გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი პატარა.
ეს სახელი 1202 წელს თამარ მეფის სიგელშია მოხსენიებული.
ამავე ძირისაა გვარები: პატარავა, პატარაია, პატარაძე, პატარიძე.
1873 წლის აღწერაში, სოფელ ენაგეთში მოიხსენიება პაშა პატარაშვილი.
საქართველოში 263 პატარაშვილი ცხოვრობს: ახმეტაში – 74, თბილისში – 68, თელავში – 37. არიან სხვაგანაც. 198 – პატარავა. 2 130 – პატარაია. 61 – პატარაძე. 36 – პატარია. 1 654 – პატარიძე.
აკადემიკოს იაკობ ახუაშვილის მიერ მოწოდებული მასალების მიხედვით