malacidzde irma faifuris gogona
ვუძღვნი დარეჯან კ.-ს ხსოვნას
ამბავი, რომელიც მინდა გიამბოთ, ჩემი ცხოვრების ერთი პატარა ეპიზოდია _ სულ სამ დღეს გრძელდებოდა, თუმცა დანაშაულის ისეთი გრძნობა დამიტოვა, ათი წლის შემდეგაც სინდისი მქენჯნის. ხმამაღლა ახლა ვაღიარებ. აქამდე მეგონა, რომ სუფთა სინდისი მქონდა. აღსარების დროსაც მხოლოდ იმ წვრილმან ცოდვებზე ვსაუბრობდი, ყოველდღიურად ყველა ადამიანი ლამის შეგნებულად რომ სჩადის, მერე მოძღვართან სათქმელი რომ ჰქონდეს რამე და ღმერთმაც რომ იოლად მიუტევოს.
დიახ, აქამდე ვდუმდი. საკუთარ თავს საგულდაგულოდ ვუმალავდი ამ მოგონებას, დღემდე კისერზე რომ მაქვს ყულფივით ჩამოცმული და სიზმარშიც რომ არ მასვენებს. და თქვენ, სწორედ თქვენ ხართ პირველი, ვისაც მას გავუმხელ.
1994 წელი, ქ. ქუთაისი.
ჩემი აზრით, ამ გოგოში არაფერი იყო განსაკუთრებული. რა ვიცი, მე კი ასე მინის ხუფში ჩასასმელს ვერაფერს ვამჩნევდი და... მის მშობლებს რა ჭირდათ, არ ვიცი. საშუალო სიმაღლის იყო, გალეული. ქერა თმა ჰქონდა, ჭროღა თვალები და 19 წლის გოგოს კვალობაზე სახელიც საკმაოდ ძველმოდური – დარეჯანი. მკერდი იმას არ ეტყობოდა და ლაპარაკის დროსაც გვარიანად სლიპინებდა. ყოველ შემთხვევაში ასეთი დიაგნოზი დაუსვა ჩვენი ტელევიზიის რედაქტორმა და ხმის რეჟისორმა ერთდროულად, ქალბატონმა მედიკომ, რომელიც, არავინ უწყის, სად დაეუფლა ამ რიხიან პროფესიას. თავისთვის არაფერი იცოდა და ყოვლად უნამუსოდ ჩვენ გვასწავლიდა. როგორც თავად ამბობდა, ახალგაზრდებს გამოცდილებას გვიზიარებდა. თითქოს თვითონ ჭიპი ტელევიზიაში ჰქონოდა მოჭრილი და მთელი თავისი საგულდაგულოდ მიჩქმალული და დაბადების მოწმობაში გაყალბებული წლები კამერის წინ ტრიალში გაეტარებინოს. ქუთაისიდან ფეხი არ გაუდგამს. აქ კი, სულ სამი წელი იქნება, რაც ცივილიზაციის ამ პირმშომ _ საკაბელო ტელემაუწყებლობამ შემოაღწია და სოკოებივით მოედო ქალაქს. დამწყები ჟურნალისტებისათვის და პრაქტიკანტებისთვის ხომ საერთოდ, მისწრება იყო _ უკეთეს ეთერს სავარჯიშოდ სად იშოვიდი _ თუ რამეს იპოვიდი, გადაგეღო და გეყურებინა, დაგეჩეხა, აგეჩეხა, წაგეშალა და რა ვიცი, რის საშუალებასაც აპარატურა იძლეოდა, ყველაფერი გაგეკეთებინა.
აპარატურა კი, (ძალიან ამბიციური უნდა ყოფილიყავი, რომ ეს სიტყვა ირონიის გარეშე წარმოგეთქვა) ერთ კამერას, ორ ვიდეომაგნიტოფონს, ერთ, ნიკოლოზისდროინდელ ფირსაკრავსა და ერთსაც – შტატივს, გულისხმობდა, რომელზეც კამერა იმ შემთხვევაში მაგრდებოდა, თუ ეგრეთ წოდებულ სტუდიაში დიქტორი ტაბურეტზე ჯდებოდა და სახის შესაბამისი გამომეტყველებით კითხულობდა სამგლოვიარო ან მისალოც განცხადებებს. მეორე კამერაც არსებობდა, მაგრამ ერთ დღეს, საფიჩხიის ეკლესიის გადასაღებად წასული ოპერატორი სოსოია დააყაჩაღეს _ ორღობეში დაუხვდნენ, რამდენიმე პანჩური ამოარტყეს და კამერა წაართვეს. სოსოა დიდ განცდაში იყო, მაგრამ მერე ახალი განსაცდელი გაუჩნდა და ძველი მიივიწყა _ ერთ საღამოს მემონტაჟე გოჩაიას დაუდევრობის თუ სიმთვრალის გამო პირდაპირ ეთერში გასასვლელი ღილაკი ჩართული დარჩა და სტუდიაში (რომელიც ეთერის შემდეგ საქეიფო ადგილად გადაიქცეოდა-ხოლმე) გულწრფელად აღიარა საკუთარი ბაბუის მკვლელობა. ამბავი კი თურმე ასე ყოფილა _ როცა სოსოა ჯარიდან დაბრუნებულა, ცხონებულ ბაბუამისს კაპიკ-კაპიკ ნაგროვები ასი მანეთი ჩაუკუჭია მისთვის და ახალი კოსტიუმი იყიდეო, ჩაუჩურჩულებია. გახარებულ სოსოიას ბაბუა ზურგზე მოუკიდებია, ფეხით რავა გაკადრებ სიარულსო და სულ აჩუ-აჩუს ძახილით მოურბენინებია სახლი. ის კი დავიწყებია, რომ ერთ ოთახს დაბალი კარი ჰქონდა და ბედნიერ მოხუცს თავი ისე აარტყმევინა, იმის მერე საწყალმა ნახევარი დღე იცოცხლა და მონატრებული შვილიშვილის მკლავებში დალია თურმე სული. ეს ამბავი ტელევიზიის თანამშრომლების გარდა ჩვენმა მრავალრიცხოვანმა აბონენტებმაც მოისმინეს და მეორე დღეს ყველა სოსოიასკენ იშვერდა ხელს _ ბაბუის მკვლელიო.
მოკლედ, სოსოია თავის ნაღველთან დავტოვოთ და დარეჯანის სლიპინს დავუბრუნდეთ. პრაქტიკანტებს ქალბატონი მედიკო განსაკუთრებული სიმკაცრით ექცეოდა. ერთ სიტყვას არ შეარჩენდა, დასვამდა მაუდგადაკრულ პუფზე და ხმამაღლა ამეორებინებდა _ `დგაფ-დგაფ-დგაფ~, `დგუფ-დგუფ-დგუფ~, `დგიფ-დგიფ-დგიფ~. და ასე, საათობით. გაუდიოდათ დგიფდგიფი. ყოველივე ამას ქალბატონ მედიკოს აღშფოთება მოსდევდა, ვინაიდან მიაჩნდა, რომ ტელევიზორის ეკრანიდან მსგავსი მეტყველების მოსმენა ჩვენი აბონენტების შეურაცხყოფა იყო და სხვა არაფერი.
_ დგაფ, ქარუმიძე, დგაფ!
_ დგიფ, გოგო, მისმინე, მიყურე, დ-გ-ი-ფ! _ პედაგოგიური თავგანწირვით წელავდა წითელპომადიან ტუჩებს ქალბატონი მედიკო.
დარეჯანიც ცდილობდა, თხელი ტუჩებით იგივე მოძრაობა გაეკეთებინა, მაგრამ არ გამოსდიოდა. როგორც ქალბატონი მედიკო ამბობდა, რაღაც სხვანაირად ჰქონდა პირის აპარატი მოწყობილი.
დარეჯანი სამი თვით მოავლინეს ინსტიტუტიდან. დირექტორმა ჩემს `გადამღებ ჯგუფს~ მოამაგრა, რომელიც ორი ადამიანისგან შედგებოდა _ მე და ოპერატორი სოსოია.
