპერფილდ! მე ვლაპარაკობ არა დოქტორ სტრონგზე!.. საბრალო ქმარი! არა, სერ! მე ვგულისხმობ მისტერ მალდონს!
მე გული გამეწურა, ყველა ჩემი ეჭვი და შიში გამეღვიძა ამ ადამიანის ცქერით და მეგონა, რომ ური ჰიპი მზად იყო საბოლოოდ დაენგრია დოქტორ სტრონგის ბედნიერება და სიმშვიდე.
- იგი ხომ ყველაზე ზრდილი ქალია, მისტერ კოპერფილდ, და ამიტომ მისთვის სათაკილოა ისეთი ადამიანისადმი ყურადღების მიქცევა, როგორიც მე ვარ. ეს ჩვენ ვიცით. მის ხელში აგნესა შეიძლება თავის დროზე მშვენიერ სათამაშოდ გადაიქცეს. მაგრამ მე მაქვს თვალები და პირდაღებული არ ვმჯდარვარ, როდესაც ფხიზლად ყოფნა იყო საჭირო. ჩვენ, დაბალ საფეხურზე მდგომი ხალხი, მართალი რომ ვთქვა, მუდამ ფხიზლად ვართ; ეს არაფერია, რომ სხვა არავინ გვამჩნევს.
მე ვცდილობდი, ისეთი სახე მიმეღო, თითქოს არაფერი მესმოდა, მაგრამ ური ჰიპის თვალები ცხადად ამტკიცებდნენ, რომ ხედავდნენ ჩემს შეშფოთებას.
- ჩემი მოტყუება, მართალი რომ ვთქვა, ძნელია, ძვირფასო კოპერფილდ, - განაგრძო ურიმ. - მივიღებ ყოველგვარ, ჩემგან დამოკიდებულ ზომებს, რომ ბოლო მოეღოს ამ შეუფერებელ მეგობრობას. მე იგი სრულებით არ მომწონს, მასტერ კოპერფილდ.
- მე არ მესმის თქვენი ლაპარაკი, ური.
- მართლა? თქვენ მაოცებთ, მასტერ კოპერფილდ, - მიპასუხა მან მისებური ღრეჭით. - როგორ? თქვენ არ გესმით სულ უბრალო რამ - თქვენი გამჭრიახი გონებით? შემდეგში მე ვეცდები, უფრო ნათლად ვილაპარაკო. ეს ვინ რეკავს ალაყაფის კარებთან? მგონი, მისტერ მალდონია! ცხენით მოსულა?
- მგონი, ის არის, - ვუპასუხე მე, რამდენადაც კი შემეძლო, უდარდელი კილოთი და დავეშურე წასვლას.
დაახლოებით ამ ლაპარაკიდან ორი დღის შემდეგ მე წავიყვანე აგნესა დორას გასაცნობად. მე წინასწარვე გავაფრთხილე მის ლავინია ამ სტუმრობის შესახებ. აგნესას ჩაიზე მიელოდნენ.
ვამაყობდი ჩემი პატარა საცოლეთი და ამავე დროს მეშინოდა, რომ აგნესას იქნებ არ შეჰყვარებოდა იგი.
დორას ეშინოდა აგნესასი, იმიტომ ეშინოდა, რომ აგნესა, როგორც მას ეგონა ჩემი სიტყვებიდან, “ძალიან ჭკვიანი” იყო, მაგრამ ჩემი ბავშვობის მეგობრის დანახვისთანავე ჩემი პატარა საცოლე დარწმუნდა, რომ არაფერი საშინელი არ შეიძლებოდა ყოფილიყო ამ ჩაფიქრებულ ქალში, რომელიც აღსავსე იყო გულკეთილობით, სინაზით და სიყვარულით, დორამ ოდნავ შეჰკივლა და იმწამსვე ყელზე მოეხვია აგნესას.
მის ლავინია და მის კლარისა თავისებურად მონაწილეობას იღებდნენ ჩემს სიხარულში. საღამო მშვენიერი იყო. მის ლავინია გვიყურებდა ალერსიანად, კეთილი თვალებით, თითქოს მისი მოწყობილი ყოფილიყო ჩვენი ბედნიერი სიყვარული. ერთი სიტყვით, ყველანი მხიარულად ვიყავით და ერთმანეთით კმაყოფილნი.
აგნესას ალერსიანმა და მომხიბლავმა უბრალოებამ გააცოცხლა ამ ქალის გული. მან უახლოესი მონაწილეობა მიიღო ყევლაფერში, რაც კი აინტერესებდა დორას, და იმწამსვე გაიცნო ჯიპი. რომელმაც დაუყოვნებლივ, სიხარულის გამოსახატავად, კუდის ქნევა დაიწყო და ხტომა მორთო მის გარშემო.