მას შემდეგ, რაც დარეჯანიც შემოგვიერთდა, გადაღებაზე ოთხნი დავდიოდით _ მე, დარეჯანი, ოპერატორი და დარეჯანის დედა, რომელიც ვერაფრის დიდებით ვერ დავარწმუნეთ, რომ არ ღირდა ხან მერიის კართან ყურყუტი, ხან რეზინის ნაკეთობათა ქარხნის მიმდებარე ტერიტორიების დალაშქვრა, ხანაც ბაგრატის ნანგრევებზე ცოცვა და უშუქობის გამო გადაკეტილ ქუჩაზე გაავებული ქალების კორდონის მხრებით გარღვევა. ამ დროს დარეჯანი უხერხულად იღიმებოდა და ყურებამდე წითლდებოდა.
_ პატარა ხომ აღარაა, უკვე სტუდენტია, _ გავბედე ერთხელ.
_ რას ამბობ? მომკლავს მამამისი, თვალი რომ მოვაშორო. გასათხოვარი გოგოს აქეთ-იქით წანწალი ვინ გეიგონა? _ გაწიწმატდა დარეჯანის დედა.
_ კი, მაგრამ ჟურნალისტი უნდა გახდეს...
_ დაამთავრებს ორ წელიწადში, ჩაბარდება პატრონს და მერე, სადაც უნდა, იქ იაროს.
_ პატრონს? რომელ პატრონს? ადამიანი თვითონ უნდა იყოს საკუთარი თავის პატრონი, _ ჩავიბურტყუნე. ისე უნდობლად გადმომხედა, მივხვდი, დარეჯანს ერთადერთ სიამოვნებასაც ვართმევდი, ამიტომ ენას კბილი დავაჭირე.
ცოტა ხანში ყველამ გაიცნო მშობლების პატარა ტუსაღი, რომელიც მუდამ თავდახრილი დადიოდა და ძალიან არ მოსწონდა საკუთარი სახელი, ძველმოდური კაბა და ფერმკრთალი ყვრიმალები.
მე მომეკედლა. დაკვირვებული ვარ, მაგნიტივით ვიზიდავ ასეთ ხალხს. მივხვდი, რატომაც _ ჩემი, უბრძოლველად მოპოვებული თავისუფლება ხიბლავთ. საბრალოს ჰგონია, რომ ჩემთან სიახლოვე იხსნის საკუთარი ოჯახის მარწუხებისაგან. ან როგორ გინდა აუხსნა 19 წლის მეოცნებე გოგოს, რომ ერთი ადამიანის თავისუფლება იქ მთავრდება, სადაც მეორესი იწყება. ვერ აუხსნი და ვერც გაიგებს.
არადა, ძალიან სწყუროდა თავისუფლება. თავისუფლების გაგება მის ნორჩ ცნობიერებაში სულ ოთხი პუნქტისაგან შედგებოდა:
1) მინი კაბა ისე ჩაეცვა, რომ მამამისს არ ეღრიალა:
_ სხვისი ბოვშები მეზარება მე, კაბაწამოხდილი რო დეირონებიან! გეიხადე და ნორმალურად ჩეიცვი!
2) მის კუნთმაგარ ძმას ყველა იმ ბიჭისთვის არ დაენაყა ცხვირ-პირი, ვინც დარეჯანის მოსწონდა, ან ვისაც დარეჯანი მოსწონდა;
3) დედას ტვინი არ ამოეწვა გაუთავებელი დარიგებით:
_ გაანძრიე ხელი, ისწავლე საქმე! მტერს, ვინცხას ოჯახში შეხვალ!
4) უფროს დას ყოველ კვირა დღეს შესაფერისი ყმაწვილების მშობლები არ მოეყენებინა `გადასანახულებლად~ და გასაყიდი საქონელივით არ წარედგინა დარეჯანი მათ სამსჯავროზე;
`კმარა!~ _ იყვირა ერთ დღეს დარეჯანმა გულში და მარტივი გამოსავალი იპოვა _ სახლიდან გაიქცა. სად? ჩემთან გამოიქცა. ჩემთან, ვისაც თავისუფლება ისე ოხრად ჰქონდა, არ იცოდა, სად წაეღო, ან რაში გამოეყენებინა.
დარეჯანი _ ჩემი ხიზანი
ოთახი, რომელშიც მე ვცხოვრობ, ძალიან დიდი და ძალიან ძველია. სახლი, რომლის პირველ სართულზეც ეს ოთახი მდებარეობს, ქალაქის ცენტრში, ცნობილი `სალაპარაკოს~ უკან, იტალიურ ეზოშია. `სალაპარაკო~ ის დაწესებულებაა, საიდანაც ადამიანები სხვა ადამიანებს უკავშირდებიან და ელაპარაკებიან. ეს ქალაქის ცენტრალური ტელეგრაფია და მხოლოდ ქუთაისელები თუ მოუგონებდნენ ასეთ ალერსიან სახელს.
დიდ და ძველ ოთახში ორნი ვართ. ჩემს პირდაპირ დარეჯანი ზის, თავჩარგული, და ლობიოს არჩევს. თან ჩუმად ტირის. ლობიოს მარცვლისოდენა ცრემლები უხმაუროდ ეწვეთება პარკოსანთა ამ ღირსეული წარმომადგენლის პატარა გროვას. ვითომ ვერ ვამჩნევ _ ჩემს წილ მარცვლებს ვითვლი და ვახარისხებ, ნაგავი _ მარჯვნივ, სუფთა _ მარცხნივ, ნაგავი _ მარჯვნივ, სუფთა _ მარცხნივ. ხანდახან მერევა, პირიქით გამომდის და საქმე მიორმაგდება. ასეა, ზოგჯერ ისეთი რამეც აგერევა კაცს, რაც ერთი შეხედვით იოლია. მაგალითად, ლობიოს გარჩევა.
მე და მას ორი მეტრი და ორმოცი სანტიმეტრი გვაშორებს. ზუსტად ამ სიგრძისაა ძველისძველი მაგიდა, უზარმაზარი, მსხვილი და მოჩუქურთმებული ფეხებით. ალბათ ძალიან მძიმეა. და მის გარშემო ალბათ უამრავ ადამიანს უსაუზმია, უსადილია და უვახშმია. ახლა ჩვენ ვსაუზმობთ, ვსადილობთ და ვვახშმობთ. კიდევ ხის ჭიებს მასში ნემსის სიმსხო გვირაბები გაჰყავთ და მტვერი თანდათანობით, შეუმჩნევლად ეფინება ჩვენს უზარმაზარ საცხოვრისს. აქ ყველაფერი დიდია და ძველი _ კედლები, ავეჯი, ნივთები. ჭერი ისეთი მაღალია, ჭაღზე მიწვდომა მხოლოდ დიდი კიბითაა შესაძლებელი. კუთხეში ძველი კარადა დგას. მისი დაფუტუროვებული კედლები ჩვენს ჯინსებს ინახავს. მეორე კუთხეში შავი, ძველისძველი როიალი დგას, რომელიც დიასახლისს საგანგებოდ აქვს ჩარაზული. როიალის ქვეშ და მის გარშემო შაქრით სავსე ტომრები აწყვია. უცნაური ნატურმორტია. ტომრებიც, ისევე როგორც ყველაფერი დანარჩენი ამ ოთახში, დიასახლისს ეკუთვნის _ ჩვენი ოთახი იმავდროულად საკუჭნაოცაა. აქ ინახება ყველაფერი, რაც ზედა სართულში არ ეტევა ან არ სჭირდებათ. ჩვენ მდგმურები ვართ. სულ ხუთნი. მდედრობითი სქესის. საძინებელი გრძელი ფარდებითაა გამოყოფილი მისაღებისგან. ფარდის მიღმა ოთხი საწოლი დგას _ მეტი არ ეტევა. მე მისაღებ ნაწილში, მაგარ ტახტზე მძინავს და სულ არ მეშინია სქოლიოზის.