- როგორ მიხარია! - უთხრა აგნესას დორამ ჩაის შემდეგ. - სრულებით არ მოველოდი, რომ შეგიყვარდებოდით; მე კი ისე მჭირდება მეგობარი ახლა, როდესაც აღარ არის ჩემთან ჯულია მილსი.
მართლაც, ჩვენთან აღარ იყო ჩვენი საერთო მეგობარი, რომელიც მამასთან ერთად გაემგზავრა ოკეანეს იქით, ინდოეთში.
საღამომ სწრაფად გაირბინა, და ბოლოს დადგა დრო, როდესაც დილიჟანსი უნდა მოსულიყო ჩვენს წასაყვანად. მარტოკა ვიდექი ბუხართან ჩაფიქრებული, როდესაც დორა მომეპარა გამოსათხოვებლად.
- როგორ გგონია, დოდი? - მითხრა და თან უდარდელად ათამაშებდა ჩემი ფრაკის ერთ-ერთ ღილს, - მე ხომ გაცილებით უფრო ჭკვიანი ვიქნებოდი, წინათვე რომ დავმეგობრებოდი აგნესას? არა, დოდი?
- რა სისულელეს ლაპარაკობ, ჩემო კარგო, - ვუპასუხე მე.
- შენ გგონია, რომ ეს სისულელეა? - მიპასუხა დირამ და არ შემოუხედავს ჩემთვის. - დარწმუნებული ხარ მაგაში?
- რასაკვირველია, დარწმუნებული ვარ.
- მე დამავიწყდა, დოდი, რა ნათესავია შენი აგნესა?
- ჩვენს შორის არ არის ნამდვილი ნათესაობა, - ვუპასუხე მე, - მაგრამ ერთად ვიზრდებოდით და-ძმასავით.
- მაშ როგორ მოხდა, რომ შეგიყვარდი?
- ძალიან უბრალოდ, შენი ნახვა და არშეყვარება შეუძლებელი იყო.
- მაშ, რომ არ გენახე?
- მაშ, მე და შენ სულ რომ არ დავბადებულიყავით? - ვუპასუხე მხიარული კილოთი.
ვერ მივხვდი, რაზე ფიქრობდა ჩემი დორა. იგი განაგრძობდა ბუხართან დგომას; ხმაამოუღებლად ვტკბებოდი მისი ნაზი ხელის ცქერით, რომელიც ჩემი ფრაკის ღილებს ათამაშებდა, მისი მშვენიერი კულულებით, რომელიც დაფენილიყო ჩემს მკერდზე, და წამწამებით მისი დახრილი თვალებისა, რომელნიც ჩაფიქრებული უცქეროდნენ მისი პაწაწინა თითების მოძრაობას. ბოლოს შემომხედა სახეში, დადგა ფეხის თითებზე, მაკოცა არაჩვეულებრივი სინაზით და ოთახიდან გავიდა.
დაახლოებით ხუთი წუთის შემდეგ მთელი ჩვენი პატარა საზოგადოება დაბრუნდა სასტუმროში და დორას არაჩვეულებრივი ჩაფიქრება ერთ წუთში გაჰქრა. იგი დაპირდა აგნესას წერილების წერას, იმ პირობით, თუ აგნესა არ მიაქცევს ყურადღებას იმას, რომ მისი წერილები მოსულელო იქნებოდა. აგნესაც დაპირდა წერას.
არასოდეს, არასოდეს არ მყვარებია დორა ისე ნაზად და ღრმად, როგორც იმ საღამოს!
როდესაც ვარსკვლავებით მოჭედილი ცის შუქზე ვუახლოვდებოდით დოქტორ სტრონგის სახლს, მე ვუთხარი აგნესას, რომ მთელი ჩემი ბედნიერება მისი საქმეა.
- და როდესაც თქვენ დაჯდებიით მის გვერდით, - განვაგრძე მე, - მომეჩვენა, რომ ისეთივე მფარველი ანგელოზი ხართ მისთვის, როგორც ჩემთვის. სხვაფრივ ვერც კი წარმომიდგენიხართ, აგნესა!
- საბრალო მფარველი, მაგრამ ერთგული, - მიპასუხა აგნესამ.
მისმა მშვენიერმა, წკრიალა ხმამ, რომელიც გულის სიღრმემდე ჩამწვდა, მათქმევინა:
- მე მგონია, რომ ახლა თქვენ ბედნიერი ხართ შინაურ ცხოვრებაში!
- დიახ, ტროტვუდ, მუდამ მხიარულად ვარ და გულზე არა მაქვს-რა, მაგრამ ჩვენს სახლში არავითარი ცვლილება არ მომხდარა, - მიპასუხა აგნესამ წუთიერი სიჩუმის სემდეგ.