ჩვენს დიდ და ძველ ოთახში ყოველ საღამოს იკრიბება მხიარული საზოგადოება. რომელიმე ჩვენგანის ერთი, ორი ან მეტი მეგობარი, ან ყველასი ერთად. ხანდახან იმდენი ხალხი იყრის თავს, რომ ჩვენი ძველი და დიდი ოთახი ივსება. ყველაზე ხშირად ზურა გვსტუმრობს თავის მეგობარ დათოსთან ერთად, რომელსაც რატომღაც ქრისტეფორეს ეძახის. ზურა ამბობს, რომ ქრისტეფორეს ხელისგულზე გამავალი ერთი უწყვეტი ხაზი იმაზე მეტყველებს, რომ ის მოწოდებით კაცისმკვლელია. და ამას ყოველთვის ისე დამაჯერებლად ასაბუთებს, სხვა გზა არ გვრჩება _ ვიჯერებთ. ზურას რუსული გვარი აქვს, მაგრამ ამბობს, რომ იტალიელია. რატომ არ წყალობს რუსებს და რა მოსწონს იტალიელების, არ ვიცი, მაგრამ მხიარული ტიპია, ამიტომ ყოველთვის გვიხარია მისი გამოჩენა. ახლაც ველოდებით. მაგრამ ჯერ სიჩუმეა ჩვენს დიდ, ძველ ოთახში. ახლა მხოლოდ მე და დარეჯანი ვუზივართ მაგიდას, ლობიოს ვარჩევთ და ვფიქრობთ. განსხვავებული ფიქრები გვაქვს...
მე: `ჰმ! გამოიქცა! 19 წლის გოგომ ფეხი დაკრა და სახლიდან გამოიქცა. რა გინდა, რომ ქნა! შემიფარეო, გეუბნება. რას უზამ, გააგდებ? არადა, მას თუ არა, მე ხომ მაინც მომეკითხება ჭკუა _ ათი წლით ვარ უფროსი. რომ გამიგონ, აქ ვმალავ, კაცმა არ იცის, რას მოიმოქმედებს მისი ნაგიჟარი ძმა და კიდევ უფრო გიჟი მამა. საწყალი გოგო, როგორ უძლებს იმ დარტყმულებს!~
დარეჯანი: `რა ბედნიერებაა, თავისუფალი ვარ. თა-ვი-სუ-ფა-ლი!! არ მჯერა. რასაც მინდა, იმას გავაკეთებ, რასაც მინდა _ იმას ჩავიცვამ, ვისაც მინდა _ შევიყვარებ, რასაც მინდა _ იმას ვიფიქრებ და რამდენსაც მინდა, იმდენს ვიოცნებებ! მაგრამ სად ვიზამ ყველაფერ ამას. აქ? ამ უცნაურად უზარმაზარ ოთახში შეკედლებული, სადაც როიალის ქვეშ შაქრით სავსე ტომრები აწყვია? ისე, ქალაქში შაქარი არ იშოვება, ამათ საიდან მოიტანეს ამდენი... სად წავიდე?~
მე: `ნეტავ, მე რას ვაკეთებდი, ან რას ვფიქრობდი, როცა 19-ის ვიყავი... რას ვაკეთებდი და ვსწავლობდი. როგორც დარეჯანი. ოღონდ მისგან განსხვავებით მე ინსტიტუტის კართან დედა არ მელოდა და ლექციებიდან პირდაპირ სახლში არ მიმათრევდა. თუმცა დედა არც სახლში მელოდა.
მაშინ მეც, როგორც დარეჯანი, შეყვარებული ვიყავი... ოღონდ მე ზუსტად ვიცოდი, ვინ იყო ჩემი ტრფობის ადრესატი და მასავით ოცნებებში არ მიხდებოდა მისი გამოგონება. თანაც ჩემს ოცნებებს არავინ დარაჯობდა... შემეძლო ყველაფერზე მეფიქრა, რასაც ჩემი ფანტაზია გაწვდებოდა.
მე ჩემს თავს ვეკუთვნოდი. მას კი ტირანმა მამამ, მამის მორჩილმა დედამ, ამაყმა ძმამ და გათხოვილმა დამ არჩევანი არ დაუტოვეს. მთლიანად მიისაკუთრეს~.
დარეჯანი: `რა უცნაური ოთახია. მარტო დარჩენის შეგეშინდება, ისეთი უზარმაზარია. მარტო დარჩენის... მარტო დარჩენის... ჩემდა უნებურად წამომცდა... რა შიში. მაგას რომ მომასწრო, რაღამ უნდა შემაშინოს?~
_ რას აპირებ? _ ფიქრს თავს ვანებებ და მასაც ვაწყვეტინებ.
დარეჯანი თითით ლობიოს მარცვლებს ითვლის და თვალებს ჩუმად ახამხამებს.
ახლა ერთმანეთს შევცქერით. მე _ უფროსის დამრიგებლური, გამკიცხავი მზერით, ის _ დამორცხვებული, მაგრამ ჯიუტი.
_ სახლში უნდა დაბრუნდე! _ ვეუბნები.
_ არ წავალ! არ შემიძლია მათი ატანა! გუშინ ჩემმა ძმამ ისევ მცემა! _ ხმაში სიჯიუტესთან ერთად სიბრაზე ეპარება, სახე უჭარხლდება და დალურჯებულ მკლავს ეფერება.
_ აბა, რას აპირებ? _ ხმაში აშკარად შემრიგებლური ტონი მეპარება და დარეჯანი გამარჯვებას ზეიმობს.
_ რამდენიმე დღით დავრჩები და წავალ. ძალიან გთხოვ, _ ისევ თავიდან იწყებს...
_ კი მაგრამ, სად წახვალ?
_ ზარს ველოდები. დამირეკავენ და წავალ. ოღონდ გთხოვ, ჩემებს ნუ გააგებინებ, აქ რომ ვარ.
მე: `ზარს? ვისგან? თითქმის არ ჰყავს ნაცნობები. რაღაცას მატყუებს. რას ელოდება. ვის ელოდება? რა ჩაიფიქრა... მის დასთან მივალ, ვეტყვი, რომ ჩემთანაა... არა, არ გამოდგება. და მშობლებს ეტყვის. მამამისი მოკლავს... ღმერთო, ეს რა დღეში ჩავვარდი...~
ფიქრს კარზე კაკუნი მაწყვეტინებს. ზურაა, ქრისტეფორესთან ერთად.
_ ცივა, _ ხელებს იფშვნეტს ზურა, _ გაჩერებაზე პინგვინი შემხვდა...
დარეჯანი კისკისებს. ხმამაღლა, გულიანად იცინის. სამაგრიდან თმის გრძელი კულული უვარდება. პატარა ბავშვს ჰგავს და ცხვირზე ჭორფლი აყრია. იმ ფაიფურის თოჯინას მაგონებს, ბავშვობაში რომ დამიმსხვრიეს. მე მაშინ სასტიკი მკვლელობის მოწმე შევიქენი და ვერავინ დამარწმუნებდა, რომ ზღაპარს კეთილი დასასრული აქვს. დარეჯანი ახლა სწორედ იმ მყიფე თოჯინას ჰგავს, მაგრამ თავად ამის შესახებ არაფერი იცის და და თაფლისფერი თვალები ბედნიერებისგან უბრწყინავს.
_ ჩვენ სულ ასეთი მხიარულები ვართ? _ კითხულობს ზურა. დარეჯანი ისევ იცინის. თანდათანობით სიცილი ისტერიკაში გადადის, ბოლოს კი _ გულამოსკვნილ ტირილში. ზურა და ქრისტეფორე ერთმანეთს მიჩერებიან. ზურა ჟესტით მანიშნებს _ რა ჭირს, ცოტა ვერ არისო? მე თავს ვიქნევ და დარეჯანი საძინებელში გამყავს.
ამასობაში დიდი ოთახის დანარჩენი ბინადარნიც ბრუნდებიან და უზარმაზარი სივრცე მყისიერად ივსება ხმებით და სიცოცხლით. დარეჯანი მშვიდდება და საერთო მხიარულებას უერთდება. ტანზე შემოტმასნილი შარვალი აცვია და გამხდარ, ბავშვურ ფეხებს უჩენს. ზემოდან სქელი, ნაქსოვი ჯემპრი აქვს ჩამოშვებული, რომელიც ფერად-ფერადი ორნამენტებითაა აჭრელებული. დარეჯანი თამამობს და მოსწონს ასეთი საკუთარი თავი. ზურას ეკეკლუცება. წეღანდელი ისტერიკა, თითქოს არც ყოფილა. უხერხულობაც თანდათან უვლის...