- და თქვენ არა გაგიგიათ-რა ახალი... მეშინია, არ გეწყინოთ, აგნესა, მაგრამ ეს საკითხი მეტისმეტად მაწუხებს... თქვენ არა გაგიგიათ-რა იმის შესახებ, რაზედაც ჩვენ ვლაპარაკობდით უკანასკნელად?
- არა. რაც შეიძლება ნაკლებად იფიქრეთ ამაზე, ტროტვუდ, ჩემი გულისთვის ნუ შეწუხდებით, - დაუმატა მან ხანმოკლე სიჩუმის შემდეგ. - არასოდეს არ გადავდგამ იმ ნაბიჯს, რომლისაც თქვენ გეშინიათ.
ამგვარი ლაპარაკით შევედით დოქტორ სტრონგის აგარაკის პატარა ეზოში. უკვე გვიანი იყო.
- ნუ იწუხებთ ჩვენს ჯავრსა და ვარამზე, - მითხრა აგნესამ და ხელი გამომიწოდა. - შემიძლია ბედნიერი ვიყო მხოლოდ თქვენი ბედნიერებით, ტროტვუდ, და თუ დამჭირდება სხვისი შველა, მოგმართვათ მხოლოდ თქვენ და - და სხვას არავის.
როდესაც აგნესა სახლში შევიდა, მე დავინახე სინათლე დოქტორ სტრონგის კაბინეტში და შევედი, რომ ღამე მშვიდობისა მესურვა მისთვის.
პირველი ადამიანი, რომელიც დავინახე ლამპის მკრთალ შუქზე, იყო, ჩემდა უდიდეს განსაცვიფრებლად, ური ჰიპი. იგი იდგა უძრავად, ორთავე ხელით დაყრდნობილი საწერ მაგიდაზე. მისტერ ვიკფილდი, სევდიანი და აღელვებული, ცოტათი წინ წამოხრილიყო და რაღაც გაუბედავად ეხებოდა დოქტორ სტრონგის მხარს.
ჯერ მეგონა, რომ დოქტორი ავად არის. ამ შთაბეჭდფილებით წინ წავდგი ნაბიჯი, მაგრამ ურის თვალებმა, რომელნიც ჩემს თვალებს შეხვდნენ, ერთ წამში ამიხსნეს, რაშიც იყო საქმე. მინდოდა გავსულიყავი კაბინეტიდან, მაგრამ დოქტორმა შემაჩერა ხელის მოძრაობით.
- ყოველ შემთხვევაში, ზედმეტი არ არის კარის დაკეტვა, - შენიშნა ურიმ. - სრულებით არ არის საჭირო, მთელ ქალაქს შეატყობინოთ ეს ამბავი.
ამ სიტყვებით იგი მიეპარა ფეხის ფრჩხილებზე კარებს და ფრთხილად დაკეტა გასაღებით.
- ჩემს მოვალეობად ჩავთვალე, მისტერ კოპერფილდ, - მითხრა ურიმ, - მიმეთითებინა დოქტორ სტრონგისათვის იმაზე, რის შესახებაც ჩვენ უკვე გვქონდა ლაპარაკი, თუმცა, მგონია, მაშინ სავსებით ნათლად ვერ მიხვდით აზრს?
მე შევხედე, მაგრამ არ მითქვამს არც ერთი სიტყვა. შემდეგ მივედი ჩემს მასწავლებელთან და წავიბუტბუტე რაღაც უაზრო სიტყვები. ამით ვფიქრობდი მის დამშვიდებასა და ნუგეშისცემას. მან ალერსიანად დამადო ხელი მხარზე, მაგრამ თავი არ აუღია.
- ვინაიდან მაშინ ვერ მიხვდით ჩემს ლაპარაკს, მასტერ კოპერფილს, - დაიწყო ისევ ური ჰიპმა, - ნებას მივცემ ჩემს თავს მოგახსენოთ, რომ მე მივაქციე დოქტორი სტრონგის ყურადღება მისის სტრონგის ზოგიერთ მოქმედებას. აი, სწორედ ეს მინდოდა მეთქვა, სერ, თქვენ კი ამას ვერ მიხვდით. თქვენი შემოსვლის წინ, სერ, ეს არის ახლა, მივმართე ჩემი ფირმის ამხანაგს ამ სიტყვების დასადასტურებლად, რადგან ჩვენ, ასე ვთქვათ, ყველანი ვართ ამაში გარეული. დაე მისტერ ვიკფილდმა, პატიოსნებისა და სინდისის წინაშე, სთქვას გადაჭრით - ეთანხმება თუ არა იგი ჩემს სიტყვებს. აბა, მისტერ ვიკფილდ! გთხოვთ, დაურიდებლად სთქვათ. ჰო, თუ არა?