***
ღამით მე და დარეჯანი ერთ ლოგინში, თავშექცევით ვწვებით. ჩემს მაგარ ტახტზე ორივე ვეტევით. დარეჯანი ისედაც თაგვივითაა კუთხეში განაბული. სულ ციცქნა ადგილს იკავებს. კედელზეა აკრული და მგონი არც სუნთქავს. ვგრძნობ, რომ უძილობა სტანჯავს, მაგრამ არ წრიალებს _ ჩემი შეწუხება არ უნდა. მე კი ნელ-ნელობით ქუთუთოები მიმძიმდება და ძილში ვიძირები. სიზმარშიც დარეჯანს ვხედავ. ფრთები აქვს და დაფრინავს. თან ბედნიერებისაგან ბრწყინავს და ხმამაღლა იცინის. მერე ვიღაც მანჯღრევს. ფრთიანი დარეჯანი ქრება და ჩვეულებრივი, უფრთო მადგას თავზე.
_ მივდივარ!
უცებ ვფხიზლდები.
_ სად მიდიხარ?
_ მერე შეგატყობინებ.
_ სად მიდიხარ? _ ხმაში სიბრაზე მეპარება, _ არსად წახვალ. აქ დარჩები. ან შინ დაბრუნდები.
_ არასოდეს! _ დარეჯანის ხმა უცნაურად მტკიცეა, _ მაინც ვერავის მოვერევი.
_ ის შენი ოჯახია! _ ვამბობ და თვითონაც არ ვარ დარწმუნებული საკუთარი სიტყვების სისწორეში. საწოლიდან ვდგები, ხალათს ვიცვამ და ყავის მოდუღებას ვიწყებ.
_ მოიცა, ყავა დავლიოთ, კარგად დავფიქრდეთ... კარგი? _ მოსაფიქრებელ დროს უფრო საკუთარ თავს ვუხანგრძლივებ, ვიდრე მას. დარეჯანი ჩუმდება და წყენით ჩამჩერებია თვალებში. მერე იღიმება და როიალთან მიდის _ მის შავ ზედაპირს უსვამს ხელს. ჭიებს კარგად უმუშავიათ _ მტვრის კარგა სქელი ფენა უკვე ადევს, თუმცა გუშინ გადავწმინდეთ.
_ რატომაა დაკეტილი? _ მეკითხება.
_ იმიტომ, რომ ჩვენი არაა! _ მხრებს ვიჩეჩავ.
_ მაშ აქ რატომ დგას?
_ ალბათ იმიტომ, რომ ეს ყველაზე დიდი ოთახია ამ სახლში. როიალი პატარა ოთახს არ უხდება.
_ თუ პირიქით... ალბათ კარგად ჟღერს... _ დარეჯანი ხელს დანანებით უსვამს როიალის დახურულ თავსახურს. თვალებს ხუჭავს და თითებით შავ ზედაპირზე იწყებს კაკუნს... თითქოს გატაცებით უკრავს. ასეცაა. ოღონდ მუსიკა მხოლოდ მას ესმის. თითები ცოცხლად დარბიან უხილავ კლავიშებზე და მონოტონურ, ყრუ ბგერებს გამოსცემენ. არც ერთი მათგანი არ არის ყალბი.
უცებ უცნაური რამ ხდება _ მეც მესმის მუსიკა. ჩვენს დიდ ოთახში ქურდივით გალურსულ სიჩუმეს შოპენი არღვევს, ყურის ხვეულებში მოულოდნელად მოვარდნილი ნიაღვარივით მირბის და ტვინის უჯრედებში იჭრება. გონებაში დახატული სამყარო, აქამდე ცაზე გაშოტილი ღრუბლების ფერი რომ ედო, ბუნებრივ ფერს იძენს. გაზქურაზე მიტოვებული ჯეზვედან ყავის ქაფი ლავასავით ამორბის და იღვრება. ვერ ვასწრებ. დაღვრილი არომატი მენანება და ქაფს სულგანაბული ყნოსვით მივყვები. რაც რჩება, უცნაურსახელურიან თეთრ ფინჯანში ვასხამ და მოსალოდნელი ნეტარებისთვის ვემზადები.
თეთრ ფაიფურს თითებში ისე ვამწყვდევ, თითქოს მისი დავარდნის მეშინია. ფრთხილად ვეპყრობი, როგორც ბავშვობაში _ ფაიფურის თოჯინას, რომელსაც კუბოკრული, შროშანისფერი კაბა ეცვა და მაქმანიანი ქუდი ეხურა. ყავას ვწრუპავ. თვალები სიამისგან მეხუჭება. ჭარბი კოფეინი წამით გონებას მიბინდავს. ახლაც თვალწინ იმ თოჯინის სახე მიდგას, არაბუნებრივად თეთრი და პრიალა. ის ძალიან ჰგავს დარეჯანს. გამოსახულება ნელ-ნელა იწყებს ტივტივს, იმღვრევა, მერე სახე იბზარება და ტკაცანით იპობა... შოპენი ვერ ფარავს მსხვრევის ხმას. მოგონება სიძველისგან გაცრეცილია, მაგრამ კიდევ შეიძლება მისი გარჩევა, ნატეხების შედარება-შეკოწიწებით წარსულის ფრაგმენტების აღდგენა. მერე, ამ წარსულის სურათის დანახვისას _ ისევ ჩნდება ტკივილი გულის კუთხეში.
`დროც ასეთი მყიფეა~ _ ვფიქრობ და თავის რხევით უსიამოვნო ფიქრების განდევნას ვცდილობ. მუსიკა გონებას მიდუნებს. მაღალი ფანჯრებიდან შემოსული სინათლე თანდათანობით ილევა, იბჟუტება და ქრება, თუმცა ჯერ დილაა.
დარეჯანი უკანასკნელ ნოტას იღებს და თვალებს ახელს. ორივე ვფხიზლდებით. ფინჯანს ვაჩეჩებ. ის უარის ნიშნად თავს აქნევს, ჩანთას მხარზე იკიდებს, თვალებით მიღიმის და ოთახიდან გადის. მე ხმას არ ვიღებ. აღარ ვცდილობ მის დაბრუნებას, ჩუმად ვარ და საფეთქლებს ვიზელ. რა უჟმური დილაა.
***
იმ დღის შემდეგ დარეჯანი აღარ მინახავს. მასთან შინ მისვლას ვერ ვბედავდი. ველოდი, რომ თვითონ გამოჩნდებოდა, მაგრამ გაქრა. ვერ გავიგე, ჩემგან სად წავიდა, ვის გადაეყარა, სად იპოვა თავისი წილი თავისუფლება.
მხოლოდ ორი წლის შემდეგ, შემთხვევით ყური მოვკარი ჩემი კოლეგის საუბარს თავის ნაცნობებთან, რომლებმაც დარეჯანის სახელი ახსენეს. მაშინ შევიტყვე, რომ ჩემგან ბათუმში წასულა. იქიდან კი თურქეთში. ერთი წლის შემდეგ მოკლული უპოვიათ, სადღაც სანაპიროზე. მამამისი მიცვალებულის სახლში დასვენების უფლებას არავის აძლევდა თურმე. ბოლოს ნათესავების და პოლიციის ჩარევით, იმ სახლში დაუსვენებიათ, რომელიც ასე დაუნანებლად დატოვა.
იმის შემდეგ ხშირად ვიხედები ხელისგულზე და ჩემი ბედის ხაზებს ვაკვირდები _ ქრისტეფორეს ხელისგულებს ვიხსენებ და მათ შორის მსგავსებას ვეძებ.
დარეჯანიც ხშირად მესიზმრება. და ყოველ ჯერზე ერთნაირად _ ფრთები აქვს, და ბედნიერი სახით დაფარფატებს. შავი, შემოტმასნილი შარვალი და ჭრელი ჯემპრი აცვია და მეუბნება:
_ აბა, რას ვამბობდი! ხომ გავიმარჯვე! შენ კიდევ _ სახლში დაბრუნდიო!
პირველი თქვენ ხართ, ვისაც გავუმხილე ეს ამბავი. იმედი მაქვს, შემინახავთ საიდუმლოს და დარეჯანის მშობლების ყურამდე არ მიაღწევს. არ მინდა მათ სამსჯავროზე წარვსდგე. უსამართლო იქნება. სამართლიანი ხომ ისედაც გარდაუვალია.