- მუდამ და ყოველთვის მხოლოდ ერთი თვალსაზრისით ვუცქეროდი ყველაფერს, - თქვა მისტერ ვიკფილდმა მთრთოლვარე ხმით, - და ამიტომ, ძვირფასო დოქტორ, ნუ მიაქცევთ დიდ ყურადღებას ჩემს მაშინდელ აზრს, უეჭველია, შემცდარს და უსამართლოს. სხლა იძულებული ვარ გამოვტყდე, რადგან არ არის ჩემთვის სხვა გამოსავალი...
- მე კი არ ვიცი! სადღაა გამოსავალი, მისტერ ვიკფილდ, - შენიშნა ურიმ. - თავის დაღწევა ძნელია, სერ, როდესაც ყველანი გავერიენით ამ საქმეში.
მისტერ ვიკფილდმა უიმედოდ შეხედა თავის ამხანაგს და განაგრძო:
- დიახ, იყო მართლაც დრო, როდესაც მეჩვენებოდა, რომ ეს მშვენიერი ლედი არ ასრულებს თავის მოვალეობას თქვენდამი, აი რატომ ვცდილობდი შემეწყვიტა, შეძლებისდაგვარად, მტკიცე კავშირი აგნესასა და მის სტრონგს შორის. მაგრამ არასოდეს არ მითქვამს ამის შესახებ არც ერთი სიტყვა. არასოდეს არც კი მიფიქრია, რომ ეს იცის ვინმემ. თქვენთვის, უეჭველია, ძნელია ამის მოსმენა, - დაამთავრა უბედურმა მისტერ ვიკფილდმა, - მაგრამ თქვენ რომ იცოდეთ, რა ძნელია ჩემთვის ამისი თქმა, შემიბრალებდით, ძვირფასო დოქტორო!
დოქტორმა ჩვერეულებრივის გულკეთილობით გაუწოდა მას ხელი. მისტერ ვიკფილდმა თავჩაღუნულმა, რამდენიმე წუთით შეაჩერა იგი თავის ხელში.
მძიმე სიჩუმე ჩამოვარდა. დოქტორი ადგა და ოთახში გაიარა; შემდეგ იგი დაუბრუნდა ძველ ადგილს, მიეყრდნო სავარძლის ზურგს და ცხვირსახოცი მიიფარა თვალებზე.
- მე დავიმსახურე ქვეყნის სამართლიანი გაკიცხვა. - თქვა ბოლოს დოქტორმა სტრონგმა, - და, ვფიქრობ, ქვეყანას სრული უფლება აქვს გამამტყუნოს. ერთადერთი არსება, ძვირფასი ჩემთვის, ჭორაობის საგნად არის ქცეული.
ური ჰიპმა რაღაც წაისისინა, უეჭველია, თანაგრძნობის ნიშნად.
- მე რომ არ ვიყო ამქვეყნად, - განაგრძო დოქტორმა, - ძვირფასი ანი არასოდეს არ გახდებოდა ამ გაკიცხვის საგანი. ჯენტლმენებო! მეტად მოხუცებული ვარ, როგორც თქვენც იცით, და ახლა უფრო, ვიდრე ოდესმე, ვგრძნობ, რომ დიდი ხნის სიცოცხლე არ დამრჩენია, მაგრამ ამ სიცოცხლით ვაგებ პასუხს იმ უმწიკვლო ლედის პატიოსნებისათვის, რომელიც ამჯამად ჩვენი საუბრის საგანს შეადგენდა.
დოქტორმა სტრონგმა საოცარი ღირსებით წარმოსთქვა ეს სიტყვები. მუდამ მაკვირვებდა ის არაჩვეულებრივი სათნოება, რომელსაც იჩენდა დოქტორი სტრონგი თავისი ყმაწვილი ცოლისადმი; მაგრამ პატივისცემამ და სინაზემ, რომელიც მან ახლა გამოხატა ყოველი თავისი სიტყვებით, და იმ მოკრძალებამ, რომლითაც იგი ცდილობდა, აეშორებინა მისთვის ყოველგვარი ეჭვი, - ყოველივე ამან უფრო აამაღლა იგი ჩემს თვალებში.
- მე შევირთე ცოლად ეს ლედი, როდესაც იგი სულ ყმაწვილი იყო. ავიყვანე იგი ჩემი პასუხისმგებლობის ქვეშ, როდესაც მის ხასიათს არ ჰქონდა ჯერ კიდევ მიღებული გარკვეული მიმართუება.კარგად ვიცნობდი მის მამას; კარგად ვიცნბოდი მას; ვასწავლიდი ყველაფერს, რაც კი შეეძლო, და მუდამ განცვიფრებაში მოვყავდი ამ მშვენიერი და მდიდარი პიროვნების მართალ თვისებებს. თუ უსამართლოდ მოვექეცი (ალბათ ეს ასეა, თუმცა, საუბედუროდ, ეს არ მომსვლია თავში), როდესაც ნება მივეცი ჩემს თავს ეგოისტურად მესარგებლა იმისი მადლობით, სულით და გულით ვთხოვ პატიებას ამ ლედის.
მან გაიარა ოთახში და, როდესაც დაბრუნდა ძველ ალაგზე, ჩაჰკიდა მთრთოლვარე ხელები სავარძლის ზურგს.
- ჩემი ცხოვრება მასთან ბედნიერი იყო ამ საღრამომდე. მუდამ ვლოცავდი იმ დღეს, ეროდსაც ასეთი უსამართლობა ცავიდინე და ჩემს ცოლად გავხადე იგი. ვაცხადებ, ჯენტლმენებო, რომ არავითარი ეჭვის ოდნავი ჩრდილიც კი არ უნდა იხსენებოდეს ჩემი ცოლის სახელთან ერთად.
მისი თვალები აღფრთოვანებით აენთო და ხმა განუმტკიცდა.
- ამრიგად, პირველად გავიგე ახლა, რა იყო ამ ლედის უბედურების მიზეზი. ვეცდები, ავიტანო ეს და დავემორჩილო ბედს. რა მაქვს მასთან სასაყვედურო: ეს უფლება მას, მხოლოდ მას ერთს ეკუთვნის. ამის შემდეგ ჩემი მთავარი და უპირველესი მოვალეობაა - დავიფარო იგი უსამართლო მითქმა-მოთქმის ყოველგვარი საბაბისაგან, რომლისგან, როგორც ვხედავ, თავისუფალნი არ არიან თვით ჩემი საუკეთესო მეგობრებიც კი. რაც უფრო განმარტოებით ვიცხოვრებ, მით უფრო ადვილი იქნება ჩემთვის ამ მოვალეობის ასრულება. და როდესაც დადგება დრო - დაე, დაე ადრე დადგეს იგი! - როდესაც ჩემი სიკვდილი გაათავისუფლებს მას არაბუნებრივი ძალდატანებისაგან, დავხუჭავ თვალებს მისი პატიოსანი სახის წინ უზომო ნდობით და სიყვარულით და დავლოცავ მას უსინანულოდ და უწყენად - დატკბეს მშვიდად უბედნიერესი ცხოვრებით.
მე ვერ ვხედავდი მას, რადგან თვალები ცრემლებით ამევსო. მან ფეხი გადადგა კარებისაკენ და დაუმატა:
- ჯენტლმენებო! მე გაგიხსენით ჩემი გული! იმედი მაქვს, დაიცავთ ერთგვარ პატივისცემას ჩემი სიტყვებისადმი. ყოველივე, რაც დღეს იყო ნათქვამი, აღარ უნდა განმეორდეს არასოდეს. ვიკფილდ, ძველო მეგობარო, მიშველეთ ზევით ასვლა.
მისტერ ვიკფილდი დაეშურა, მიეშველებინა თავისი ხელი და ისინი მძიმე ნაბიჯით გავიდნენ ოთახიდან. მათ მიაცილებდა ური ჰიპის ხარბი თვალები.
- როგორ მოგწონთ, მასტერ კოპერფილდ! - სთქვა ურიმ და მომმართა. - საქმემ ხომ, ძველი პედაგოგის მეოხებით, სრულებით ის მიმართულება არ მიიღო, რომელიც მოსალოდნელი იყო! შესანიშნავი ადამიანია! ბრმაა, როგორც თხუნელა. ყოველ შემთხვევაში, საფიქრებელია, რომ ეს ოჯახი გადაუხვევს ახლა თავისი ძველი კალაპოტიდან.
ჩვენ პირისპირ ვიდექით და დავინახე მის სახეზე ფარული აღტაცების გამომეტყველება. მისი ცქერა აუტანელი გახდა ჩემთვის. მისი გამხარი ლოყა თითქოს სილას თხოულობდა. და გავარტყი სახეში ისეთი ძალით, რომ ხელი მეტკინა, თითქოს დამეწვაო.
მან მტაცა ხელი ამ ხელში და ასე გაკავებულები ვუცქეროდით ერთმანეთს თვალებში. ასე ვიდექით რამდენიმე წუთის განმავლობაში, და ეს დრო საოცრად დიდი მეჩვენა. ჩემი თითების თეთრი კვალი თანდათან გაქრა მისი სახიდან.
- კოპერფილდ, - მითხრა ბოლოს, - გაგიჟდით?
- თავი დამანებთ! ხშირად მიგრძნობინებია თქვენთვის, რომ მეზიზღებით. ახლა დაგიმტკიცეთ ეს. არ მეშინია თქვენი საზიზღარი აზრების არც ჩემსა და არც სხვათა მიმართ.