2005წ. ოქტომბერი
ვუძღვნი დარეჯან კ.-ს ხსოვნას
ამბავი, რომელიც მინდა გიამბოთ, ჩემი ცხოვრების ერთი პატარა ეპიზოდია _ სულ სამ დღეს გრძელდებოდა, თუმცა დანაშაულის ისეთი გრძნობა დამიტოვა, ათი წლის შემდეგაც სინდისი მქენჯნის. ხმამაღლა ახლა ვაღიარებ. აქამდე მეგონა, რომ სუფთა სინდისი მქონდა. აღსარების დროსაც მხოლოდ იმ წვრილმან ცოდვებზე ვსაუბრობდი, ყოველდღიურად ყველა ადამიანი ლამის შეგნებულად რომ სჩადის, მერე მოძღვართან სათქმელი რომ ჰქონდეს რამე და ღმერთმაც რომ იოლად მიუტევოს.
დიახ, აქამდე ვდუმდი. საკუთარ თავს საგულდაგულოდ ვუმალავდი ამ მოგონებას, დღემდე კისერზე რომ მაქვს ყულფივით ჩამოცმული და სიზმარშიც რომ არ მასვენებს. და თქვენ, სწორედ თქვენ ხართ პირველი, ვისაც მას გავუმხელ.
1994 წელი, ქ. ქუთაისი.
ჩემი აზრით, ამ გოგოში არაფერი იყო განსაკუთრებული. რა ვიცი, მე კი ასე მინის ხუფში ჩასასმელს ვერაფერს ვამჩნევდი და... მის მშობლებს რა ჭირდათ, არ ვიცი. საშუალო სიმაღლის იყო, გალეული. ქერა თმა ჰქონდა, ჭროღა თვალები და 19 წლის გოგოს კვალობაზე სახელიც საკმაოდ ძველმოდური – დარეჯანი. მკერდი იმას არ ეტყობოდა და ლაპარაკის დროსაც გვარიანად სლიპინებდა. ყოველ შემთხვევაში ასეთი დიაგნოზი დაუსვა ჩვენი ტელევიზიის რედაქტორმა და ხმის რეჟისორმა ერთდროულად, ქალბატონმა მედიკომ, რომელიც, არავინ უწყის, სად დაეუფლა ამ რიხიან პროფესიას. თავისთვის არაფერი იცოდა და ყოვლად უნამუსოდ ჩვენ გვასწავლიდა. როგორც თავად ამბობდა, ახალგაზრდებს გამოცდილებას გვიზიარებდა. თითქოს თვითონ ჭიპი ტელევიზიაში ჰქონოდა მოჭრილი და მთელი თავისი საგულდაგულოდ მიჩქმალული და დაბადების მოწმობაში გაყალბებული წლები კამერის წინ ტრიალში გაეტარებინოს. ქუთაისიდან ფეხი არ გაუდგამს. აქ კი, სულ სამი წელი იქნება, რაც ცივილიზაციის ამ პირმშომ _ საკაბელო ტელემაუწყებლობამ შემოაღწია და სოკოებივით მოედო ქალაქს. დამწყები ჟურნალისტებისათვის და პრაქტიკანტებისთვის ხომ საერთოდ, მისწრება იყო _ უკეთეს ეთერს სავარჯიშოდ სად იშოვიდი _ თუ რამეს იპოვიდი, გადაგეღო და გეყურებინა, დაგეჩეხა, აგეჩეხა, წაგეშალა და რა ვიცი, რის საშუალებასაც აპარატურა იძლეოდა, ყველაფერი გაგეკეთებინა.
აპარატურა კი, (ძალიან ამბიციური უნდა ყოფილიყავი, რომ ეს სიტყვა ირონიის გარეშე წარმოგეთქვა) ერთ კამერას, ორ ვიდეომაგნიტოფონს, ერთ, ნიკოლოზისდროინდელ ფირსაკრავსა და ერთსაც – შტატივს, გულისხმობდა, რომელზეც კამერა იმ შემთხვევაში მაგრდებოდა, თუ ეგრეთ წოდებულ სტუდიაში დიქტორი ტაბურეტზე ჯდებოდა და სახის შესაბამისი გამომეტყველებით კითხულობდა სამგლოვიარო ან მისალოც განცხადებებს. მეორე კამერაც არსებობდა, მაგრამ ერთ დღეს, საფიჩხიის ეკლესიის გადასაღებად წასული ოპერატორი სოსოია დააყაჩაღეს _ ორღობეში დაუხვდნენ, რამდენიმე პანჩური ამოარტყეს და კამერა წაართვეს. სოსოა დიდ განცდაში იყო, მაგრამ მერე ახალი განსაცდელი გაუჩნდა და ძველი მიივიწყა _ ერთ საღამოს მემონტაჟე გოჩაიას დაუდევრობის თუ სიმთვრალის გამო პირდაპირ ეთერში გასასვლელი ღილაკი ჩართული დარჩა და სტუდიაში (რომელიც ეთერის შემდეგ საქეიფო ადგილად გადაიქცეოდა-ხოლმე) გულწრფელად აღიარა საკუთარი ბაბუის მკვლელობა. ამბავი კი თურმე ასე ყოფილა _ როცა სოსოა ჯარიდან დაბრუნებულა, ცხონებულ ბაბუამისს კაპიკ-კაპიკ ნაგროვები ასი მანეთი ჩაუკუჭია მისთვის და ახალი კოსტიუმი იყიდეო, ჩაუჩურჩულებია. გახარებულ სოსოიას ბაბუა ზურგზე მოუკიდებია, ფეხით რავა გაკადრებ სიარულსო და სულ აჩუ-აჩუს ძახილით მოურბენინებია სახლი. ის კი დავიწყებია, რომ ერთ ოთახს დაბალი კარი ჰქონდა და ბედნიერ მოხუცს თავი ისე აარტყმევინა, იმის მერე საწყალმა ნახევარი დღე იცოცხლა და მონატრებული შვილიშვილის მკლავებში დალია თურმე სული. ეს ამბავი ტელევიზიის თანამშრომლების გარდა ჩვენმა მრავალრიცხოვანმა აბონენტებმაც მოისმინეს და მეორე დღეს ყველა სოსოიასკენ იშვერდა ხელს _ ბაბუის მკვლელიო.
მოკლედ, სოსოია თავის ნაღველთან დავტოვოთ და დარეჯანის სლიპინს დავუბრუნდეთ. პრაქტიკანტებს ქალბატონი მედიკო განსაკუთრებული სიმკაცრით ექცეოდა. ერთ სიტყვას არ შეარჩენდა, დასვამდა მაუდგადაკრულ პუფზე და ხმამაღლა ამეორებინებდა _ `დგაფ-დგაფ-დგაფ~, `დგუფ-დგუფ-დგუფ~, `დგიფ-დგიფ-დგიფ~. და ასე, საათობით. გაუდიოდათ დგიფდგიფი. ყოველივე ამას ქალბატონ მედიკოს აღშფოთება მოსდევდა, ვინაიდან მიაჩნდა, რომ ტელევიზორის ეკრანიდან მსგავსი მეტყველების მოსმენა ჩვენი აბონენტების შეურაცხყოფა იყო და სხვა არაფერი.
_ დგაფ, ქარუმიძე, დგაფ!
_ დგიფ, გოგო, მისმინე, მიყურე, დ-გ-ი-ფ! _ პედაგოგიური თავგანწირვით წელავდა წითელპომადიან ტუჩებს ქალბატონი მედიკო.
დარეჯანიც ცდილობდა, თხელი ტუჩებით იგივე მოძრაობა გაეკეთებინა, მაგრამ არ გამოსდიოდა. როგორც ქალბატონი მედიკო ამბობდა, რაღაც სხვანაირად ჰქონდა პირის აპარატი მოწყობილი.
დარეჯანი სამი თვით მოავლინეს ინსტიტუტიდან. დირექტორმა ჩემს `გადამღებ ჯგუფს~ მოამაგრა, რომელიც ორი ადამიანისგან შედგებოდა _ მე და ოპერატორი სოსოია.