იგი ძალიან კარგად მიხვდა, ვისაც ვგულისხმობდი და რა გარემოებათა გამო ვიკავებდი თავს ამ ადამიანთან პირდაპირი ლაპარაკისა და ახსნისაგან. შესაძლებელია, შემეკავებინა თავი გარტყმისა და შეურაცხყოფისაგან, აგნესას რომ არ დავემშვიდებინე იმ საღამოს გადაჭრილი პასუხით.
ისევ ხანგრძლივი სიჩუმე ჩამოვარდა.
- კოპერფილდ! - მითხრა მან და მოიშორა ხელი სახიდან. - თქვენ მუდამ ჩემს წინააღმდეგ მიდიოდით. ვიცი, მუდამ ჩემი წინაღმდეგი იყავით, ჯერ კიდევ მისტერ ვიკფილდის სახლში.
საჭიროდ არ ვთვლიდი პასუხის გაცემას; ავიღე ქუდი და წასვლა დავაპირე. ური ჩადგა ჩემსა და კარს შუა.
- კოპერფილდ, - მითხრა მან, - ყოველ ჩხუბში უნდა ორი მხარე იყოს; თქვენ არ იპოვით ჩემში მოწინააღმდეგე მხარეს.
- დამეკარგეთ აქედან!
- ნუ ამბობთ ამას. მე ვიცი, თქვენ ინანებთ. როგორ დაიმცირეთ ასე თავი ჩემს წინაშე, რომ ასეთი ავი ხასიათი გამოიჩინეთ. მაგრამ მე გაპატიეთ, კოპერფილდ.
- თქვენ მაპატიეთ?
- გაპატიეთ და უნებურად უნდა შემირიგდეთ. თქვენ შეურაცხყოფა მიაყენეთ ადამიანს, რომელიც მუდამ თქვენი მეგობარი იყო! მაგრამ, ისევ ვიმეორებ, ჩხუბი არ შეიძლება იყოს იქ, სადაც არ არის ამისთვის აუცილებელი ორი მხარე. თქვენი სურვილის წინააღმდეგ, სერ, მე სამუდამოდ თქვენი მეგობარი დავრჩები. ახლა თქვენ იცით, რას უნდა მოელოდეთ ჩემგან!
გავაღე კარი და სწრაფად გავედი სახლიდან!
როდესაც დილით გარეთ გამოვედი, ეკლესიის ზარი წირვას აუწყებდა. ური ჰიპი დასეირნობდა თავის დედასთან ერთად ეკლესიის გალავანში. მან, თითქოს არც არაფერი მომხდარიყოს, დილა მშვიდობისა მისურვა, და იძულებული ვიყავი, პასუხი გამეცა სალამზე. ეტყობა, ისე ძლიერ გამერტყა, რომ ური, როგორც ცადა, კბილის ტკივილს გრძნობდა. მას აეხვია სახე შავი აბრეშუმის ხელსახოცით და ამის გამო ქუდი მაღლა ჰქონდა ასკუპებული კინკრიხოზე. მუდამ მახინჯი, უფრო მახინჯი ჩანდა ამ წუთში.
დოქტორმა უქეიფობა მოიმიზეზა და, სანამ მასთან სტუმრად იყო მისტერ ვიკფილდი და მისი ქალი, უმეტეს დროს ოთახში ატარებდა. მხოლოდ სტუმრების წასვლის ერთი კვირის შემდეგ შევუდექით ისევ მუშაობას. ამ მუშაობის დაწყების წინ დოქტორმა გადმომცა დაუბეჭდავი ბარათი ჩემს სახელზე. მოკლე წერილში იგი მთხოვდა, არასოდეს აღარ დავბრუნებოდი იმ სარამოს ბაასის საგანს. აგნესას, რასაკვირველია, ეჭვიც არ დაჰბადებია, თუ რა მოხდა მაშინ ჩვენს შორის. ეჭვი არ ჰქონდა მისის სტრონგსაც.
ერთხელ, დილაადრიანად, მისის სტრონგის დაბადების დღეს, როდესაც იგი ჩვენი მეცადინეობის განმავლობაში ჩვეულებისამებრ ფანჯარაზე იჯდა, დოქტორი მივიდა მასთან, ორივე ხელი მოკიდა თავზე, აკოცა განსაკუთრებული სინაზით და საჩქაროდ გავიდა კაბინეტიდან, რადგან ვეღარ მოერია თავის აღელვებულ გრძნობებს. მისის სტრონგი დარჩა იმ ალაგას, სადაც ქმარმა დატოვა, შემდეგ დახარა თავი და მწარედ აქვითინდა.