მას შემდეგ, რაც დარეჯანიც შემოგვიერთდა, გადაღებაზე ოთხნი დავდიოდით _ მე, დარეჯანი, ოპერატორი და დარეჯანის დედა, რომელიც ვერაფრის დიდებით ვერ დავარწმუნეთ, რომ არ ღირდა ხან მერიის კართან ყურყუტი, ხან რეზინის ნაკეთობათა ქარხნის მიმდებარე ტერიტორიების დალაშქვრა, ხანაც ბაგრატის ნანგრევებზე ცოცვა და უშუქობის გამო გადაკეტილ ქუჩაზე გაავებული ქალების კორდონის მხრებით გარღვევა. ამ დროს დარეჯანი უხერხულად იღიმებოდა და ყურებამდე წითლდებოდა.
_ პატარა ხომ აღარაა, უკვე სტუდენტია, _ გავბედე ერთხელ.
_ რას ამბობ? მომკლავს მამამისი, თვალი რომ მოვაშორო. გასათხოვარი გოგოს აქეთ-იქით წანწალი ვინ გეიგონა? _ გაწიწმატდა დარეჯანის დედა.
_ კი, მაგრამ ჟურნალისტი უნდა გახდეს...
_ დაამთავრებს ორ წელიწადში, ჩაბარდება პატრონს და მერე, სადაც უნდა, იქ იაროს.
_ პატრონს? რომელ პატრონს? ადამიანი თვითონ უნდა იყოს საკუთარი თავის პატრონი, _ ჩავიბურტყუნე. ისე უნდობლად გადმომხედა, მივხვდი, დარეჯანს ერთადერთ სიამოვნებასაც ვართმევდი, ამიტომ ენას კბილი დავაჭირე.
ცოტა ხანში ყველამ გაიცნო მშობლების პატარა ტუსაღი, რომელიც მუდამ თავდახრილი დადიოდა და ძალიან არ მოსწონდა საკუთარი სახელი, ძველმოდური კაბა და ფერმკრთალი ყვრიმალები.
მე მომეკედლა. დაკვირვებული ვარ, მაგნიტივით ვიზიდავ ასეთ ხალხს. მივხვდი, რატომაც _ ჩემი, უბრძოლველად მოპოვებული თავისუფლება ხიბლავთ. საბრალოს ჰგონია, რომ ჩემთან სიახლოვე იხსნის საკუთარი ოჯახის მარწუხებისაგან. ან როგორ გინდა აუხსნა 19 წლის მეოცნებე გოგოს, რომ ერთი ადამიანის თავისუფლება იქ მთავრდება, სადაც მეორესი იწყება. ვერ აუხსნი და ვერც გაიგებს.
არადა, ძალიან სწყუროდა თავისუფლება. თავისუფლების გაგება მის ნორჩ ცნობიერებაში სულ ოთხი პუნქტისაგან შედგებოდა:
1) მინი კაბა ისე ჩაეცვა, რომ მამამისს არ ეღრიალა:
_ სხვისი ბოვშები მეზარება მე, კაბაწამოხდილი რო დეირონებიან! გეიხადე და ნორმალურად ჩეიცვი!
2) მის კუნთმაგარ ძმას ყველა იმ ბიჭისთვის არ დაენაყა ცხვირ-პირი, ვინც დარეჯანის მოსწონდა, ან ვისაც დარეჯანი მოსწონდა;
3) დედას ტვინი არ ამოეწვა გაუთავებელი დარიგებით:
_ გაანძრიე ხელი, ისწავლე საქმე! მტერს, ვინცხას ოჯახში შეხვალ!
4) უფროს დას ყოველ კვირა დღეს შესაფერისი ყმაწვილების მშობლები არ მოეყენებინა `გადასანახულებლად~ და გასაყიდი საქონელივით არ წარედგინა დარეჯანი მათ სამსჯავროზე;
`კმარა!~ _ იყვირა ერთ დღეს დარეჯანმა გულში და მარტივი გამოსავალი იპოვა _ სახლიდან გაიქცა. სად? ჩემთან გამოიქცა. ჩემთან, ვისაც თავისუფლება ისე ოხრად ჰქონდა, არ იცოდა, სად წაეღო, ან რაში გამოეყენებინა.
დარეჯანი _ ჩემი ხიზანი
ოთახი, რომელშიც მე ვცხოვრობ, ძალიან დიდი და ძალიან ძველია. სახლი, რომლის პირველ სართულზეც ეს ოთახი მდებარეობს, ქალაქის ცენტრში, ცნობილი `სალაპარაკოს~ უკან, იტალიურ ეზოშია. `სალაპარაკო~ ის დაწესებულებაა, საიდანაც ადამიანები სხვა ადამიანებს უკავშირდებიან და ელაპარაკებიან. ეს ქალაქის ცენტრალური ტელეგრაფია და მხოლოდ ქუთაისელები თუ მოუგონებდნენ ასეთ ალერსიან სახელს.
დიდ და ძველ ოთახში ორნი ვართ. ჩემს პირდაპირ დარეჯანი ზის, თავჩარგული, და ლობიოს არჩევს. თან ჩუმად ტირის. ლობიოს მარცვლისოდენა ცრემლები უხმაუროდ ეწვეთება პარკოსანთა ამ ღირსეული წარმომადგენლის პატარა გროვას. ვითომ ვერ ვამჩნევ _ ჩემს წილ მარცვლებს ვითვლი და ვახარისხებ, ნაგავი _ მარჯვნივ, სუფთა _ მარცხნივ, ნაგავი _ მარჯვნივ, სუფთა _ მარცხნივ. ხანდახან მერევა, პირიქით გამომდის და საქმე მიორმაგდება. ასეა, ზოგჯერ ისეთი რამეც აგერევა კაცს, რაც ერთი შეხედვით იოლია. მაგალითად, ლობიოს გარჩევა.
მე და მას ორი მეტრი და ორმოცი სანტიმეტრი გვაშორებს. ზუსტად ამ სიგრძისაა ძველისძველი მაგიდა, უზარმაზარი, მსხვილი და მოჩუქურთმებული ფეხებით. ალბათ ძალიან მძიმეა. და მის გარშემო ალბათ უამრავ ადამიანს უსაუზმია, უსადილია და უვახშმია. ახლა ჩვენ ვსაუზმობთ, ვსადილობთ და ვვახშმობთ. კიდევ ხის ჭიებს მასში ნემსის სიმსხო გვირაბები გაჰყავთ და მტვერი თანდათანობით, შეუმჩნევლად ეფინება ჩვენს უზარმაზარ საცხოვრისს. აქ ყველაფერი დიდია და ძველი _ კედლები, ავეჯი, ნივთები. ჭერი ისეთი მაღალია, ჭაღზე მიწვდომა მხოლოდ დიდი კიბითაა შესაძლებელი. კუთხეში ძველი კარადა დგას. მისი დაფუტუროვებული კედლები ჩვენს ჯინსებს ინახავს. მეორე კუთხეში შავი, ძველისძველი როიალი დგას, რომელიც დიასახლისს საგანგებოდ აქვს ჩარაზული. როიალის ქვეშ და მის გარშემო შაქრით სავსე ტომრები აწყვია. უცნაური ნატურმორტია. ტომრებიც, ისევე როგორც ყველაფერი დანარჩენი ამ ოთახში, დიასახლისს ეკუთვნის _ ჩვენი ოთახი იმავდროულად საკუჭნაოცაა. აქ ინახება ყველაფერი, რაც ზედა სართულში არ ეტევა ან არ სჭირდებათ. ჩვენ მდგმურები ვართ. სულ ხუთნი. მდედრობითი სქესის. საძინებელი გრძელი ფარდებითაა გამოყოფილი მისაღებისგან. ფარდის მიღმა ოთხი საწოლი დგას _ მეტი არ ეტევა. მე მისაღებ ნაწილში, მაგარ ტახტზე მძინავს და სულ არ მეშინია სქოლიოზის.
ჩვენს დიდ და ძველ ოთახში ყოველ საღამოს იკრიბება მხიარული საზოგადოება. რომელიმე ჩვენგანის ერთი, ორი ან მეტი მეგობარი, ან ყველასი ერთად. ხანდახან იმდენი ხალხი იყრის თავს, რომ ჩვენი ძველი და დიდი ოთახი ივსება. ყველაზე ხშირად ზურა გვსტუმრობს თავის მეგობარ დათოსთან ერთად, რომელსაც რატომღაც ქრისტეფორეს ეძახის. ზურა ამბობს, რომ ქრისტეფორეს ხელისგულზე გამავალი ერთი უწყვეტი ხაზი იმაზე მეტყველებს, რომ ის მოწოდებით კაცისმკვლელია. და ამას ყოველთვის ისე დამაჯერებლად ასაბუთებს, სხვა გზა არ გვრჩება _ ვიჯერებთ. ზურას რუსული გვარი აქვს, მაგრამ ამბობს, რომ იტალიელია. რატომ არ წყალობს რუსებს და რა მოსწონს იტალიელების, არ ვიცი, მაგრამ მხიარული ტიპია, ამიტომ ყოველთვის გვიხარია მისი გამოჩენა. ახლაც ველოდებით. მაგრამ ჯერ სიჩუმეა ჩვენს დიდ, ძველ ოთახში. ახლა მხოლოდ მე და დარეჯანი ვუზივართ მაგიდას, ლობიოს ვარჩევთ და ვფიქრობთ. განსხვავებული ფიქრები გვაქვს...
მე: `ჰმ! გამოიქცა! 19 წლის გოგომ ფეხი დაკრა და სახლიდან გამოიქცა. რა გინდა, რომ ქნა! შემიფარეო, გეუბნება. რას უზამ, გააგდებ? არადა, მას თუ არა, მე ხომ მაინც მომეკითხება ჭკუა _ ათი წლით ვარ უფროსი. რომ გამიგონ, აქ ვმალავ, კაცმა არ იცის, რას მოიმოქმედებს მისი ნაგიჟარი ძმა და კიდევ უფრო გიჟი მამა. საწყალი გოგო, როგორ უძლებს იმ დარტყმულებს!~
დარეჯანი: `რა ბედნიერებაა, თავისუფალი ვარ. თა-ვი-სუ-ფა-ლი!! არ მჯერა. რასაც მინდა, იმას გავაკეთებ, რასაც მინდა _ იმას ჩავიცვამ, ვისაც მინდა _ შევიყვარებ, რასაც მინდა _ იმას ვიფიქრებ და რამდენსაც მინდა, იმდენს ვიოცნებებ! მაგრამ სად ვიზამ ყველაფერ ამას. აქ? ამ უცნაურად უზარმაზარ ოთახში შეკედლებული, სადაც როიალის ქვეშ შაქრით სავსე ტომრები აწყვია? ისე, ქალაქში შაქარი არ იშოვება, ამათ საიდან მოიტანეს ამდენი... სად წავიდე?~
მე: `ნეტავ, მე რას ვაკეთებდი, ან რას ვფიქრობდი, როცა 19-ის ვიყავი... რას ვაკეთებდი და ვსწავლობდი. როგორც დარეჯანი. ოღონდ მისგან განსხვავებით მე ინსტიტუტის კართან დედა არ მელოდა და ლექციებიდან პირდაპირ სახლში არ მიმათრევდა. თუმცა დედა არც სახლში მელოდა.
მაშინ მეც, როგორც დარეჯანი, შეყვარებული ვიყავი... ოღონდ მე ზუსტად ვიცოდი, ვინ იყო ჩემი ტრფობის ადრესატი და მასავით ოცნებებში არ მიხდებოდა მისი გამოგონება. თანაც ჩემს ოცნებებს არავინ დარაჯობდა... შემეძლო ყველაფერზე მეფიქრა, რასაც ჩემი ფანტაზია გაწვდებოდა.
მე ჩემს თავს ვეკუთვნოდი. მას კი ტირანმა მამამ, მამის მორჩილმა დედამ, ამაყმა ძმამ და გათხოვილმა დამ არჩევანი არ დაუტოვეს. მთლიანად მიისაკუთრეს~.
დარეჯანი: `რა უცნაური ოთახია. მარტო დარჩენის შეგეშინდება, ისეთი უზარმაზარია. მარტო დარჩენის... მარტო დარჩენის... ჩემდა უნებურად წამომცდა... რა შიში. მაგას რომ მომასწრო, რაღამ უნდა შემაშინოს?~
_ რას აპირებ? _ ფიქრს თავს ვანებებ და მასაც ვაწყვეტინებ.
დარეჯანი თითით ლობიოს მარცვლებს ითვლის და თვალებს ჩუმად ახამხამებს.
ახლა ერთმანეთს შევცქერით. მე _ უფროსის დამრიგებლური, გამკიცხავი მზერით, ის _ დამორცხვებული, მაგრამ ჯიუტი.
_ სახლში უნდა დაბრუნდე! _ ვეუბნები.
_ არ წავალ! არ შემიძლია მათი ატანა! გუშინ ჩემმა ძმამ ისევ მცემა! _ ხმაში სიჯიუტესთან ერთად სიბრაზე ეპარება, სახე უჭარხლდება და დალურჯებულ მკლავს ეფერება.
_ აბა, რას აპირებ? _ ხმაში აშკარად შემრიგებლური ტონი მეპარება და დარეჯანი გამარჯვებას ზეიმობს.
_ რამდენიმე დღით დავრჩები და წავალ. ძალიან გთხოვ, _ ისევ თავიდან იწყებს...
_ კი მაგრამ, სად წახვალ?
_ ზარს ველოდები. დამირეკავენ და წავალ. ოღონდ გთხოვ, ჩემებს ნუ გააგებინებ, აქ რომ ვარ.
მე: `ზარს? ვისგან? თითქმის არ ჰყავს ნაცნობები. რაღაცას მატყუებს. რას ელოდება. ვის ელოდება? რა ჩაიფიქრა... მის დასთან მივალ, ვეტყვი, რომ ჩემთანაა... არა, არ გამოდგება. და მშობლებს ეტყვის. მამამისი მოკლავს... ღმერთო, ეს რა დღეში ჩავვარდი...~
ფიქრს კარზე კაკუნი მაწყვეტინებს. ზურაა, ქრისტეფორესთან ერთად.
_ ცივა, _ ხელებს იფშვნეტს ზურა, _ გაჩერებაზე პინგვინი შემხვდა...
დარეჯანი კისკისებს. ხმამაღლა, გულიანად იცინის. სამაგრიდან თმის გრძელი კულული უვარდება. პატარა ბავშვს ჰგავს და ცხვირზე ჭორფლი აყრია. იმ ფაიფურის თოჯინას მაგონებს, ბავშვობაში რომ დამიმსხვრიეს. მე მაშინ სასტიკი მკვლელობის მოწმე შევიქენი და ვერავინ დამარწმუნებდა, რომ ზღაპარს კეთილი დასასრული აქვს. დარეჯანი ახლა სწორედ იმ მყიფე თოჯინას ჰგავს, მაგრამ თავად ამის შესახებ არაფერი იცის და და თაფლისფერი თვალები ბედნიერებისგან უბრწყინავს.
_ ჩვენ სულ ასეთი მხიარულები ვართ? _ კითხულობს ზურა. დარეჯანი ისევ იცინის. თანდათანობით სიცილი ისტერიკაში გადადის, ბოლოს კი _ გულამოსკვნილ ტირილში. ზურა და ქრისტეფორე ერთმანეთს მიჩერებიან. ზურა ჟესტით მანიშნებს _ რა ჭირს, ცოტა ვერ არისო? მე თავს ვიქნევ და დარეჯანი საძინებელში გამყავს.
ამასობაში დიდი ოთახის დანარჩენი ბინადარნიც ბრუნდებიან და უზარმაზარი სივრცე მყისიერად ივსება ხმებით და სიცოცხლით. დარეჯანი მშვიდდება და საერთო მხიარულებას უერთდება. ტანზე შემოტმასნილი შარვალი აცვია და გამხდარ, ბავშვურ ფეხებს უჩენს. ზემოდან სქელი, ნაქსოვი ჯემპრი აქვს ჩამოშვებული, რომელიც ფერად-ფერადი ორნამენტებითაა აჭრელებული. დარეჯანი თამამობს და მოსწონს ასეთი საკუთარი თავი. ზურას ეკეკლუცება. წეღანდელი ისტერიკა, თითქოს არც ყოფილა. უხერხულობაც თანდათან უვლის...