წინათ ზოგჯერ ისე მეჩვენებოდა, რომ მისის სტრონგს თითქოს რაღაცის თქმა უნდოდა ჩემთვის, როდესაც დოქტორი გავიდოდა ხოლმე ოთახიდან; მაგრამ არასოდეს არც ერთი სიტყვა არ წამოსცდენია. დოქტორი კი ამავე დროს იგონებდა ახალ გეგმებს ცოლის გასამხიარულებლად და ურჩევდა, ხშირად ევლო საზოგადო სეირნობაზე თავის დედასთან ერთად. მისის მარკლჰემს გაგიჟებით უყვარდა ყოველგვარი ასეთი გასართობი და ამიტომ დიდი სიამოვნებით უჭერდა მხარს დოქტორ სტრონგის გეგმებს. თავისი ბედის მორჩილი ანი, სევდიანი და მოწყენილი, მიდიოდა იქ, სადაც მიჰყავდათ, და არავითარ ყურადღებას არ აქცევდა არაფერს.
არ ვიცოდი, რა მეფიქრა; არ იცოდა პაპიდამაც. ყველაზე უცნაური ის იყო, რომ ერთადერთ მნიშვნელოვან დახმარებას, რომელიც კი შესაძლოა შეჭრილიყო ამ ოჯახური უბედურების საიდუმლო სფეროში, აწარმოებდა ადამიანი, რომელიც თითქოს უძლური იყო, რაიმე დახმარება გაეწია ვისთვისმე, ვლაპარაკობ მისტერ დიკზე.
რას ფიქრობდა იგი ამ ამბის შესახებ და რაში გამოიხატებოდა მისი დაკვირვება დოქტორ სტრონგის ოჯახური ცხოვრების მსვლელობაზე, ვერ ამეხსნა, როგორც, უეჭველია, ვერ ახსნიდა ამას თვით მისტერ დიკიც.
მისტერ დიკმა დიდი ხანია მიიღო უპირატესობა, ნებართვის უთხოვნელად ესეირნა დოქტორის ბაღში, და ხშირად დასეირნობდა კიდეც დოქტორ სტრონგთან ერთადაც. სიამაყით ივსებოდა ამ პრივილეგიის გამო და არ უშვებდა არც ერთ შემთხვევას, ესარგებლა ამ უფლებით. იგი უბედნიერეს ადამიანად გრძნობდა თავისთავს, როდესაც დოქტორი უკითხავდა მას თავის ნაწარმოებს - ბერძნულ ლექსიკონს. იმ დროს, როდესაც მე და დოქტორი სტრონგი გართული ვიყავით ფილოსოფიურ მუშაობაში, მისტერ დიკი დასეირნობდა ბაღში მისის სტრონგთან ერთად და შველოდა მას ყვავილების მორწყვასა და მარგვლაში. შეიძლება დანამდვილებით ითქვას, რომ მისტერ დიკი მთელი საათის განმავლობაში არ წარმოსთქვამდა ათ სიტყვასაც; მაგრამ დოქტორი და მისი მეუღლე ხედავდნენ, რომ მისტერ დიკს უყვარდა ისინი სულით და გულით და გულწრფელ მონაწილეობას იღებდა მათს ცხოვრებაში. ამის გამო მისტერ დიკმა მიაღწია იმას, რასაც ვერავინ სხვა ვერ მიაღწევდა მის ადგილას; იგი გახდა შემაერთებელი რკალი ცოლსა და ქმარს შორის.
- ჩემს გარდა არავინ იცის, რა დიდი ადამიანია დიკი! - სიამაყით ამბობდა ხოლმე პაპიდა, როდესაც ვბაასობდით ამის შესახებ.
ახლა უნდა მივმართო სხვა გარემოებას, ვიდრე ამ თავს დავამთავრებდე. მთელი იმ ხნის განამვლობაში, სანამ დოქტორთან სტუმრად იყვნენ მისის კენტერბერელი მეგობრები, ვამჩნევდი, რომ ფოსტალიონს ყოველ დილას მოჰქონდა ხოლმე ორი ან სამი წერილი ური ჰიპის სახელზე. წერილების მისამართი დაწერილი იყო მისტერ მიკობერის ხელით. აქედან ის უნდა დაგვესკვნა, რომ კენტერბერიში ყველაფერი წესზე და რიგზეა, და რომ მისტერ მიკობერი შეეჩვია თავის კეთილშობილ იურიდიულ საქმეებს და ჯანმრთელად და ბედნიერად სუფევს. ამიტომ ძალიან მეწყინა და გამიკვირდა, როდესაც მივიღე მისი მეუღლისაგან შემდეგი წერილი:
“კენტერბერი, ორშაბათი.