***
ღამით მე და დარეჯანი ერთ ლოგინში, თავშექცევით ვწვებით. ჩემს მაგარ ტახტზე ორივე ვეტევით. დარეჯანი ისედაც თაგვივითაა კუთხეში განაბული. სულ ციცქნა ადგილს იკავებს. კედელზეა აკრული და მგონი არც სუნთქავს. ვგრძნობ, რომ უძილობა სტანჯავს, მაგრამ არ წრიალებს _ ჩემი შეწუხება არ უნდა. მე კი ნელ-ნელობით ქუთუთოები მიმძიმდება და ძილში ვიძირები. სიზმარშიც დარეჯანს ვხედავ. ფრთები აქვს და დაფრინავს. თან ბედნიერებისაგან ბრწყინავს და ხმამაღლა იცინის. მერე ვიღაც მანჯღრევს. ფრთიანი დარეჯანი ქრება და ჩვეულებრივი, უფრთო მადგას თავზე.
_ მივდივარ!
უცებ ვფხიზლდები.
_ სად მიდიხარ?
_ მერე შეგატყობინებ.
_ სად მიდიხარ? _ ხმაში სიბრაზე მეპარება, _ არსად წახვალ. აქ დარჩები. ან შინ დაბრუნდები.
_ არასოდეს! _ დარეჯანის ხმა უცნაურად მტკიცეა, _ მაინც ვერავის მოვერევი.
_ ის შენი ოჯახია! _ ვამბობ და თვითონაც არ ვარ დარწმუნებული საკუთარი სიტყვების სისწორეში. საწოლიდან ვდგები, ხალათს ვიცვამ და ყავის მოდუღებას ვიწყებ.
_ მოიცა, ყავა დავლიოთ, კარგად დავფიქრდეთ... კარგი? _ მოსაფიქრებელ დროს უფრო საკუთარ თავს ვუხანგრძლივებ, ვიდრე მას. დარეჯანი ჩუმდება და წყენით ჩამჩერებია თვალებში. მერე იღიმება და როიალთან მიდის _ მის შავ ზედაპირს უსვამს ხელს. ჭიებს კარგად უმუშავიათ _ მტვრის კარგა სქელი ფენა უკვე ადევს, თუმცა გუშინ გადავწმინდეთ.
_ რატომაა დაკეტილი? _ მეკითხება.
_ იმიტომ, რომ ჩვენი არაა! _ მხრებს ვიჩეჩავ.
_ მაშ აქ რატომ დგას?
_ ალბათ იმიტომ, რომ ეს ყველაზე დიდი ოთახია ამ სახლში. როიალი პატარა ოთახს არ უხდება.
_ თუ პირიქით... ალბათ კარგად ჟღერს... _ დარეჯანი ხელს დანანებით უსვამს როიალის დახურულ თავსახურს. თვალებს ხუჭავს და თითებით შავ ზედაპირზე იწყებს კაკუნს... თითქოს გატაცებით უკრავს. ასეცაა. ოღონდ მუსიკა მხოლოდ მას ესმის. თითები ცოცხლად დარბიან უხილავ კლავიშებზე და მონოტონურ, ყრუ ბგერებს გამოსცემენ. არც ერთი მათგანი არ არის ყალბი.
უცებ უცნაური რამ ხდება _ მეც მესმის მუსიკა. ჩვენს დიდ ოთახში ქურდივით გალურსულ სიჩუმეს შოპენი არღვევს, ყურის ხვეულებში მოულოდნელად მოვარდნილი ნიაღვარივით მირბის და ტვინის უჯრედებში იჭრება. გონებაში დახატული სამყარო, აქამდე ცაზე გაშოტილი ღრუბლების ფერი რომ ედო, ბუნებრივ ფერს იძენს. გაზქურაზე მიტოვებული ჯეზვედან ყავის ქაფი ლავასავით ამორბის და იღვრება. ვერ ვასწრებ. დაღვრილი არომატი მენანება და ქაფს სულგანაბული ყნოსვით მივყვები. რაც რჩება, უცნაურსახელურიან თეთრ ფინჯანში ვასხამ და მოსალოდნელი ნეტარებისთვის ვემზადები.
თეთრ ფაიფურს თითებში ისე ვამწყვდევ, თითქოს მისი დავარდნის მეშინია. ფრთხილად ვეპყრობი, როგორც ბავშვობაში _ ფაიფურის თოჯინას, რომელსაც კუბოკრული, შროშანისფერი კაბა ეცვა და მაქმანიანი ქუდი ეხურა. ყავას ვწრუპავ. თვალები სიამისგან მეხუჭება. ჭარბი კოფეინი წამით გონებას მიბინდავს. ახლაც თვალწინ იმ თოჯინის სახე მიდგას, არაბუნებრივად თეთრი და პრიალა. ის ძალიან ჰგავს დარეჯანს. გამოსახულება ნელ-ნელა იწყებს ტივტივს, იმღვრევა, მერე სახე იბზარება და ტკაცანით იპობა... შოპენი ვერ ფარავს მსხვრევის ხმას. მოგონება სიძველისგან გაცრეცილია, მაგრამ კიდევ შეიძლება მისი გარჩევა, ნატეხების შედარება-შეკოწიწებით წარსულის ფრაგმენტების აღდგენა. მერე, ამ წარსულის სურათის დანახვისას _ ისევ ჩნდება ტკივილი გულის კუთხეში.
`დროც ასეთი მყიფეა~ _ ვფიქრობ და თავის რხევით უსიამოვნო ფიქრების განდევნას ვცდილობ. მუსიკა გონებას მიდუნებს. მაღალი ფანჯრებიდან შემოსული სინათლე თანდათანობით ილევა, იბჟუტება და ქრება, თუმცა ჯერ დილაა.
დარეჯანი უკანასკნელ ნოტას იღებს და თვალებს ახელს. ორივე ვფხიზლდებით. ფინჯანს ვაჩეჩებ. ის უარის ნიშნად თავს აქნევს, ჩანთას მხარზე იკიდებს, თვალებით მიღიმის და ოთახიდან გადის. მე ხმას არ ვიღებ. აღარ ვცდილობ მის დაბრუნებას, ჩუმად ვარ და საფეთქლებს ვიზელ. რა უჟმური დილაა.
***
იმ დღის შემდეგ დარეჯანი აღარ მინახავს. მასთან შინ მისვლას ვერ ვბედავდი. ველოდი, რომ თვითონ გამოჩნდებოდა, მაგრამ გაქრა. ვერ გავიგე, ჩემგან სად წავიდა, ვის გადაეყარა, სად იპოვა თავისი წილი თავისუფლება.
მხოლოდ ორი წლის შემდეგ, შემთხვევით ყური მოვკარი ჩემი კოლეგის საუბარს თავის ნაცნობებთან, რომლებმაც დარეჯანის სახელი ახსენეს. მაშინ შევიტყვე, რომ ჩემგან ბათუმში წასულა. იქიდან კი თურქეთში. ერთი წლის შემდეგ მოკლული უპოვიათ, სადღაც სანაპიროზე. მამამისი მიცვალებულის სახლში დასვენების უფლებას არავის აძლევდა თურმე. ბოლოს ნათესავების და პოლიციის ჩარევით, იმ სახლში დაუსვენებიათ, რომელიც ასე დაუნანებლად დატოვა.
იმის შემდეგ ხშირად ვიხედები ხელისგულზე და ჩემი ბედის ხაზებს ვაკვირდები _ ქრისტეფორეს ხელისგულებს ვიხსენებ და მათ შორის მსგავსებას ვეძებ.
დარეჯანიც ხშირად მესიზმრება. და ყოველ ჯერზე ერთნაირად _ ფრთები აქვს, და ბედნიერი სახით დაფარფატებს. შავი, შემოტმასნილი შარვალი და ჭრელი ჯემპრი აცვია და მეუბნება:
_ აბა, რას ვამბობდი! ხომ გავიმარჯვე! შენ კიდევ _ სახლში დაბრუნდიო!
პირველი თქვენ ხართ, ვისაც გავუმხილე ეს ამბავი. იმედი მაქვს, შემინახავთ საიდუმლოს და დარეჯანის მშობლების ყურამდე არ მიაღწევს. არ მინდა მათ სამსჯავროზე წარვსდგე. უსამართლო იქნება. სამართლიანი ხომ ისედაც გარდაუვალია.
2005წ. ოქტომბერი