თქვენ, უეჭეველია, გაოცდებით, ძვირფასო მისტერ კოპერფილდ, როდესაც მიირებთ ჩემგან ამ მოულოდნელ წერილს. უფრო მეტად გაგიკვირდებათ, როდესაც გაიგებთ მის შინაარსს. მაგრამ ყველაზე მეტად გაგაკვირვებთ აუცილებელი პირობა - მტკიცე საიდუმლოდ შეინახოთ ყველაფერი, რაც აღნიშნული იქნება შემდეგ სტრიქონებში. შეურაცხყოფილს, როგორც დედას და მეუღლეს, მესაჭიროება ენერგიული დახმარება, რომლისთვისაც საუბედუროდ, არ შემიძლია მივმართOჩემი გვარეულობის სასტიკ წევრებს, რადგანაც მათ უარი განაცხადეს მისტერ მიკობერის საქმეებში მონაწილეობაზე, და ამის შემდეგ მე აღარავინ დამრჩენია, რომ რაიმე მირჩიოს, გარდა ჩემი ძველი მეგობრისა და მდგმურისა.
თქვენ იცით, ჩემო ძვირფასო კოპერფილდ, რომ ჩემსა და მისტერ მიკობერს შორის (რომელსაც არასოდეს არ დავანებებ თავს) მუდამ არსებობდა ურთიერთნდობა, თანხმობა და მშვიდობა. მისტერ მიკობერი აძლევდა დროდადრო ხელწერილებს საგრძნობ თანხებზე ჩემთან მოუთათბირებლად და შეცდომაში შევყავდი ამ ვალების გადახდის ვადის შესახებ, მაგრამ, საერთოდ, მისტერ მიკობერს არ ჰქონდა არავითარი საიდუმლო, დაფარული თავის გულის მეგობრისაგან - მე ვგულისხმობ მის ცოლს - და ყველა ეს მისი საქმე ცნობაში მოგვყავდა, როგორც კი მშვიდობიანობა აღსდგებოდა ჩვენს შორის. თავისი ჩვეულებრივი შრომის დამთავრების შემდეგ მისტერ მიკობერი აუცილებლად ყოველ საღამოს მიამბობდა ხოლმე მთელი დღის ყოველ მომხდარ შემთხვევას.
წარმოიდგინეთ, ძვირფასო კოპერფილდ, ჩემი სასოწარკვეთილება, როდესაც გეტყვით, რომ მისტერ მიკბერი სრულებით გამოიცვალა! იგი ფრთხილია, გულჩათხრობილი, სდუმს. ყველაფერი, რასაც კანტორაში აკეთებს, დაფარულია ჩემთვის უკუნეთის წყვდიადით.
მაგრამ ჯერ ეს არ არის ყველაფერი. მისტერ მიკობერი გახდა მკაცრი, მოღუშული, პირქუში. იგი სრულებით თავიდან იშორებს ჩვენს უფროს ქალსა და ვაჟს, აღარ ამაყობს ჩვენი ტყუილებით და გულსაკლავის უგრძნობელობით უცქერის უმანკო ახალმოსულს, რომელიც სხვებზე გვიან შემოვიდა ჩვენს ოჯახში - უკანასკნელი წევრის სახით, და წარმოგიდგენიათ, ძვირფასო კოპერფილდ, უარს ამბობს ყველა ამ უცნაურ და მოუწვდომელ საქციელის ახსნაზე.
აუტანელია, სამწუხაროა, სავალალოა, და ვგრძნობ, რომ ჩემი გული ლამის შუაზე გაიპოს. რა ვქნა, ძვირფასო მისტერ კოპერფილდ? თუ შეგიძლიათ მომცეთ რჩევა, რითი და რაგვარად მოვეხმარო ჩემს თავს, ერთ მეგობრულ დახმარებას კიდევ დაუმატებთ იმ მრავალ სიკეთეს, რომელიც აღმოგიჩენიათ ჩვენთვის სხვადასხვა დროს. გიგზავნით ჩემი შვილების სიყვარულს და უმანკო ღიმილს ბედნიერი, ჯერ კიდევ უმეცარი ბავშვისას, და დავრჩები, ძვირფასო მისტერ კოპერფილდ,
მუდამ თქვენი ერთგული,
უბედური ემი მიკობერი”.
არა მგონია, რომ გავამართლე მისის მიკობერის მოლოდინი, როდესაც საპასუხო წერილში ვურჩიე, ალერსიანად მოპყრობოდა მისტერ მიკობერს და მოთმინებით აეტანა დროებითი უსიამოვნება, რომელიც, ყოველ ეჭვს გარეშეა, მალე დამთავრდება მეუღლეთა საბედნიეროდ. ყველაფერი ეს მისი მიკობერმა, როგორც ცხოვრების საქმეებში გამოცდილმა ლედიმ, ჩემზე უკეთესად იცოდა, მაგრამ, ყოველ შემთხვევაში, მისმა წერილმა სერიოზულად დამაფიქრა. [center][/center]